Γιατί ο Ρόκος επιλέγει την Ελλάδα

Κεντρικό ρόλο στην απόφαση παίζει το ελληνικό φορολογικό πλαίσιο για εύπορους αλλοδαπούς που μεταφέρουν τη φορολογική κατοικία τους στη χώρα. Η Ελλάδα προσφέρει ειδικό καθεστώς διάρκειας έως 15 ετών, με κατ' αποκοπή ετήσιο φόρο 100.000 ευρώ για εισόδημα που αποκτάται στο εξωτερικό, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων επένδυση τουλάχιστον 500.000 ευρώ στην Ελλάδα.Η συγκεκριμένη πολιτική αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική οικονομία επιχειρεί να μετατρέψει τη βελτίωση των δημοσιονομικών μεγεθών και την επιστροφή στην επενδυτική βαθμίδα σε πραγματικές επενδύσεις.Στην περίπτωση του Ρόκος υπάρχει, όμως, ένα πρόσθετο στοιχείο: δεν μεταφέρεται μόνο η προσωπική φορολογική κατοικία του. Η Rokos Capital Management σχεδιάζει να αποκτήσει παρουσία στην Αθήνα, κάτι που δημιουργεί διαφορετικές προοπτικές από εκείνες μιας απλής εγκατάστασης ενός εύπορου ιδιώτη.

Η Rokos Capital των 22 δισ. δολαρίων

Ο Ρόκος ίδρυσε τη Rokos Capital Management το 2015 και μέσα σε περίπου μία δεκαετία την ανέδειξε σε ένα από τα μεγαλύτερα macro hedge funds διεθνώς.Η εταιρεία διαχειρίζεται περίπου 22 δισ. δολάρια, ενώ η δραστηριότητά της επικεντρώνεται σε μεγάλες μακροοικονομικές τοποθετήσεις σε αγορές όπως ομόλογα, επιτόκια, νομίσματα, μετοχές και εμπορεύματα.Η τελευταία διετία ήταν ιδιαίτερα ισχυρή για το fund. Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί, η RCM πέτυχε απόδοση περίπου 31% το 2024 και 21% το 2025, αξιοποιώντας τη μεγάλη μεταβλητότητα στις διεθνείς αγορές.Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα. Η εγκατάσταση γραφείου μιας εταιρείας αυτού του μεγέθους δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα 22 δισ. δολάρια των assets θα «μεταφερθούν» στην Ελλάδα. Σημαίνει όμως ότι ένας διεθνής διαχειριστής κεφαλαίων τέτοιου βεληνεκούς αποκτά φυσική επιχειρηματική παρουσία στην ελληνική αγορά.

Το μεγάλο φορολογικό διαζύγιο με τη Βρετανία

Η άλλη πλευρά της ιστορίας βρίσκεται στο Λονδίνο. Η Βρετανία κατάργησε το ιστορικό καθεστώς non-dom, το οποίο για δεκαετίες επέτρεπε σε εύπορους κατοίκους με μόνιμους δεσμούς στο εξωτερικό να έχουν προνομιακή φορολογική μεταχείριση για εισοδήματα εκτός Ηνωμένου Βασιλείου.Η αλλαγή έχει οδηγήσει ορισμένα μεγάλα ονόματα του διεθνούς επιχειρηματικού και χρηματοοικονομικού κόσμου να αναζητήσουν νέες φορολογικές έδρες. Μεταξύ των χωρών που διεκδικούν αυτούς τους επενδυτές βρίσκονται η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ελβετία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.Ο Ρόκος είναι ιδιαίτερα ηχηρή απώλεια για τη Βρετανία. Το 2025 κατέβαλε περίπου 330 εκατ. λίρες σε φόρους, καταλαμβάνοντας την τρίτη θέση στη σχετική λίστα των Sunday Times.Επιπλέον, σε εταιρικό επίπεδο είχε λάβει αμοιβή περίπου 477 εκατ. λιρών για την οικονομική χρήση που ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2025, μετά τις πολύ ισχυρές επιδόσεις της RCM.

Η Ελλάδα διεκδικεί τους διαχειριστές των μεγάλων κεφαλαίων

Το ενδιαφέρον της υπόθεσης δεν περιορίζεται στο ειδικό καθεστώς των 100.000 ευρώ. Η Αθήνα έχει κινηθεί και προς την κατεύθυνση των fund managers και στελεχών private equity, με φορολογικές ρυθμίσεις που αποσκοπούν στο να περιορίζεται ο κίνδυνος διπλής φορολόγησης όταν στελέχη διεθνών επενδυτικών σχημάτων εγκαθίστανται στην Ελλάδα.Σύμφωνα με το πλαίσιο που περιγράφεται, ξένα επενδυτικά κεφάλαια μπορούν να εξακολουθούν να φορολογούνται στον τόπο εγκατάστασής τους, ανεξάρτητα από τη φορολογική κατοικία συγκεκριμένων στελεχών ή από την ύπαρξη γραφείου στην Ελλάδα. Για διαχειριστές κεφαλαίων που μεταφέρουν τη φορολογική κατοικία τους προβλέπεται επίσης ειδική φορολογική μεταχείριση με συντελεστή 5% στο carried interest, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο κομμάτι της υπόθεσης Ρόκος για την ελληνική οικονομία. Η Ελλάδα δεν επιχειρεί πλέον να προσελκύσει αποκλειστικά συνταξιούχους ή εύπορους ιδιώτες. Επιχειρεί σταδιακά να δημιουργήσει συνθήκες για την εγκατάσταση ανθρώπων που διαχειρίζονται διεθνή επενδυτικά κεφάλαια.

Από την Οξφόρδη στα δισεκατομμύρια των αγορών

Η πορεία του Κρις Ρόκος είναι από τις πλέον εντυπωσιακές στον χώρο των hedge funds. Σπούδασε μαθηματικά στο Pembroke College της Οξφόρδης, αποφοιτώντας το 1992 με First Class Honours.Ακολούθησαν η UBS και η Goldman Sachs, ενώ το 1998 μετακινήθηκε στην Credit Suisse. Το 2002 ήταν μεταξύ των στελεχών που δημιούργησαν την Brevan Howard, η οποία εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα hedge funds στον κόσμο.Εκεί ο Ρόκος έχτισε τη φήμη του ως εξαιρετικά επιθετικού και αποτελεσματικού trader στις αγορές ομολόγων και επιτοκίων. Υπολογίζεται ότι από το 2004 έως το 2012 δημιούργησε περίπου 4 δισ. δολάρια κερδών για το βασικό fund της Brevan Howard.Το 2015 δημιούργησε τη δική του Rokos Capital Management. Σε αντίθεση με πολλά σύγχρονα hedge funds, όπου οι επενδυτικές αποφάσεις μοιράζονται σε δεκάδες portfolio managers, ο Ρόκος παραμένει προσωπικά ιδιαίτερα ενεργός στις μεγάλες επενδυτικές αποφάσεις του fund.

Περιουσία δισεκατομμυρίων και δωρεά-ρεκόρ

Οι εκτιμήσεις για την προσωπική περιουσία του διαφέρουν ανά πηγή. Το Bloomberg την τοποθετεί περίπου στα 4 δισ. δολάρια, ενώ η τρέχουσα εκτίμηση του Forbes είναι χαμηλότερη.Ο Ρόκος έχει παράλληλα έντονη φιλανθρωπική δραστηριότητα. Μέσα στο 2026 δεσμεύτηκε να διαθέσει 190 εκατ. λίρες στο Πανεπιστήμιο του Cambridge για τη δημιουργία της Rokos School of Government, σε μία από τις μεγαλύτερες μεμονωμένες δωρεές που έχουν γίνει σε βρετανικό πανεπιστήμιο.

Τι πραγματικά κερδίζει η Ελλάδα από την κίνηση Ρόκος

Το μεγαλύτερο όφελος για την Ελλάδα δεν είναι τα 100.000 ευρώ του ετήσιου flat tax ενός δισεκατομμυριούχου. Ούτε πρέπει να δημιουργείται η εντύπωση ότι τα 22 δισ. δολάρια που διαχειρίζεται η RCM μετακομίζουν στην Αθήνα.Το σημαντικότερο είναι το μήνυμα που στέλνει η επιλογή ενός τόσο μεγάλου ονόματος των διεθνών αγορών. Η Ελλάδα, η οποία πριν από περίπου μία δεκαετία βρισκόταν στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, επιχειρεί πλέον να εμφανιστεί ως ανταγωνιστική φορολογική και επιχειρηματική έδρα για διεθνή κεφάλαια και κορυφαία στελέχη της επενδυτικής βιομηχανίας.Η δημιουργία γραφείου της Rokos Capital στην Αθήνα μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό «σήμα» προς άλλους fund managers, family offices και στελέχη private equity που εξετάζουν την αποχώρησή τους από το Λονδίνο ή άλλες ακριβές ευρωπαϊκές έδρες.Και εκεί βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα: εάν η περίπτωση Ρόκος παραμείνει μια μεμονωμένη, εντυπωσιακή μετακόμιση ή εάν αποτελέσει την αρχή για τη δημιουργία στην Αθήνα ενός μικρού αλλά πραγματικού οικοσυστήματος διεθνών επενδυτικών κεφαλαίων.

]]> https://www.moneypress.gr/rasel-goyestmproyk-apo-ta-350-ekat-toy-nba-s/ Tue, 08 Sep 2026 18:00:34 +0000 https://www.moneypress.gr/?p=219367 Από τα παρκέ του NBA περνά πλέον στην πλευρά των επενδυτών και των επιχειρηματικών αποφάσεων ο Ράσελ Γουέστμπρουκ, κάνοντας μία από τις πρώτες σημαντικές κινήσεις της νέας ζωής του μετά την ολοκλήρωση της μπασκετικής καριέρας του. Ο 37χρονος πρώην σταρ εντάσσεται στο Project B, μια φιλόδοξη startup που επιχειρεί να δημιουργήσει ένα νέο παγκόσμιο πρωτάθλημα μπάσκετ, αναλαμβάνοντας όχι απλώς ρόλο επενδυτή αλλά και ενεργή θέση στη διοίκησή του.Η κίνηση έχει ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον. Ο Γουέστμπρουκ αποχώρησε από την ενεργό δράση στις 17 Αυγούστου, έπειτα από 18 χρόνια στο NBA και συμβόλαια συνολικής αξίας σχεδόν 350 εκατ. δολαρίων. Τώρα επιχειρεί να αξιοποιήσει μέρος της οικονομικής δύναμης, της εμπειρίας και κυρίως του προσωπικού brand που δημιούργησε μέσα από το μπάσκετ για να αποκτήσει θέση στην επιχειρηματική πλευρά του αθλητισμού.Η επιλογή του ακολουθεί μια ευρύτερη τάση που έχει ήδη αναδείξει το MoneyPress: κορυφαίοι αθλητές δεν αρκούνται πλέον σε διαφημιστικά συμβόλαια, αλλά αποκτούν μετοχικές συμμετοχές και ενεργούς διοικητικούς ρόλους. Αντίστοιχη είναι η περίπτωση του Γιάννη Αντετοκούνμπο, ο οποίος έχει διευρύνει τις επενδυτικές του κινήσεις πέρα από το NBA.

Μέτοχος, συνιδρυτής και επικεφαλής στρατηγικής

Ο Γουέστμπρουκ δεν πρόκειται να περιοριστεί σε μια οικονομική συμμετοχή στο Project B. Σύμφωνα με την εταιρεία, θα είναι μέτοχος και συνιδρυτής, θα αναλάβει καθήκοντα επικεφαλής στρατηγικής και θα συμμετέχει στο διοικητικό συμβούλιο.Πρόκειται ουσιαστικά για μετάβαση από τον ρόλο του αθλητή σε αυτόν του επιχειρηματία που συμμετέχει στη διαμόρφωση του ίδιου του προϊόντος.Ο ίδιος περιέγραψε τον νέο του ρόλο λέγοντας ότι θα βοηθήσει στη χάραξη της μπασκετικής στρατηγικής και θα επιχειρήσει να προσεγγίσει το Project B με την ίδια ένταση που χαρακτήριζε την παρουσία του στα γήπεδα.

Το Project B και ο στόχος των 5 δισ. δολαρίων

Το μέγεθος του εγχειρήματος φαίνεται από τα κεφάλαια που επιδιώκει να προσελκύσει. Σύμφωνα με το Bloomberg, το Project B είχε επιστρατεύσει τις UBS και Evercore με στόχο άντληση 5 δισ. δολαρίων. Στους υποστηρικτές του project περιλαμβάνονται θεσμικοί και ιδιώτες επενδυτές.Ανάμεσά τους βρίσκονται ο πρώην σταρ του NFL Στιβ Γιανγκ, η τενίστρια Σλόαν Στέφενς και ο Ντέιβιντ Κρέιν, CEO της GV, της επενδυτικής εταιρείας που ήταν παλαιότερα γνωστή ως Google Ventures.Η παρουσία αυτών των ονομάτων δείχνει ότι το Project B δεν σχεδιάζεται ως μια ακόμη μικρή αθλητική διοργάνωση. Επιχειρεί να δημιουργήσει ένα διεθνές εμπορικό προϊόν γύρω από το μπάσκετ, διεκδικώντας μερίδιο από μια αγορά στην οποία οι αποτιμήσεις αθλητικών assets έχουν αυξηθεί εντυπωσιακά.Η τάση είναι ήδη εμφανής και στις ομάδες του NBA. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συμφωνία-ρεκόρ για τους Los Angeles Lakers με αποτίμηση άνω των 12 δισ. δολαρίων, που δείχνει πόσο έχει αυξηθεί η αξία των κορυφαίων αθλητικών brands.

Πρωτάθλημα που θα ταξιδεύει σε τρεις ηπείρους

Το επιχειρηματικό μοντέλο του Project B διαφοροποιείται από το κλασικό πρωτάθλημα με σταθερές έδρες. Με βάση τον σχεδιασμό που έχει παρουσιαστεί, η διοργάνωση αναμένεται να ξεκινήσει τον Ιανουάριο και να πραγματοποιεί τουρνουά σε Ασία, Ευρώπη και Αμερική.Κάθε στάση σχεδιάζεται να συνοδεύεται από ένα εβδομαδιαίο φεστιβάλ, γεγονός που αποκαλύπτει τη συνολικότερη εμπορική φιλοσοφία του εγχειρήματος: μπάσκετ, ψυχαγωγία, χορηγίες και εμπειρίες για τους φιλάθλους να συνδυάζονται σε ένα ενιαίο προϊόν.Στο αγωνιστικό κομμάτι προβλέπονται διοργανώσεις ανδρών και γυναικών, ενώ το Project B έχει ήδη προσεγγίσει παίκτριες του WNBA. Σε αρκετές, σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται το Insider, έχουν προταθεί μετοχικές συμμετοχές μαζί με αμοιβές που ξεπερνούν το 1 εκατ. δολάρια.

Η μάχη για το νέο παγκόσμιο μπάσκετ

Το Project B, ωστόσο, μπαίνει σε μια αγορά όπου ο ανταγωνισμός αυξάνεται. Υπάρχουν ήδη διοργανώσεις 3x3 όπως το Unrivaled και το Big3, ενώ το NBA σχεδιάζει τη δική του επέκταση στην ευρωπαϊκή αγορά.

Το MoneyPress έχει ήδη παρουσιάσει το σχέδιο του NBA για είσοδο στο ευρωπαϊκό μπάσκετ, το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές ανακατατάξεις και να φέρει στο παιχνίδι ακόμη και μεγάλα ευρωπαϊκά ποδοσφαιρικά brands.Αυτό σημαίνει ότι ο Γουέστμπρουκ επενδύει σε μια περίοδο κατά την οποία η εμπορική αγορά του μπάσκετ βρίσκεται μπροστά σε πιθανή αναδιάταξη. Νέες διοργανώσεις διεκδικούν παίκτες, τηλεοπτικό κοινό, χορηγούς και επενδυτικά κεφάλαια, αμφισβητώντας το παραδοσιακό μοντέλο των πρωταθλημάτων.

Το επενδυτικό χαρτοφυλάκιο του Γουέστμπρουκ

Το Project B δεν αποτελεί την πρώτη επιχειρηματική δραστηριότητα του πρώην MVP του NBA. Ο Γουέστμπρουκ έχει ήδη αναπτύξει επενδυτικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες, μεταξύ άλλων μέσω συνεργασίας με όμιλο αθλητικής ψυχαγωγίας στην Οκλαχόμα, επένδυσης στην αγγλική Leeds United και του δικού του fashion brand Honor the Gift.Η διαφορά με το Project B είναι το μέγεθος του ρόλου που αναλαμβάνει. Δεν αγοράζει απλώς ένα μερίδιο σε μια εταιρεία. Εισέρχεται στη διοίκηση, αποκτά συμμετοχή στη χάραξη στρατηγικής και βάζει το όνομά του δίπλα στους ιδρυτές.Πρόκειται για μοντέλο που γίνεται ολοένα συχνότερο μεταξύ των μεγάλων ονομάτων του αθλητισμού. Το MoneyPress έχει καταγράψει τη γενικότερη στροφή μεγάλων επενδυτών προς τον αθλητισμό ως ξεχωριστή επενδυτική κατηγορία, καθώς ομάδες, πρωταθλήματα, media rights και sports-tech επιχειρήσεις προσελκύουν ολοένα περισσότερα κεφάλαια.

Από τα συμβόλαια των $350 εκατ. στην ιδιοκτησία

Η περίπτωση του Ράσελ Γουέστμπρουκ αποτυπώνει τελικά τη μεγάλη αλλαγή στο οικονομικό μοντέλο των κορυφαίων αθλητών. Στο παρελθόν, η περιουσία ενός NBA superstar προερχόταν κυρίως από συμβόλαια και χορηγίες. Σήμερα, όλο και περισσότεροι χρησιμοποιούν αυτά τα κεφάλαια για να αποκτήσουν equity σε εταιρείες, ομάδες και αθλητικά projects.

Ανάλογη διαδρομή είχε ακολουθήσει πολύ νωρίτερα ο Κόμπι Μπράιαντ, ο οποίος είχε στραφεί στις επιχειρήσεις πριν ακόμη ολοκληρώσει την καριέρα του και συμμετείχε στο επενδυτικό κεφάλαιο Bryant Stibel, όπως έχει παρουσιάσει το MoneyPress στην οικονομική διαδρομή του Κόμπι Μπράιαντ.

Για τον Γουέστμπρουκ, το Project B είναι επομένως κάτι περισσότερο από μια επένδυση μετά τη συνταξιοδότηση. Είναι η προσπάθεια να μετατρέψει 18 χρόνια εμπειρίας στο κορυφαίο πρωτάθλημα του κόσμου, σχεδόν 350 εκατ. δολάρια σε συμβόλαια και ένα παγκόσμιο προσωπικό brand σε επιχειρηματικό κεφάλαιο.

Το μεγάλο στοίχημα τώρα είναι αν το Project B θα καταφέρει να αποκτήσει πραγματική θέση στη διεθνή αγορά του μπάσκετ. Εάν πετύχει, ο Γουέστμπρουκ δεν θα έχει απλώς επενδύσει σε ένα νέο πρωτάθλημα. Θα έχει τοποθετηθεί από την αρχή ως μέτοχος και συνιδρυτής σε ένα νέο αθλητικό asset, σε μια εποχή κατά την οποία η αξία του παγκόσμιου sports business κινείται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

]]> https://www.moneypress.gr/ereyna-kai-anaptyksi-sta-365-dis-eyro-oi-da/ Thu, 03 Sep 2026 18:30:55 +0000 https://www.moneypress.gr/?p=219145 Σημαντική αύξηση κατέγραψαν οι δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α) στην Ελλάδα, επιβεβαιώνοντας τη σταδιακή ενίσχυση των επενδύσεων σε καινοτομία, νέες τεχνολογίες και ερευνητικές δραστηριότητες. Σύμφωνα με τα οριστικά στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ), οι συνολικές δαπάνες Ε&Α ανήλθαν το 2024 σε 3,655 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 290,21 εκατ. ευρώ ή 8,6% σε σύγκριση με το 2023.Παράλληλα, ο δείκτης «Ένταση Ε&Α», δηλαδή οι δαπάνες Έρευνας και Ανάπτυξης ως ποσοστό του ΑΕΠ, αυξήθηκε στο 1,54%, έναντι 1,50% το 2023. Η Ελλάδα καταλαμβάνει πλέον τη 14η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση τον συγκεκριμένο δείκτη.

Οι επιχειρήσεις οδηγούν την άνοδο

Καθοριστική είναι η συμβολή του επιχειρηματικού τομέα, ο οποίος πραγματοποιεί το μεγαλύτερο μέρος των συνολικών δαπανών για Έρευνα και Ανάπτυξη. Η τάση αυτή δεν είναι καινούργια, καθώς η συμμετοχή των επιχειρήσεων στις επενδύσεις Ε&Α ενισχύεται σταθερά τα τελευταία χρόνια.

Η αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων σε έρευνα έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική οικονομία, καθώς συνδέεται με την παραγωγικότητα, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τη δυνατότητα των ελληνικών επιχειρήσεων να ανταγωνιστούν σε αγορές υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.

Σχεδόν 929 εκατ. ευρώ από την τριτοβάθμια εκπαίδευση

Ο τομέας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πραγματοποίησε δαπάνες Ε&Α ύψους 928,95 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 25,4% του συνόλου. Σε σύγκριση με το 2023, ωστόσο, καταγράφεται μείωση 5,5%.Στον κρατικό τομέα οι δαπάνες διαμορφώθηκαν στα 706,74 εκατ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 19,3% του συνόλου και παραμένοντας ουσιαστικά σταθερές σε ετήσια βάση.Η μακροπρόθεσμη εικόνα είναι πάντως θετική. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές οικονομίες που έχουν καταγράψει μία από τις μεγαλύτερες αυξήσεις στην ένταση Έρευνας και Ανάπτυξης την τελευταία δεκαετία.Παρά την πρόοδο, η απόσταση από τις οικονομίες της Ευρώπης που επενδύουν συστηματικά πολύ μεγαλύτερο μέρος του ΑΕΠ τους στην έρευνα παραμένει σημαντική. Το επόμενο στοίχημα είναι επομένως η αύξηση των επενδύσεων να μεταφραστεί σε περισσότερη καινοτομία, παραγωγικότητα, εξαγωγές και νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.

Ιταλία και Ισπανία: διαφορετικά αποτελέσματα από τους ίδιους ευρωπαϊκούς πόρους

Χαρακτηριστικά παραδείγματα της αξιοποίησης των κονδυλίων συναντώνται σε Ιταλία και Ισπανία.

Στη Φλωρεντία, η επέκταση του δικτύου τραμ, συνολικού προϋπολογισμού 500 εκατ. ευρώ, αποτελεί το μεγαλύτερο έργο που χρηματοδοτείται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Παράλληλα, το πρόγραμμα καλύπτει ακόμη 55 διαφορετικές παρεμβάσεις, μεταξύ των οποίων η δημιουργία βρεφονηπιακών σταθμών και ποδηλατοδρόμων.

Στη Μαδρίτη, η μεγαλύτερη αγορά ψαριών της Ισπανίας έλαβε επιχορήγηση ύψους 400.000 ευρώ, προκειμένου να εγκαταστήσει ψηφιακό σύστημα για τις παραγγελίες και τις πληρωμές. Με τον τρόπο αυτό αντικαταστάθηκαν οι χειρόγραφες διαδικασίες και μειώθηκε αισθητά ο χρόνος εξυπηρέτησης.

Στον πυρήνα του NextGenerationEU βρίσκεται ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), ο οποίος δημιουργήθηκε το 2020. Μέχρι σήμερα έχουν εγκριθεί συνολικά 577 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις και δάνεια. Πρόκειται για την πρώτη φορά που η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε σε συλλογικό δανεισμό τόσο μεγάλης κλίμακας, γεγονός που χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως μια ευρωπαϊκή «στιγμή Χάμιλτον», σε αναφορά στην ιστορική απόφαση των ΗΠΑ να χρηματοδοτήσουν την ομοσπονδιακή κυβέρνηση μέσω κοινών ομολόγων.

Ο σχεδιασμός του Ταμείου βασίστηκε σε τρεις βασικούς άξονες: την ταχεία ανάκαμψη των οικονομιών μετά την πανδημία, την επιτάχυνση της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης και την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων που θα ενίσχυαν την ανταγωνιστικότητα των κρατών-μελών. Οι τελευταίες εκταμιεύσεις αναμένεται να πραγματοποιηθούν έως το τέλος του 2026.

Οι δύο μεγαλύτεροι αποδέκτες των ευρωπαϊκών πόρων ήταν η Ιταλία, με 194 δισ. ευρώ, και η Ισπανία, με 120 δισ. ευρώ. Μαζί αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 40% του συνόλου των διαθέσιμων πόρων.

Ωστόσο, η οικονομική πορεία των δύο χωρών ήταν σημαντικά διαφορετική.

Η Ιταλία είχε εκτιμήσει ότι η ανάπτυξη θα μπορούσε να αυξηθεί από περίπου 1% σε 3,6% το 2026. Στην πραγματικότητα, ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης παρέμεινε κάτω από το 1% από το 2023 και μετά.

Η εικόνα στην Ισπανία ήταν σαφώς καλύτερη, καθώς η οικονομία της κατέγραψε ανάπτυξη άνω του 2,5% κάθε χρόνο από το 2021.

Η περίπτωση της Ιταλίας και η διαφορά με την Ελλάδα

Μελέτη των οικονομολόγων Τίτο Μποέρι και Ρομπέρτο Περότι του Πανεπιστημίου Bocconi προειδοποιεί ότι η Ιταλία κινδυνεύει να ολοκληρώσει το πρόγραμμα έχοντας υψηλότερο χρέος, χωρίς παράλληλα να έχει επιλύσει βασικές διαρθρωτικές αδυναμίες της οικονομίας της.

Οι δύο οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι αρκετές από τις παρεμβάσεις ήταν μικρής σημασίας ή δύσκολο να υλοποιηθούν. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι, σε αντίθεση με την Ελλάδα, το ιταλικό σχέδιο δεν χαρακτηριζόταν από την ίδια συνοχή και τον ίδιο στρατηγικό προσανατολισμό.

Η Ισπανία, από την άλλη πλευρά, εμφανίζει σαφώς ισχυρότερες αναπτυξιακές επιδόσεις. Ωστόσο, οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι δεν μπορεί να αποδοθεί το σύνολο της ανάπτυξης της χώρας στη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης.

Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν και οι μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, με την ισπανική κυβέρνηση να περιορίζει την κατάχρηση των προσωρινών συμβάσεων και να μειώνει τα γραφειοκρατικά εμπόδια για μικρές επιχειρήσεις και νεοφυείς εταιρείες.

Παρά τις θετικές εξελίξεις, η αύξηση της παραγωγικότητας παρέμεινε περιορισμένη, καθώς διαμορφώθηκε μόλις στο 0,7% το 2025.

Την ίδια στιγμή, η μαζική μετανάστευση συνέβαλε περίπου στο ήμισυ της οικονομικής ανάπτυξης της Ισπανίας και στα δύο τρίτα των νέων θέσεων εργασίας, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ισπανίας. Σημαντική συμβολή είχαν επίσης η ανάκαμψη του τουρισμού και η ενίσχυση των εξαγωγών υπηρεσιών.

Το ισπανικό υπουργείο Οικονομίας υπολογίζει ότι οι πόροι του Ταμείου πρόσθεσαν περίπου τρεις ποσοστιαίες μονάδες στο ΑΕΠ. Το ινστιτούτο Funcas, ωστόσο, εκτιμά ότι μόλις το 14% της συνολικής ανάπτυξης την περίοδο 2021-2025 μπορεί να αποδοθεί στους ευρωπαϊκούς πόρους.

Τα οφέλη που ενδέχεται να φανούν τα επόμενα χρόνια

Παρά τις αμφιβολίες για τον άμεσο αντίκτυπο, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η πλήρης επίδραση του Ταμείου μπορεί να γίνει περισσότερο εμφανής σε βάθος χρόνου.

Στην Ισπανία, σημαντικό μέρος των χρημάτων διοχετεύθηκε σε μεγάλες επενδύσεις, μεταξύ άλλων στην ανάπτυξη παραγωγικών αλυσίδων για ηλεκτρικά αυτοκίνητα και μπαταρίες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ανδαλουσία, όπου η ενεργειακή εταιρεία Moeve κατασκευάζει μονάδα πράσινου υδρογόνου ύψους 1 δισ. ευρώ. Το έργο λαμβάνει επιχορήγηση 300 εκατ. ευρώ από το RRF και αναμένεται να αποτελέσει τη μεγαλύτερη μονάδα του είδους της στη νότια Ευρώπη.

Ανάλογες θετικές εξελίξεις καταγράφονται και στην Ιταλία. Ορισμένες από τις μεταρρυθμίσεις που συνδέθηκαν με το πρόγραμμα έχουν ήδη αρχίσει να αποδίδουν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης, η οποία αποτέλεσε βασική απαίτηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς οι μεγάλες καθυστερήσεις λειτουργούσαν αποτρεπτικά για τις επενδύσεις. Στοιχεία του Πανεπιστημίου του Μιλάνου δείχνουν ότι η μέση διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών έχει περιοριστεί κατά 28% σε σύγκριση με το 2019.

Παράλληλα, η Ιταλία αναμένεται να δημιουργήσει περίπου 150.000 νέες θέσεις σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, εξέλιξη που εκτιμάται ότι μπορεί να ενισχύσει τη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας.

Στα έργα που χρηματοδοτούνται περιλαμβάνεται επίσης η νέα σιδηροδρομική σύνδεση υψηλής ταχύτητας Νάπολη – Μπάρι, η οποία θα συνδέσει δύο από τις σημαντικότερες πόλεις της νότιας Ιταλίας.

Οι αδυναμίες του Ταμείου Ανάκαμψης

Πέρα από τις επιμέρους επιτυχίες, το ίδιο το μοντέλο λειτουργίας του Ταμείου παρουσιάζει ορισμένες δομικές αδυναμίες.

Η ανάγκη για ταχύτατη διοχέτευση κεφαλαίων στην οικονομία κατά την περίοδο της πανδημίας οδήγησε, σε ορισμένες περιπτώσεις, στη χρηματοδότηση επενδύσεων που πιθανότατα θα πραγματοποιούνταν ακόμη και χωρίς την ευρωπαϊκή στήριξη.

Ένα ακόμη ζήτημα είναι ότι μεγάλο μέρος των πόρων διοχετεύθηκε μέσω των εθνικών κυβερνήσεων, αντί να κατευθυνθεί σε πανευρωπαϊκές υποδομές και διασυνοριακά έργα. Αυτό περιόρισε σε κάποιο βαθμό τον συνολικό αντίκτυπο του προγράμματος σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όπως επισημαίνει ο οικονομολόγος Μανουέλ Ιδάλγο του Πανεπιστημίου της Σεβίλλης, η Ευρώπη δεν έχει ακόμη υιοθετήσει πλήρως την αντίληψη ότι ορισμένες επενδύσεις πρέπει να σχεδιάζονται και να υλοποιούνται σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, ώστε να μπορούν να αποδώσουν το μέγιστο δυνατό οικονομικό και αναπτυξιακό όφελος.

Απώλειες επενδύσεων 200 εκατ. ευρώ

Τα ευρήματα δείχνουν ότι μια απρόσμενη αύξηση της αβεβαιότητας κατά μία τυπική απόκλιση οδηγεί σε άμεση υποχώρηση των επενδύσεων κατά περίπου 200 εκατ. ευρώ. Η κάμψη γίνεται ορατή ήδη από τα πρώτα τρίμηνα μετά τη διαταραχή και διατηρείται για τουλάχιστον δύο χρόνια. Πρόκειται, επομένως, για επίδραση που δεν περιορίζεται στην πρώτη αντίδραση των επιχειρήσεων, αλλά εξακολουθεί να επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Κατά την περίοδο 2009-2015, όταν διευρύνθηκε σημαντικά η απόσταση μεταξύ των επενδύσεων στην Ελλάδα και την ΕΕ, η αβεβαιότητα εκτιμάται ότι ευθυνόταν για σημαντικό μέρος του κενού. Ανάλογα με τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται, η συμβολή της υπολογίζεται από περίπου το ένα τέταρτο έως και το ένα τρίτο της συνολικής απόκλισης.

Η ανάλυση σε επίπεδο επιχείρησης δείχνει ειδικότερα ότι η αβεβαιότητα περιόρισε κατά περίπου 1,6 ποσοστιαίες μονάδες τον μέσο ετήσιο ρυθμό των εταιρικών επενδύσεων την περίοδο 2009-2015. Την ίδια περίοδο, η μέση ετήσια απόσταση των ελληνικών επενδύσεων από τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές διαμορφώθηκε στις 5,2 ποσοστιαίες μονάδες.

Έως το 40% της πτώσης της απασχόλησης

Ακόμη μεγαλύτερη εμφανίζεται η επίδραση στην αγορά εργασίας. Για την περίοδο 2010-2013, έως και το 40% της μείωσης της απασχόλησης μπορεί, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΟΒΕ, να αποδοθεί στην αυξημένη αβεβαιότητα.

Η αρνητική επίδραση στις θέσεις εργασίας κορυφώνεται τρία τρίμηνα μετά την αρχική διαταραχή. Οι επιχειρήσεις εμφανίζονται, μάλιστα, να προσαρμόζουν το εργατικό δυναμικό τους ταχύτερα από ό,τι τις επενδύσεις τους.

Στην πράξη, όταν το οικονομικό περιβάλλον γίνεται δύσκολο να προβλεφθεί, οι επιχειρήσεις δεν ακυρώνουν μόνο επενδυτικά σχέδια. Περιορίζουν τις προσλήψεις, αναβάλλουν την επέκτασή τους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μειώνουν το προσωπικό τους.

Απώλειες 500 εκατ. ευρώ στη βιομηχανία

Η βιομηχανία συγκαταλέγεται στους κλάδους που πλήττονται περισσότερο. Η όξυνση της αβεβαιότητας στην αρχή της ελληνικής κρίσης, την περίοδο 2009-2010, εκτιμάται ότι προκάλεσε μείωση των βιομηχανικών επενδύσεων κατά περίπου 500 εκατ. ευρώ σε βάθος διετίας. Το ποσό αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τέταρτο της συνολικής πτώσης των επενδύσεων που καταγράφηκε στον κλάδο την ίδια περίοδο.

Η υψηλή ευαισθησία της βιομηχανίας συνδέεται με τα χαρακτηριστικά των επενδύσεών της: είναι συνήθως μεγαλύτερες, έχουν μακροχρόνιο ορίζοντα και είναι δυσκολότερο ή ακριβότερο να αναστραφούν. Σημαντική αρνητική επίδραση στην απασχόληση εντοπίζεται επίσης στη βιομηχανία και στο εμπόριο.

Περισσότερο εκτεθειμένες οι μικρότερες επιχειρήσεις

Το μέγεθος της επιχείρησης καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ένταση των επιπτώσεων. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις καταγράφουν συστηματικά υψηλότερα επίπεδα αβεβαιότητας σε σχέση με τις μικρομεσαίες και τις μεγάλες.

Στο σκέλος των επενδύσεων, μόνο οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις φαίνεται να επηρεάζονται σε στατιστικά σημαντικό βαθμό από την όξυνση της αβεβαιότητας. Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι αυτό αποτελεί ένδειξη πως η έλλειψη προβλεψιμότητας λειτουργεί ως εμπόδιο στη μεγέθυνση και την επέκτασή τους, αλλά και στον υγιή ανταγωνισμό.

Ανάλογη είναι η εικόνα στην απασχόληση. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις περιορίζουν εντονότερα το προσωπικό τους, ενώ οι μεγαλύτερες εμφανίζονται πιο ανθεκτικές. Η μελέτη σημειώνει ότι οι μεγάλες εταιρείες ενδέχεται να διατηρούν εργαζομένους ακόμη και κατά τη διάρκεια μιας επιβράδυνσης, καθώς έχουν μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα να απορροφήσουν προσωρινές διαταραχές.

Πώς αλλάζουν την εικόνα οι προσδοκίες

Καθοριστικό ρόλο παίζουν και οι προσδοκίες των ίδιων των επιχειρήσεων. Όταν είναι απαισιόδοξες ή ουδέτερες, η αύξηση της αβεβαιότητας περιορίζει σημαντικά τις επενδύσεις. Όταν οι προσδοκίες παραμένουν αισιόδοξες, η αρνητική επίδραση στις επενδυτικές αποφάσεις δεν εμφανίζεται στατιστικά σημαντική.

Στην απασχόληση, η επίδραση είναι ισχυρότερη όταν επικρατεί απαισιοδοξία και μικρότερη όταν οι επιχειρήσεις βλέπουν θετικά το μέλλον. Η αισιοδοξία λειτουργεί, επομένως, ως ανάχωμα χωρίς να εξουδετερώνει πλήρως τις συνέπειες της αβεβαιότητας.

Οι τρεις νέοι δείκτες

Για να αποτιμήσει το φαινόμενο, το ΙΟΒΕ κατασκεύασε τρεις συμπληρωματικούς δείκτες με βάση στοιχεία της Έρευνας Οικονομικής Συγκυρίας.

Ο πρώτος καταγράφει τη διασπορά των επιχειρηματικών προσδοκιών: Όσο περισσότερο αποκλίνουν οι εκτιμήσεις των επιχειρήσεων, τόσο μεγαλύτερη θεωρείται η αβεβαιότητα. Ο δεύτερος βασίζεται στα σφάλματα που προκύπτουν όταν συγκρίνονται οι αρχικές προβλέψεις των εταιρειών με την πραγματική εξέλιξη της δραστηριότητάς τους. Ο τρίτος κατασκευάζεται σε επίπεδο επιχείρησης και αποτυπώνει πόσο δύσκολο θεωρούν οι ίδιες οι εταιρείες να προβλέψουν τη μελλοντική ανάπτυξή τους.

Οι δείκτες καταγράφουν τις διαδοχικές φάσεις υψηλής αβεβαιότητας που γνώρισε η ελληνική οικονομία από το 1998 έως το 2026, σε σύνδεση με οικονομικές, χρηματοπιστωτικές, πολιτικές και γεωπολιτικές αναταράξεις.

Το όφελος από ένα σταθερότερο περιβάλλον

Η αντίστροφη ανάγνωση των ευρημάτων δείχνει το πιθανό όφελος από ένα πιο προβλέψιμο οικονομικό περιβάλλον. Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, η μείωση της αβεβαιότητας κατά μία τυπική απόκλιση μπορεί, κατά μέσο όρο, να οδηγήσει σε υψηλότερο ετήσιο ρυθμό εταιρικών επενδύσεων κατά 1,7 ποσοστιαίες μονάδες και σε ετήσια αύξηση της απασχόλησης κατά 2,5%.

Για μια οικονομία που εξακολουθεί να προσπαθεί να καλύψει το επενδυτικό χάσμα με την υπόλοιπη Ευρώπη, η προβλεψιμότητα της οικονομικής πολιτικής δεν αποτελεί απλώς αίτημα των επιχειρήσεων. Έχει μετρήσιμη αξία, περισσότερες επενδύσεις, περισσότερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στην επόμενη κρίση.

Καθώς τελειώνει ο πόλεμος, η Morgan Stanley αναφέρει μερικά συμπεράσματα από την πορεία των αγορών στη διάρκεια του πολέμου.

Τα χρηματιστήρια

Οι χρηματιστηριακές αγορές απορρόφησαν σχετικά σύντομα το σοκ. Λόγω του φόβου για τους σαρωτικούς δασμούς που ανακοίνωσε ο Τραμπ τον Απρίλιο 2025, οι μετοχές έκαναν βουτιά περίπου 20%. Αυτή τη φορά, ωστόσο, παρά τον πόλεμο και τους σημαντικούς κινδύνους για την παγκόσμια ανάπτυξη, η πτώση ήταν πιο ήπια, έως 9%.

Από τα μέσα Απριλίου οι αγορές και το ελληνικό χρηματιστήριο είχαν «κηρύξει» το τέλος του πολέμου. 'Αλλωστε τα περισσότερα γεωπολιτικά σοκ τα τελευταία χρόνια δεν είχαν μακροχρόνιο αντίκτυπο στα χρηματιστήρια. Ενώ τέτοια γεγονότα προκαλούν άμεση, έντονη μεταβλητότητα, οι αγορές τείνουν να ανακάμπτουν σχετικά γρήγορα, συχνά πριν τελειώσουν οι ίδιες οι συγκρούσεις. Τα γεωπολιτικά γεγονότα δημιουργούν sell-off βραχυπρόθεσμα, αλλά σπάνια αλλάζουν τη μακροπρόθεσμη τάση των αγορών.

Μελέτες δείχνουν ότι σε πάνω από 18 σημαντικές "πράξεις πολέμου" από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο έως το 2022, ο S&P 500, ο παγκόσμιος δείκτης αναφοράς, σημείωσε μέση πτώση 6,2%, αλλά κατά κανόνα ανέκαμπτε μέσα σε 30 εργάσιμες ημέρες.

Πολλές φορές «οι αγορές αναρριχώνται στο τείχος της ανασφάλειας» (stock market climbs a wall of worry), μια κλασική χρηματιστηριακή ρήση, η οποία έχει επιβεβαιωθεί αρκετές φορές στο παρελθόν και επιβεβαιώθηκε και αυτή την περίοδο.

Οι αγορές τελικά επικεντρώνονται στα θεμελιώδη μεγέθη, όπως τα εταιρικά κέρδη, τα επιτόκια και η οικονομική ανάπτυξη, παρά στους τίτλους των ειδήσεων. Τα γεωπολιτικά γεγονότα προκαλούν φόβο (αύξηση του δείκτη μεταβλητότητας VIX), ο οποίος εξασθενεί μόλις η νέα πραγματικότητα ενσωματωθεί στις τιμές.

Οι επενδυτές συχνά τιμολογούν τον κίνδυνο πριν την έναρξη μιας σύρραξης. Μόλις το γεγονός συμβεί, η αβεβαιότητα μειώνεται και οι αγορές ανακάμπτουν ακόμα και πριν τη λήξη των συγκρούσεων.

Τα κρατικά ομόλογα

Τα κρατικά ομόλογα παραδοσιακά θεωρούνται επενδυτικά «ασφαλή καταφύγια» κατά τη διάρκεια πολεμικών συγκρούσεων. Σύμφωνα με το κλασικό μοντέλο, τα κρατικά ομόλογα λειτουργούν ως αντιστάθμιση όταν πέφτουν οι μετοχές. Τον Μάρτιο, αυτή η σχέση διαταράχθηκε.

Με την κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή να αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου και να αναζωπυρώνει τους φόβους για τον πληθωρισμό, ομόλογα και μετοχές υποχώρησαν μαζί, αποτυγχάνοντας να προσφέρουν διαφοροποίηση τη στιγμή που οι επενδυτές τη χρειάζονταν περισσότερο. Το συμπέρασμα είναι απλό: ένα χαρτοφυλάκιο που βασίζεται σε μία μόνο «σταθερή» σχέση μεταξύ περιουσιακών στοιχείων μπορεί να είναι πιο ευάλωτο από όσο φαίνεται.

Το δολάριο

Το δολάριο δεν λειτούργησε ως κλασικό «καταφύγιο» Κανονικά, το δολάριο ενισχύεται όταν οι επενδυτές αναζητούν ασφάλεια ή όταν τα επιτόκια των ΗΠΑ είναι πιο ελκυστικά από αυτά του εξωτερικού. Ωστόσο, κατά μεγάλο μέρος των πρώτων έξι εβδομάδων της σύγκρουσης, το δολάριο φάνηκε να συνδέεται στενά με το πετρέλαιο, αυξανόμενο συχνά μαζί με το εμπόρευμα. Και ακόμη και μετά την απότομη πτώση του πετρελαίου μετά την ανακοίνωση της κατάπαυσης πυρός, το δολάριο υποχώρησε περισσότερο από ό,τι θα ανέμεναν πολλοί βάσει ιστορικών προτύπων.

Ο χρυσός

Αλλά ούτε ο χρυσός αποτέλεσε καταφύγιο. Παραδοσιακά, ο χρυσός θεωρείται επίσης «ασφαλές καταφύγιο».

Αυτή τη φορά όμως συμπεριφέρθηκε περισσότερο ως ρευστό περιουσιακό στοιχείο υψηλού ρίσκου, συχνά υποχωρώντας μαζί με τις μετοχές, καθώς πολλοί επενδυτές τον πουλούσαν για να αντλήσουν ρευστότητα εν μέσω αυστηρότερων χρηματοοικονομικών συνθηκών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο χρυσός έχει αυξηθεί ως ποσοστό των συναλλαγματικών αποθεμάτων, δηλαδή των αποθεμάτων που διακρατούν οι κεντρικές τράπεζες για τη στήριξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και τη διαχείριση των νομισμάτων τους σε περιόδους κρίσης. Όταν ο χρυσός αποτελεί μεγαλύτερο μέρος αυτών των αποθεμάτων, μπορεί να μετατραπεί σε πηγή ρευστότητας σε περιόδους έντασης.

Οι αγορές έχουν σχεδόν πλήρως προεξοφλήσει αύξηση επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης από την ΕΚΤ στη συνεδρίαση της Πέμπτης, ως απάντηση στις πληθωριστικές πιέσεις που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν. Με τουλάχιστον δύο ακόμη αυξήσεις να έχουν ήδη ενσωματωθεί στις προσδοκίες έως το τέλος του έτους, οι επενδυτές καλούνται να σταθμίσουν τις άνισες επιπτώσεις της νομισματικής σύσφιγξης ανά κλάδο και να εκτιμήσουν πόσο θα διαρκέσει ο νέος κύκλος ανόδου των επιτοκίων.

Οι τράπεζες, που βρίσκονται ήδη σε τροχιά τέταρτης συνεχόμενης χρονιάς ανόδου, θεωρούνται οι προφανείς κερδισμένοι από την αύξηση των επιτοκίων. Οι ενεργειακές εταιρείες, από την άλλη πλευρά, προστατεύονται από τις ισχυρές ταμειακές ροές που δημιουργούν οι υψηλές τιμές πετρελαίου. Αντίθετα, επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και εταιρείες ακινήτων εμφανίζονται πιο ευάλωτες, καθώς συχνά αντιμετωπίζονται από τους επενδυτές ως εναλλακτικές των ομολόγων. Παράλληλα, οι μετοχές που απευθύνονται στον καταναλωτή, όπως οι εταιρείες πολυτελών ειδών, ενδέχεται να δεχθούν πιέσεις καθώς το αυξημένο κόστος δανεισμού περιορίζει τη ζήτηση.

«Η αύξηση επιτοκίων της ΕΚΤ τον Ιούνιο είναι πλήρως αναμενόμενη από την αγορά, η οποία εξακολουθεί να θέλει να πιστεύει ότι η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του πληθωρισμού θα αποδειχθεί προσωρινή», δήλωσε ο Ρολάν Καλογιάν, επικεφαλής στρατηγικής ευρωπαϊκών μετοχών της Societe Generale.

Οι αποτιμήσεις δημιουργούν νέο πονοκέφαλο
Η κατάσταση περιπλέκεται από το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές μετοχές εισέρχονται σε αυτόν τον πιθανό κύκλο αυξήσεων επιτοκίων με σημαντικά υψηλότερες αποτιμήσεις σε σχέση με πριν από τέσσερα χρόνια. Ο δείκτης Stoxx Europe 600 διαπραγματεύεται σήμερα κοντά στις 15 φορές τα αναμενόμενα κέρδη, έναντι λιγότερο από 12 φορές το 2022.

Αν και θεωρείται εξαιρετικά απίθανο τα επιτόκια να φτάσουν στα επίπεδα της προηγούμενης περιόδου σύσφιγξης, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η επιλογή κλάδων γίνεται πλέον ακόμη πιο σημαντική. Ομάδα αναλυτών της Goldman Sachs, με επικεφαλής τον Γκιγιόμ Ζεσόν, εκτιμά ότι οι υψηλές αποτιμήσεις αφήνουν τις μετοχές εκτεθειμένες σε περίπτωση περαιτέρω ανόδου των αποδόσεων των ομολόγων.

Από την πλευρά της, η UBS Global Wealth Management προτιμά εταιρείες που επωφελούνται από μακροπρόθεσμες τάσεις πέρα από το περιβάλλον επιτοκίων, όπως η τεχνολογία και η βιομηχανία.

Καθώς οι επενδυτές προετοιμάζονται για την πρώτη αύξηση επιτοκίων από τον Σεπτέμβριο του 2023, οι βασικοί κλάδοι διαμορφώνονται ως εξής:

Τράπεζες και ασφαλιστικές
Όπως συμβαίνει συνήθως σε περιόδους υψηλού πληθωρισμού, οι ευρωπαϊκές τράπεζες προσελκύουν έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον.

«Αναμένουμε δύο αυξήσεις επιτοκίων από την ΕΚΤ στο δεύτερο εξάμηνο του έτους, επομένως θεωρούμε τον τραπεζικό κλάδο καλή επιλογή για όσους θέλουν έκθεση στην άνοδο των αποδόσεων και του πληθωρισμού», δήλωσε ο Κεβίν Τοζέ της Carmignac.

Ωστόσο, μετά από χρόνια υπεραπόδοσης, η θετική επίδραση ίσως αποδειχθεί πιο περιορισμένη σε σχέση με το 2022. Σύμφωνα με τον αναλυτή της Keefe Bruyette & Woods, Άντριου Στίμπσον, οι τράπεζες ξεκινούν αυτόν τον κύκλο από πολύ υψηλότερα επίπεδα επιτοκίων και με μεγαλύτερη αντιστάθμιση κινδύνων. Ως σχετικοί νικητές προβάλλουν οι ιρλανδικές και ολλανδικές τράπεζες, ενώ οι γαλλικές αναμένεται να επωφεληθούν λιγότερο βραχυπρόθεσμα.

Οι ασφαλιστικές εταιρείες εμφανίζονται λιγότερο ελκυστικές, καθώς ο αμυντικός τους χαρακτήρας και η σχέση τους με την αγορά ομολόγων χάνει μέρος της αξίας του σε περιβάλλον υψηλότερων αποδόσεων.

Επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και ακίνητα
Οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας έχουν αρχίσει να αποσυνδέονται από την πορεία των αποδόσεων των ομολόγων, καθώς πλέον συνδέονται περισσότερο με τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας.

Ωστόσο, εταιρείες όπως η Iberdrola SA και η Engie SA θα πρέπει να πείσουν τους επενδυτές ότι η φετινή υπεραπόδοσή τους έναντι του Stoxx 600 δικαιολογείται και ότι μπορούν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες της αγοράς.

Τα κέρδη του κλάδου αναμένεται να αυξηθούν κατά 4,9% φέτος, έναντι αύξησης 12% για το σύνολο του δείκτη αναφοράς.

Πιο δύσκολη είναι η εικόνα για τον κλάδο ακινήτων. Τα κέρδη του αναμένεται να μειωθούν κατά 2,1% το 2026, καθιστώντας τον τον μοναδικό κλάδο με προβλεπόμενη υποχώρηση κερδοφορίας. Η υψηλή ευαισθησία στα επιτόκια τον καθιστά πιθανό ουραγό όσο συνεχίζεται η σύσφιγξη της νομισματικής πολιτικής.

Χημικά και αυτοκινητοβιομηχανίες
Ο κλάδος των χημικών έχει βρεθεί υπό πίεση εξαιτίας της αδύναμης ζήτησης, του αυξημένου κόστους και της παγκόσμιας υπερπροσφοράς.

Ο αναλυτής της Berenberg, Σεμπάστιαν Μπρέι, εκτιμά ότι τα υψηλότερα επιτόκια στην Ευρώπη ενδέχεται να λειτουργήσουν ανασταλτικά για την αύξηση των όγκων πωλήσεων, παρά τη στήριξη που προσφέρουν οι αυξημένες τιμές πρώτων υλών λόγω του πολέμου.

Οι αυτοκινητοβιομηχανίες αποτελούν τον χειρότερο κλάδο του Stoxx 600 φέτος. Σύμφωνα με τη Moody’s, τα υψηλότερα επιτόκια αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης για τους καταναλωτές, περιορίζοντας την αγοραστική δυνατότητα και τη ζήτηση για νέα οχήματα.

Πολυτελή αγαθά
Οι αυξήσεις επιτοκίων της ΕΚΤ δεν αποτελούν ευχάριστη εξέλιξη για τις εταιρείες πολυτελών ειδών.

«Οτιδήποτε επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη και τις αγορές δεν είναι καλό για τον κλάδο της πολυτέλειας», δήλωσε η αναλύτρια της Morningstar, Γελένα Σοκόλοβα.

Η Kering SA, ιδιοκτήτρια της Gucci, θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτη λόγω του υψηλότερου δανεισμού της.

Παράλληλα, μια πιο επιθετική στάση της Federal Reserve ίσως αποδειχθεί ακόμη πιο σημαντικός παράγοντας, καθώς θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις αμερικανικές αγορές και κατ’ επέκταση τη διάθεση των καταναλωτών να αγοράζουν είδη πολυτελείας. Η LVMH και η Kering αντλούν μεγάλο μέρος των εσόδων τους από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ενέργεια και ανανεώσιμες πηγές
Ο ενεργειακός κλάδος αποτελεί έμμεσο κερδισμένο του σεναρίου υψηλότερων επιτοκίων, καθώς ο βασικός λόγος ανόδου του πληθωρισμού είναι οι εκρηκτικές τιμές του πετρελαίου.

Τα κέρδη του κλάδου αυξήθηκαν κατά 22% το πρώτο τρίμηνο, προσφέροντας στις εταιρείες σημαντική ευχέρεια να μειώσουν τον δανεισμό τους και να επιβραβεύσουν τους μετόχους τους.

Σύμφωνα με τον αναλυτή της Gabelli Funds, Γενς Τσίμερμαν, οι μεγάλες ευρωπαϊκές πετρελαϊκές έχουν αξιοποιήσει τα υψηλά έσοδα των τελευταίων ετών για να μειώσουν σημαντικά τον δανεισμό τους, γεγονός που τις καθιστά λιγότερο ευάλωτες στις αυξήσεις επιτοκίων σε σχέση με τον προηγούμενο κύκλο.

Οι εταιρείες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παραδοσιακά δυσκολεύονται σε περιόδους σύσφιγξης της νομισματικής πολιτικής, λόγω της εξάρτησής τους από τη χρηματοδότηση νέων έργων. Ωστόσο, όσο οι αυξήσεις επιτοκίων παραμένουν περιορισμένες, ο κλάδος εκτιμάται ότι μπορεί να ανταπεξέλθει χωρίς σοβαρούς κραδασμούς.

Ακριβώς τη στιγμή που οι επενδυτές είχαν αρχίσει να συνηθίζουν την ιδέα ενός ιδανικού σεναρίου αποπληθωρισμού και σταθερά αυξανόμενης ανάπτυξης, η απότομη άνοδος των τιμών του πετρελαίου απειλεί να ωθήσει την αγορά σε ένα νέο καθεστώς, σύμφωνα με την Ned Davis Research (NDR).

Σε περιόδους αυξανόμενου πληθωρισμού, η ηγετική θέση της αγοράς έχει ιστορικά μετατοπιστεί — και υπάρχει μια νέα κατηγορία μετοχών που θα μπορούσε να αναδειχθεί ως κερδισμένη, τόνισε η εταιρεία.

Οι ερευνητές επεσήμαναν την απότομη αύξηση των τιμών καταναλωτή, με τον πληθωρισμό να επιταχύνεται σε ετήσιο ρυθμό 3,8% τον Απρίλιο, το ταχύτερο ποσοστό των τελευταίων τριών περίπου ετών.

«Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι το περιβάλλον αποπληθωρισμού που στήριζε την ανοδική πορεία της αγοράς από το χαμηλό της πτωτικής τάσης τον Οκτώβριο του 2022 δεν ισχύει πλέον και έχει μετατραπεί σε πληθωριστικό εμπόδιο», δήλωσαν ο Ρομπ Άντερσον, στρατηγικός αναλυτής της εταιρείας και ο Ταν Γουίν, αναλυτής.

Η εταιρεία εντόπισε μια σειρά τομέων στην αγορά που ιστορικά έχουν αντέξει περιόδους έντονου πληθωρισμού. Ακολουθούν τα βασικά συμπεράσματα για τους επενδυτές, σύμφωνα με το Business Insider:

Mετοχές αξίας

Ένα πληθωριστικό περιβάλλον τείνει να ευνοεί τις μετοχές αξίας, τόσο στους κυκλικούς όσο και στους αμυντικούς τομείς, ανέφερε η εταιρεία.

Σε περιόδους όπου ο πληθωρισμός αυξανόταν, τα κέρδη της αγοράς συγκεντρώνονταν κυρίως στους τομείς της ενέργειας, των βασικών καταναλωτικών αγαθών, της υγειονομικής περίθαλψης και των πρώτων υλών, σύμφωνα με την ανάλυση της NDR.

Eπίλεκτοι τομείς

Σε ένα καθεστώς υψηλού πληθωρισμού, τα κέρδη τείνουν να είναι τα ισχυρότερα στους τομείς των ακινήτων, της ενέργειας, των πρώτων υλών και της βιομηχανίας.

Ο κλάδος των ακινήτων έχει σημειώσει μέσο ρυθμό αύξησης των κερδών ανά μετοχή 34% σε περιόδους αυξανόμενου πληθωρισμού. Οι κλάδοι της ενέργειας και των πρώτων υλών έχουν συνήθως σημειώσει αύξηση κερδών περίπου 30%, σύμφωνα με την ανάλυση της NDR.

Αποφύγετε τον χρηματοοικονομικό τομέα

Σε περιόδους αυξανόμενου πληθωρισμού, ο χρηματοοικονομικός τομέας υπήρξε ο πιο αδύναμος «με μεγάλη διαφορά», ανέφερε η εταιρεία, καταγράφοντας μέση σχετική απώλεια 11%.

Οι μετοχές του τομέα τείνουν να πλήττονται σε περιόδους έντονου πληθωρισμού, καθώς οι υψηλότερες τιμές μπορούν να οδηγήσουν τα επιτόκια να παραμείνουν υψηλότερα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτό μπορεί να αυξήσει το κόστος των τόκων και της χρηματοδότησης, οδηγώντας παράλληλα σε απώλειες χαρτοφυλακίου, προσέθεσε η NDR.

«Ο τομέας αυτός αποτελεί τη μεγαλύτερη εξαίρεση στην τάση Ανάπτυξης/Αξίας. Ο τομέας έχει αποδώσει καλύτερα σε περιβάλλοντα περιορισμένης διακύμανσης», ανέφερε η εταιρεία.

Οι επενδυτές ενδέχεται να είναι επιφυλακτικοί απέναντι στην ευρύτερη αγορά όταν εξετάζουν τις προοπτικές για μειώσεις των επιτοκίων από τη Fed, υπογράμμισε η εταιρεία. Ιστορικά, όταν η Fed έχει διακόψει τον κύκλο χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής για έξι μήνες ή περισσότερο, η ευρύτερη αγορά σημειώνει απότομη υποχώρηση εντός των επόμενων τεσσάρων μηνών, ανέφεραν οι ερευνητές, επικαλούμενοι την ανάλυσή τους σχετικά με την απόδοση των μετοχών μετά από μια αλλαγή στάσης της Fed.

Η Fed μείωσε τα επιτόκια για τελευταία φορά τον Δεκέμβριο, πράγμα που σημαίνει ότι η παύση της κεντρικής τράπεζας όσον αφορά τις αλλαγές στη νομισματική πολιτική πλησιάζει τον όρο των έξι μηνών τον Ιούνιο.

«Η τρέχουσα κατάσταση πιθανότατα θα εμπίπτει στην κατηγορία της παύσης και έχει ακολουθήσει το τυπικό μοτίβο διόρθωσης, αν και καθοδηγείται από τον πόλεμο με το Ιράν. Οι μετοχές τείνουν να ανακάμπτουν μετά την αρχική πτώση, κατά μέσο όρο», προσέθεσε η NDR.

Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι επιστρέφουν στις ΗΠΑ χωρίς αποτέλεσμα, καθώς το Ιράν δεν παρείχε διαβεβαιώσεις ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Το δολάριο αναμένεται να κινηθεί ανοδικά τη Δευτέρα, μετά από πτώση 1,4% την περασμένη εβδομάδα, όπως και οι τιμές του πετρελαίου. Οι μετοχές προβλέπεται να δεχθούν πιέσεις. Οι προοπτικές για τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα εμφανίζονται πιο σύνθετες, καθώς η ζήτηση για ασφαλή καταφύγια συγκρούεται με τις ανησυχίες για τον πληθωρισμό. Η αγορά πετρελαίου θα επηρεαστεί από τους συνεχιζόμενους περιορισμούς στη διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενώ ο χρυσός ενδέχεται να κινηθεί υψηλότερα.

Οι αναλυτές επισημαίνουν επίσης ότι η αντίδραση των αγορών μπορεί να αποδειχθεί περιορισμένη, εφόσον οι επενδυτές εκλάβουν την εξέλιξη ως προσωρινή εμπλοκή στις προοπτικές αποκλιμάκωσης της κρίσης.

Tι εκτιμούν οι αναλυτές
«Για τα αμερικανικά ομόλογα, το βασικό σενάριο προβλέπει μια αρχική ανοδική αντίδραση στο άνοιγμα, ακολουθούμενη από μεταβλητότητα, καθώς οι αγορές σταθμίζουν τη ζήτηση για ασφαλή καταφύγια έναντι των πληθωριστικών πιέσεων. Το κατά πόσο αυτή η κίνηση θα διατηρηθεί εξαρτάται κυρίως από την πορεία του πετρελαίου. Αν οι τιμές αυξηθούν λόγω ανησυχιών για το Ορμούζ, οι πληθωριστικές προσδοκίες θα κινηθούν ανοδικά, περιορίζοντας τα περιθώρια περαιτέρω ενίσχυσης των ομολόγων.

Το βασικό ερώτημα για τη Δευτέρα είναι αν οι αγορές θα θεωρήσουν την εξέλιξη ως προσωρινή εμπλοκή στις διαπραγματεύσεις ή ως βαθύτερη αποδόμηση του πλαισίου εκεχειρίας. Αυτό θα καθορίσει αν η αποστροφή ρίσκου θα υποχωρήσει γρήγορα ή θα ενταθεί. Η κατάσταση παραμένει ρευστή και θα εξαρτηθεί από πιθανές νέες εξελίξεις ή από την ένταση της ρητορικής ΗΠΑ και Ιράν», αναφέρει η Kyle Rodda της Capital.com.

«Η αποτυχία επίτευξης συμφωνίας αποτελεί αρνητική εξέλιξη. Για τις αγορές αυτό σημαίνει ότι η πρόσφατη ανακούφιση θα εξασθενήσει. Το πετρέλαιο ενδέχεται να ενισχυθεί, το επενδυτικό κλίμα θα επιδεινωθεί και το Ορμούζ θα παραμείνει κρίσιμο σημείο κινδύνου, ακόμη κι αν δεν έχει κλείσει πλήρως. Ωστόσο, αυτό δεν προκαλεί έκπληξη, δεδομένων των σημαντικών διαφορών μεταξύ των δύο πλευρών. Το δολάριο πιθανότατα θα ενισχυθεί ως ασφαλές καταφύγιο, χωρίς όμως έντονη άνοδο εκτός αν υπάρξει νέα στρατιωτική κλιμάκωση. Ο χρυσός ενδέχεται επίσης να ωφεληθεί», αναφέρει η Charu Chanana της Saxo Markets.

«Ενδέχεται να υπάρξει απογοήτευση, αλλά η εξέλιξη δεν ήταν απρόβλεπτη. Το δολάριο μπορεί να ενισχυθεί περαιτέρω, ενώ ασιατικά νομίσματα χωρών που εισάγουν ενέργεια ενδέχεται να παραμείνουν υπό πίεση» αναφέρει η Fiona Lim της Malayan Banking Berhad.

«Η αποτυχία συμφωνίας διατηρεί αυξημένο το γεωπολιτικό ρίσκο. Ιστορικά, τέτοιες εξελίξεις ενισχύουν τη ζήτηση για ασφαλή καταφύγια, όπως το δολάριο και τα ομόλογα. Αν όμως συνεχιστούν οι περιορισμοί στο Ορμούζ, οι αγορές μπορεί να στραφούν προς ένα σενάριο στασιμοπληθωρισμού», λέει η Kenneth Goh της UOB Kay Hian.

«Η μη επίτευξη συμφωνίας διατηρεί την αβεβαιότητα. Βραχυπρόθεσμα, αναμένεται ισχυρότερο δολάριο και χαμηλότερες αποδόσεις. Ωστόσο, αν το πετρέλαιο συνεχίσει την ανοδική πορεία, οι πληθωριστικές πιέσεις θα ενισχυθούν εκ νέου. Τη Δευτέρα, οι κλάδοι ενέργειας και άμυνας αναμένεται να υπεραποδώσουν, ενώ οι μεταφορές και οι αεροπορικές εταιρείες θα δεχθούν πιέσεις» αναφέρει η Dilin Wu της Pepperstone.

«Υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: το Ιράν άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των συνομιλιών. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρόκειται για πλήρη κατάρρευση, αλλά για παρατεταμένη αβεβαιότητα — κάτι που θα επηρεάσει και την ένταση της αντίδρασης των αγορών. Συνολικά, ο κλάδος ενέργειας αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο, καθώς το Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά μπλοκαρισμένο, ενώ οι τομείς μεταφορών και κατανάλωσης ενδέχεται να δεχθούν πιέσεις» λέει από την πλευρά του ο Dionissios Kontos της Meyka AI.

Η επένδυση αυτή θα χρησιμοποιηθεί για την εξασφάλιση της ηγεσίας της Samsung στην τεχνολογία AI, όπως αναφέρεται σε μια σύντομη δήλωση της εταιρείας την Πέμπτη. Η Samsung, η SK Hynix Inc. και η Micron Technology Inc. απολαμβάνουν μια αξεπέραστη αύξηση της ζήτησης για υψηλής ποιότητας μνήμη, η οποία είναι κρίσιμη για τους επιταχυντές της Nvidia Corp. που χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη της AI.

Ωστόσο, η αλλαγή στην παραγωγή προκαλεί μια ιστορική έλλειψη συμβατικών τσιπ μνήμης, τα οποία χρησιμοποιούνται σε σύγχρονα προϊόντα, από αυτοκίνητα μέχρι smartphones.