Για μια ακόμη φορά τα 35 τελευταία χρόνια η παγκόσμια οικονομία αλλάζει και το γεγονός αυτό δημιουργεί νέες συνθήκες ύπαρξης χρηματιστηριακών φουσκών. Και όπως πολύ  σωστά επισημαίνουν οικονομολόγοι, όπως ο Γ. Κανελλόπουλος, η κεφαλαιοποίηση των μεγαλύτερων εισηγμένων εταιριών υψηλής τεχνολογίας, με πολύ σημαντικές δραστηριότητες και στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) τείνει να ξεπεράσει το ΑΕΠ ολόκληρων των ΗΠΑ.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Με τις συζητήσεις για κίνδυνο φούσκας στην ΤΝ λόγω της μεγάλης αύξησης των αποτιμήσεων να εντείνονται συνεχώς, πλέον η τεχνητή νοημοσύνη αναδεικνύεται – λογιστικά – στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.

Η χρηματιστηριακή αξία ατων15 κολοσσών Nvidia, Apple, Microsoft, Alphabet (Google), Amazon, Meta (Facebook), Broadcom, TSMC, Tesla, Oracle, Tencent, Samsung, ASML, Alibaba και AMD, καθώς και της μη εισηγμένης ακόμη Open AI (σ.σ. η οποία έχει αποτιμηθεί για την άντληση κεφαλαίων) έχει φτάσει τα 28,1 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Σε αυτό το ποσό η Trading Economics υπολογίζει ότι κυμαίνεται σε αξία, από την αρχή του 2026 το ΑΕΠ των ΗΠΑ, με την Κίνα να ακολουθεί με 20 τρις δολλάρια.

Υπό αυτές τις χρηματιστηριακές συνθήκες οι περισσότεροι παρατηρητές που διατηρούν διαυγή σκέψη, παρακολουθούν, παρά κάποια πολεμικά γεγονότα, υψηλές κερδοφορίες των επενδυτών, οι οποίες θυμίζουν την φούσκα που είχε σκάσει το 2000, με το πλήγμα που είχαν δεχτεί τότε οι αποτιμήσεις των εταιρειών του Διαδικτύου (φούσκα dot-com).

Τότε όλοι προεξοφλούσαν συνεχή αύξηση της επισκεψιμότητας στο Διαδίκτυο, με τις εταιρείες να επενδύουν μαζικά σε υποδομές για οπτικές ίνες. Σήμερα όλοι προεξοφλούν επέκταση της τεχνητής νοημοσύνης με τις εταιρίες να επενδύουν σε κέντρα δεδομένων και σε ισχυρούς επεξεργαστές ως «μυαλό» των μηχανημάτων που θα κάνουν τους υπολογισμούς.

Σημειώνεται όμως ότι οι επενδύσεις αυτές είναι πανάκριβες, απαιτούν υψηλό δανεισμό, με αποτέλεσμα οι προαναφερόμενες εταιρίες να έχουν απορροφήσει από την παγκόσμια αγορά κεφαλαίων περί τα 3 τρις. Δολάρια. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τί θα συνέβαινε στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, αν η φούσκα της Τεχνητή Νοημοσύνη δεν άντεχε την σημερινή φρενίτιδα.

Όπως πολύ σωστά επισημαίνει η οικονομολόγος Νταμπίσα Μόγιο, συγγραφέας επίσης του βιβλίου  «Στην κόψη του χάους», οι χρηματοοικονομικές φούσκες είναι πολύ δύσκολο να οριστούν σε πραγματικό χρόνο μέχρι τη στιγμή που σκάνε.

Επισημαίνει επίσης, λόγω κεκτημένης εμπειρίας, ότι σε φάσεις όπως αυτές που περιγράφουμε, μπορεί να υπάρξει αυξανόμενη συσσώρευση υπερτιμημένων μετοχών που αγοράζονται με δανεικό χρήμα. Αλλά η μεγαλύτερη ανησυχία, ίσως, είναι ο κίνδυνος που ενυπάρχει στα χρηματοοικονομικά προϊόντα, όπως τα μοχλευμένα χρηματιστηριακά διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια. Ακόμα πιο δυσοίωνα είναι τα στοιχεία για μεγάλη αύξηση στα στοιχήματα μιας ημέρας στην κίνηση της τιμής μιας μετοχής. Αυτό υποδηλώνει ότι περισσότεροι ιδιώτες επενδυτές συμμετέχουν σε μοχλευμένες συναλλαγές των οποίων τους κινδύνους μπορεί να μην γνωρίζουν πώς να διαχειριστούν.

Αυτή η αυξανόμενη μόχλευση – κοινό χαρακτηριστικό των φουσκών – υποδηλώνει ότι οι κερδοσκόποι και η συνολική οικονομία, είναι εγγενώς εκτεθειμένοι σε μεγαλύτερο κίνδυνο από ό,τι γνωρίζουν.

Υποθέτοντας ότι βρισκόμαστε πράγματι σε μια φούσκα, το επόμενο ερώτημα αφορά το πού θα ξεφουσκώσει ή θα σκάσει. Υπάρχουν ορισμένοι σημαντικοί δείκτες που πρέπει να παρακολουθήσουμε.

Ένας είναι το κλίμα της αγοράς. Επί του παρόντος, οι ιδιώτες επενδυτές καθοδηγούν μεγάλο μέρος της δυναμικής των τιμών των μετοχών, ενώ το θεσμικό κλίμα είναι ουδέτερο, που σημαίνει ότι κατέχουν μετοχές των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, αλλά δεν αυξάνουν στις θέσεις τους.

Ένας άλλος δείκτης είναι η λήψη θέσεων. Με απλά λόγια, θα γνωρίζουμε ότι η φούσκα φουσκώνει περαιτέρω εάν η θεσμική προσφορά ενισχυθεί και γίνει long θέση, επειδή αυτό σηματοδοτεί ότι οι θεσμικοί επενδυτές εγκαταλείπουν άλλα περιουσιακά στοιχεία όπως ομόλογα, χρυσό ή τομείς με χαμηλές επιδόσεις και διαθέτουν περισσότερο κεφάλαιο σε περιουσιακά στοιχεία  τεχνητής νοημοσύνης με ρίσκο.

Με πιο απλά λόγια, πέρα από τα γεωστρατηγικά φαινόμενα, η χρηματοοικονομία κάθε άλλο παρά βεβαιότητα προκαλεί.

Μήπως η Πολωνία εξελίσσεται σε στρατιωτική και αμυντική πρωτεύουσα της Ευρώπης; Η απάντηση είναι μάλλον θετική αν γνωρίσει  κανείς ποιο είναι το επίπεδο της αμυντικής ισχύος της χώρας, η οποία βρίσκεται απέναντι στη Ρωσία και έχει πολλούς λόγους να ανησυχεί.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Από την ίδρυσή του το 2004, όταν η Πολωνία εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το Φόρουμ Ασφάλειας της Βαρσοβίας (WSF) συνέχισε να αναπτύσσεται. Έχει γίνει ένα από τα βασικά μέρη όπου οι ηγέτες της ηπείρου μοιράζονται τους γεωπολιτικούς προβληματισμούς τους. Τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη απέναντι στη Ρωσία, τη στιγμή που οι Ηνωμένες Πολιτείες απειλούν να απομακρυνθούν από αυτήν; Ο Tomasz Smura, διευθυντής του αμυντικού προγράμματος του {ΦΑΒ} στις 12 και 13 Οκτωβρίου, σε συνεργασία με το γαλλικό περιοδικό L'Express, κατέθεσε τις αναλύσεις του για μια έρευνα που είναι βέβαιο που έχει ειδικό βάρος. Ιδιαίτερα δε μετά τις τελευταίες «περίεργες» συμφωνίες του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν με τον Αμερικανό ομόλογό του Ντόναλντ Τράμπ.

L'Express: Το Φόρουμ Ασφαλείας της Βαρσοβίας έχει γίνει μια από τις κυρίες ευρωπαϊκές συναντήσεις αφιερωμένες σε θέματα ασφάλειας. Τι θέση κατέχει σήμερα;
Tomasz Smura: Είναι ίσως η δεύτερη μεγαλύτερη και πιο γνωστή διάσκεψη για την ασφάλεια στην Ευρώπη σήμερα,μετά αυτή του  Μόναχου. Πέρυσι, υποδεχτήκαμε περίπου 3.000 συμμετέχοντες από περισσότερες από 90 χώρες, με περίπου σαράντα αντιπροσωπείες υψηλού επιπέδου. Και φέτος προσκλήθηκαν πολλοί πρωθυπουργοί, υπουργοί Άμυνας και υπουργοί Εξωτερικών.

Το Φόρουμ αποκτά επίσης μια ολοένα και πιο παγκόσμια διάσταση, με αντιπροσωπείες από τη Μέση Ανατολή ειδικότερα. Το θεματολόγιο διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις βασικούς τομείς: διεθνής πολιτική, άμυνα, ενέργεια και κλίμα, και ανθεκτικότητα - κυβερνοασφάλεια, παραπληροφόρηση και υβριδικές απειλές.

Ποιο είναι το κεντρικό ερώτημα που θέλετε να απαντήσετε φέτος; Προτεραιότητά μας είναι η διατήρηση ισχυρών διατλαντικών σχέσεων. Το σύνθημα του Φόρουμ είναι: «Μαζί στεκόμαστε, διαιρεμένοι πέφτουμε». Παρά τις τρέχουσες εντάσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης, θεωρούμε ότι αυτή η σχέση παραμένει απολύτως κρίσιμη.

Αλλά ταυτόχρονα, θέλουμε να ενισχύσουμε τις ευρωπαϊκές δυνατότητες και τον ευρωπαϊκό πυλώνα του NATO. Η Ευρώπη πρέπει να είναι πιο ικανή να διασφαλίσει την άμυνά της.

Είναι πραγματικά έτοιμη η Ευρώπη να αναλάβει πολύ μεγαλύτερο μερίδιο της άμυνάς της; Δεν έχει πια άλλη επιλογή. Σε ορισμένες περιοχές, είναι έτοιμη. Σήμερα, λόγω της μαζικής εμπλοκής της στην Ουκρανία, η Ρωσία πιθανότατα δεν είναι σε θέση να εξαπολύσει μια μεγάλη συμβατική επίθεση στο έδαφος του NATO. Αλλά πρέπει να προετοιμαστούμε γι’ αυτό το σενάριο στο μέλλον.

Δεν γνωρίζουμε πότε θα τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και η Ρωσία θα συνεχίσει τις προσπάθειες στρατιωτικού εκσυγχρονισμού της ακόμη και μετά από μια πιθανή κατάπαυση του πυρός. Αυξάνει περαιτέρω το μέγεθος των ενόπλων δυνάμεών της και ο στρατιωτικός προϋπολογισμός της θα φτάσει σε επίπεδα που δεν έχουμε δει από την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Η Ρωσία προετοιμάζεται σαφώς για κάτι πέρα από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ταυτόχρονα, πρέπει να λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πιθανό να μειώσουν την παρουσία τους στην Ευρώπη. Οι στρατηγικές τους προτεραιότητες μετατοπίζονται στον Ινδο-Ειρηνικό και στο δυτικό ημισφαίριο. Αυτό το κίνημα υπερβαίνει κατά πολύ την κυβέρνηση Τραμπ μόνο.

ΕΡΩΤΗΣΗ Σε ποιους τομείς η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται περισσότερο από τις Ηνωμένες Πολιτείες;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ Σε διάφορες κρίσιμες δυνατότητες: ανεφοδιασμός αέρος-αέρος, ηλεκτρονικός πόλεμος, ορισμένα στοιχεία της αντιπυραυλικής άμυνας. Πρέπει να έχουμε μια πολύ σαφή συζήτηση με τους Αμερικανούς: σε ποιες δυνατότητες θα μπορέσουμε να συνεχίσουμε να βασιζόμαστε; Και σε ποιους τομείς θα πρέπει οι Ευρωπαίοι να δημιουργήσουν τα δικά τους συστήματα;

Πώς θα μπορούσε να μοιάζει μια αξιόπιστη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας με μειωμένη αμερικανική δέσμευση;

Η Ευρώπη είναι ικανή να οικοδομήσει ένα αξιόπιστο σύστημα άμυνας και αποτροπής. Πάρτε για παράδειγμα την Πολωνία: φιλοδοξία μας είναι να έχουμε τις πιο ισχυρές χερσαίες δυνάμεις στην Ευρώπη. Έχουμε ξεκινήσει μαζικές αγορές αρμάτων μάχης και F-35. Η Φινλανδία και η Νορβηγία έχουν επίσης πολλά επινοήσει στις αεροπορικές τους δυνατότητες....

Αυτή η περιοχή είναι στρατιωτικά πολύ ισχυρότερη από ό,τι πιστεύεται μερικές φορές. Εάν ενώσουμε τις δυνάμεις μας και γνωρίζουμε ότι μπορούμε να βασιστούμε ο ένας στον άλλον, η Ρωσία θα αποτραπεί έντονα από το να μας επιτεθεί.

Γιατί οι σκανδιναβικές χώρες, οι χώρες της Βαλτικής και της Πολωνίας έχουν γίνει τόσο κεντρικές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια;

Επειδή μοιραζόμαστε μια πολύ στενή αντίληψη της ρωσικής απειλής. Στην Πολωνία, τις χώρες της Βαλτικής και τις σκανδιναβικές χώρες, υπάρχει πολύ μικρή ασάφεια σχετικά με την προέλευση του κύριου κινδύνου για την ασφάλεια.

Αυτή η περιοχή είναι επίσης αυτή που επενδύει περισσότερο στην άμυνά της. Η Πολωνία δαπανά τώρα περίπου το 5% του ΑΕΠ της για την άμυνα. Οι σκανδιναβικές χώρες και οι χώρες της Βαλτικής έχουν επίσης αυξήσει σημαντικά τις προσπάθειές τους.

Και πίσω από τα στοιχεία, υπάρχουν πραγματικές δυνατότητες: σουηδική πολεμική αεροπορία, υποβρύχια, τανκς, πυροβολικό, εκτοξευτές πυραύλων, μεραρχίες στις χώρες της Βαλτικής. Επομένως, μοιραζόμαστε την ίδια πολιτική βούληση, την ίδια αντίληψη για την απειλή και τις αυξανόμενες στρατιωτικές δυνατότητες.

Σε αυτή τη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική, τι ρόλο μπορεί να παίξει η Γαλλία;

Στην Πολωνία, η Γαλλία θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους εταίρους μας στον τομέα της ασφάλειας στην Ευρώπη. Το Τρίγωνο της Βαϊμάρης, με τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Πολωνία, είναι μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μορφή. Αυτές οι τρεις χώρες αντιπροσωπεύουν τρεις διαφορετικές γεωπολιτικές ευαισθησίες. Εάν το Παρίσι, το Βερολίνο και η Βαρσοβία καταφέρουν να οικοδομήσουν μια συναίνεση έχει πολλές πιθανότητες να γίνει αποδεκτή από ένα μεγάλο μέρος της Ευρώπης.

Η Γαλλία έχει ισχυρή αμυντική βιομηχανία και διαθέτει δικά της πυρηνικά ανατρεπτικά μέσα. Η Γερμανία διατηρεί ισχυρή βιομηχανική δύναμη και έχει ξεκινήσει μια μεγάλη στρατιωτική προσπάθεια. Όσο για την Πολωνία, η θέση της είναι ιδιαίτερη: είμαστε γείτονες της Ρωσίας, της Λευκορωσίας και της Ουκρανίας, και έχουμε καταστεί απαραίτητοι για την άμυνα αυτού του τμήματος της ηπείρου.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει επίσης μετατοπίσει το πολιτικό κέντρο βάρος της Ευρώπης προς τα ανατολικά;

Ναί. Πριν από μερικά χρόνια, όταν προέκυψε ένα μείζον ευρωπαϊκό ζήτημα, εξετάσαμε κυρίως τι έλεγαν το Παρίσι, το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες.

Σήμερα, εξετάζουμε επίσης αμέσως τι λέει ο Ντόναλντ Τουσκ. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες αναγνώρισαν ότι οι χώρες της περιοχής μας είχαν δίκιο να είναι πολύ επιφυλακτικές σχετικά με την προσέγγιση με τη Μόσχα.

Σε αυτό προστίθεται η οικονομική μας ανάπτυξη. Εδώ και είκοσι χρόνια, η Πολωνία γνωρίζει σταθερή ανάπτυξη και πλησιάζει γρήγορα τη Δυτική Ευρώπη. Αυτή η οικονομική ανάπτυξη, σε συνδυασμό με τη στρατιωτική συσσώρευση και τη γεωπολιτική μας θέση, καθιστά την Πολωνία και την άμυνά της σημαντικό παράγοντα θωράκισης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι μόνον.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Η ομιλία που εκφώνησε την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου ο Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα, είναι η συνέχεια  αυτής του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών που πραγματοποιήθηκε πριν 19 μήνες στην περίφημη  Διάσκεψη του Μονάχου και σηματοδοτεί μια νέα καμπή στον ανταγωνισμό του με τον αντιπρόεδρο JD Vance, για τον ορισμό της εποχής μετά τον Τραμπ στην Αμερική και τη Δύση.

Τον Φεβρουάριο του 2025 στο Μόναχο, ο αντιπρόεδρος JD Vance εγκαινίαζε αυτή τη μορφή με μια συζήτηση για την αλλαγή καθεστώτος στη διατλαντική σχέση. Κατηγόρησε την Ευρώπη ότι «πρόδωσε τις ίδιες της τις αρχές» και πρότεινε στον μελλοντικό καγκελάριο Φρεντερίκ Μερτς, που καθόταν λίγα μέτρα πιο πέρα, μια συμμαχία με τη γερμανική ακροδεξιά. Όπως όμως τότε με την ομιλία του στο Μόναχο, ο Ρούμπιο έφερε στην Αθήνα έναν άλλο, πιο συμφιλιωτικό τόνο σε αυτή την πολιτική ανατροπή, διεκδικώντας την ιδεολογική ηγεσία του τραμπισμού.

Τον Φεβρουάριο 2025, ο υπουργός Εξωτερικών είχε καλέσει την Ευρώπη να απορρίψει την «ελεγχόμενη παρακμή της Δύσης». Στην Αθήνα επανέλαβε  αυτό το κάλεσμα αναφερόμενος σε μια φανταστική Αρχαιότητα όπου ο ελληνικός πολιτισμός γίνεται καθρέφτης, γιατί «το να τον γνωρίσουμε σημαίνει να γνωρίσουμε τον εαυτό μας».

Ο Λεωνίδας, ο Αχιλλέας, ο Αλέξανδρος και ο Ισπανός Κορτές αποτελούν κατά τον Μάρκο Ρούμπιο  μέρος μιας συγκλίνουσας γενεαλογίας, αφού οι συνθήκες  που «οδήγησαν τον Μέγα Αλέξανδρο να κατακτήσει στον τότε γνωστό κόσμο, επανεμφανίστηκαν στον Καίσαρα μετά στον Καρλομάγνο και τον Κορτές».
Είναι μια κατακτητική Δύση, «γεννημένη στην Αθήνα, σχηματισμένη από τη Ρώμη, βαπτισμένη στον Χριστιανικό κόσμο», της οποίας η Ουάσιγκτον θέλει τώρα να είναι ο θεματοφύλακας και ο διαιτητής. Η εναλλακτική τίθεται χωρίς αποχρώσεις. Η Δύση πρέπει να επιλέξει μεταξύ της «υποτιθέμενης επιδίωξης της εθνικής εξουσίας» και ενός μέλλοντος «ατροφίας, υποτέλειας και παρακμής».

Το πολιτικό πλαίσιο δεν έχει αλλάξει. Από την Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ του Δεκεμβρίου 2025, έκανε ρητά την «πολιτισμική διαγραφή» προϋπόθεση για αλλαγή καθεστώτος και στρατηγική επαναποικιοποίησης.

Το ελληνικό σκηνικό που δίνει σε αυτή την ομιλία μια εικονική και ιστορική διάσταση, πρέπει να διαβαστεί σε αυτό το πλαίσιο. Στο βάθος, η Ακρόπολη, λουσμένη στο φως του λυκόφωτος, υποστηρίζει τον πολιτισμικό λόγο του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών. Παρουσιάζεται ως μεταφορά για την παρακμή της Δύσης – της Abendland («γη του ηλιοβασιλέματος») που η κυβέρνηση Τραμπ σκοπεύει να αναβιώσει.

Αυτή η χειρονομία έχει πολλούς φιλοσοφικούς απόηχους. Όπως ο Leo Strauss, ο Ρούμπιο προσβλέπει στους αρχαίους για τη θεραπεία μιας κρίσης της νεωτερικότητας. Αλλά ενώ ο Στράους θεωρούσε την Αθήνα και την Ιερουσαλήμ ως μια αμείωτη και γόνιμη ένταση, ο υπουργός Εξωτερικών τις συγχωνεύει σε μια ενιαία γενεαλογία και βλέπει στην αμερικανική ιστορία μια οριστική σύνθεση.

Οι νεοσυντηρητικοί που εκπαιδεύτηκαν στη σχολή του Στράους άντλησαν από τους Αρχαίους ένα καθολικό φυσικό δικαίωμα που σκόπευαν να το διαδώσουν με τη δημοκρατία. Αυτή τη διάσταση ο Αμερικανός νεοτραμπιστής την ελαχιστοποιεί, υπέρ μιας υποτιθέμενης αριστοκρατικής αριστείας, η οποία υποτίθεται ότι επιτρέπει στις ΗΠΑ να διατηρήσουν το καθεστώς τους, ως μέσον παραγωγής μιας νέας ελίτ, απαλλαγμένης από δημοκρατικούς περιορισμούς.

Με πιο απλά λόγια ο μετατραμπισμός, αυτό που επιδιώκει είναι η σύγκλιση της δυτικής μεταπολεμικής  δημοκρατίας, με έναν ήπιο «πουτινισμό». Έναν «πουτινισμό» που ως φιλοσοφική του αφετηρία θα έχει την Αρχαία Αθήνα, πηγή από την οποίαν ξεπήδησε ο ορθός λόγος καταργώντας τον μύθο. Στο επίπεδο αυτό, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών προχώρησε σε μια όλως εξαιρετική παρουσίαση του ελληνισμού και της αθηναϊκής δημοκρατίας, παραλείποντας όμως να αναφέρει τη σωκρατική σωφροσύνη και τα αποτελέσματα που είχε η κακοποίησή της.

Και από την άποψη αυτή, το ερώτημα μας είναι: Αν η δημοκρατική Ευρώπη δέχεται ότι, όπως είπε ο Μάρκο Ρούμπιο, «ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης πρόσφεραν και ανέδειξαν τη δυτική φιλοσοφία», επιτρέπεται να ανέχεται τους αντιπάλους της να χρησιμοποιούν την τεράστια κληρονομιά της, ως σκηνικό διάδοσης ιδεών και αντιλήψεων που την αντιστρατεύονται;

Είναι δυνατόν η Τεχνητή Νοημοσύνη να γίνεται εφαλτήριο για την εμπέδωση του αυταρχισμού από την Πνύκα;

Έλεος…

Του Διονύση Κ. Καραχάλιου

Η αλήθεια είναι ότι περιορίσθηκε να σχολιάσει την ομιλία του Ισραηλινού πρωθυπουργού, με την συνήθη φρασεολογία, την οποία χρησιμοποιούν όλοι οι μουσουλμάνοι, που σέβονται τον εαυτό τους και επιθυμούν την εξαφάνιση του Ισραήλ από τον χάρτη, χωρίς, όμως, περαιτέρω ενέργειες, τις οποίες πολλοί φαντασιώνονται όταν ακούν αυτού τους είδους τις γραφικότητες…

Εκείνο όμως που γνωρίζω είναι η αμηχανία που κατέλαβε την ποικιλώνυμη φιλοπαλαιστινιακή Αριστερά στην χώρα μας, καθώς άκουγε τον Νετανιάχου να εγκαλεί τον Ερντογάν για την επιθετική στάση του έναντι της Ελλάδας και για την κατοχή του βορείου τμήματος της Κύπρου!

Η χώρα μας είναι ως γνωστόν μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Οι σύμμαχοί μας, στους δύο αυτούς διακρατικούς συνασπισμούς, γνωρίζουν άριστα την διαχρονική στάση της Τουρκίας, την απειλή του casus belli, την συχνή παραβίαση του ελληνικού εναερίου χώρου, την αμφισβήτηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων και της εθνικής μας κυριαρχίας, τους συνεχείς παλικαρισμούς του Ερντογάν για το Αιγαίο, την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα… Γνωρίζουν επίσης, ότι η Τουρκία, κατέχει, εδώ και πάνω από μισόν αιώνα, κυπριακό έδαφος, δηλαδή έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ασκεί, μέσω της ελεγχόμενης τουρκοκυπριακής ηγεσίας, εξουσία στην Κύπρο, αρνούμενη να αποσύρει τα στρατεύματά της και να προχωρήσει στην αναγνώριση της κρατικής της υπόστασης και στην επανένωση της Μεγαλονήσου…

Παρ’ όλα αυτά, ουδείς από τους παραδοσιακούς εταίρους μας έχει ποτέ καταγγείλει την Τουρκία και τον Ερντογάν, για την στάση τους έναντι της Ελλάδας και της Κύπρου, με τον ξεκάθαρο και σαφή τρόπο, με τον οποίο το έπραξε ο ισραηλινός πρωθυπουργός από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ!

Πρόκειται ασφαλώς για «γροθιά στο στομάχι» όλων των φιλότιμων αριστερόστροφων ιδεολόγων, που μαζί με την Χαμάς, την Χεζμπολάχ, τους Χούθι και το Ιράν, επιθυμούν διακαώς να απλωθεί η Παλαιστίνη «από το ποτάμι μέχρι την θάλασσα» (από τον Ιορδάνη μέχρι την Μεσόγειο) και να πανηγυρίσουν την εξαφάνιση του Ισραήλ από τον τόπο του!...

Δεν είναι και μικρό πράγμα, να αγωνίζεσαι με τόση ένταση και φανατισμό εναντίον των Ισραηλινών τουριστών στα ελληνικά λιμάνια, να στελεχώνεις τις «φλοτίλες» που οργώνουν την Μεσόγειο, να θαλασσοδέρνεσαι μαζί με την μόνιμη «αγωνίστρια» Γκρέτα Τούνμπεργκ  και να σε υποδέχονται βλοσυροί Ισραηλινοί, αντί να σε ραίνουν με λουλούδια, ή αγνώμονες Αιγύπτιοι, με ντομάτες και λοιπά λαχανικά, να ξεροσταλιάζεις στις διαμαρτυρίες έξω από τη πρεσβεία του Ισραήλ και να μην μπορεί να συνδράμει την αγωνιστικότητά σου και το μαχητικό σου φρόνημα ούτε ο Μαμντάνι από τη Νέα Υόρκη, που, στο κάτω- κάτω, έχει κάθε λόγο να ξεχνά την 7η Οκτωβρίου 2023…

Αυτές οι «ευαίσθητες» ψυχές της Αριστεράς δεν θέλουν να παραδεχθούν ότι, η Ελλάδα και η Κύπρος άκουσαν, ίσως για πρώτη φορά, ξένο ηγέτη να καταγγέλλει, με τόση σαφήνεια και χωρίς υποσημειώσεις ή αστερίσκους, την γειτονική χώρα και την ηγεσία της, για όλα όσα λέγουν και πράττουν, δυναμιτίζοντας το Αιγαίο και την ευρύτερη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου.

Η στάση του Νετανιάχου προφανώς είναι αποτέλεσμα της συμμαχίας της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ. Η πρόοδος που έχουν επιτελέσει η ελληνική και κυπριακή διπλωματία, σ’ αυτόν τον τομέα, αποδίδει καρπούς, η σημασία και η αξία των οποίων θα γίνεται όλο και περισσότερο εμφανής στο μέλλον.

Αυτή ακριβώς η πραγματικότητα και η προοπτική που διαφαίνεται ακόμη πιο ελπιδοφόρα, είναι που ενοχλούν την ποικιλώνυμη Αριστερά, η οποία, μη έχοντας πλέον το ιδεολογικό υπόβαθρο, που της προσέφερε άλλοτε ο «υπαρκτός σοσιαλισμός», έχει αναγάγει την υπόθεση της Παλαιστίνης σε κυρίαρχο στοιχείο της κινηματικής δράσης της.

Και καταλήγει να γελοιοποιείται, αλλά και να γελοιοποιεί την χώρα μας, με ανούσιες δράσεις, που «διασκεδάζουν» μεν την ανία της και την αμηχανία της, αλλά, κάθε άλλο παρά «ταρακουνούν» το Ισραήλ από την θέση του!...

Σαν αποτέλεσμα, το οικονομικό περιβάλλον συνεχίζει να χαρακτηρίζεται από τις υψηλές αποδόσεις των ομολόγων των ΗΠΑ και άλλων χωρών ενώ τα προβλήματα στη εφοδιαστική αλυσίδα οδηγούν σε διατήρηση υψηλών τιμών στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο, με την τιμή του πετρελαίου brent να διατηρείται πάνω από τα $100 /βαρέλι.

Είναι επομένως βέβαιο ότι η διατήρηση της πληθωριστικής απειλής θα συνεχιστεί και οι Κεντρικές Τράπεζες θα προχωρήσουν σε νέες αναπροσαρμογές των παρεμβατικών επιτοκίων τους στην προσπάθεια για την τιθάσευσή της.

Παράλληλα, η συνάντηση Τραμπ-Σι είχε ως μόνο ουσιαστικό αποτέλεσμα τη διατήρηση της εμπορικής εκεχειρίας ως τις αρχές του 2027 καθώς συντηρείται κλίμα καχυποψίας μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων.

Από την άλλη πλευρά, ένα σημαντικό στατιστικό στοιχείο αξίζει να σχολιαστεί: το IIF, ο ειδικός φορέας του ΔΝΤ για το χρέος, ανακοίνωσε το ύψος του παγκόσμιου χρέους (δημόσιο/κυβερνητικό & ιδιωτικό) στο τέλος του 2ου τριμήνου που διαμορφώθηκε στα $365,6 τρις, αυξημένο κατά $10 τρις. σε σχέση με το 1ο τρίμηνο και ανερχόμενο στο 310% του παγκόσμιου ΑΕΠ έναντι 305% κατά το 1ο τρίμηνο.

Πρόκειται για εξέλιξη για την οποία ευθύνεται το κυβερνητικό χρέος που διαμορφώνεται ήδη πάνω από τα $110 τρις. με το 1/3 από αυτό να αφορά το χρέος των ΗΠΑ. Με τη δημοσιονομική πολιτική όμως να αρνείται να δρομολογήσει περικοπές δαπανών ή/και αυξήσεις φόρων θεωρώντας ότι η υποχώρηση της σχέσης χρέους/ΑΕΠ θα συντελεστεί με την ανάπτυξη.

Σαν αποτέλεσμα, οι αγορές ζητούν αυξημένες αποδόσεις για την αναχρηματοδότησή του, διαδικασία που ασφαλώς θα οδηγήσει σε δημοσιονομικό αδιέξοδο, όπως γνωρίζει καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη χώρα η Ελλάδα που αναφέρεται ήδη ως υπόδειγμα για την τρέχουσα δημοσιονομική της πρακτική.

Εν μέσω αυτών των δεδομένων, οι διεθνείς αγορές συνεχίζουν να επιδεικνύουν αξιοθαύμαστη αντοχή με τις οικονομίες να διατηρούν την ανθεκτικότητά τους. Η εξήγηση συνυφαίνεται με τις εξελίξεις που αφορούν την ΤΝ και τις ιλιγγιώδεις δαπάνες να συνεχίζονται και να εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα $10,3 τρις. στις ΗΠΑ ως το 2032!

Την ίδια ώρα, η Nvidia, κολοσσός στην παραγωγή ημιαγωγών με κεφαλαιοποίηση $ 5,5 τρις, ανακοίνωσε αγορές ιδίων μετοχών 150 δισεκατομμυρίων δολαρίων που θα φτάσουν τα $235 δις. ως το 2028, διαχέοντας μήνυμα αποφασιστικότητας για την υλοποίηση των υψηλών στόχων της.

Στο Euronext Athens, είναι εμφανής η διαφοροποίηση εν μέσω σκηνικού «τέλειας καταιγίδας». Οι μετοχικές αναδιαρθρώσεις μετά το rebalancing της 18ης Σεπτεμβρίου οδήγησαν σε αυξημένη μεταβλητότητα καθώς μετά τα passive funds που ήταν υποχρεωμένα να αποεπενδύσουν, έγιναν ανάλογες κινήσεις και από άλλους επενδυτικούς φορείς στις επόμενες ημέρες, οδηγώντας τις τιμές των τίτλων που κατείχαν, τραπεζών κυρίως, σε χαμηλότερα επίπεδα.

Δόθηκε έτσι η ευκαιρία σε νέους φορείς να κτίσουν «ελληνικές θέσεις», καθώς συνεχίζεται η δημοσιοποίηση θετικών εκθέσεων με υψηλότερες τιμές- στόχους για τις τράπεζες, τα διυλιστήρια, τη ΔΕΗ, τη Metlen από τους κορυφαίους επενδυτικούς οίκους.

Την ίδια ώρα, κορυφαίοι διαχειριστές των hedge funds αποδέχονται την εγκατάστασή τους στην Αθήνα, εξέλιξη που αναγγέλλεται ως brain gain για την ελληνική οικονομία μετά το παρατεταμένο brain drain που προηγήθηκε αλλά συνιστά μια ακόμη ψήφο εμπιστοσύνης για το ελπιδοφόρο ελληνικό αφήγημα που κατά τον Γιάννη Στουρνάρα μπορεί ως το 2030 να βαθμολογείται με Α από τους οίκους αξιολόγησης.

Σαν αποτέλεσμα, ο Γενικός Δείκτης που είχε πρόσκαιρα κινηθεί προς τις 2600 μονάδες αναιρώντας τη βραχυπρόθεσμη ανοδική τάση και εκτρέφοντας σενάρια για περαιτέρω υποχώρησή του, άλλαξε πάλι ρότα! Στη συνεδρίαση της Δευτέρας 28/9, επανήλθε πάνω από τις 2700 μονάδες με τις συναλλαγές να αναβαθμίζονται, με πρωταγωνιστές τις τράπεζες και τα πιο πολλά blue chips. Ήδη δε, φλερτάρει με τα υψηλά της 17ετίας, τις 2726,49 μονάδες της 11ης Σεπτεμβρίου και την υπέρβασή τους!

Από τη άλλη πλευρά, η ολοκλήρωση της δημοσιοποίησης των 6μηναίων αποτελεσμάτων, οδηγεί σε μία ακόμη επισήμανση: τη διατήρηση του επενδυτικού ενδιαφέροντος σε μικρό αριθμό τίτλων καθώς πάνω από το 90% των ημερήσιων συναλλαγών αφορά τις μετοχές του FTSE ASE 25. Την ίδια ώρα, η υψηλή κερδοφορία εταιρειών μεσαίας κεφαλαιοποίησης, όπως η Αλουμύλ, το ΚΡΙ-ΚΡΙ, τα Πλαστικά Θράκης & τα Πλαστικά Κρήτης, η Interlife, η Q & R, η Ελτον, ο Καρέλιας, ο ΟΛΘ, η Βιοκαρπέτ κοκ αποδεικνύει ότι είναι πιθανό να συνιστούν ελπιδοφόρες επενδυτικές επιλογές. Θα χρειαστούν ωστόσο πολύ περισσότερα για να προσελκύσουν το ενεργότερο επενδυτικό ενδιαφέρον, Ελλήνων ή ξένων επενδυτών!

* Ο Δημήτρης Τζάνας, Σύμβουλος Διοίκησης Κύκλος ΑΧΕΠΕΥ

Μήπως κάτι παρόμοιο συμβαίνει και σήμερα; Είναι πολύ πιθανό, αν δούμε με προσοχή δηλώσεις και πράξεις που ασχολούνται με θέματα γεωπολιτικής και στρατηγικής.
Έτσι, πριν λίγους μήνες, ο Γάλλος αρχηγός του Γαλλικού Στρατού, χωρίς πολλές διπλωματικές εκφράσεις, τόνιζε προς όσους ήθελαν να τον ακούσουν, ότι ένας πόλεμος με τη Ρωσία ήταν πιθανός και «κάποιοι Γάλλοι θα έπρεπε να αποδεχτούν την πιθανότητα να χάσουν τα παιδιά τους».

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Αυτά τα λόγια προκαλούσαν ισχυρές εντυπώσεις και σχόλια στη Γαλλία και προδίκαζαν ότι νέες θέσεις ισχύος έκαναν την εμφάνισή τους στην Ευρώπη. Έκτοτε, όχι μόνο ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, και γίνεται όλο και πιο θανατηφόρος, αλλά η Ρωσία, χωρίς νίκη, έχει εμπλακεί σε μια αμείλικτη μάχη με τη μορφή παραπληροφόρησης πολέμου, υβριδικών συγκρούσεων, ηλεκτρονικών επιθέσεων, πτήσεων μη επανδρωμένων αεροσκαφών και τώρα φυσικών επιθέσεων στην Ευρώπη.

Τα παραδείγματα αφθονούν. Τον Αύγουστο, μια έκρηξη έπληξε τις εγκαταστάσεις της KNDS Ammo Italy κοντά στη Ρώμη, η οποία ειδικεύεται στην κατασκευή πυρομαχικών. Λίγες εβδομάδες αργότερα, ξέσπασε πυρκαγιά σε χώρο αποθήκευσης πυρομαχικών στην καρδιά της Βουλγαρίας. Στη Γαλλία, την άνοιξη, επιθέσεις στόχευαν ηλεκτρικούς μετασχηματιστές που προμήθευαν εταιρείες όπλων κοντά στην Μπουρζ.

Τον Αύγουστο, οι εντάσεις κλιμακώθηκαν περαιτέρω με την επίθεση ενός drone φορτωμένου με εκρηκτικά εναντίον του αεροδρομίου της Λειψίας. Η επιχείρηση στόχευε στην πρόκληση σημαντικών ζημιών:και μόνο ένα περιστατικό της τελευταίας στιγμής απέτρεψε μια καταστροφή. Λίγες εβδομάδες αργότερα ένα drone πλήττει ένα τρένο στα πολωνικά σύνορα και οι πολωνικές υπηρεσίες ασφάλειας δηλώνουν ότι η κατάσταση έχει πάρει επικίνδυνες διαστάσεις.

Σε τελευταία ομιλία του, ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τάσκ, δήλωσε απερίφραστα ότι η Ρωσία «ετοιμάζεται για πόλεμο». Ο ίδιος όμως, μία ημέρα νωρίτερα,  είχε δηλώσει ότι διέθετε πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Ρωσία σκόπευε να πλήξει ευρωπαϊκές χώρες που στηρίζουν την Ουκρανία με drones ή πυραύλους, και στη συνέχεια να ισχυριστεί ότι επρόκειτο για ατυχήματα. Η Ρωσία. είπε. θέλει να «παραλύσει» το NATO, δοκιμάζοντας το Άρθρο 5 της συνθήκης της συμμαχίας, το οποίο δεσμεύει τα μέλη ότι μια επίθεση εναντίον ενός θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων Μια χλιαρή αντίδραση εκ μέρους των συμμάχων θα έθετε εν αμφιβάλω αυτή τη δέσμευση.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Καθώς η Γηραιά Ήπειρος, ολοένα και πιο διχασμένη, σε γεωπολιτικό επίπεδο βρίσκεται αποδυναμωμένη, το Κρεμλίνο θέλει να εκμεταλλευτεί τα τρωτά της σημεία με επιχειρήσεις που έχουν σχεδιαστεί για να σπείρουν πολιτική διχόνοια. Ίσως υπάρχει ακόμα χρόνος για να σταματήσει αυτή η κλιμάκωση.

«Έχω την αίσθηση ότι περνάμε από μια σειρά μεμονωμένων περιστατικών γκρίζας ζώνης σε μια συνεχή εκστρατεία», λέει ο Andrew Thomson, πρώην Βρετανός διπλωμάτης που εργάζεται πλέον στη Monarch, γερμανική εταιρεία παροχής υπηρεσιών ασφαλείας.

Ίσως έτσι, αυτός να είναι και ο λόγος που ο Πολωνός πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι η Πολωνία του χρόνου θα έχει τον δεύτερο καλύτερο στρατό στην Ευρώπη, ο οποίος θα είναι και άριστα προετοιμασμένος για τα χειρότερα.

Και αυτά τα τελευταία πιθανόν να μην είναι πολύ μακριά, όταν άνθρωποι ονειρεύονται να αναστείλουν «παλιές αυτοκρατορίες» που γκρεμίστηκαν...

Η ρήτρα αυτή παραπέμπει στη λογική του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ και εξηγεί γιατί η συμφωνία παρουσιάστηκε από αρκετούς αναλυτές, ως ένα «Ισλαμικό ΝΑΤΟ», με χαρακτηριστικά μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής συλλογικής ασφάλειας, ικανής να μεταβάλει τις ισορροπίες ισχύος στην ευρύτερη περιοχή.

Του Δρ. Κωνσταντίνου Π. Μπαλωμένου

Ωστόσο, ανάμεσα στη διακήρυξη μιας νέας συμμαχίας και στην πραγματική λειτουργία ενός αποτελεσματικού μηχανισμού συλλογικής άμυνας υπάρχει μία κρίσιμη παράμετρος που θα κρίνει αν η συμφωνία θα παραμείνει στο επίπεδο των διακηρύξεων και των επικοινωνιακών συμβολισμών ή αν θα λάβει σάρκα και οστά.  Είναι η ικανότητα μετατροπής της πολιτικής δέσμευσης σε επιχειρησιακή ικανότητα η οποία, δοκιμάζεται πλέον στην πράξη.

Τα τελευταία γεγονότα με τις συνεχείς επιθέσεις των Χούθι και τα πλήγματα κατά ενεργειακών, στρατιωτικών και κρίσιμων υποδομών της Σαουδικής Αραβίας, επιβεβαιώνουν τον ανωτέρω προβληματισμό.

Το γεγονός ότι, παρά την κλιμακούμενη απειλή ασφάλειας που αντιμετωπίζει η Σαουδική Αραβία, δεν έχει μέχρι σήμερα υποβληθεί επίσημο αίτημα ενεργοποίησης της συμφωνίας προς την Τουρκία και το Πακιστάν, γεννά εύλογα ερωτήματα για το επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας και την πραγματική λειτουργικότητα του νέου αμυντικού σχήματος.

Παρά το γεγονός ότι η Τουρκία έχει ήδη δηλώσει ότι είναι έτοιμη να καλύψει στρατιωτικές ανάγκες του Ριάντ στο πλαίσιο της συμφωνίας, ενώ το Πακιστάν έχει επίσης επαναβεβαιώσει τη δέσμευσή του, δείχνει ότι η εν λόγω συμφωνία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με το πρώτο πραγματικό τεστ της επιχειρησιακής της αξιοπιστίας.

Μήπως τελικά, η «Συμφωνία της Μέκκας» είναι κενού περιεχομένου και κινδυνεύει να παραμείνει, μια ισχυρή πολιτική διακήρυξη χωρίς αντίστοιχο επιχειρησιακό αποτύπωμα;

Για να δοθεί απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα, απαιτείται να αποκωδικοποιηθεί η συμφωνία και να εξεταστούν οι στρατηγικές επιδιώξεις, αλλά και οι εγγενείς αντιφάσεις των τριών εταίρων.

Υπό το πρίσμα αυτό, θα πρέπει να εξεταστούν ορισμένες κρίσιμες παράμετροι:

Πρώτον, η ετερογένεια των στρατηγικών συμφερόντων. Η Σαουδική Αραβία αναζητά ένα ευρύτερο πλαίσιο περιφερειακής ασφάλειας, ενώ η Τουρκία και το Πακιστάν προσέρχονται στη συμφωνία με διαφορετικές γεωπολιτικές προτεραιότητες, διαφορετικές σχέσεις με τους περιφερειακούς δρώντες και διαφορετικούς υπολογισμούς ως προς το κόστος μιας στρατιωτικής εμπλοκής.

Δεύτερον, η απουσία κοινής επιχειρησιακής παράδοσης. Η δημιουργία ενός μηχανισμού συλλογικής άμυνας δεν εξασφαλίζει αυτομάτως κοινή στρατιωτική κουλτούρα, διαλειτουργικότητα, κοινές διαδικασίες διοίκησης και ελέγχου ή προκαθορισμένους μηχανισμούς αντίδρασης.

Τρίτον, το θεσμικό και επιχειρησιακό έλλειμμα της συμφωνίας δεν επιτρέπει τη σύγκριση με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.

Το ΝΑΤΟ είναι ένας θεσμικός μηχανισμός που στηρίζεται σε δεκαετίες κοινής στρατιωτικής εκπαίδευσης, διαλειτουργικότητας, διαδικασιών διοίκησης και ελέγχου, κοινών προτύπων, δομών σχεδιασμού και συνεχούς πολιτικο-στρατιωτικού συντονισμού.

Η Συμφωνία της Μέκκας δεν διαθέτει ακόμη αυτό το βάθος θεσμικής και επιχειρησιακής συγκρότησης.

Τέταρτο και σημαντικότερο, η ίδια η ρήτρα αμοιβαιότητας αποτελεί το μεγάλο τεστ της συμφωνίας. Το γεγονός ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών, δημιουργεί μια ισχυρή πολιτική και αποτρεπτική δέσμευση.

Οι ανωτέρω παράμετροι αποκτούν ιδιαίτερη σημασία αν εξετάσει κανείς τη συμπεριφορά και τον τρόπο αντίδρασης της Σαουδικής Αραβίας μέσα στην κρίση.
Συγκεκριμένα, το Ριάντ βρίσκεται ήδη αντιμέτωπο με κλιμακούμενες επιθέσεις των Χούθι και σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές, αναζητά πρόσθετη στρατιωτική και πληροφοριακή υποστήριξη από διαφορετικούς εταίρους.

Το Πακιστάν βρίσκεται μεταξύ αυτών, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι η Σαουδική Αραβία φέρεται να ζήτησε, μέσω των ΗΠΑ, τη συνδρομή του Ισραήλ σε επίπεδο πληροφοριών για τις θέσεις και τις επιχειρησιακές δυνατότητες των Χούθι.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, γιατί δείχνει ότι, όταν η απειλή μετατρέπεται από θεωρητικό σενάριο σε άμεση επιχειρησιακή ανάγκη, τα κράτη αναζητούν πρωτίστως εκείνες τις δυνατότητες που μπορούν να παραχθούν άμεσα και αποτελεσματικά, ανεξάρτητα από το εάν προέρχονται από τον στενό πυρήνα μιας νέας συμμαχίας.

Επίσης, αναδεικνύει εμφατικά το χάσμα ανάμεσα στην πολιτική δέσμευση και την επιχειρησιακή αξιοπιστία της συμφωνίας.

Γιατί τελικά, δεν αρκεί να υπογράφεις μια ρήτρα συλλογικής άμυνας. Πρέπει να μπορείς να αποδείξεις, ότι αυτή λειτουργεί όταν εμφανιστεί η πρώτη πραγματική κρίση.

Υπό αυτά τα δεδομένα, αναδεικνύεται για ακόμη μία φορά η διαχρονική παθογένεια στον τρόπο με τον οποίο στην Ελλάδα αναλύονται και σχολιάζονται οι διεθνείς εξελίξεις, καθώς κυριαρχεί η τάση να αντιμετωπίζεται κάθε νέα γεωπολιτική εξέλιξη ως ένα άμεσο παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, στο οποίο εάν κάποιος ενισχύεται, η Ελλάδα αυτομάτως χάνει.

Η υπογραφή της Συμφωνίας της Μέκκας αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής.

Η πρώτη ανάγνωση μετά τη σύναψη της συμφωνίας στις αρχές Αυγούστου κινήθηκε σε μεγάλο βαθμό γύρω από τον κίνδυνο περιθωριοποίησης της Ελλάδας από τη νέα σχέση Ριάντ – Άγκυρας, την ανατροπή των ισορροπιών που είχε δημιουργήσει η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας – Σαουδικής Αραβίας και συνακόλουθα, την ανάγκη επανεξέτασης της ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στο Ριάντ.

Ακόμη και η συζήτηση για τους Patriot μετατοπίστηκε γρήγορα από το επιχειρησιακό ερώτημα της χρησιμότητας της αποστολής, στο γεωπολιτικό ερώτημα εάν η Ελλάδα θα πρέπει να διατηρεί στρατιωτική παρουσία σε μια χώρα που έχει πλέον υπογράψει συμφωνία αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής με την Τουρκία.

Επίσης, η πρόταση για μετατροπή της ανανέωσης της ελληνικής αποστολής από ετήσια σε μηνιαία διαδικασία αξιολόγησης, μπορεί να ιδωθεί ακριβώς υπό αυτό το πρίσμα. Πρόκειται για μια αντίδραση που φαίνεται να διαμορφώθηκε υπό την πίεση της πρώτης ανάγνωσης μιας νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας, πριν ολοκληρωθεί η συνολική στρατηγική της αποκωδικοποίηση.

Γιατί η μηνιαία επανεξέταση της παραμονής των Patriot στη Σαουδική Αραβία δεν συνιστά από μόνη της στρατηγική απάντηση στη Συμφωνία της Μέκκας, αλλά μια σπασμωδική ενέργεια σε ένα νέο γεωπολιτικό δεδομένο, που κινδυνεύει να εγκλωβίσει την ελληνική εξωτερική στρατηγική σε ένα αδιέξοδο διαρκούς επανεκτίμησης και αμυντικής αναδίπλωσης, αντί να αναζητήσει τρόπους αξιοποίησης της υφιστάμενης ελληνικής παρουσίας για την αναβάθμιση της στρατηγικής της σχέσης με το Ριάντ.

Ειδικότερα, σε σχέση με το εν λόγω ζήτημα, η στρατηγική της χώρας για την παραμονή η όχι των Patriot στη Σαουδική Αραβία δεν πρέπει να καθορίζεται σε σχέση με το εάν το Ριάντ υπέγραψε τριμερή αμυντική συμφωνία με την Τουρκία και το Πακιστάν, αλλά από ένα ευρύτερο και σαφώς προσδιορισμένο σύνολο στρατηγικών κριτηρίων.

Στο πλαίσιο αυτό, πολύ σωστά ο Υπουργός Εξωτερικών κ. Γεραπετρίτης έχει επισημάνει ότι η στρατηγική σχέση Ελλάδας –Σαουδικής Αραβίας είναι «πολύ πάνω και πέρα από οποιαδήποτε ευκαιριακή συγκυρία» και ότι η απόφαση για την ελληνική συστοιχία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις γεωπολιτικές, διπλωματικές αλλά και επιχειρησιακές παραμέτρους.

Παράλληλα, έχει αναγνωριστεί η ευρύτερη αξία της αποστολής για την προστασία κρίσιμων υποδομών, την ενεργειακή ασφάλεια, την εκπαίδευση του προσωπικού και τη δοκιμή των συστημάτων σε πραγματικές συνθήκες.

Επίσης, δεν μπορεί από τη μία πλευρά να αναδεικνύεται επικοινωνιακά η επιχειρησιακή επιτυχία της ελληνικής συστοιχίας Patriot, όταν αυτή έχει αναχαιτίσει ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους και έχει αποδείξει στην πράξη την επιχειρησιακή της αξία για την προστασία κρίσιμων υποδομών της Σαουδικής Αραβίας, και από την άλλη, να αντιμετωπίζεται η ίδια παρουσία ως μια αποστολή που πρέπει να επανεξετάζεται διαρκώς με ορίζοντα την ενδεχόμενη απόσυρσή της.

Επομένως, εάν πράγματι αντιμετωπίζουμε τη Σαουδική Αραβία ως στρατηγικό εταίρο και την ελληνική παρουσία ως στοιχείο της ευρύτερης γεωπολιτικής μας θέσης στην περιοχή, τότε το ερώτημα δεν μπορεί να είναι απλώς εάν θα ανανεώνεται κάθε μήνα η παραμονή μιας πυροβολαρχίας, αλλά τι στρατηγική αξία μπορεί να παραχθεί από αυτή την παρουσία.

Μια τέτοια αξιολόγηση οδηγεί σε ένα εντελώς διαφορετικό ερώτημα. Το ερώτημα δεν είναι «μένουν ή φεύγουν οι Patriot;», αλλά «πώς αξιοποιείται η ελληνική παρουσία ώστε να παραχθεί μεγαλύτερη στρατηγική αξία για την Ελλάδα;».

Η διαφορά δεν αφορά απλώς τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κατάσταση, αλλά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε τη στρατηγική μας.
Στην πρώτη περίπτωση, η Ελλάδα αντιδρά σε μια εξέλιξη που δημιούργησε η Τουρκία, ενώ στη δεύτερη, επιχειρεί να αξιοποιήσει ένα υφιστάμενο ελληνικό πλεονέκτημα για να διαμορφώσει τις εξελίξεις.

Συνεπώς, η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα δεν πρέπει να προσεγγίζεται αποσπασματικά και σπασμωδικά, υπό την πίεση της εκάστοτε συγκυρίας, αλλά μέσα από μια συνολική στρατηγική ανάγνωση, η οποία θα αναζητά όχι μόνο τους νέους περιορισμούς αλλά και τις δυνατότητες που δημιουργούνται για την Ελλάδα, ώστε  να ενισχύσει τη στρατηγική της θέση.

Υπό το πρίσμα αυτό, οι τελευταίες κινήσεις του Ριάντ δείχνουν ότι η Σαουδική Αραβία δεν εγκαταλείπει τη στρατηγική της πολυμέρειας για να προσδεθεί σε έναν και μόνο άξονα.

Αντιθέτως, η συμπεριφορά της μέσα στην τρέχουσα κρίση δείχνει ότι αναζητά διαφορετικές δυνατότητες από διαφορετικούς εταίρους, ανάλογα με το τι μπορεί ο καθένας να της προσφέρει.

Η αναζήτηση συνδρομής από το Ισραήλ, μέσω αμερικανικής διαμεσολάβησης, είναι ενδεικτική ακριβώς αυτής της λογικής.

Το γεγονός αυτό, δημιουργεί διαφορετικά δεδομένα για την Ελλάδα. Συγκεκριμένα, η Συμφωνία της Μέκκας δεν αποδυναμώνει ούτε ακυρώνει την ελληνική στρατηγική σχέση με το Ριάντ.

Αντίθετα, δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον μέσα στο οποίο η Ελλάδα, καλείται να επαναπροσδιορίσει το δικό της στρατηγικό αποτύπωμα. Ειδικότερα, για την Ελλάδα, η εν εξελίξει κρίση μεταξύ Χούθι και Σαουδικής Αραβίας, αποτελεί ένα πραγματικό στρατηγικό παράθυρο ευκαιρίας.

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη ένα σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς έχει διαμορφώσει μια θεσμοθετημένη στρατηγική σχέση με τη Σαουδική Αραβία, στρατιωτική συνεργασία και κυρίως, έχει διαθέσει μια ελληνική συστοιχία Patriot που βρίσκεται στο σαουδαραβικό έδαφος από το 2021 και προστατεύει κρίσιμες υποδομές της χώρας.

Η αποστολή έχει πλέον αποκτήσει πραγματική επιχειρησιακή εμπειρία, ενώ η Αθήνα και το Ριάντ συνεχίζουν να χαρακτηρίζουν τη σχέση τους στρατηγική.
Επομένως, η ελληνική απάντηση στη Συμφωνία της Μέκκας δεν θα πρέπει να είναι μια αντανακλαστική κίνηση απομάκρυνσης από τη Σαουδική Αραβία, αλλά η αναβάθμιση της ελληνικής προσφοράς προς τη Σαουδική Αραβία.

Απαιτείται επομένως, η μετατροπή αυτής της επιχειρησιακής παρουσίας σε μια ευρύτερη αμυντική στρατηγική συνεργασία με το Ριάντ, με επίκεντρο όχι μόνο την αντιαεροπορική άμυνα, αλλά και την προστασία κρίσιμων υποδομών, την αντιμετώπιση μη επανδρωμένων συστημάτων, την ενεργειακή ασφάλεια, τη θαλάσσια ασφάλεια, την εκπαίδευση και τη μεταφορά τεχνογνωσίας, καθώς και τη συνεργασία στον αμυντικό και τεχνολογικό τομέα.

Με άλλα λόγια, η απάντηση της Ελλάδας στη νέα σχέση Ριάντ – Άγκυρας δεν πρέπει να είναι η αποχώρηση και η εγκατάλειψη του στρατηγικού χώρου που έχει ήδη δημιουργήσει στην περιοχή.

Μια τέτοια επιλογή θα κινδύνευε να επαναλάβει μια λανθασμένη επιλογή στρατηγικής αναδίπλωσης που έχει ήδη κοστίσει στην ελληνική εξωτερική πολιτική, όπως στην περίπτωση της Λιβύης, όπου η σταδιακή υποβάθμιση της ελληνικής διπλωματικής παρουσίας (η ελληνική πρεσβεία στην Τρίπολη υπολειτουργούσε από το 2011, έκλεισε οριστικά τον Ιούλιο 2014 και το 2021 επαναλειτούργησε), άφησε ένα σημαντικό κενό επιρροής, το οποίο αξιοποίησε η Τουρκία.

Υπό το πρίσμα αυτό, η στρατηγική επιλογή που πρέπει να ακολουθήσει η Ελλάδα είναι η επιδίωξη να προσφέρει στο Ριάντ περισσότερες και υψηλότερης προστιθέμενης αξίας δυνατότητες ασφάλειας όπως μια πολυεπίπεδη σχέση ασφάλειας, οικονομικής συνεργασίας, τεχνολογικής διασύνδεσης και γεωπολιτικής επιρροής.

Αυτή είναι η μεγάλη στρατηγική ευκαιρία για την Ελλάδα. Εάν κινηθεί με μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό, αξιοποιώντας την υφιστάμενη επιχειρησιακή της παρουσία, μπορεί όχι μόνο να περιορίσει τυχόν αρνητικές παρενέργειες από τη νέα περιφερειακή πραγματικότητα, αλλά και να ενισχύσει εκ νέου τον ρόλο της ως σταθερού και αξιόπιστου πυλώνα ειρήνης και ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή.

Γιατί στο νέο περιβάλλον ασφάλειας της Μέσης Ανατολής, η πραγματική αξία ενός εταίρου δεν μετριέται από το πόσο δυνατά διατυπώνει τις δεσμεύσεις του, αλλά από το τι μπορεί να προσφέρει όταν η κρίση κτυπήσει την πόρτα του συμμάχου του.

Στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας, η Ελλάδα έχει αποδείξει την πραγματική της αξία ως αξιόπιστου εταίρου όχι στα λόγια, αλλά με τις δεσμεύσεις της την ώρα της πραγματικής κρίσης. Συγκεκριμένα, την ώρα που η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει πραγματικές απειλές κατά της ασφάλειας και των κρίσιμων υποδομών της, η ελληνική στρατιωτική παρουσία βρίσκεται στο έδαφός της και συμβάλλει έμπρακτα στην προστασία της.

Αυτό είναι ένα επιχειρησιακό δεδομένο που αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αξία, σε μια περίοδο κατά την οποία το Ριάντ αναζητά στην πράξη τους εταίρους και τις δυνατότητες που μπορούν να ενισχύσουν την ασφάλειά του.

Το δεδομένο αυτό, δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια απλή αποστολή περιορισμένου χρονικού ορίζοντα, αλλά ως ένα στρατηγικό κεφάλαιο που μπορεί να αποτελέσει τη βάση για την περαιτέρω αναβάθμιση της ελληνοσαουδαραβικής σχέσης.

Η Αθήνα συνεπώς, δεν χρειάζεται να απαντήσει στη νέα περιφερειακή πραγματικότητα με αναδίπλωση, αλλά με περισσότερη παρουσία, περισσότερη προσφορά και περισσότερη στρατηγική πρωτοβουλία.

Υπό το πρίσμα αυτό, το ζητούμενο για την Ελλάδα δεν είναι απλώς να διατηρήσει την παρουσία της στη Σαουδική Αραβία. Είναι να μετατρέψει την υφιστάμενη επιχειρησιακή της παρουσία σε στρατηγική σχέση, την επιχειρησιακή αξιοπιστία σε διπλωματικό κεφάλαιο και τη συμβολή της στην ασφάλεια του Ριάντ, σε μια ευρύτερη ελληνική στρατηγική επιρροής στην περιοχή.

* Ο Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος είναι πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος

Με πιο απλά λόγια, τα 2,2 δισεκατομμύρια ευρώ παροχές που ΘΑ μοιράσει η κυβέρνηση, θα εμφανιστούν σε 17 μήνες περίπου και είναι άγνωστο ποιόν αντίκτυπο θα έχουν στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Τούτων λεχθέντων, συνταξιούχος συνάδελφος, με ετήσια μικτή ετήσια σύνταξη 19.200 ευρώ το 2019, εισέπραττε τότε καθαρά 16.920 και φέτος θα κλείσει με 17.010 δηλαδή 90 ευρώ παραπάνω, ήτοι δύο  εσπρέσο το μήνα!!

Την ίδια περίοδο οι δαπάνες για το ενοίκιο, από 4800 ευρώ ετησίως, πήγαν στις 7800, ποσό που αντιπροσωπεύει το 46% περίπου του εισοδήματος του, έναντι 28% πριν 7 χρόνια.

Αν συνυπολογίσουμε και τον πληθωρισμό της επταετίες, ο  αγαπητός φίλος βρίσκεται σε φάση εξάντλησης της αποταμίευσής του. Γι’ αυτό και γέλασε πικρά, όταν άκουσε τα περί δημιουργίας λογαριασμών, που την προσεχή τετραετία θα δημιουργήσει η κυβέρνηση για τα παιδιά. Στην ουσία έτσι το κράτος θα δίνει στα παιδιά σήμερα χρήματα, που θα πάρει πίσω με καλό επιτόκιο όταν οι δικαιούχοι θα ενταχθούν στην επαγγελματική τους ζωή.

Τούτων λεχθέντων, δεν ακούσαμε πολλά πράγματα για τις τεράστιες αλλαγές στο διεθνή καταμερισμό της εργασίας, για την ωρίμανση της τεχνητής νοημοσύνης, για τη βιοτεχνολογία και την σημασία της στην αγροτική παραγωγή για τη γενετική και την κτηνοτροφία, για τους σιωπηρούς τεχνολογικούς πολέμους, για τις νέες μορφές εργασίας και την κατάσταση του επαγγελματικού προσανατολισμού στη χώρα μας, για την άνοδο του προσδόκιμου ζωής και τη σημασία του στην κοινωνική ασφάλιση και την προστασία της υγείας.

Δεν είπε πολλά πράγματα ο Πρωθυπουργός τις εταιρίες start-up και αν η Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει μια νέα πηγή γνώσης και προόδου. Η Αθήνα υπήρξε κάποτε κατά τους ιστορικούς, τόπος μεγαλοφυΐας, αυτό δεν μπορεί να επαναληφθεί στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης;

Η Εσθονία δηλαδή, που υπέστη 70 χρόνια σοβιετική κατοχή, έχει περισσότερα ατού από την Ελλάδα του Αριστοτέλη; Πώς κατάφερε αυτή η μικρή χώρα των 2 εκατομμυρίων κατοίκων μέσα σε τριάντα χρόνια να γίνει η τρίτη πιο τεχνολογικά προηγμένη περιοχή της ΕΕ και να έχει ρυθμό ανάπτυξης τριπλάσιο του δικού μας;

Μήπως είναι καιρός πλέον, η πολιτική στην Ελλάδα να αποκτήσει περιεχόμενο συμβατό με την εποχή στην οποία ζούμε και με πραγματικότητες που μας περιβάλλουν; Για πάρα πολλά χρόνια, οι μυθοπλασίες και τα παραμύθια, όπως αυτό συμβαίνει και στη ζωή, δεν φέρνουν αποτελέσματα πέραν από την ικανοποίηση φαντασιώσεων και άλλων ψυχολογικών καταστάσεων.

Είναι γνωστό πως στην ιστορία τίποτε δεν μένει αθάνατο. Για όλα έρχεται η ώρα του τέλους. Μας μένει μόνο να στο¬χαζόμαστε πάνω στο τι και γιατί έφθασε κάτι στο τέλος του. Για ποιο στοχασμό όμως μιλάμε όταν διαβάζουμε ότι με βάση τη διεθνή έρευνα PISA, το 50% των νέων στα σχολεία όταν διαβάζει δεν καταλαβαίνει τι διάβασε.

Παράλληλα ,δε είμαστε και μεταξύ των πιο καθυστερημένων χωρών στα μαθηματικά, κορυφαία πρώτη ύλη της εποχής μας μας. Αντιθέτως από μαχαιροβγάλτες μαθητές πάμε πολύ καλά, γεγονός που δείχνει και το επίπεδο της ελληνικής οικογένειας.

Αυτά που έχουμε ήδη εμπρός μας, αν και καταλαβαίνουμε πως θα εξελιχθούν ραγδαία, είναι ήδη αρκετά ώστε να στοχασθούμε για το αύριο του πολιτισμού μας. Ένας πραγματικός ηγέτης στη σημερινή Ελλάδα θα πρέπει να παράγει πολιτισμό και αυτό προς ώρας δεν συμβαίνει. Κρίμα… Χίλιες φορές.

Του Κωνσταντίνου Π. Μπαλωμένου

Ειδικότερα, η συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» έχει βρεθεί στο επίκεντρο της τουρκικής δημόσιας συζήτησης, με αναλυτές να υποστηρίζουν ότι το σύστημα έχει ως πραγματικό στόχο την Τουρκία, καθώς και ότι η αμυντική συμφωνία Ελλάδας – Ισραήλ για την προμήθειά της, είναι μια «ύπουλη» συμφωνία.

Παράλληλα, αναπτύσσεται ένα ευρύτερο τουρκικό αφήγημα που επιχειρεί να παρουσιάσει γενικότερα την ελληνοϊσραηλινή συνεργασία, ως μέρος μιας γεωπολιτικής αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο με κεντρικό στόχο την Τουρκία.

Συγκεκριμένα, η τουρκική πολιτική ηγεσία, μέσω της ιδιαίτερα σκληρής ρητορικής που έχουν αναπτύξει ο Πρόεδρος κ. Ερντογάν και ο Υπουργός Εξωτερικών κ. Χακάν Φιντάν απέναντι στο Ισραήλ, επιχειρεί να εντάξει τις νέες περιφερειακές συνεργασίες σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αντιπαράθεσης με το Τελ Αβίβ.

Έτσι, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν παρουσιάζεται απλώς ως ένα ελληνικό αμυντικό πρόγραμμα, αλλά επιχειρείται να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο τουρκικό αφήγημα περί διαμόρφωσης ενός εχθρικού γεωπολιτικού άξονα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αξιολογώντας τα ανωτέρω δεδομένα, το ερώτημα που προκύπτει είναι απλό και ξεκάθαρο.

Αν πράγματι η πολιτική ηγεσία της Ελλάδας, όπως υποστηρίζουν οι επικριτές της, με την πολιτική των «ήρεμων νερών» υπονομεύει τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, αποδυναμώνει την εθνική άμυνα και ασφάλεια και ακυρώνει την ελληνική αποτροπή, τότε γιατί η Τουρκία αντιδρά με τέτοια ένταση σε μια στρατηγική επιλογή του Πρωθυπουργού κ. Κυριάκου Μητσοτάκη και της ελληνικής κυβέρνησης;

Το αμέσως επόμενο ερώτημα που καλούνται να απαντήσουν όσοι επίμονα επενδύουν πολιτικά στο αφήγημα της «ανίσχυρης Ελλάδας», είναι ακόμη πιο συγκεκριμένο.

Αν η Ελλάδα είναι πράγματι, όπως υποστηρίζουν οι γνωστοί λαϊκιστές υπερπατριώτες, μια χώρα απομονωμένη, χωρίς ισχυρές συμμαχίες, με ανεπαρκή αποτρεπτική ισχύ και εγκλωβισμένη σε φοβικά σύνδρομα απέναντι στην Τουρκία, γιατί η εμβάθυνση της στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ προκαλεί τόσο έντονη συζήτηση, ανησυχία και προσπάθεια πολιτικής απονομιμοποίησης στην απέναντι πλευρά;

Η απάντηση δεν βρίσκεται στις κραυγές, ούτε στις λαϊκιστικές και εθνικιστικές κορώνες για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης και μικροκομματικών σκοπιμοτήτων.

Βρίσκεται στα γεγονότα. Και τα γεγονότα δείχνουν ότι η πραγματική αποτροπή οικοδομείται με σύνεση, σοβαρότητα, στρατηγικό σχεδιασμό, πραγματικές αμυντικές δυνατότητες, τεχνολογία, διεθνή αξιοπιστία και συμμαχίες με στρατηγικό βάθος.

Αλλά υπάρχει ένα ακόμη ερώτημα, το οποίο θα πρέπει να απαντηθεί από όσους επιμένουν να παρουσιάζουν την Ελλάδα ως «ανίσχυρη» και «απομονωμένη».

Μήπως τελικά, η εικόνα της Ελλάδας που συστηματικά καλλιεργείται στο δημόσιο διάλογο από κάποιους πολιτικούς και δημοσιολογούντες, αλλά και από ορισμένα μέσα ενημέρωσης, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική εικόνα που αξιολογεί η ίδια η Τουρκία;

Γιατί υπάρχει μια κρίσιμη αντίφαση που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Αν η Ελλάδα είναι πράγματι τόσο αδύναμη, τόσο απομονωμένη και τόσο φοβισμένη απέναντι στην Τουρκία όσο υποστηρίζουν ορισμένοι στο εσωτερικό της χώρας, τότε γιατί η Άγκυρα αντιδρά έντονα στην ενίσχυση των ελληνικών αμυντικών δυνατοτήτων και στην εμβάθυνση των στρατηγικών συνεργασιών της Αθήνας;

Η Τουρκία δεν μπορεί να αντιδρά σε μια Ελλάδα που παραμένει στάσιμη, αδύναμη, φοβική και της επιβάλει συνεχώς την πολιτική της μέσω τετελεσμένων.

Αντιδρά σε μια Ελλάδα που αλλάζει.

Αντιδρά, σε μια Ελλάδα που ενισχύει συνεχώς τις Ένοπλές Δυνάμεις της και αναβαθμίζει την αποτρεπτική της ικανότητα.

Αντιδρά σε μια Ελλάδα που εμβαθύνει τις στρατηγικές της συνεργασίες, δημιουργεί δίκτυα περιφερειακής ασφάλειας και σταθερότητας και διευρύνει το γεωπολιτικό της αποτύπωμα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αντιδρά σε μια υπολογίσιμη δύναμη που δεν περιορίζεται απλά στην αγορά κάποιων οπλικών συστημάτων, αλλά επιδιώκει τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου και πολυεπίπεδου αμυντικού οικοσυστήματος.

Τέλος, αντιδρά σε μια Ελλάδα που αυξάνει το κόστος οποιασδήποτε απόπειρας αμφισβήτησης της ασφάλειας και των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Και αυτά είναι ίσως τα σημαντικότερα στοιχεία που πρέπει να αξιολογήσουμε.

Γιατί η πραγματική αξιολόγηση της ελληνικής ισχύος δεν μπορεί να γίνεται μέσα από εθνικιστικές κορώνες και διαγωνισμούς υπερπατριωτισμού στο εσωτερικό της χώρας.

Αξιολογείται πρωτίστως από τις πραγματικές δυνατότητες που αποκτά η Ελλάδα, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο αυτές αξιολογούνται και κυρίως, γίνονται αντιληπτές από την τουρκική πλευρά.

Γιατί στην αποτροπή δεν έχει σημασία μόνο η ισχύς που διαθέτεις. Έχει σημασία και η ισχύς που ο αντίπαλος αντιλαμβάνεται ότι διαθέτεις, η αξιοπιστία με την οποία την αποτυπώνεις και το κόστος που εκτιμά ότι θα κληθεί να καταβάλει εάν επιχειρήσει να την αμφισβητήσει.

Και υπό αυτή την έννοια, η ένταση της τουρκικής αντίδρασης στην «Ασπίδα του Αχιλλέα» και στη στρατηγική εμβάθυνση της συνεργασίας Ελλάδας – Ισραήλ αποτελεί ένα δεδομένο που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση της τουρκικής αντίδρασης, η οποία δεν πρέπει να αγνοηθεί από την ελληνική πολιτική ηγεσία. Η διάσταση αυτή, αφορά την προσπάθεια της Άγκυρας να διαμορφώσει ένα αφήγημα που θα απονομιμοποιήσει τις ελληνικές αμυντικές επιλογές, παρουσιάζοντάς τες όχι ως μέτρα ενίσχυσης της εθνικής ασφάλειας και αποτροπής, αλλά ως επιθετικές και αποσταθεροποιητικές κινήσεις που εντάσσονται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό εναντίον της Τουρκίας.

Το αφήγημα αυτό, δεν πρέπει απλώς να καταγραφεί από την ελληνική πλευρά, αλλά και να αναλυθεί, να αποδομηθεί και να αντιμετωπιστεί στρατηγικά.

Συγκεκριμένα, η Ελλάδα δεν πρέπει να επιτρέψει να κυριαρχήσει το τουρκικό αφήγημα και να εγκλωβιστεί σε μια συζήτηση για την αμυντική της πολιτική με το πλαίσιο που θέτει η Τουρκία.

Οφείλει να αναδείξει τις πραγματικές διαστάσεις των επιλογών της και να απαντήσει με επιχειρήματα στους βασικούς ισχυρισμούς που επιχειρεί να επιβάλει η τουρκική πλευρά.

Υπό το πρίσμα αυτό, σε σχέση με τον τουρκικό ισχυρισμό ότι η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτελεί ένα επιθετικό σχέδιο που στοχεύει την Τουρκία θα πρέπει να επισημανθεί, ότι πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο αμυντικό σύστημα αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας και όχι για ένα επιθετικό σύστημα σχεδιασμένο για την προβολή στρατιωτικής ισχύος εναντίον τρίτων χωρών.

Σε καμία περίπτωση, η αμυντική ενίσχυση μιας χώρας δεν μετατρέπεται σε επιθετική ενέργεια, επειδή προκαλεί ανησυχία στην απέναντι πλευρά.

Αν ίσχυε αυτή η λογική, τότε κάθε αμυντική επένδυση ενός κράτους θα μπορούσε να χαρακτηρίζεται «επιθετική» από οποιονδήποτε τρίτο αισθάνεται, ότι περιορίζεται η σχετική του στρατιωτική υπεροχή.

Το γεγονός ότι ένα αμυντικό σύστημα μπορεί να επηρεάζει τους στρατιωτικούς υπολογισμούς της Τουρκίας, δεν μεταβάλλει τον χαρακτήρα του.

Αντιθέτως, ακριβώς αυτή η μεταβολή των υπολογισμών, αποτελεί βασικό στοιχείο της αποτρεπτικής λειτουργίας του.

Η ουσία της αποτροπής είναι να καταστήσει σαφές στον δυνητικό αντίπαλο, ότι οποιαδήποτε απόπειρα χρήσης στρατιωτικής ισχύος θα αντιμετωπίσει αποτελεσματικές δυνατότητες άμυνας και συνεπώς, θα συνεπάγεται υψηλότερο κόστος.

Υπό αυτή την έννοια, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αποτελεί μηχανισμό επιθετικής προβολής ισχύος, αλλά μηχανισμό ενίσχυσης της αποτρεπτικής ικανότητας της Ελλάδας απέναντι σε μια πιθανή επίθεση.

Δεν δημιουργεί από μόνη της μια νέα επιθετική δυνατότητα της Ελλάδας, αλλά ενισχύει την ικανότητά της να προστατεύει τον εναέριο χώρο, τις Ένοπλες Δυνάμεις, τις κρίσιμες υποδομές και τον πληθυσμό της.

Επομένως, ο τουρκικός ισχυρισμός επιχειρεί να συγχέει δύο διαφορετικές έννοιες: την αμυντική ικανότητα και την επιθετική πρόθεση.

Το ότι η Τουρκία αντιλαμβάνεται την ενίσχυση της ελληνικής αεράμυνας ως παράγοντα που επηρεάζει τους δικούς της στρατιωτικούς σχεδιασμούς, δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα αποκτά επιθετικές προθέσεις.

Σημαίνει ότι η Ελλάδα αποκτά μεγαλύτερη ικανότητα να αποτρέπει ή να αντιμετωπίζει μια πιθανή επίθεση.

Και εδώ βρίσκεται η πραγματική ουσία της «Ασπίδας του Αχιλλέα».

Δεν είναι μια ασπίδα εναντίον της Τουρκίας, αλλά μια ασπίδα υπέρ της Ελλάδας.

Η διαφορά δεν είναι επικοινωνιακή, αλλά στρατηγική.

Γιατί ένα κράτος που ενισχύει την αμυντική του ικανότητα δεν δημιουργεί κατ’ ανάγκη αστάθεια.

Μπορεί αντίθετα, να συμβάλλει στη σταθερότητα, όταν η ενίσχυση αυτή καθιστά λιγότερο ελκυστική την επιλογή της στρατιωτικής πίεσης ή απειλής του αντιπάλου και αυξάνει την πιθανότητα μιας κρίσης να παραμείνει υπό έλεγχο.

Επομένως, η Ελλάδα δεν χρειάζεται να απολογηθεί για το γεγονός, ότι ενισχύει την άμυνά της.

Χρειάζεται να εξηγήσει με σαφήνεια γιατί το κάνει και ποιον σκοπό υπηρετεί.

Ο σκοπός είναι η προστασία, η λογική είναι η αποτροπή και το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα είναι η ειρήνη μέσω μιας αξιόπιστης αποτρεπτικής ισχύος.

Όσον αφορά τον τουρκικό ισχυρισμό, ότι η ελληνοϊσραηλινή αμυντική συνεργασία δημιουργεί έναν «εχθρικό άξονα» εναντίον της Τουρκίας, θα πρέπει να τονιστεί ότι η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ δεν δημιουργήθηκε για να περικυκλώσει την Τουρκία.

Αντιθέτως, έχει αναπτυχθεί σταδιακά εδώ και μια δεκαετία και περιλαμβάνει την άμυνα, την ενέργεια, την τεχνολογία, την πολιτική προστασία, την οικονομία και ευρύτερα ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας.

Η Ελλάδα δεν συμμετέχει και δεν χρειάζεται να συμμετάσχει σε κανένα «αντιτουρκικό άξονα».

Χρειάζεται και οικοδομεί δίκτυα στρατηγικών συνεργασιών που ενισχύουν την ασφάλεια, τη σταθερότητα και τη στρατηγική της αυτονομία.

Η διαφορά είναι ουσιώδης. Ένας άξονας συγκροτείται εναντίον κάποιου, ενώ ένα δίκτυο συνεργασιών συγκροτείται για την επίτευξη κοινών συμφερόντων.

Η προσπάθεια της Άγκυρας να αντιστρέψει την πραγματικότητα και να παρουσιάσει κάθε ελληνική στρατηγική συνεργασία ως μέρος ενός σχεδίου «περικύκλωσης της Τουρκίας» αποκαλύπτει περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο η ίδια αντιλαμβάνεται το περιφερειακό περιβάλλον, παρά τον πραγματικό χαρακτήρα των ελληνικών επιλογών.

Τέλος, σε σχέση με τον τουρκικό ισχυρισμό ότι η Ελλάδα, μέσω της συνεργασίας της με το Ισραήλ και της ενίσχυσης της αμυντικής της ικανότητας, μετατρέπεται σε μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης με την Τουρκία και κατ’ επέκταση, επιλέγει μια στρατηγική έντασης απέναντί της, η ελληνική απάντηση θα πρέπει να είναι εξίσου σαφής.

Η Ελλάδα δεν έχει επιλέξει και δεν επιθυμεί να επιλέξει τη στρατηγική της έντασης.

Αντιθέτως, τα τελευταία χρόνια έχει διαμορφώσει ένα μοντέλο διαχείρισης των ελληνοτουρκικών σχέσεων που συνδυάζει τον ενεργό διάλογο, τους ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας, την ανάληψη διπλωματικών πρωτοβουλιών και τη συνεχή ενίσχυση της αποτρεπτικής της ικανότητας.

Πρόκειται για μια -όπως έχω αναφέρει σε παλαιότερο άρθρο μου- «Στρατηγική Ευθύνης» σύμφωνα με την οποία ο διάλογος δεν αντιμετωπίζεται ως ένδειξη αδυναμίας ή υποχώρησης, αλλά ως εργαλείο διαχείρισης κρίσεων, περιορισμού της έντασης και δημιουργίας συνθηκών σταθερότητας, χωρίς να εγκαταλείπεται η ανάγκη διατήρησης ισχυρής και αξιόπιστης αποτροπής.

Ειδικότερα, μέσω αυτής της «Στρατηγικής Ευθύνης» η Ελλάδα επιδιώκει τη σταθερότητα μέσα από τον συνδυασμό διαλόγου και αποτρεπτικής ισχύος, αποφεύγοντας μια «Στρατηγική Έντασης», η οποία επενδύει στη ρητορική της αντιπαράθεσης και της σύγκρουσης και μπορεί να εγκλωβίσει τις δύο χώρες σε ένα φαύλο κύκλο κλιμάκωσης και αστάθειας.

Η Ελλάδα επενδύει στο διάλογο, αλλά ταυτόχρονα ενισχύει την αποτρεπτική ισχύ της.

Συνομιλεί με την Τουρκία και ταυτόχρονα, αυξάνει το κόστος οποιασδήποτε επιθετικής επιλογής εναντίον της.

Διατηρεί ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας, χωρίς να αποδέχεται τετελεσμένα και να εγκαταλείπει τις κόκκινες γραμμές και τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Αυτό δεν είναι «Πολιτική Κατευνασμού», αλλά «Στρατηγική Ευθύνης».

Όταν μια χώρα προμηθεύεται αεροπλάνα Rafale, εκσυγχρονίζει τα F16 σε επίπεδο Viper, προετοιμάζεται για την ένταξη των F-35 στον αμυντικό της σχεδιασμό, ενισχύει το Πολεμικό της Ναυτικό με νέες φρεγάτες Belharra και Bergamini και προχωρά στην ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα», δεν ακολουθεί πολιτική Κατευνασμού.

Οικοδομεί ισχυρή εθνική αποτροπή μέσα από μια συνεκτική «Στρατηγική Ευθύνης».

Εν κατακλείδι, η έντονη τουρκική αντίδραση στη συμφωνία για την απόκτηση της «Ασπίδας του Αχιλλέα» αποτελεί ένα στοιχείο που πρέπει να αξιολογηθεί με στρατηγική ψυχραιμία.

Υποδηλώνει, ότι η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται από την Τουρκία ως μια ανίσχυρη και απομονωμένη χώρα, όπως συχνά επιχειρείται να παρουσιαστεί στον ελληνικό δημόσιο διάλογο, αλλά ως μια υπολογίσιμη δύναμη, η οποία ενισχύει τις αμυντικές της δυνατότητες, διευρύνει τις στρατηγικές της συνεργασίες και αυξάνει το κόστος οποιασδήποτε επιθετικής ή αναθεωρητικής επιλογής εναντίον της.

Ταυτόχρονα, η προσπάθεια της Άγκυρας να παρουσιάσει την ελληνική αμυντική ενίσχυση ως επιθετική ενέργεια, επιβεβαιώνει την ανάγκη η Ελλάδα, να μην αφήνει τρίτους να καθορίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο αξιολογούνται οι εθνικές της επιλογές.

Στο πλαίσιο αυτό, η Αθήνα οφείλει να συνεχίσει να διαμορφώνει και να προβάλλει με πειστικό τρόπο το δικό της στρατηγικό αφήγημα, ότι η ενίσχυση της εθνικής της άμυνας δηλαδή, δεν αποτελεί απειλή για κανέναν, αλλά προϋπόθεση ασφάλειας, σταθερότητας και αξιόπιστης αποτροπής.

Τέλος, η έντονη αντίδραση της Τουρκίας στις εθνικές και αμυντικές στρατηγικές επιλογές της Ελλάδας καταδεικνύει με ιδιαίτερα σαφή τρόπο, ότι η εθνική ισχύς δεν κρίνεται από το ποιος εμφανίζεται πιο «πατριώτης» στο εσωτερικό της χώρας.

Κρίνεται και αξιολογείται από τις πραγματικές δυνατότητες που διαθέτει η χώρα, από τις στρατηγικές συμμαχίες που οικοδομεί και κυρίως, από τον τρόπο με τον οποίο οι δυνατότητες αυτές γίνονται αντιληπτές από εκείνους που ενδέχεται να τις αμφισβητήσουν.
Γιατί η πραγματική αποτροπή χτίζεται με έργα και όχι με εθνικιστικές κορώνες.

* Ο Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος είναι πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος

του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Τίποτα δεν είναι ακόμα σίγουρο, αλλά οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 έχουν όλες τις δυνατότητες να γίνουν μια από τις πιο αποτελεσματικές κατηγορίες φαρμάκων στην ιστορία. Με το να γίνουν φθηνότερα και ευκολότερα στη χρήση, υπόσχονται να βελτιώσουν δραματικά τη ζωή περισσότερων από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπων, με βαθιές συνέπειες για τη βιομηχανία, την οικονομία και την κοινωνία.

Αυτός είναι και ο λόγος που πριν πέντε χρόνια, γράφει ο βρετανικός Economist, η σελαγλουτίδη (αγωνιστής υποδοχέα GLP-1) εγκρίθηκε για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και έχει υψηλή ζήτηση στις ΗΠΑ.

Και αυτό συμβαίνει, επισημαίνει το περιοδικό, επειδή μετά από δεκαετίες απογοητευτικών «θαυματουργών θεραπειών», αυτά τα φάρμακα λειτουργούν. Οι επηρεαστές με επίγνωση της εικόνας και οι πλούσιοι χρηματοδότες δεν είναι οι μόνοι που τα χρησιμοποιούν. Ένας στους οκτώ Αμερικανούς ενήλικες έχει πάρει «φάρμακα GLP-1». Η Novo Nordisk, ο κατασκευαστής της σεμαγλουτίδης που διατίθεται στην αγορά με τις επωνυμίες Ozempic για τον διαβήτη και Wegovy για απώλεια βάρους, και η Eli Lilly, η οποία κάνει την τιρζεπατίδη, μια πιο αποτελεσματική εναλλακτική, έχουν προσθέσει περίπου 1 τρισεκατομμύριο δολάρια στην αγοραία αξία από το 2021.

Το φαινόμενο εκτείνεται πλέον πέρα από τα σύνορα των Ηνωμένων Πολιτειών. Με περισσότερα από τα δύο πέμπτα του παγκόσμιου πληθυσμού να είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, η ζήτηση για φάρμακα GLP-1 είναι υψηλή. Τα φαρμακευτικά εργαστήρια εργάζονται για να τα μετατρέψουν σε χάπια, τα οποία είναι φθηνότερα να παραχθούν από τις ενέσεις, και να μειώσουν τις παρενέργειές τους. Οι γενικές εκδόσεις παλαιότερων αγωνιστών GLP-1 έρχονται στην αγορά. Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τη σεμαγλουτίδη θα λήξει το 2026 στη Βραζιλία, την Κίνα και την Ινδία, οκτώ φάρμακα αυτού του τύπου ετοιμάζονται στην Κίνα. Δεν είναι χειρότερο. Με το αυξανόμενο εισόδημα και μια πιο καθιστική ζωή στις αναδυόμενες χώρες, το μέγεθος της μέσης του πληθυσμού τους φτάνει το μέγεθος της μέσης των Δυτικών.

Η καταπολέμηση της παχυσαρκίας είναι ήδη μια σημαντική συνέπεια. Ωστόσο, τα φάρμακα GLP-1 υπόσχονται πολλά περισσότερα. Οι υπέρβαροι ασθενείς που λάμβαναν σεμαγλουτίδη βρέθηκαν να υποφέρουν λιγότερα εμφράγματα και εγκεφαλικά. Παραδόξως, τα οφέλη φαίνεται να είναι σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητα από το επίπεδο απώλειας βάρους. Η τιρζεπατίδη βελτιώνει την άπνοια ύπνου. Οι δοκιμές δείχνουν ότι οι αγωνιστές GLP-1 μειώνουν τη χρόνια νεφρική νόσο σε διαβητικούς, και φαίνεται ότι μπορούν να μειώσουν την ατροφία του εγκεφάλου και τη γνωστική έκπτωση στη νόσο του Αλτσχάιμερ. Μελέτες από ιατρικά αρχεία δείχνουν ότι μπορεί επίσης να βοηθήσουν με εθισμούς: όσοι στις Ηνωμένες Πολιτείες έπαιρναν ήδη φάρμακα GLP-1 είχαν λιγότερες πιθανότητες να κάνουν υπερβολική δόση απιοειδών ή να κάνουν κατάχρηση κάνναβης ή αλκοόλ.

Οι ερευνητές μιλούν ακόμη, με σιωπηλούς τόνους, για αντιγηραντικές επιδράσεις. Πώς μπορεί μια κατηγορία φαρμάκων να κάνει τόσα πολλά; Αυτά τα φάρμακα όχι μόνο δρουν στο έντερο, αλλά συνδέονται επίσης με υποδοχείς σε όλο το σώμα και στον εγκέφαλο. Φαίνεται να μειώνουν τη φλεγμονή και αλληλοεπιδρούν με μηχανισμούς που συνδέονται με την επιθυμία και την αίσθηση ανταμοιβής. Με κάθε νέα ανακάλυψη, οι ερευνητές μαθαίνουν περισσότερα για τους μηχανισμούς του φαρμάκου και τους δεσμούς μεταξύ του σώματος και του εγκεφάλου.

Πολύ σωστά έτσι, το Economist, επισημαίνει ότι γύρω από αυτό το πολυσύνθετο και πολυδύναμο φάρμακο απαιτείται ακόμα αρκετή έρευνα και σε βάθος αναζήτηση. Αν και οι αγωνιστές GLP-1 χρησιμοποιούνται στη θεραπεία του διαβήτη εδώ και είκοσι χρόνια, ορισμένα από τα πιο πρόσφατα ευρήματα βασίζονται σε μελέτες παρατήρησης και θα πρέπει να συμπληρωθούν με τυχαιοποιημένες δοκιμές. Οι ασθενείς μπορεί να χρειαστεί να παίρνουν αυτά τα φάρμακα για όλη τους τη ζωή και τα μακροπρόθεσμα οφέλη δεν έχουν ακόμη μετρηθεί.

Ως εκ τούτου, το κόστος είναι επίσης αβέβαιο. Προς το παρόν, τα φάρμακα είναι ακριβά στις Ηνωμένες Πολιτείες, η τιρζεπατίδη κοστίζει περισσότερα από 500 δολάρια το μήνα. Οι άμεσες παρενέργειες, που περιλαμβάνουν ναυτία, παγκρεατίτιδα, διάρροια και απώλεια μυών, μπορεί να είναι ενοχλητικές. Τα αποτελέσματα δεκαετιών λήψης αυτών των φαρμάκων είναι αβέβαια. Μερικοί ανησυχούν για την ιατρικοποίηση της καθημερινής ζωής και λένε ότι οι άνθρωποι θα το παρακάνουν, γνωρίζοντας ότι μπορούν να επιστρέψουν σε μια θεραπεία.

«Ωστόσο, με τον καιρό, τον πειραματισμό και την καινοτομία, τα οφέλη θα γίνουν πιο ξεκάθαρα και το κόστος θα μειωθεί. Οι υγιεινές συνήθειες και οι συστάσεις για τη δημόσια υγεία θα παραμείνουν σημαντικές. Αλλά οι επαγγελματίες έχουν από καιρό απελπιστεί ότι τίποτα δεν λειτουργεί για πολλούς παχύσαρκους ασθενείς. Εάν τα φάρμακα εκπληρώσουν τις αρχικές τους υποσχέσεις, θα ήταν διεστραμμένο και σκληρό να στερηθούν οι ασθενείς φάρμακα που θα μπορούσαν να βελτιώσουν σημαντικά τη ζωή τους. Αυτά τα φάρμακα θα μπορούσαν να είναι εξίσου ελπιδοφόρα για τον εθισμό.», υποστηρίζουν έγκυροι ιατρικοί κύκλοι. Και δεν έχουν άδικο.

Παρόλο που οι αγωνιστές GLP-1 μπορεί να περιορίζουν την ευχαρίστηση της στιγμιαίας ικανοποίησης, υπόσχονται να τερματίσουν την επιθυμία και να βελτιώσουν τη μακροπρόθεσμη υγεία.

Ο συνολικός λογαριασμός για τη συνταγογράφηση αυτών των φαρμάκων θα μπορούσε να είναι σημαντικός. Ωστόσο, για τις κυβερνήσεις, θα μείωναν άλλα κόστη: ο άμεσος ιατρικός λογαριασμός μόνο για την παχυσαρκία ανέρχεται σε 260 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι τεράστιο βάρος για το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης. Οι φόροι για το αλκοόλ θα απέφεραν λιγότερα έσοδα για το κράτος, αλλά τα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος θα αυξάνονταν επειδή το εργατικό δυναμικό θα ήταν πιο υγιές.

Είναι κατάδηλο έτσι ότι η είσοδος της ανθρωπότητας σε φάση «κοινωνιών μακροζωίας» αποτελεί νέο πολύπλοκο φαινόμενο, με συνθήκες που ακόμα βρίσκονται σε εποχή ερωτημάτων και πειραματισμών.