Αυτές οι εξελίξεις, που χαρακτηρίζονται από υψηλή ταχύτητα, σήμερα μας έχουν φέρει μπροστά σε μια νέα πρόκληση, που είναι αυτή του κβαντικού μέλλοντος. Δηλαδή υπάρχει η πρόκληση μιας κρίσιμης τεχνολογίας που μπορεί να αλλάζει την αίσθηση του χώρου και του χρόνου και να ανατρέψει παραδοχές σε κλάδους όπως η βιολογία, η ιατρική, η φυσική και η μηχανική.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Κάποτε περιορισμένη στην περιοχή της αφηρημένης θεωρίας, η κβαντική υπολογιστική επιδιώκει να χρησιμοποιήσει λειτουργίες που βασίζονται στην κβαντομηχανική για να λύσει υπολογιστικά προβλήματα που προηγουμένως θεωρούνταν άλυτα. Παρόλο που η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα, είναι ήδη σαφές ότι η κβαντική υπολογιστική θα μπορούσε να έχει βαθιές επιπτώσεις για την εθνική ασφάλεια και την παγκόσμια οικονομία τις επόμενες δεκαετίες.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 2010, οι Ηνωμένες Πολιτείες και πολλές άλλες προηγμένες χώρες εμπλέκονται ολοένα και περισσότερο στην κούρσα για την ηγεσία στην επιστήμη και τεχνολογία κβαντικών πληροφοριών, έναν τομέα που περιλαμβάνει την κβαντική υπολογιστική, τις κβαντικές επικοινωνίες και την κβαντική ανίχνευση.

Την τελευταία δεκαετία, οι κυβερνήσεις σε 20 χώρες έχουν ανακοινώσει επενδύσεις στην κβαντική ανάπτυξη συνολικού ύψους άνω των 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων παγκοσμίως. Μόνο η Κίνα έχει δεσμευτεί να δαπανήσει 20,3 δισεκατομμύρια δολάρια σε διάστημα πέντε ετών.

Το Πεκίνο όρισε έτσι την ανάπτυξη κβαντικών τεχνολογιών ως εθνική προτεραιότητα και έχει δημιουργήσει προηγμένους κόμβους για παραγωγή. Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το 2018, θέσπισαν την Εθνική Κβαντική Πρωτοβουλία, μια νομοθεσία που στοχεύει στη διατήρηση της τεχνολογικής και επιστημονικής πρωτοπορίας της χώρας στις κβαντικές πληροφορίες και τις εφαρμογές της.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει ανακοινώσει χρηματοδότηση ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων χωρίς διαβαθμίσεις, καθώς και περισσότερη χρηματοδότηση για την έρευνα και ανάπτυξη στον τομέα της άμυνας. Εκτός από τις πρωτοβουλίες που ηγούνται οι κυβερνήσεις, βρίσκονται σε εξέλιξη πολλαπλές προσπάθειες έρευνας και ανάπτυξης στον ιδιωτικό τομέα και στον ακαδημαϊκό χώρο.

Παρόλο που αυτές οι επενδύσεις εξακολουθούν να επισκιάζονται από την αμερικανική και διεθνή χρηματοδότηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη, η άνοδος της κβαντικής τεχνολογίας έχει ήδη αρχίσει να διαμορφώνει τη διεθνή πολιτική. Το 2019, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν μια διμερή «δήλωση για την κβαντική συνεργασία» με την Ιαπωνία, την οποία η κυβέρνηση των ΗΠΑ ενίσχυσε το 2023. Και το 2024, η Ουάσινγκτον δημιούργησα μια πολυμερή πρωτοβουλία που ονομάζεται Ομάδα Κβαντικής Ανάπτυξης για τον συντονισμό στρατηγικών για την προώθηση και τη διαχείριση της νέας τεχνολογίας.

Όπως υποστηρίζει η Charina Chou, διευθύντρια  στην Google Quantum AI «....η άνοδος της κβαντικής τεχνολογίας, φέρνει μαζί της και μεγάλα θέματα εθνικής ασφάλειας».

Όπως υποστήριζαν σε παλαιότερο άρθρο τους στην επιθεώρηση «Foreign Affairs», τρία ανώτατα στελέχη της Google, «... από την δεκαετία του 1990, οι ερευνητές έχουν αναγνωρίσει ότι μια από τις μεγαλύτερες απειλές που θέτουν ένας ισχυρός κβαντικός υπολογιστής είναι η δυνατότητα του ως εργαλείο αποκρυπτογράφησης, ικανό να διεισδύσει στην κρυπτογράφηση που χρησιμοποιείται από τα πιο προηγμένα συστήματα επικοινωνιών και ψηφιακά δίκτυα σε όλο τον κόσμο σήμερα. Αυτή η ανησυχία έχει ωθήσει την κυβέρνηση των ΗΠΑ να αναπτύξει και να υποστηρίξει την υιοθέτηση της κβαντικά ανθεκτικής κρυπτογραφίας, να ενισχύσει τους ελέγχους εξαγωγών της κβαντικής τεχνολογίας και των σχετικών προϊόντων και να οικοδομήσει συνεργασίες προσανατολισμένες στη δράση με τη βιομηχανία, τον ακαδημαϊκό χώρο και τις τοπικές κυβερνήσεις.

Ωστόσο, η έμφαση στην αποκρυπτογράφηση κώδικα έχει οδηγήσει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αγνοήσουν άλλες σημαντικές εφαρμογές της κβαντικής τεχνολογίας. Στην πραγματικότητα, πριν οι κβαντικές μηχανές μπορέσουν να σπάσουν προηγμένα - συστήματα κρυπτογράφησης - μια δυνατότητα που θα απαιτήσει τεράστια υπολογιστική ισχύ ακόμη και μετά την ανάπτυξη της τεχνολογίας - θα μπορούσαν να έχουν μετασχηματιστική επίδραση σε πολλούς τομείς της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένης της ενέργειας και της φαρμακευτικής. Αξιοποιημένες αποτελεσματικά, οι κβαντικές τεχνολογίες θα μπορούσαν να ωθήσουν την καινοτομία, την επιστημονική ανακάλυψη, την οικονομική ανάπτυξη και τις ευκαιρίες για νέα προϊόντα και νέες υπηρεσίες.

Σε καθαρά ανθρώπινο επίπεδο, ορισμένες από τις ανακαλύψεις που θα μπορούσαν να προκύψουν από τις κβαντικές μηχανές, ανταγωνίζονται εκείνες που προβλέπεται τώρα να προέλθουν από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Γι’ αυτόν τον λόγο, είναι ιδιαίτερα σημαντικό η τεχνολογία να αναπτυχθεί σε ανοιχτές κοινωνίες, με σαφή προστατευτικά κιγκλιδώματα για να διασφαλιστεί ότι χρησιμοποιείται για καλοπροαίρετους σκοπούς.

Η νίκη στον κβαντικό αγώνα δεν θα είναι εύκολη. Η Κίνα έχει ήδη αναλάβει ηγετικό ρόλο σε ορισμένους τομείς, όπως οι κβαντικές επικοινωνίες, και τα επόμενα χρόνια, η στοχευμένη αμερικανική καινοτομία και ηγεσία θα είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των ΗΠΑ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι διεθνείς εταίροι τους θα πρέπει να διαθέσουν πολύ περισσότερους πόρους για να υλοποιήσουν τα κβαντικά τους έργα και θα πρέπει να αναπτύξουν κβαντικές βιομηχανίες και μια ισχυρή αλυσίδα εφοδιασμού κβαντικών για να υποστηρίξουν αυτά τα έργα.

Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους δεν καταφέρουν να καταστήσουν αυτές τις προσπάθειες κεντρικό στρατηγικό στόχο και προτεραιότητα στη χάραξη πολιτικής, θα μπορούσαν να χάσουν διπλωματική επιρροή, στρατιωτική ισχύ και την ικανότητα να έχουν εποπτεία σε μια ισχυρή νέα τεχνολογία. Θα μπορούσαν επίσης να χάσουν την ευκαιρία να χαράξουν μια νέα πορεία για οικονομική και κοινωνική πρόοδο.

Μιλάμε δε για μια πρόοδο που θα μπορούσε να έχει απίστευτες διαστάσεις. Πρόκειται όμως για νόμισμα με δύο όψεις. Διότι μια κακή χρήση της κβαντικής πληροφορικής ή και κατάχρησή της, θα προκαλούσε απίστευτα σοκ για την παγκόσμια τάξη με όχι πάντα προβλέψιμες επιπτώσεις.

Του Κώστα Χριστίδη*

Ατυχώς, στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία και ιδιαίτερα στην πολιτική σκηνή, η εντυπωσιοθηρία και η ικανοποίηση βραχυπρόθεσμων πολιτικών αναγκών οδηγούν σε εξαγγελίες που ουδέποτε πραγματοποιούνται (άρα, σε αναξιοπιστία, δηλ. καταστροφή πολιτικού κεφαλαίου), σε ανούσιες πολιτικές αντιδικίες, σε πλειοδοσία παροχών, σε κατηγορίες για ‘’ανηθικότητα’’ και ‘’πρακτικές μαφίας’’.

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό εσφαλμένης ιεράρχησης προτεραιοτήτων είναι η υπέρμετρη ενασχόληση με τις δημοσκοπήσεις  που από ένα χρήσιμο εργαλείο συχνά ανάγεται σε αποκλειστικό οδηγό της πολιτικής δράσης. Όπως, όμως, ένας τενίστας, αν δεν βελτιώσει την τεχνική του, την αντοχή του, την ποιότητα του παιχνιδιού του, δεν πρόκειται να κερδίσει τους αγώνες ενός τουρνουά παρατηρώντας απλώς τον πίνακα του σκορ, έτσι και ένας πολιτικός δεν θα επιφέρει τα αποτελέσματα που απαιτούνται εάν άγεται και φέρεται από τις δημοσκοπήσεις.

Πόση, λοιπόν, προσοχή δίνουμε στα πράγματι σημαντικά ; Αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στην τηλεόραση, όπου κυριαρχούν οι πολιτικές κοκορομαχίες, η υπερ - ανάλυση δηλώσεων πρωτοκλασάτων μέχρι τεταρτοκλασάτων στελεχών και, βεβαίως, τα ‘’λαμπερά’’ πρόσωπα της επικαιρότητας. Αν, όμως, πράγματι μας ενδιαφέρει - όπως πρέπει – η αδυναμία πολλών συνανθρώπων μας να αντιμετωπίσουν βασικές ανάγκες τους λόγω φτώχειας, θα πρέπει να μας απασχολεί κατά προτεραιότητα η καταπολέμηση της φτώχειας και, αντιστρόφως, η δημιουργία πλούτου. Ο πλούτος σε αυτόν τον πλανήτη ανέκαθεν προερχόταν από δύο πηγές : από την αρπαγή και από την παραγωγή.

Ο πρώτος τρόπος στις πρωτόγονες ανθρώπινες κοινότητες βασιζόταν στην υπεροχή της ισχύος, της σωματικής δύναμης, αργότερα στις πολεμικές επιδρομές και κατακτήσεις. Σε πιο πρόσφατες περιόδους, και ιδίως στην εποχή μας, ισχύει η αντίληψη της έννομης αρπαγής, ότι δηλαδή αρκεί να πείσουμε την πλειοψηφία μιας ομάδας ανθρώπων, που λέγονται νομοθέτες, να αποφασίσουν την αφαίρεση του προϊόντος των προσπαθειών από ορισμένους ανθρώπους και την παροχή του σε άλλους (αφού, ωστόσο, στην πορεία μειωθεί σημαντικά το συνολικό προϊόν λόγω αμοιβών των μεσολαβούντων κρατικών λειτουργών καθώς και πολλών άλλων εξόδων), για να αυξηθεί η συνολική ευημερία. Η διαδικασία αυτή καλείται, σύμφωνα με τις αρχές της σύγχρονης πολιτικής ορθότητας, ‘’αναδιανομή’’. Ιστορικά, όποτε η αναδιανομή ξεπέρασε κάποια όρια, τα αποτελέσματα υπήρξαν καταστρεπτικά : επενδυτική απραξία, ανεργία, αύξηση της φτώχειας, ιδιαίτερα για τα πιο ευάλωτα μέλη μιας κοινωνίας.

Η δημιουργία πλούτου διά της παραγωγής είναι μία πολύ πιο μακροχρόνια, κοπιώδης και περίπλοκη μέθοδος. Απαιτεί ορθή ανάγνωση των αναγκών και των επιθυμιών μιας κοινωνίας, συγκέντρωση κεφαλαίων και ικανού ανθρώπινου δυναμικού, οργανωτικές και εμπορικές ικανότητες, θεσμικό πλαίσιο που να διευκολύνει την προβλεψιμότητα αλλά και την καινοτομική επιχειρηματικότητα.

Οι διαθέσιμοι πόροι (κεφάλαια, εγκαταστάσεις, τεχνολογικός εξοπλισμός, ανθρώπινη εργασία, διαθέσιμος χρόνος) πρέπει να χρησιμοποιούνται όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά ώστε να παράγονται περισσότερες ποσότητες αγαθών και υπηρεσιών (και με τον βέλτιστο συνδυασμό ποιότητας και τιμής) . Η σχέση αυτή εκροών προς εισροές (αποτελέσματα / πόροι) αποτελεί τον δείκτη της παραγωγικότητας. Η υψηλή παραγωγικότητα είναι το θεμέλιο για τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου μιας κοινωνίας, την επίτευξη διατηρήσιμης ανάπτυξης, τη μείωση της ανεργίας, την αύξηση των πραγματικών μισθών αλλά και τη δυνατότητα στήριξης των πιο ευάλωτων μελών της μέσω κατάλληλων πολιτικών (όχι μέσω πανσπερμίας επιδομάτων αλλά κυρίως μέσω ενός διευρυμένου ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος).

Ατυχώς η παραγωγικότητα στη χώρα μας, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ, και παρά την σημειωθείσα κατά τα τελευταία χρόνια βελτίωση, βρίσκεται στο 54% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης . Ιδιαιτέρως η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο βρίσκεται στα επίπεδα του 2000, ενώ μεγάλος αριθμός εργαζόμενων απασχολείται σε παραδοσιακούς κλάδους, όπως το εμπόριο (17,1% του εργατικού δυναμικού) και τα καταλύματα και η εστίαση (όπου απασχολείται το 14,2%), στους οποίους η παραγωγικότητα υπολείπεται σημαντικά του μέσου όρου (25.200 € / εργαζόμενο και 20.400 € / εργαζόμενο αντιστοίχως στους δύο προαναφερθέντες κλάδους, σε όρους Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας, έναντι π.χ. 62.900  € /εργαζόμενο στη βιομηχανία).

Πώς μπορεί να αυξηθεί η παραγωγικότητα;

Γενική προϋπόθεση είναι η ύπαρξη πολιτικής σταθερότητας και η θεσμική αναβάθμιση της λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, πράγμα στο οποίο μπορεί να συμβάλει και μία κατάλληλη συνταγματική αναθεώρηση.

Εκ των ων ουκ άνευ είναι η αύξηση του επενδεδυμένου κεφαλαίου ανά εργαζόμενο, θέμα στο οποίο η Ελλάδα υστερεί κατά 2, 3 φορές έως 5, 7 φορές σε σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ένωση στους αντίστοιχους κλάδους. Αυτό οφείλεται στο μεγάλο επενδυτικό κενό που προέκυψε κατά τη δεκαετία της οικονομικής κρίσης (αν και η χώρα μας ουδέποτε υπήρξε κορυφαίος επενδυτικός προορισμός), αλλά και στο ιδιαιτέρως μικρό μέγεθος των ελληνικών επιχειρήσεων, το 94,3%  των οποίων απασχολεί μέχρι 9 εργαζόμενους (και συνολικά το 44,4% των εργαζομένων). Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο (και όχι εξ αιτίας … λατρείας προς τα καρτέλ !) είναι αναγκαία η συγχώνευση πολλών μικρών επιχειρήσεων (από αυτές που με διάθεση εξωραϊσμού αποκαλούνται ‘’η ραχοκοκαλιά της οικονομίας’’) σε λιγότερες , μεγαλύτερες και παραγωγικότερες επιχειρήσεις.

Το ανθρώπινο δυναμικό είναι - και πάντοτε θα είναι, ανεξαρτήτως των όποιων τεχνολογικών εξελίξεων – κρισιμότατος παράγοντας για την αύξηση της παραγωγικότητας και της συνολικής ευημερίας, Εν προκειμένω καθοριστικός είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης. Πολλοί επιτυχημένοι άνθρωποι φθάνοντας στην ηλικία των 50 περίπου ετών συνειδητοποιούν ότι η επιτυχία τους οφείλεται όχι τόσο στις γνώσεις που απέκτησαν από τα διάφορα εκπαιδευτήρια στα οποία φοίτησαν, αλλά σε άλλες δεξιότητες που ανέπτυξαν σταδιακά, όπως : ομαδική εργασία, προσήλωση στο στόχο, δημιουργικότητα, κριτική ικανότητα κ.α. Οι δεξιότητες αυτές δεν προάγονται με την από καθέδρας διδασκαλία στα σχολεία και τα πανεπιστήμια, αλλά με τη λειτουργία workshops, ανάθεση ομαδικών εργασιών και ενθάρρυνση της αυτενέργειας, κατευθύνσεις προς τις οποίες πρέπει να στραφεί το εκπαιδευτικό σύστημα.

Μέγας εχθρός της παραγωγικότητας είναι η υπέρμετρη γραφειοκρατία και η πολυπλοκότητα από τις υπερβολικές - ως προς τον αριθμό και την έκταση - ρυθμίσεις, που αφορούν κάθε πτυχή άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας. Σύμφωνα με στοιχεία που περιέχονται στο πρόσφατο Policy Paper του ΚΕΦΙΜ με τίτλο ‘’Η Ανταγωνιστικότητα της Ελληνικής και Ευρωπαϊκής Οικονομίας: Προκλήσεις και Προοπτικές ‘’, η Ελλάδα είναι 50η μεταξύ 69 οικονομιών ως προς την συνολική ανταγωνιστικότητα και, για τρίτο συνεχόμενο έτος, πρώτη (!) - δηλ. τελευταία … - ως η πιο σύνθετη χώρα για την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας, με κύριους συστατικούς παράγοντες του προβλήματος τις συνεχείς νομοθετικές αλλαγές και τις σε διαρκή εξέλιξη, ρυθμιστικές μεταρρυθμίσεις. Η σχετική αρνητική λίστα έχει ως εξής: 1) Ελλάδα 2) Μεξικό  3) Βραζιλία  4) Γαλλία  5) Τουρκία  6) Κολομβία  7) Βολιβία  8) Ιταλία  9) Αργεντινή  10) Περού. Η κατάταξη προκύπτει με βάση τον Παγκόσμιο Δείκτη Επιχειρηματικής Πολυπλοκότητας (Global Business Complexity Index – GBCI  2026) του TMF Group, βάσει 292 επιμέρους δεικτών ανά χώρα. Ας μη μας διαφεύγει το γεγονός ότι η υπέρμετρη γραφειοκρατία αποτελεί σημαντικό εμπόδιο εισόδου σε ένα κλάδο, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη μείωση του ανταγωνισμού και την αύξηση της ακρίβειας. Ιδού στάδιον δόξης λαμπρόν για όσους καταφέρονται κατά της ακρίβειας και των καρτέλ …

Έσχατο αλλά όχι ελάχιστο, πρέπει το κράτος να περιορισθεί στις αρμοδιότητες εκείνες που από τη φύση του μπορεί και πρέπει να επιτελέσει, αφήνοντας πολύ περισσότερους πόρους (π.χ. το 60% του ΑΕΠ)  στη διάθεση του ιδιωτικού τομέα.

Ως παράδειγμα αναφέρω την ανάγκη μιας βαθιάς μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού συστήματος, με υποκατάσταση του σήμερα ισχύοντος διανεμητικού συστήματος από το κεφαλαιοποιητικό, πράγμα το οποίο όταν ολοκληρωθεί - σύμφωνα με σχετική μελέτη του Ινστιτούτου Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών  (ΙΔΟΜ) - μπορεί από μόνο του να συμβάλει σε ετήσια αύξηση του ΑΕΠ κατά 6 και πλέον ποσοστιαίες μονάδες.

Εν κατακλείδι, οποιαδήποτε δράση ή πρόταση τίθεται σε δημόσιο διάλογο, πρέπει να αξιολογείται με βάση τη συμβολή της στην αύξηση της παραγωγικότητας και τη συναφή καταπολέμηση της φτώχειας μέσω διατηρήσιμης ανάπτυξης. Αυτό πρέπει να αποτελέσει κορυφαία εθνική προτεραιότητα. Οτιδήποτε άλλο μπορεί να περιμένει.

* Ο Κώστας Χριστίδης είναι νομικός και οικονομολόγος

Του Τάσου Παπαδόπουλου

Στην πρώτη συζήτηση στη Βουλή, οι αρχηγοί της Αντιπολίτευσης αντί να σχολιάσουν τις προτάσεις, αρκέστηκαν να κατακεραυνώνουν την Κυβέρνηση και να τις απορρίψουν, χωρίς να μπουν στην ουσία τους.

Ανάμεσα σε αυτές είναι και εκείνη, που αφορά το περίφημο άρθρο 86, που αναφέρεται στην δίωξη των υπουργών. Μέχρι χθες η αντιπολίτευση ζητούσε να αλλάξει ή να καταργηθεί, προκειμένου οι εμπλεκόμενοι υπουργοί να παραπέμπονται στον φυσικό τους δικαστή.

Όμως και σε αυτό το θέμα η αντιπολίτευση με μια φωνή, απέφυγε να μπει στην ουσία, μιας και έβαλε στο ίδιο τσουβάλι της απόρριψης, όλες τις κυβερνητικές προτάσεις. Η λογική του Νίκου Ανδρουλάκη, που πιέζεται από τα δύο νέα κόμματα που προέκυψαν τον περασμένο μήνα, ήταν το 180 της αναθεώρησης θα το δώσουμε στη δεύτερη αναθεωρητική Βουλή, που θα προκύψει από τις προσεχείς εκλογές.

Ζήσε Μάη να φας τριφύλλι που λένε. Κι αυτό, γιατί στις επόμενες εκλογές θα αλλάξουν οι συσχετισμοί και ίσως να χρειαστούν περισσότερα των δύο κομμάτων για να συμπληρώσουν τους 180 βουλευτές, που χρειάζονται για την αναθεώρηση ενός εκάστου άρθρου.

Οι λεγόμενοι ακτιβιστές, που δεν έχουν τι να πουν επιστράτευσαν μια πιο ριζοσπαστική πρόταση. Να υπάρξει όχι αναθεωρητική Βουλή, αλλά συντακτική συνέλευση. Το πως και για πιο σκοπό δεν μας εξήγησαν. Βεβαίως υπήρξε και μια σχιζοφρενική πρόταση που αφορούσε το εκλέγεσθαι και για δεκαεπτάρηδες.

Ίσως κάποιοι δεν καταλαβαίνουν την διαφορά ανάμεσα στα δεκαπενταμελή των γυμνασίων και λυκείων και των μελών του Κοινοβουλίου, που καλούνται να μελετήσουν τις νομοθετικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης και να αποφανθούν θετικά ή αρνητικά.

Αλλά και η κυβέρνηση δεν πάει πίσω στις προτάσεις της, μιας και εισηγείται το δικαίωμα του εκλέγεσθαι να κατέβει, από τα 25 που ισχύει σήμερα, στα 21 έτη. Τώρα το αν μπορεί να ανταποκριθεί στα καθήκοντά του ένας νέος, που είναι φοιτητής ή δεν έχει βγει στον επαγγελματικό στίβο, είναι κάτι που μόνο ο ‘σοφός’ εισηγητής γνωρίζει.

Βεβαίως στις προτάσεις υπάρχουν και ευχολόγια, όπως αυτά που αφορούν την κατοικία, ή του αποκεντρωτικού συστήματος διοίκησης, που ακούμε εδώ και χρόνια, αλλά δεν βλέπουμε να ισχύει στην πράξη.

Στα κρίσιμα άρθρα προς αναθεώρηση, είναι και το 16, που απαγορεύει την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων. Η τροποποίηση του είναι αναγκαία, μιας και η χώρα μας είναι η μόνη σχεδόν στον κόσμο, που με ρητή συνταγματική διάταξη, απαγορεύει την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Κι αυτή η ρύθμιση απ ότι φαίνεται θα πέσει στον καιάδα. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί φοιτητές, που θέλουν να σπουδάσουν στην Ελλάδα και αρκετοί που πηγαίνουν στο εξωτερικό, δεν θα μπορούν να έρθουν ή να μείνουν στην πατρίδα τους, για να κάνουν τις σπουδές τους. Κάτι που έκανε εδώ και χρόνια η Κύπρος, με αποτέλεσμα να έχει μεγάλα πρόσθετα έσοδα, που συνεισφέρουν στον προϋπολογισμό της Μεγαλονήσου.

Στις άνευ ενδιαφέροντος αλλαγές είναι και αυτή της μιας εξαετούς θητείας  του Προέδρου της Δημοκρατίας. Αντί να βάλουν θητείες σε όλους τους εκλεγμένους δύο οι τρεις περιορίζουν σε μια  αυτήν του ΠτΔ, που μετά την αναθεώρηση του ΠΑΣΟΚ κατέστη ένας διακοσμητικός θεσμός.

Το ασυμβίβαστο βουλευτή / υπουργού, έτσι όπως προτείνεται, με την προσωρινή αναπλήρωση, περισσότερο μπλέκει παρά διαχωρίζει, ως όφειλε, την σχέση εκτελεστικής με την νομοθετική εξουσία. Στην πράξη κάποιος βουλευτής θα γίνεται υπουργός και θα κερδίζει δημοσιότητα και δυνατότητα κάθε λογής εξυπηρετήσεων και κατόπιν με την προίκα αυτή θα επανέρχεται στα βουλευτικά έδρανα, για να διεκδικήσει την επανεκλογή του.

Η εκλογή των ανώτατων δικαστικών χωρίς την παρέμβαση της κυβέρνησης είναι προς την θετική κατεύθυνση. Το ερώτημα που τίθεται, αφορά την στάση της αντιπολίτευσης, που επιμόνως το ζητούσε και τώρα που της προσφέρεται, κλωτσάει την καρδάρα και δεν το υιοθετεί.

Αλλά και η εκλογή των μελών των Ανεξαρτήτων Αρχών με τον τρόπο που προτείνεται επιτρέπει την ανάδειξή τους, χωρίς τις τρικλοποδιές που βάζει σήμερα η αντιπολίτευση.

Τέλος, η μονιμότητα για ανθρώπους, που θεωρούν ότι υπάρχουν στο δημόσιο για να σιτίζονται από όλους εμάς και η προσφορά τους να είναι μηδενική, κάποτε πρέπει να αντιμετωπιστεί. Υπάρχουν τρόποι αξιολόγησης,  βάση των οποίων θα κρίνονται, χωρίς να υπεισέρχεται η κομματική τους ταυτότητα.

Κάτι που δεν υπάρχει στις προτάσεις, αλλά θα μπορούσε να ρυθμιστεί με απλό νόμο, είναι οι λεγόμενες μονοεδρικές. Αυτές θα απαλλάξουν τους υποψηφίους από την δουλεία τους στους καναλάρχες, που σήμερα ελέγχουν αρκετούς εξ αυτών, μιας και τους έχουν εξασφαλίσει μόνιμο στασίδι στα κανάλια τους, που εκτοξεύει την αναγνωσιμότητα τους.

Το Σύνταγμα και η αναθεώρησή του χρειάζεται μια πιο  εμπεριστατωμένη προσέγγιση…

Του Γιώργου Ατσαλάκη

Ο πληθωρισμός εμφανίζεται ως ένα από τα πρώτα και ισχυρότερα συμπτώματα αυτής της μετάβασης. Αν και οι συνθήκες διαφέρουν ανάμεσα στις αρχές του μεγακύκλου 1968–2024 και στις αρχές του νέου μεγακύκλου 2024–2080, οι ομοιότητες είναι εντυπωσιακές. Και στις δύο περιπτώσεις, ο πληθωρισμός λειτουργεί ως μηχανισμός αναπροσαρμογής του οικονομικού συστήματος, αποκαλύπτοντας τα όρια του προηγούμενου μοντέλου ανάπτυξης και επιταχύνοντας τη μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό και τεχνολογικό καθεστώς. Μια περίοδος επίμονης και επώδυνης προσαρμογής.

Α) Ο πληθωρισμός στις αρχές του μεγακύκλου 1968–2024: Το τέλος της δεκαετίας του 1960 σηματοδότησε την εξάντληση του μεταπολεμικού οικονομικού μοντέλου που είχε οικοδομηθεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιβαρύνονταν με το κόστος του πολέμου του Βιετνάμ, ενώ ταυτόχρονα χρηματοδοτούσαν μεγάλα κοινωνικά προγράμματα. Η αύξηση των δημοσίων δαπανών οδήγησε σε δημοσιονομικές ανισορροπίες και άσκησε πιέσεις στο σύστημα του Bretton Woods.

Το 1971 η απόφαση του Richard Nixon να καταργήσει τη μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό αποτέλεσε μια ιστορική καμπή. Η αποσύνδεση του δολαρίου από τον χρυσό επέτρεψε την ευρύτερη νομισματική επέκταση, αλλά ταυτόχρονα άνοιξε τον δρόμο για υψηλότερο πληθωρισμό. Η πετρελαϊκή κρίση του 1973 επιδείνωσε δραματικά την κατάσταση. Οι τιμές του πετρελαίου τετραπλασιάστηκαν και ο πληθωρισμός εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη Δύση.

Η δεκαετία του 1970 χαρακτηρίστηκε από το φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού: χαμηλή ανάπτυξη, υψηλή ανεργία και υψηλό πληθωρισμό ταυτόχρονα. Το Ηνωμένο Βασίλειο είδε τον πληθωρισμό να προσεγγίζει το 24%, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετώπισαν διψήφια ποσοστά πληθωρισμού. Οι βασικές συνέπειες ήταν:

Α1. Διάβρωση της αγοραστικής δύναμης: Τα νοικοκυριά είδαν τις αποταμιεύσεις τους να χάνουν σημαντικό μέρος της αξίας τους. Η πραγματική αγοραστική δύναμη των μισθών μειώθηκε και η κοινωνική δυσαρέσκεια αυξήθηκε.

Α2. Κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς: Οι πολίτες άρχισαν να αμφισβητούν την ικανότητα κυβερνήσεων και κεντρικών τραπεζών να διαχειριστούν την οικονομία. Οι πολιτικές εντάσεις αυξήθηκαν σε πολλές χώρες.

Α3. Άνοδος των επιτοκίων: Η αντιμετώπιση του πληθωρισμού απαιτούσε δραστική νομισματική σύσφιξη. Η κορυφαία στιγμή ήρθε με τον Paul Volcker, ο οποίος αύξησε την δεκαετία του 1980 τα επιτόκια της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ έως και στο 20%, προκαλώντας βραχυπρόθεσμη ύφεση αλλά τελικά συντρίβοντας τον πληθωρισμό.

Α4. Αναδιάρθρωση της παραγωγής: Οι επιχειρήσεις αναγκάστηκαν να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους. Η ανάγκη για αποδοτικότερη παραγωγή οδήγησε στη σταδιακή υιοθέτηση των τεχνολογιών πληροφορικής που κυριάρχησαν τις επόμενες δεκαετίες.

Α5. Γέννηση του ανοδικού κύκλου: Η κρίση της δεκαετίας του 1970 λειτούργησε ως καταλύτης για τη μετάβαση στην εποχή των υπολογιστών, του διαδικτύου και της παγκοσμιοποίησης. Το αποτέλεσμα ήταν η περίοδος 1996–2024, κατά την οποία το παγκόσμιο ΑΕΠ υπερτριπλασιάστηκε.

Β. Ο πληθωρισμός στις αρχές του νέου μεγακύκλου 2024–2080: Σήμερα, η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε μια αντίστοιχη φάση μετάβασης. Οι δομές που στήριξαν την ανάπτυξη των τελευταίων δεκαετιών εξαντλούνται σταδιακά. Η παγκοσμιοποίηση επιβραδύνεται. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες αναδιαμορφώνονται. Οι γεωπολιτικές συγκρούσεις αυξάνονται. Τα δημόσια χρέη βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη, η ρομποτική, η κβαντική υπολογιστική και οι τεχνολογίες νέων υλικών προαναγγέλλουν μια νέα βιομηχανική επανάσταση.

Ο πληθωρισμός επανεμφανίστηκε μετά την πανδημία και ενισχύθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις ενεργειακές αναταράξεις και τις γεωπολιτικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή. Οι αγορές ομολόγων αντιδρούν ήδη απαιτώντας υψηλότερες αποδόσεις και αμφισβητώντας τη βιωσιμότητα των δημοσίων χρεών. Οι τιμές διαμορφώνουν τον πληθωρισμό, ο πληθωρισμός καθορίζει τη νομισματική πολιτική. Η νομισματική πολιτική καθορίζει τις πιστωτικές συνθήκες (τις αυξομειώσεις των επιτοκίων). Οι πιστωτικές συνθήκες καθορίζουν ποιος ευημερεί και ποιος αγωνίζεται να επιβιώσει.

Οι συνέπειες του νέου πληθωριστικού κύματος διαφέρουν σε ορισμένα σημεία από εκείνες της δεκαετίας του 1970.

Β1. Τέλος της εποχής του «δωρεάν χρήματος»: Από το 2008 έως το 2021, οι περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες έζησαν σε περιβάλλον εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων.

Η νέα περίοδος χαρακτηρίζεται από:

• υψηλότερα επιτόκια,

• αυξημένο κόστος δανεισμού,

• περιορισμό της ρευστότητας,

• ακριβότερη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και κρατών.

Οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων βρίσκονται πλέον σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν δεκαετίες. Ένα ομόλογο που απέδιδε 1% όταν ο πληθωρισμός είναι 5% σημαίνει απώλεια 4% ετησίως σε αγοραστική δύναμη, ουσιαστικά ένας φόρος 4% επί του πλούτου των κατόχων ομολόγων.

Β2. Δημοσιονομική κυριαρχία: Σε αντίθεση με το 1980, σήμερα τα δημόσια χρέη είναι πολύ υψηλότερα. Το αμερικανικό χρέος υπερβαίνει το 100% του ΑΕΠ και οι τόκοι ξεπερνούν ήδη τις αμυντικές δαπάνες. Αυτό περιορίζει την ικανότητα των κεντρικών τραπεζών να αυξήσουν δραστικά τα επιτόκια χωρίς να δημιουργήσουν κρίση χρέους. Το αμερικανικό χρέος ανέρχεται περίπου στα 30 τρισεκατομμύρια δολάρια με μέσο επιτόκιο γύρω στο 3,5%.

Β3. Πίεση στα εισοδήματα: Όταν οι τιμές  ενέργειας αυξάνονται, αυξάνουν τις πιέσεις στο κόστος μεταφοράς, που με τη σειρά τους πιέζουν τα επίπεδα τιμών και τις προσδοκίες πληθωρισμού. Αυτές οι προσδοκίες διαμορφώνουν τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών και των αγορών ομολόγων. Όταν οι αγορές πετρελαίου συμπιέζονται από έλλειψη προσφοράς, οι προσδοκίες πληθωρισμού αυξάνονται,  όταν οι προσδοκίες πληθωρισμού ανεβαίνουν, οι αποδόσεις ομολόγων αυξάνονται, όταν οι αποδόσεις ομολόγων αυξάνουν, οι αποτιμήσεις μετοχών μειώνονται, όταν οι αποτιμήσεις μετοχών μειώνονται, τα ταμεία συντάξεων, τα κρατικά κεφάλαια πλούτου και τα νοικοκυριά το νιώθουν. Ο επίμονος πληθωρισμός μειώνει το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις εμφανίζονται:

• στη στέγαση,

• στην ενέργεια,

• στα τρόφιμα,

• στις μεταφορές.

Η κοινωνική δυσαρέσκεια ενισχύεται και τροφοδοτεί πολιτική πόλωση. Το χρέος, η φορολογία και ο πληθωρισμός διαμορφώνουν τη ζωή μας, οπότε είμαστε εμείς που πληρώνουμε το κόστος όταν η οικονομία ασθμαίνει. Όταν οι κυβερνήσεις δανείζονται πέρα από τις δυνατότητές τους, όταν επιβάλουν οικονομικά βάρη που φέρουν οι πολίτες, και όταν το ίδιο το χρήμα χάνει εμπιστοσύνη, ακολουθεί κατάρρευση. Οι  συνέπειες της εύθραυστης οικονομίας εμφανίζονται με ανεργία, πληθωρισμό, κοινωνικές αναταραχές και εμφανίζεται η άνοδος ισχυρών πολιτικών ηγετών που υπόσχονται τάξη με οποιοδήποτε κόστος.

Β4. Ανακατανομή κεφαλαίων: Τα υψηλότερα επιτόκια μεταβάλλουν τις επενδυτικές επιλογές. Κεφάλαια μετακινούνται:

• από τις μετοχές στα ομόλογα,

• από κερδοσκοπικές επενδύσεις σε παραγωγικά έργα,

• από την κατανάλωση προς τις αποταμιεύσεις.

Β5. Επιτάχυνση της τεχνολογικής μετάβασης: Όπως η πληροφορική αποτέλεσε τη λύση παραγωγικότητας μετά τη δεκαετία του 1970, έτσι και σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη προβάλλει ως η βασική απάντηση στις πληθωριστικές πιέσεις. Οι κυβερνήσεις αντιλαμβάνονται ότι η αύξηση της παραγωγικότητας είναι ίσως ο μόνος τρόπος να καταστήσουν βιώσιμα τα υψηλά δημόσια χρέη χωρίς ακραία φορολογία ή κοινωνικές περικοπές.

Ομοιότητες των δύο μεταβάσεων: Παρά τις διαφορετικές τεχνολογικές συνθήκες, οι ομοιότητες είναι αξιοσημείωτες:

Σύγκριση μεγακύκλων της οικονομίας

Μεγάκυκλος 1968-2024    Μεγάκυκλος 2024-2080

Πόλεμος Βιετνάμ    Πόλεμος Ουκρανίας

Πετρελαϊκή κρίση    Ενεργειακή κρίση

Κατάρρευση Bretton Woods    Αμφισβήτηση παγκοσμιοποίησης

Υψηλός πληθωρισμός    Επιστροφή πληθωρισμού

Νέες τεχνολογίες πληροφορικής    Τεχνητή νοημοσύνη

Κοινωνικές αναταράξεις    Πολιτική πόλωση

Μετάβαση σε νέο μοντέλο ανάπτυξης    Μετάβαση σε νέο μοντέλο ανάπτυξης

Ο πληθωρισμός δεν αποτελεί απλώς ένα μακροοικονομικό πρόβλημα. Στις αρχές ενός οικονομικού μεγακύκλου λειτουργεί ως μηχανισμός μετάβασης από το παλιό στο νέο οικονομικό καθεστώς. Στη δεκαετία του 1970 κατέστρεψε τις ισορροπίες του μεταπολεμικού μοντέλου αλλά ταυτόχρονα δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την επανάσταση της πληροφορικής και την εκρηκτική ανάπτυξη της περιόδου 1996–2024.

Σήμερα βρισκόμαστε σε μια αντίστοιχη ιστορική καμπή. Ο πληθωρισμός αποκαλύπτει τις αδυναμίες του προηγούμενου μοντέλου που βασίστηκε σε χαμηλά επιτόκια, υπερδανεισμό και παγκοσμιοποίηση. Ταυτόχρονα, επιταχύνει τη μετάβαση προς μια νέα οικονομία βασισμένη στην τεχνητή νοημοσύνη, την αυτοματοποίηση, την ενεργειακή αναδιάρθρωση και τη γεωοικονομική ανασύνθεση του πλανήτη.

Εάν το ιστορικό μοτίβο των προηγούμενων μεγακύκλων επαναληφθεί, τότε η περίοδος 2024–2052 θα χαρακτηρίζεται από έντονες ανακατατάξεις, πληθωριστικές πιέσεις, γεωπολιτικές συγκρούσεις και δομικές μεταρρυθμίσεις. Όμως αυτές ακριβώς οι αναταράξεις είναι πιθανό να δημιουργήσουν τα θεμέλια της επόμενης μεγάλης περιόδου παγκόσμιας ανάπτυξης και ευημερίας, η οποία θα μπορούσε να εκδηλωθεί κατά την περίοδο 2052–2080.

Του Γιώργου Ατσαλάκη

Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε, και αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τις γεωπολιτικές εντάσεις, αυξάνοντας την πιθανότητα συγκρούσεων και ωθώντας τα κράτη σε υψηλότερες αμυντικές δαπάνες, οι οποίες συχνά χρηματοδοτούνται μέσω νέου δανεισμού. Παράλληλα, επιτάχυνε τη χρήση οικονομικών εργαλείων πίεσης, όπως οι κυρώσεις και οι εμπορικοί περιορισμοί, ενώ ενίσχυσε τις τάσεις προστατευτισμού και την απομάκρυνση από το μοντέλο της παγκοσμιοποίησης που κυριάρχησε τις προηγούμενες δεκαετίες.

Ταυτόχρονα, παρατηρείται αύξηση των διμερών επενδυτικών και επιχειρηματικών συμφωνιών, καθώς και σημαντική εισροή ξένων κεφαλαίων προς τις ΗΠΑ ως κατέχουσες το σταθερότερο νόμισμα. Επιπλέον, η αβεβαιότητα έχει οδηγήσει σε ενίσχυση της ζήτησης για χρυσό ως ασφαλές καταφύγιο, ενώ η διεθνής διάθεση για διακράτηση αμερικανικών κρατικών ομολόγων, δολαρίων και άλλων χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων εμφανίζει τάσεις υποχώρησης αλλά και τάσεις ανόδου.

Ταυτόχρονα, στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες παρατηρείται η ενίσχυση πολιτικών δυνάμεων, τόσο από την αριστερά όσο και από τη δεξιά, οι οποίες προβάλλουν ριζοσπαστικές λύσεις ως απάντηση στα συσσωρευμένα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Ωστόσο, συχνά οι προσδοκίες που δημιουργούνται αποδεικνύονται δυσανάλογες των πραγματικών δυνατοτήτων εφαρμογής, με αποτέλεσμα οι πολιτικές αυτές να μην επιτυγχάνουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα και οι φορείς τους να χάνουν σταδιακά τη λαϊκή στήριξη και τελικά να απομακρύνονται από την εξουσία.

Η πραγματική ευημερία δεν μετριέται μόνο από τα περιουσιακά στοιχεία που διαθέτει κάποιος σε περιόδους σταθερότητας και ευημερίας. Αποκαλύπτεται κυρίως από την ικανότητά του να διατηρεί την οικονομική του λειτουργικότητα όταν οι αλυσίδες εφοδιασμού διαταράσσονται, οι τιμές αυξάνονται απότομα και η πολιτική αβεβαιότητα κυριαρχεί. Η ουσιαστική οικονομική ελευθερία δεν είναι απλώς η κατοχή εισοδημάτων, αλλά η δυνατότητα προσαρμογής και επιβίωσης απέναντι σε εξελίξεις και μηχανισμούς που βρίσκονται έξω από τον άμεσο έλεγχό μας.

Οι μεγάλες δυνάμεις και οι αυτοκρατορίες βίωσαν αυτήν την πραγματικότητα μέσα από τις ενεργειακές κρίσεις και τις ανατροπές στις αγορές πετρελαίου. Για τους πολίτες, η ίδια εμπειρία εκδηλώνεται συνήθως μέσω του πληθωρισμού, των ελλείψεων βασικών αγαθών, των ενεργειακών αναταράξεων και της σταδιακής συνειδητοποίησης ότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν λειτουργεί αποκλειστικά με οικονομικούς κανόνες, αλλά επηρεάζεται βαθιά από πολιτικές αποφάσεις και γεωοικονομικές/γεωπολιτικές επιδιώξεις.

Το οικονομικό σύστημα της επόμενης γενιάς πρέπει να λάβει υπόψη του την ανάγκη για βιωσιμότητα, κοινωνική συνοχή και διακρατική συνεργασία, χωρίς να αγνοεί τις δυναμικές της αγοράς και κυρίως τις σαρωτικές αλλαγές που θα επιφέρει η τεχνητή νοημοσύνη.

Όλα αυτά εξελίσσονται παράλληλα με μια διαμάχη μεταξύ πολιτισμών, κυρίως με την μορφή ανταγωνισμών μεταξύ δημοκρατικών ελεύθερων κοινωνιών και αυταρχικών καταπιεστικών πολιτισμών που εξακολουθούν να στερούν την ευημερία από τούς λαούς τους, και συνεχίζουν τον όποιο πλούτο καταφέρουν να αποκτούν, να τον μετατρέπουν σε στρατιωτικούς εξοπλισμούς για να επεκτείνουν την επιρροή τους, τις ιδεολογίες τους, και τις θρησκείες τους σε πρώην αυτοκρατορικές  τους περιοχές. Ο κόσμος αλλάζει σύμφωνα με τους μεγακύκλους της οικονομίας και αλλάζουν τα πάντα φέρνοντας πολλές «κακές» καταστάσεις. Όμως, όπως έλεγε ο Νίκος Καζαντζάκης το «κακό» στην αρχή πάντα θριαμβεύει αλλά στο τέλος πάντα νικιέται.

* O Γιώργος Ατσαλάκης είναι οικονομολόγος και αναπληρωτής καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης - Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Ο κ. Αλέξης Τσίπρας και το νεοσύστατο κόμμα του φιλοδοξούν να κατακτήσουν τη δεύτερη θέση – πράγμα πολύ πιθανό – γεγονός που εκτιμούν ότι θα οδηγήσει σε διάλυση το ΠΑΣΟΚ, μέρος του οποίου θα πάει προς τον πολιτικό σχηματισμό του κ. Τσίπρα ενώ  ένα άλλο κομμάτι του θα απορροφηθεί από την μητσοτακική Ν.Δ., στην οποίαν ήδη πρώην επώνυμα στελέχη του «Κινήματος» παίζουν σημαντικό ρόλο, αμέσως και εμμέσως.

Κατά συνέπεια, ο κ. Τσίπρας ευελπιστεί ότι μετά τις προσεχείς εκλογές θα βρεθεί επικεφαλής ενός πολιτικού σχηματισμού σοσιαλδημοκρατικής υφής, ο οποίος θα έχει μια πολιτική δύναμη κυμαινόμενη από 20% έως 25% και η οποία σε μια τετραετία θα μπορέσει να μεγαλώσει ακόμα περισσότερο. Για τον 53χρονο το 2027 Αλέξη Τσίπρα, η προοπτική αυτή είναι εξόχως ενθαρρυντική, δεδομένης επίσης της προηγούμενης πρωθυπουργικής του θητείας και των φιλικών δεσμών του με αμερικανικούς και ευρωπαϊκούς ηγετικούς κύκλους, του ευρύτερου σοσιαλδημοκρατικού χώρου.

Κύκλοι της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας θεωρούν ότι ο πρώην πρωθυπουργός έχει θετικές δυνατότητες ανανέωσης του εγχώριου σοσιαλδημοκρατικού χώρου και της ανάδειξής του σε παράδειγμα προς μίμηση.

Σε κάθε περίπτωση αν το νεοϊδρυθέν ΕΛ.ΑΣ.  είναι δεύτερο κόμμα στις προσεχείς εκλογές, θα αποτελεί για τον κ. Τσίπρα σοβαρή νίκη, με ότι το γεγονός αυτό θα συνεπάγεται για τη συνέχεια.

Ο κ. Αντώνης Σαμαράς, αν τελικά κατέλθει στην εκλογική μάχη, πριν από όλα θέλει να πάρει μια ρεβάνς. Δεν θέλει να ξαναδεί πρωθυπουργό τον κ. Κυριάκο Μητσοτάκη και σε κάποιο βαθμό αυτό είναι κατανοητό, αν θεωρήσουμε ως άνευ ουσίας κακόβουλη ενέργεια τη διαγραφή του από τη ΝΔ, από τον νυν πρωθυπουργό.

Κατά τα λοιπά, σίγουρα η κάθοδος στις εκλογές ενός κόμματος Σαμαρά, θα «κόψει» από τη Ν.Δ. ένα επαρκές ποσοστό, ώστε η τελευταία ως πρώτο κόμμα στις εκλογές δύσκολα να μπορέσει να σχηματίσει κυβέρνηση συνεργασίας. Ακόμα και αν αποσπάσει ένα τμήμα από το ΠΑΣΟΚ.

Πέρα από την παρεμπόδιση της Ν.Δ. να σχηματίσει κυβέρνηση συνεργασίας, το κόμμα του κ. Αντώνη Σαμαρά, δεν θα πρέπει να έχει ευρύτερες προοπτικές, από αυτές μιας φωνής διαμαρτυρίας.

Ένας υπό του κ. Αντώνη Σαμαρά πολιτικός σχηματισμός θα «παίζει» με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, θα προσθέτει δόσεις αντιευρωπαϊσμού και κινδυνολογίας, ενώ θα ζητά ενίσχυση του κρατισμού και πολιτισμική αγνότητα της ελληνικής κοινωνίας.

Με δεδομένα αυτά που προηγούνται, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μετά από δύο πρωθυπουργικές θητείες βρίσκεται σε φυσιολογική δύσκολη κατάσταση και σε περίπτωση μη ανανέωσης της θητείας του θα πρέπει να αποφασίσει αν θα ακολουθήσει διεθνή καριέρα ή αν θα παραμείνει επικεφαλής της Ν.Δ.

Στην πρώτη περίπτωση οι προοπτικές του είναι πολύ καλές, αλλά δεν αφορούν το παρόν σημείωμα. Στην περίπτωση όμως που παραμείνει πρόεδρος της ΝΔ, σε ηλικία 58 ετών, θα έχει τη δυνατότητα και το χρόνο να δημιουργήσει ένα σύγχρονο φιλελεύθερο κόμμα, το οποίο θα ανταποκρινόταν στην ψηφιακή και υπερτεχνολογική εποχή μας πιο αποτελεσματικά σε κοινωνικές ανάγκες και τάσεις που απέχουν αισθητά από φαντασιώσεις του 19ου και του 20ου αιώνα.

Στην ουσία, αν οι αντίπαλοι του Κυριάκου Μητσοτάκη, τον εμποδίσουν να επανέλθει στην εξουσία, δώρο του κάνουν. Του προσφέρουν χρόνο πολιτικής ανανέωσης, πράγμα δύσκολο μέσα στη σημερινή Ν.Δ.

Υπό τις παραπάνω συνθήκες, οι προσεχείς εκλογές θα είναι αυτές της αφετηρίας ανανέωσης της πολιτικής ζωής της χώρας, στην οποίαν ήδη γίνεται ορατή μια ουσιαστική αναδιάταξη του κομματικού συστήματος. Ένα κομματικό σύστημα εξάλλου, το οποίο από πλευράς δυνάμεων, είναι χωρισμένο σε δύο «στρατόπεδα»: αυτό της σταθερότητας – όπως θα έλεγε και ο Γιάννης Πρετεντέρης – και το έτερο της αστάθειας, μέρος του οποίου στις εκλογές ψηφίζει με κριτήρια ανεξερεύνητης ψυχολογικής συμπεριφοράς.

Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις το πρώτο τμήμα αντιπροσωπεύει ένα 40% των ψηφοφόρων και το υπόλοιπο ένα 60% περίπου. Ποια είναι η ουσιαστική διαφορά, σε κομματικό επίπεδο, μεταξύ των πιο πάνω δύο κόσμων; «...Το ότι η Ν.Δ. μονοπωλεί το “κοινό σταθερότητα”...», γράφει στο «Βήμα της Κυριακής» ο Γιάννης Πρετεντέρης, τονίζοντας ότι «...το κοινό αστάθειας διεκδικούν όλα τα υπόλοιπα κόμματα...».

Είναι προφανές ότι οι παραπάνω δύο κόσμοι θα αναμετρηθούν στις προσεχείς εκλογές και από το αποτέλεσμα τους θα φανεί αν η ελληνική κοινωνία έχει συλλάβει σε ποια εποχή ζούμε και σε ποιο βαθμό επιθυμεί να προσαρμοστεί σε αυτήν.

Γράφει ο Ανδρέας Ανδριανόπουλος

Σύμφωνα κυρίως με την άποψη του Bremmer, δημιουργούνται τρεις τάξεις (orders)  ισχύος. Η τάξη ασφαλειας, στην οποία κυριαρχούν οι ΗΠΑ, η οικονομική τάξη, που ειναι πολυπολική με κυρίαρχους την ΗΠΑ, την Κινα και - ακόμη τώρα -  την ΕΕ. Και τέλος την ψηφιακή τάξη, που ελέγχεται από εταιρίες ψηφιακής τεχνολογίας. Με βάση το σχήμα αυτό δεν πάμε προς έναν «νέο ηγεμόνα». Πάμε προς έναν κόσμο που θυμίζει περισσότερο μόνιμη διαπραγμάτευση ισχύος — χωρίς τελικό κέντρο.

Πού οδηγείται όμως ο κόσμος τελικά; Κατ' αρχήν σε έναν κόσμο “ελεγχόμενου χάους”. Δεν καταρρέει δηλαδή το σύστημα, αλλά δεν υπάρχει και σταθερή τάξη. Οι κρίσεις γίνονται πιο συχνές και οι λύσεις πιο προσωρινές. Ενα είδος "διαρκούς αστάθειας που διαχειρίζεται εκ των υστέρων». Κατά δεύτερον, οδηγούμεθα σε μερική διπολικότητα (ΗΠΑ–Κίνα), που όμως δεν είναι πλήρης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα θα είναι οι δύο βασικοί πόλοι αλλά δεν θα ελέγχουν όλο το σύστημα. Διότι οι οικονομίες τους είναι αλληλεξαρτώμενες, η τεχνολογία είναι κατακερματισμένη και οι άλλοι παίκτες (π.χ. Ευρωπαϊκή Ένωση, Ινδία κ.λπ.) δεν εξαφανίζονται. Καταλήγουμε λοιπον σε ένα είδος “soft bipolarity μέσα σε πολυπλοκότητα”. Και κατά τρίτον, αναδεικνύεται μιά “ψηφιακή κυριαρχία χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση”. Δηλ. οι μεγάλες εταιρείες ελέγχουν δεδομένα (data),  επηρεάζουν συμπεριφορές και διαμορφώνουν την ροή και την διαθεδιμότητα πληροφοριών (π.χ. Google, Meta κα). Αυτή η κατάσταση  οδηγεί σε κάτι που μοιάζει με ενα είδος ψηφιακής ολιγαρχίας.

Αυτό καταλήγει σε “μπλοκοποίηση” του κόσμου, αντί για την παγκοσμιοποίηση όπως την ξέραμε. Δημιουργούνται δηλ.  σφαίρες επιρροής και οι αλυσίδες εφοδιασμού χωρίζονται και τα τεχνολογικά οικοσυστήματα αποσυνδέονται. Φθάνουμε, με άλλα λόγια, σε “μερική απο-παγκοσμιοποίηση”. Αλλα και σε μιά  εργαλειοποίηση των πάντων.

Σχεδόν τα πάντα γίνονται εργαλεία ισχύος  - οπως η ενέργεια, τα τρόφιμα, η τεχνολογία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυτό ουσιαστικά που ο Bremmer αποκαλεί  weaponized interdependence. Δηλ. ο κόσμος γίνεται λίγο διπολικός (ΗΠΑ–Κίνα), λίγο πολυπολικός (οικονομία), λίγο “αναρχικός” (χωρίς κανόνες) και λίγο “εταιρικός” (Big Tech)

Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι πως δεν οδηγούμαστε σε σταθερότητα. Οδηγούμαστε αντίθετα σε μακροχρόνια ρευστότητα. Και αυτό έχει μια βαθύτερη συνέπεια. Οι κρίσεις δηλ. (λχ. Ουκρανία, Μέση Ανατολή, εμπορικοί πόλεμοι) δεν θα λύνονται — θα “παγώνουν”. θα μένουν, κοντολογίς, ανοιχτά μέτωπα.

Ο κόσμος θα μοιάζει με “πολλούς ισχυρούς παίκτες, χωρίς διαιτητή”. Κάτι δηλ. που δεν οδηγεί απαραίτητα σε παγκόσμιο πόλεμο, αλλά καταλήγει σχεδόν πάντα σε παρατεταμένη ένταση. Πάμε ουσιαστικά προς έναν κόσμο που θυμίζει περισσότερο μόνιμη διαπραγμάτευση ισχύος — χωρίς τελικό κέντρο. Οδηγούμαστε τελικά σε κατάσταση “ελεγχόμενου χάους” όπου  δεν καταρρέει το σύστημα, αλλά δεν υπάρχει και σταθερή τάξη. Οι κρίσεις γίνονται πιο συχνές και οι λύσεις πιο προσωρινές.

Γράφει ο Γιώργος Λακόπουλος

Δεν επιτίθεμαι σε κανέναν. Τη γνώμη μου διατυπώνω. Αλλά η καλή πρόθεση του αναγνώστη με υποχρεώνει να γράψω ξανά σε πρώτο πρόσωπο- και ανέτρεξα στο αρχείο.

Πράγματι  πριν απο τις εκλογές του 2023 σημείωνα συχνά: «Αν ο Τσίπρας δεν αποσύρει τα “βαρίδια”, δεν εμφανίσει νέα κυβερνώσα ομάδα και δεν θέσει καθαρούς στόχους για τη χώρα, όποιος μείνει ας ακούει των γυναικών τα μοιρολόγια, που έλεγε ο Κολοκοτρώνης». Το αποτέλεσμα το ξέρουμε…

Αμέσως μετά την εκλογική συντριβή του Ιουνίου έγραψα: «Προς θεού: όχι άλλο ΣΥΡΙΖΑ. Τι άλλο πρέπει να συμβεί για να καταλάβει ο Τσίπρας ότι αν μείνει αυτό το -αθεράπευτο- κόμμα θα το παραδώσει στο όριο του 3% που το παρέλαβε;»

Τελικά ο πρώην Πρωθυπουργός υπέβαλε την παραίτησή του απο την ηγεσία του κόμματος του  και σταδιακά άρχισε η συζήτηση για το ενδεχόμενο να ιδρύσει νέο κόμμα.

Ο φίλος του Σταμάτης Κραουνάκης, που μάλλον τον ήξερε καλύτερα απο όλους είπε προφητικά: «Δεν θέλει να ιδρύσει άλλο κόμμα, θέλει να ξαναγίνει Πρωθυπουργός».

Καθώς μπήκε το 2025 με τις συναφείς φημολογίες να εντείνονται, έχοντας ακόμη επικοινωνία μαζί  του, σημείωσα από αυτές τις στήλες:

«Πρώτο: Να αφήσει πίσω του την – από αξιοθρήνητη πολιτικά ως αντιαισθητική- κληρονομιά του ΣΥΡΙΖΑ στο κυβερνητικό πεδίο και την προβληματική συμπεριφορά εξουσίας. Μαζί και τα δακτυλοδεικτούμενα στελέχη που τα προσωποποίησαν. Συν την ανίερη σύμπραξη με τον Καμμένο.

Αυτό που μπορεί να κρατήσει ο ίδιος, ως σήμα κατατεθέν του από εκείνη την περίοδο, είναι η Συμφωνία των Πρεσπών, η έξοδος από το Μνημόνιο και η προσωπική κυβερνητική ηθική του. Συν τη γενναία απόφαση να μην υιοθετήσει την «υπόδειξη» του Δημοψηφίσματος για έξοδο από την ευρωζώνη- που δεν ήταν ποτέ στα πλάνα του. Η αναδρομή στα υπόλοιπα τον βλάπτει.

Δεύτερο: να αναλάβει πρωτοβουλία συγκρότησης νέου πολιτικού φορέα εξ αρχής. Με νέο όνομα, νέα ΄ σύμβολα, νέα ηγετική ομάδα. Με ιδρυτική πράξη που θα ενσωματώνει τις προϋποθέσεις επικράτησης στην αναμέτρηση με τον Μητσοτάκη…»

Ο αναγνώστης έχει δίκιο. Αυτό κάνει σήμερα ο Τσίπρας. Όχι επειδή το υπέδειξα εγώ ή κάποιος άλλος, αλλά γιατί προφανώς είναι ό,τι πιο λογικό θα μπορούσε να κάνει.

Τα λάθη του Αλέξη Τσίπρα

Το  θέμα είναι ότι πριν από αυτό έκανε πολλά ακόμη που το ακυρώνουν. Να δούμε μερικά;

Πριν από όλα δεν αποχώρησε απο τον ΣΥΡΙΖΑ. Παραιτήθηκε απο την ηγεσία, αλλά έμεινε στο παρασκήνιο σαν μαριονετίστας.  Έφυγε από τη ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, έστω κι αν δεν απομακρύνθηκε κι από τη κουζίνα του.

Έτσι λειτούργησε στην ανάδειξη και την αποκαθήλωση του Κασσελάκη. Ανάμεσα σε διάφορους σταθμούς… ταξιδιωτικής πολιτικής και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού και την ίδρυση του  επωνύμου Ινστιτούτου,  με το οποίο αντί για πολιτική έκανε… σεμινάρια. Εν τω μεταξύ ο Μητσοτάκης συνέχιζε να οργιάζει ατουφέκιστος- από τον Τσίπρα τουλάχιστον.

Μέχρι που ήλθε το απίστευτο: εγκατέλειψε  τον ΣΥΡΙΖΑ – αλλά και τη Βουλή! Επί 28 μήνες μετά τις εκλογές δεν πήγε ούτε μια φορα να αντιμετωπίσει τον Μητσοτάκη. Ούτε μια. Στην αρχή τον στένευε ο ρόλος του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολιτευσης που του ανέθεσαν οι πολίτες, στη συνέχεια έβρισκε κατώτερή του τη Βουλή- όπως έλεγαν συνεργάτες του και υπονοούσε ο ίδιος…

Η συνέχεια έβρεξε λάθη. Ποιος θα το φανταζόταν ότι θα δήλωνε: «Κάναμε λάθος με τη Νοβάρτις»; Με το συγκεκριμένο σκάνδαλο έκανε καριέρα στην αντιπολίτευση για καιρό. Ποιο ήταν το λάθος και ποιος το έκανε;  Δεν υπήρχε σκάνδαλο -και ποιος ευθύνεται γιατί δεν διαλευκάνθηκε;  Ή το λάθος ήταν ότι δεν αποφάσισε τη σύσταση Προανακριτικής, όπως εξομολογήθηκε αργότερα;  Υποδηλώνοντας ότι… τους τη χάρισε…

Το  δικό του “λάθος” έφταιγε και δεν έδειξε να συγκινείται απο τις διώξεις που υπέστη η  ακέραιη εισαγγελέας Ελένη Τουλουπάκη- την οποία τα «θύματα» του λάθους του έστειλαν στο Ειδικό Δικαστήριο;  Οπου ουδόλως την υπερασπίσθηκε.

Όπως δεν υπερασπίσθηκε τους δημοσιογράφους του κλίματος του Κώστα Βαξεβάνη και της Γιάννας Παπαδάκου, που  πλήρωσαν τα -αδιάψευστα ως σήμερα- ρεπορτάζ τους στις εφημερίδες του για το σκάνδαλο. Και λίγο έλειψε να βρεθούν στη φυλακή …

Δεν είπε λέξη για τις δικαστικές περιφέρειες των προστατευόμενων μαρτύρων, ούτε για την εκ των πράγματων κατάργηση του θεσμού από τον Μητσοτάκη. Κι αυτό λάθος;

Συν το λάθος του Παππά, που έβαλε σε προσωπική “ταλαιπωρία” τους μιντιαρχες που ήθελαν νόμιμη τηλεοπτική συχνότητα;  Και κόντρα στο “λάθος” έβαλε τον Παππά στο ψηφοδέλτιο μετά τη καταδίκη του απο το Ειδικό Δικαστήριο.

Κι ύστερα ήλθαν οι μέλισσες: η μητέρα όλων των λαθών, η περιβόητη “Ιθάκη”.  Με το επιχείρημα ότι “δικαιούνται να πει τη δική του αληθεια για το 2015” έγραψε -στα 50 του- ολόκληρη αυτοβιογραφία αρχίζοντάς από τα παιδικά του χρονια.  Ήταν το λάθος που δεν έπρεπε να κάνει και ανήκω σ’ αυτούς που είχαν προβλέψει τις συνέπειες…

Δεν αυτοπυροβολήθηκε απλώς επιστρέφοντας σε μια περίοδο που είχε κλείσει θετικά γι’ αυτόν. Διέσυρε  πρώην υπουργούς και στελέχη του και παρασύρθηκε σε αφηγήσεις που… δικαιώνουν  τους κεκράκτες του Μητσοτάκη όταν λένε: «Είδατε απο ποιους γλυτώσαμε;»

Ο λάθος Τσίπρας

Να μείνουμε σ’ αυτά. Το κόμμα ήλθε στη συνέχεια. Αλλά δεν δείχνει διάθεση να ενώσει τις δυνάμεις της Δημοκρατικης Παράταξης.  Απλώς επιδιώκει με την εγωιστική άνεση της σκηνικής παρουσίας του και η ευρύτερη μιντιακή στήριξη, που έχει πλέον απο ισχυρούς παραγοντες του κατεστημένου, ότι θα αρχίσει νέα προσωπική  καριέρα στην πολιτική. Αντί να καλέσει τα κόμματα που αντιμάχονται τον Μητσοτάκη, τα απαξιώνει, όταν δεν σιχτιρίζει τις ηγεσίες τους…

Με μόνη επιδίωξη την επικράτησή του. Για λογαριασμό της χώρας ή ως ρεβάνς για τον ίδιον; Αν είχε κατά νου το πρώτο θα έκανε τη θαρραλέα αυτοκριτική απέναντι σε πρόσωπα και καταστάσεις. Από τον Αύγουστο του 2018 και εντεύθεν…

Στην πολιτική τα προσόντα, για να έχουν αξία, πρέπει να ζητηθούν από την κοινωνία. Και για να ζητηθούν πρέπει να υπάρχει εμπιστοσύνη.  Κι εκεί πάσχει. Είναι όταν ένας άλλος Τσίπρας, αλλά ο   λάθος Τσίπρας.

Διαδοχή ή αντικατάσταση του Μητσοτάκη;

Η προοδευτική παράταξη χρειάζεται ηγεσία. Κάποιον με επάρκεια, πολιτικό εκτόπισμα, συγκρότηση και πολιτικό λόγο που να φτάνει στη βάση της κοινωνίας και να διαμορφώνει προοπτική πολιτικής αλλαγής.

Αλλά ηγεσία δεν σημαίνει  «χειροκρότημα» σε επιλεγμένες εμφανίσεις -δίκην σταρ- και στελέχωση με επιλεκτική επαναπρόσληψη Συριζαίων. Σημαίνει καθαρές θέσεις και καθαρές σχέσεις- και ανένδοτος πολιτικός αγώνας με στόχους για τη χώρα  και την κοινωνία. Γιατί η πολιτική δράση δεν είναι αυτοσκοπός, ούτε υπόθεση προσωπικής καριέρας.

Η τριετής απουσία του από τις κοινωνικές διεργασίες, η πολιτική αδράνεια στα μέτωπα των αγώνων, δεν απολήγει σε κόμμα ως ανώτερη μορφή οργάνωσης του λαού, αλλά σε τεχνικό κατασκεύασμα με πρακτικές πολιτικού μάρκετινγκ.  Και ως τέτοιο δεν μπορεί να πάει μακριά…

Ο συλλογισμός “άσε να γίνουμε τώρα αξιωματική αντιπολίτευση και στις μεθεπόμενες εκλογές   καθαρίζουμε” παραμένει στον Κώστα Βουτσά: “Μωρέ, ας τρουπώσω και τα λέμε”. Τα κόμματα στις κάλπες δεν δίνουν Πανελλήνιες με σκονάκια.

Η πολιτική δράση δεν οργανώνεται με δημοσκοπήσεις, διευθυντήρια και άβατα. Αναπτύσσεται στο ανοιχτό πεδίο. Ο «μεταλλαγμένος» σπόρος της “επιστροφής” του ως τώρα περιορίζεται στον άνυδρο χώρο του ΣΥΡΙΖΑ- ως αδέξια απόπειρασχεδόν ιερόσυλης αντιγραφής του Ανδρέα Παπανδρέου.

Ως εισηγητής μιας νέου τύπου ιδεολογίας μένει μακριά από τη δεξαμενή άντλησης πολιτικής ισχύος- τις κοινωνικές κινητοποιήσεις και κατ’ επέκταση την πραγματική πολιτική ζωή- και αρκείται σε «εμφανίσεις»- με υποστήριξη από όσους κατηγγειλε ως διαπλοκή.

Αυτός δεν είναι ο Τσίπρας, που ψήφισε πέντε φορές η Δημοκρατική Παράταξη προτού τον εγκαταλείψει. Τα λάθη του κατέληξαν στη διάλυση του κόμματος του και αφαίρεσαν την πλειοψηφική δυναμική της Παράταξης, που πήγε είκοσι χρόνια πίσω. Όπως με τα λάθη του ΚΚΕ το 1945-‘46.

Κάποια ΜΜΕ του δίνουν περισσότερο χώρο και χρόνο και κάποιοι δημοσκόποι στρώνουν τον δρόμο. Πολιτικοί αναλυτές θεωρούν ότι απλώς κάποιοι κύκλοι θέλουν να τον αξιοποιήσουν στις διαπραγματεύσεις τους με τον Μητσοτάκη. Αν φροντίζει για τέτοιου είδους στήριξη πρέπει να είναι έτοιμος και για τα ανταλλάγματα που θα του ζητηθούν.

Για να επιστρέψουμε στην αρχή και στην παρατήρηση του αναγνώστη: Ο Τσίπρας σνομπάρισε την εντολή της λαϊκής ετυμηγορίας του 2023-  όπως είχε υπονομεύσει με το είδος της αντιπολίτευσης που -δεν= έκανε την πλεονεκτικότερη του 2019. Δεν “έκοψε” τον οργανωμένο ΣΥΡΙΖΑ, αναλαμβάνοντας πραγματική πρωτοβουλία ανασύνταξης της Δημοκρατικής Παράταξης.  Έστησε μια “μηχανή” για να τον ξεσκαρτάρει, με προσωπικά κριτήρια.  Αυτό ίσως εξηγεί γιατί δεν του κάνει  ο Τσακαλώτος, αλλά του κάνει ο Βασιλειάδης και ο Καλογήρου.

Εξ αρχής μαστόρεψε ένα σχήμα που θα περιστρέφεται γύρω του. Δεν θα πάρει ίδιος νομιμοποίηση από την ΕΛΑΣ, αλλά η ΕΛΑΣ παίρνει από αυτόν. Δεν επιδιώκει την πολιτική αλλαγή, αλλά την αλλαγή της δικής του κατάστασης. Είχε δίκιο ο Κραουνάκης.

Για να το πετύχει, όμως, πήρε ένα δρόμο που εύστοχα περιέγραψαν ο Κ. Βαξεβάνης και άλλοι: δεν  οδηγεί στην αντικατάσταση του Μητσοτάκη, αλλά στη διαδοχή του.

Πόσο «νέο» είναι ένα κόμμα, του οποίου ο ηγέτης θεωρεί πρωτοποριακό εύρημά του ένα όνομα που μοιάζει με την θηλυκή εκδοχή του αλήστου μνήμης Ε.Λ.Α.Σ.  με τα φυσεκλίκια και τις αγριόφατσες τύπου Βελουχιώτη, είναι ένα άλλο θέμα, που μόνον η «γόνιμη» φαντασία του Τσίπρα μπορεί να εξηγήσει…

Του Διονύση Κ. Καραχάλιου

Όμως, το βέβαιον είναι ότι, οι ανακατατάξεις στον ευρύτερο χώρο, το οποίο ο Δούκας του ΠΑΣΟΚ, ονειρεύεται ενωμένον, για να εξοντώσει τον Μητσοτάκη, είναι εντυπωσιακές σε βαθμό που προκάλεσαν μια ακόμη «πρωτοποριακή» σύλληψη της αριστερόστροφης διάνοιας: Με ποσοστό 75% η Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ αποδέχθηκε την πρόταση του Φάμελλου,  που έθεσε τα μέλη της μπροστά στο «υπαρξιακό» ερώτημα:  «Είμαστε δίπλα ή απέναντι στο εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα;». Την απάντηση την είχε έτοιμη ο ίδιος: «Δίπλα, όπως θέλουν οι προοδευτικοί πολίτες. Δίπλα όπως είναι ο αριστερός τρόπος σκέψης»!...

Όσο και αν θέλεις να παραμείνεις σοβαρός και να προβληματισθείς ειλικρινά, δεν είναι δυνατόν να μην «καγχάσεις» όταν σκεφτείς, ότι ο «αριστερός τρόπος σκέψης» υπονοεί την διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ, υπό το αβάστακτο κράτος της αγωνίας για την πολιτική εξαφάνιση των ΣΥΡΙΖΑίων και την σωρηδόν επιστροφή τους υπό την σκέπη του Τσίπρα! Και επειδή ο «αριστερός τρόπος σκέψης» είναι απόλυτα συνδεδεμένος με την πολιτική επιβίωσή τους, ο Φάμελλος ανέκραξε σχεδόν ενθουσιασμένος, από το «προοδευτικό» εύρημά του: Την πρωτοβουλία του Τσίπρα «την στηρίζουμε, δεν τη βλέπουμε ανταγωνιστικά αλλά συντροφικά»!...

Δεν χρειάζεται να πούμε ότι ο «συντροφικός» Φάμελλος, γι’  αυτή του την πρωτοβουλία, θα μείνει στην ιστορία: Δύσκολο να ξαναβρεθεί ηγέτης κόμματος, που να αισθάνεται τόση ανασφάλεια και πανικό, ώστε να σπεύδει να διαλύσει το κόμμα του και σχεδόν να ικετεύει για την υπαγωγή του σ’ ένα άλλο κόμμα, που δημιούργησε ο πρώην αρχηγός του!...

Αλλά, ενώ η κατάσταση στα συντρίμμια που άφησε πίσω του ο Τσίπρας (ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά, Κασσελάκης) για να επανέλθει στο πολιτικό προσκήνιο με την ΕΛΑΣ, είναι τουλάχιστον για γέλια, στο ΠΑΣΟΚ η αγωνία έχει μια άλλη μορφή: Θα μπορέσει ο Ανδρουλάκης να συγκρατήσει τον Δούκα, ο οποίος εμμονικά επιμένει στην συνεργασία με τον Τσίπρα, που όχι στο πολύ μακρινό παρελθόν, έβριζε «πατόκορφα» το «κίνημα» και υπέκλεβε τα διεγερτικά συνθήματα του «αείμνηστου»;

Εδώ, το πρόβλημα, δεν είναι μόνον ο Δούκας, έστω και αν έτσι εμφανίζεται… Το πραγματικό μεγάλο πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ είναι ο ίδιος ο Ανδρουλάκης, που, διατηρώντας, στα εσώψυχά του, την ξέφρενη αριστεροσύνη των φοιτητικών αμφιθεάτρων, δηλώνει εκ προοιμίου ότι δεν υπάρχει περίπτωση συνεργασίας με την «Δεξιά» και, παράλληλα, δεν τολμά να συνετίσει τον Δούκα, διότι κατά βάθος και ο ίδιος θα ήθελε την συνεργασία με την Αριστερά, αλλά χωρίς τον Τσίπρα, που του προκαλεί ψυχολογικά προβλήματα και υπαρξιακές ανησυχίες!...

Το γεγονός ότι «σφήνα» στις διεργασίες που προκαλεί ο «αριστερός τρόπος σκέψης» εμφανίζεται η Καρυστιανού, την οποία κάποτε  ανέβαζε στα ουράνια σύμπασα η Αριστερά, ενώ τώρα δεν θέλει να την δει στα μάτια της και αγωνιά για τον «μπελά», που έβαλε ανάμεσά της, είναι ένα επί πλέον στοιχείο που αποδεικνύει τις διανοητική ανεπάρκεια όλων αυτών οι οποίοι νομίζουν ότι, η αυτάρεσκη αυτο-τοποθέτησή τους στον «προοδευτικό» χώρο, τους προσδίδει κύρος, υπεροχή και αξιοπρέπεια!...

Όπως συμβαίνει με την Κωνσταντοπούλου, που στο πρόσφατο παρελθόν, καμάρωνε «αγκαζέ» με την Καρυστιανού και τώρα λυσσομανά εναντίον της, χωρίς να μπορεί και να εκφραστεί όπως θα ήθελε και όπως συνήθως εκφράζεται εναντίον της Νέας Δημοκρατίας, διότι, πολύ απλά, θα είναι δύσκολο, ακόμη και για την δική της «καπατσοσύνη», να εξηγήσει τα ανεξήγητα, που έχει προκαλέσει η ακατάσχετη συγκρουσιακή της διάθεση…

Σε κάθε περίπτωση, ο «αριστερός τρόπος σκέψης» του Φάμελλου μοιάζει να ταλαιπωρεί και να βασανίζει ολόκληρη την Αριστερά (εκτός βέβαια από το «απολιθωμένο» ΚΚΕ…), συμπεριλαμβανομένων και των «προοδευτικών», που δεν έχουν ακόμη καταλάβει ότι η εποχή του ΠΑΣΟΚ με τον έξαλλο Ανδρέα, τον Λαλιώτη ως «θείο βρέφος» και τον «δεν δικαιούσθε δια να ομιλείτε» Κουτσόγιωργα, έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί…

Προκειμένου να δημιουργήσουν την προσωπική τους πελατεία, τρέχουν να εξυπηρετήσουν πρόσωπα που τους υπόσχονται σταυρούς, μιας και πίσω τους στοιχίζονται μερικές δεκάδες ψηφοφόροι.

Του Τάσου Παπαδόπουλου

Όμως για να τα καταφέρουν όλα αυτά, χρειάζονται και ένα άλογο κούρσας και όχι ένα κουτσό, που δεν μπορεί να τρέξει πάνω από εκατό μέτρα. Γι΄ αυτό άλλωστε και συνωστίζονται πίσω λαμπερά ονόματα, είτε γιατί έχουν το άστρο, είτε γιατί η συγκυρία τα ανέδειξε, στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας.

Δεν πτοούνται προ ουδενός εμποδίου, προκειμένου να πετύχουν τον στόχο τους. Γίνονται ικέτες ενός προσώπου-αρχηγού, για μια βουλευτική θεσούλα. Και ταυτόχρονα δεν διστάζουν να εγκαταλείψουν το καράβι, όταν οσμίζονται ότι έχει αρχίσει να μπατάρει και πηδάνε πρώτοι, σε μια σωτήρια βάρκα, όπως κάνουν τα ποντίκια.

Αυτή η θλιβερή εικόνα, αντικατοπτρίζει την πολιτική σκηνή των ημερών μας. Κυριαρχεί ένας πανικός όσων έχουν εδώ και τρία χρόνια μια θέση στο ελληνικό Κοινοβούλιο και φαίνονται αποφασισμένοι να κάνουν το παν, για να μην την χάσουν. Τους περιλούζει κρύος ιδρώτας όσο πλησιάζει ο χρόνος της νέας εκλογικής αναμέτρησης και δεν έχουν εξασφαλίσει μια θέση, σε κάποιο ευυπόληπτο ψηφοδέλτιο.

Τουτέστιν σε κάποιο κόμμα, που θα τους ανανεώνει τις ελπίδες της επανεκλογής τους. Στο νέο πολιτικό σκηνικό που δημιουργήθηκε το τελευταίο δεκαπενθήμερο είδαν οι υποψήφιοι να καταρρέουν κόμματα, που μέχρι χθες κόμπαζαν στην αίθουσα του Κοινοβουλίου και βρέθηκαν αίφνης άστεγοι, εγκλωβισμένοι σε ένα κέλυφος χωρίς περιεχόμενο.

Αυτή είναι μια εικόνα ευτελισμού των δημοκρατικών θεσμών, μια εικόνα που αποσύρει μαζικά τους πολίτες από την άσκηση του εκλογικού τους δικαιώματος. Η επιστολική ψήφος των αποδήμων που θεσπίστηκε πρόσφατα και για της βουλευτικές εκλογές, δεν φέρνει παράλληλα στις κάλπες και τους εντός των συνόρων πολίτες, που διαπιστώνουν ιδιοις όμμασι, την αναποτελεσματικότητα του υπάρχοντος πολιτικού συστήματος.

Κι επειδή δεν έχουν όπλα λύσεων των προβλημάτων στην φαρέτρα τους, επιστρατεύουν τον φανατισμό και τους υβριστικούς χαρακτηρισμούς, προκειμένου να πείσουν το φιλοθεάμον κοινό, να τους ακολουθήσει. Ακολουθούν κατά γράμμα τα ποδοσφαιρικά πρότυπα, όπως άλλωστε και στις μεταγραφές τους, κηρύττοντας στο πίστευε και μη ερεύνα, που τους εξυπηρετεί, μιας και ουδεμία πρόταση είναι ικανοί να θέσουν στον δημόσιο διάλογο.

Στα νέα αρχηγικά κόμματα, που ήρθαν να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα συνωστίζονται παλιοί και φέρελπις νέοι, που αναζητούν όχι την δόξα του εκπροσώπου των πολιτών στο Κοινοβούλιο, αλλά μια πολύ καλή αμοιβή, αυτοκίνητο, οδηγό και άλλες ανέσεις που δίνουν μια ζωή χαρισάμενη.

Αν δει κανείς το επάγγελμά πολλών εξ αυτών  και την φορολογική δήλωση, πριν πάρουν την πολυπόθητη έδρα, θα διαπιστώσει του λόγου το ασφαλές, για τον περί ου ο λόγος συνωστισμό. Μολονότι τους πληρώνει το κράτος, δηλ. εμείς για επιστημονικούς συμβούλους, εν τούτοις και οι ομιλίες των περισσοτέρων στην Βουλή, που διαβάζουν από χειρόγραφο, εμπεριέχουν κοινοτυπίες και τσιτάτα άνευ ουσίας.

Αυτός ο Κοινοβουλευτικός κατήφορος είναι ιδιαίτερα ευδιάκριτος, αν ανατρέξει κανείς στη σύνθεση του Κοινοβουλίου τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης και στην σημερινή κατάντια της.

Τα μονοπρόσωπα νέα κόμματα, που δεν έχουν την κρατική επιχορήγηση, δεν μας λένε ποιος χρηματοδοτεί το ξεκίνημα τους, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις γίνεται φανερό, ότι σημαντικό ρόλο παίζει ο λεγόμενος ξένος δάκτυλος.

Αυτοί που πατρονάρουν τους νέους σχηματισμούς, υποτίθεται ότι θα φορολογηθούν όπως ισχυρίζονται, για να τους τα πάρει το κράτος και να τα δώσει στους πένητες πολίτες. Όμως ως γνωστόν οι έχοντες έχουν βρει τα παράθυρά τους, μιας και μπορούν να αλλάξουν σημαία στα καράβια τους ή και κατοικία. Είναι σαν τα πουλιά. Μπορούν να πετάνε παντού.

Πάντως αν κρίνει κανείς από τα ΜΜΕ που ελέγχονται από τους λεγόμενους ολιγάρχες, εύκολα μπορεί να συμπεράνει ότι έχουν μπει για τα καλά στο πολιτικό παιχνίδι και ποντάρουν μετά από πολλούς πειραματισμούς, σε δοκιμασμένα άλογα, που μπορούν να πάρουν πάνω τους την κούρσα.

Στις τριάντα προτάσεις για συνταγματικές αλλαγές, δεν είδαμε καμιά από αυτές, που χρειάζονται για να εξυγιανθεί το άρρωστο και εν πολλοίς αναποτελεσματικό πολιτικό σύστημα που ζούμε εδώ και χρόνια.

Τα λέμε και θα τα ξαναλέμε. Θητείες, μονοεδρικές, διαχωρισμός βουλευτικής από την υπουργική ιδιότητα, μικρότερα σχήματα σε Κοινοβούλιο και Υπουργικό Συμβούλιο και ένα επιτέλους αντιγραφειοκρατικό κράτος.

Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια και η μια προεδρική θητεία δεν προάγουν τους θεσμούς. Αντίθετα είναι ελάσσονες και μικρής αξίας αλλαγές. Η κατηφόρα είναι ανάγκη να ανακοπεί. Πριν να είναι αργά…

Αναμένεται δε σε 3 με 4 χρόνια να εκτοπίσει την Ευρώπη από την πρώτη θέση και να είναι η πρώτη εμπορική δύναμη στον κόσμο με ποσοστό περί το 20% του συνολικού εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών.

Η εξέλιξη αυτή θα είναι σίγουρα το καυτό θέμα του επόμενου G7 που διοργανώνει η Γαλλία στο Εβιάν από τις 15 έως τις 17 Ιουνίου. «...Η Κίνα πιέζει τη δυτική και κυρίως την ευρωπαϊκή βιομηχανία με αθέμιτο τρόπο και κάποιες χώρες πληρώνουν βαρύ τίμημα...», τονίζει ο Βέλγος οικονομολόγος Ραινμόν Γκραχουν, εξαγωγικός σύμβουλος σε μεγάλη βελγική βιομηχανία.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Από την άλλη πλευρά, διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι η Κίνα θα εξάγει 10 εκατομμύρια αυτοκίνητα ετησίως μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Ωστόσο, οι κινεζικές εξαγωγές το δ' τρίμηνο του 2025 έχουν ήδη φτάσει αυτό το όριο σε ετήσια βάση.

Πέρυσι, ο όγκος των κινεζικών εξαγωγών αυξήθηκε δύο φορές ταχύτερα από το παγκόσμιο εμπόριο και αυτή η δυναμική ενισχύθηκε περαιτέρω το πρώτο τρίμηνο του 2026, με αύξηση 15%. Η Goldman Sachs αναφέρει ότι αυτό το κύμα θα μπορούσε να μειώσει τη γερμανική ανάπτυξη κατά 0,2 έως 0,3% ετησίως έως το 2029.

Μια άλλη έκθεση, αυτή της Ύπατης Αρμοστείας Στρατηγικής και Σχεδιασμού, επισημαίνει ότι ο κινεζικός ανταγωνισμός θα μπορούσε να απειλήσει έως και το 55% της ευρωπαϊκής μεταποιητικής παραγωγής μεσοπρόθεσμα - 35% στη Γαλλία, 70% στη Γερμανία. Η Ευρώπη μπορεί ακόμα να αντιδράσει, λέει ο Sander Tordoir, επικεφαλής οικονομολόγος στο Κέντρο Ευρωπαϊκής Μεταρρύθμισης. «...Αλλά ο χρόνος τελειώνει. Και θα πρέπει να παίξει και άλλα χαρτιά, εκτός από τον νόμο για τον βιομηχανικό επιταχυντή, γιατί έχει ελαττώματα...», προσθέτει.

Απαντώντας σε ερώτημα του γαλλικού «Εξπρές» ο Sander Tordoir, επισημαίνει ότι «...οι κινεζικές εξαγωγές αυξάνονται εκ νέου πολύ έντονα. Αλλά οι εισαγωγές δεν ακολουθούν παρόμοια ανοδική πορεία. Σε όρους όγκου, έχουν αυξηθεί ελάχιστα τα τελευταία έξι χρόνια. Σε όρους αξίας, οι εισαγωγές μεταποίησης, συμπεριλαμβανομένων των εξαρτημάτων, έχουν μείνει στάσιμες εδώ και μια δεκαετία. Με εξαίρεση τους ημιαγωγούς, έχουν μειωθεί εντελώς.

Η Κίνα απλά δεν μοιράζεται την εγχώρια αγορά της με τους εμπορικούς της εταίρους. Το αποτέλεσμα είναι σαφές: αύξηση άνω του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων στις κινεζικές εξαγωγές χωρίς αποζημίωση για άλλες χώρες και πλεόνασμα βιομηχανικών προϊόντων περίπου 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων - ποσό ισοδύναμο με το εθνικό εισόδημα της Ιταλίας!...».

Πρόκειται για ένα σοκ που δεν έχει καμμιά σχέση με αντίστοιχες συνθήκες του 2001, επισημαίνει ο Sander Tordoir, υπογραμμίζοντας ότι η σημερινή κινεζική πίεση δεν μπορεί να διορθωθεί με τους συνήθεις μηχανισμούς. Θεωρητικά, μια οικονομία με τόσο τεράστια εμπορικά πλεονάσματα θα πρέπει να δει το νόμισμά της να ανατιμάται, γεγονός που θα αύξανε το κόστος των εξαγωγών και θα ενίσχυε τις εισαγωγές. Ωστόσο, αυτή η επανεξισορρόπηση δεν συμβαίνει: Η κινεζική κεντρική τράπεζα και οι κρατικές τράπεζες παρεμβαίνουν μαζικά για να αποτρέψουν οποιαδήποτε ανατίμηση του γιουάν.

Στην πραγματικότητα, το σοκ που βιώνουμε δεν είναι το αποτέλεσμα ενός φυσικού συγκριτικού πλεονεκτήματος, αλλά το αποτέλεσμα μαζικών και σκόπιμων στρεβλώσεων. Οι επιδοτήσεις υπολογίζονται στο 4,4% του κινεζικού ΑΕΠ σύμφωνα με το ΔΝΤ, ή περίπου 800 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Μια τεχνητά υποτιμημένη συναλλαγματική ισοτιμία περίπου 16% σύμφωνα με το ίδιο ΔΝΤ, ίσως περισσότερο στην πραγματικότητα. Και οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών είναι δομικά πολύ υψηλές, γεγονός που συμπιέζει την κινεζική εγχώρια ζήτηση και αναγκάζει τις εταιρείες να εξάγουν με κάθε κόστος.

Αυτό το σοκ πλήττει τους ευρωπαίους κατασκευαστές ταυτόχρονα σε τρία μέτωπα. Πρώτον, αποσπώνται από την κινεζική αγορά, όπου η παραγωγή εγχώριων πρωταθλητών αντικαθιστά τις εισαγωγές. Δεύτερον, χάνουν μερίδιο αγοράς σε τρίτες χώρες όπου η Κίνα επιβάλλεται με φθηνότερα προϊόντα.

Τέλος, αντιμετωπίζουν αυξανόμενο ανταγωνισμό στη δική τους εγχώρια αγορά. Αυτή η τριπλή πίεση είναι άνευ προηγουμένου. Δεν αφήνει καμία εναλλακτική αγορά. Οι συνέπειες υπερβαίνουν κατά πολύ το θέμα της ανταγωνιστικότητας της παγκόσμιας παραγωγής αυτοκινήτων, μηχανημάτων, καθαρών τεχνολογιών και ημιαγωγών στην Κίνα. Η Ευρώπη εκθέτει τον εαυτό της σε διορθωτική εξάρτηση που το Πεκίνο μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει ως μέσο πίεσης.

Οι κινεζικές Αρχές ήδη εκβιάζουν για την προμήθεια σπάνιων γαιών. Μια Ευρώπη που εξαρτάται από την Κίνα για αυτές τις κρίσιμες βιομηχανικές εισροές, χάνει όχι μόνο την οικονομική της κυριαρχία, αλλά και την ικανότητά της να επανεξοπλίζεται! Μια άλλη δυσκολία είναι ότι η ταχεία παρακμή ολόκληρων βιομηχανικών τομέων δεν οδηγεί απαραίτητα στη «δημιουργική καταστροφή» του Σουμπέτερ - όπου νέες βιομηχανίες αντικαθιστούν τις παλιές.

Χωρίς επαρκή προστασία για να δοθεί χρόνος στα βιομηχανικά οικοσυστήματα να ανασυνδυαστούν, η καθαρή και απλή αποβιομηχάνιση επικρατεί: τα εργοστάσια κλείνουν, οι δεξιότητες εξαφανίζονται και η βιομηχανία υψηλής παραγωγικότητας, η οποία υποτίθεται ότι θα κυριαρχήσει, δεν αναδύεται ποτέ.

Η περίπτωση του γερμανικού ηλιακού τομέα, ο οποίος το 2010 εξαρτιόταν από εθνικά εξαρτήματα και ο οποίος τώρα προμηθεύεται κινεζικό εξοπλισμό, απεικονίζει με θεαματικό τρόπο αυτή τη δυναμική. Οι βιομηχανίες αυτοκινήτων και εργαλειομηχανών υποφέρουν επίσης από την πλήρη ισχύ της στρατηγικής κυριαρχίας της Κίνας και αύριο θα είναι η σειρά της αεροναυπηγικής!

Είναι σαφές λοιπόν ότι η βιομηχανία της Ευρώπης αντιμετωπίζει σοβαρές ανταγωνιστικές πιέσεις, πάνω στην αντιμετώπιση των οποίων θα επανέλθουμε στο προσεχές άρθρο μας.