Απώλειες επενδύσεων 200 εκατ. ευρώ

Τα ευρήματα δείχνουν ότι μια απρόσμενη αύξηση της αβεβαιότητας κατά μία τυπική απόκλιση οδηγεί σε άμεση υποχώρηση των επενδύσεων κατά περίπου 200 εκατ. ευρώ. Η κάμψη γίνεται ορατή ήδη από τα πρώτα τρίμηνα μετά τη διαταραχή και διατηρείται για τουλάχιστον δύο χρόνια. Πρόκειται, επομένως, για επίδραση που δεν περιορίζεται στην πρώτη αντίδραση των επιχειρήσεων, αλλά εξακολουθεί να επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Κατά την περίοδο 2009-2015, όταν διευρύνθηκε σημαντικά η απόσταση μεταξύ των επενδύσεων στην Ελλάδα και την ΕΕ, η αβεβαιότητα εκτιμάται ότι ευθυνόταν για σημαντικό μέρος του κενού. Ανάλογα με τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται, η συμβολή της υπολογίζεται από περίπου το ένα τέταρτο έως και το ένα τρίτο της συνολικής απόκλισης.

Η ανάλυση σε επίπεδο επιχείρησης δείχνει ειδικότερα ότι η αβεβαιότητα περιόρισε κατά περίπου 1,6 ποσοστιαίες μονάδες τον μέσο ετήσιο ρυθμό των εταιρικών επενδύσεων την περίοδο 2009-2015. Την ίδια περίοδο, η μέση ετήσια απόσταση των ελληνικών επενδύσεων από τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές διαμορφώθηκε στις 5,2 ποσοστιαίες μονάδες.

Έως το 40% της πτώσης της απασχόλησης

Ακόμη μεγαλύτερη εμφανίζεται η επίδραση στην αγορά εργασίας. Για την περίοδο 2010-2013, έως και το 40% της μείωσης της απασχόλησης μπορεί, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΟΒΕ, να αποδοθεί στην αυξημένη αβεβαιότητα.

Η αρνητική επίδραση στις θέσεις εργασίας κορυφώνεται τρία τρίμηνα μετά την αρχική διαταραχή. Οι επιχειρήσεις εμφανίζονται, μάλιστα, να προσαρμόζουν το εργατικό δυναμικό τους ταχύτερα από ό,τι τις επενδύσεις τους.

Στην πράξη, όταν το οικονομικό περιβάλλον γίνεται δύσκολο να προβλεφθεί, οι επιχειρήσεις δεν ακυρώνουν μόνο επενδυτικά σχέδια. Περιορίζουν τις προσλήψεις, αναβάλλουν την επέκτασή τους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μειώνουν το προσωπικό τους.

Απώλειες 500 εκατ. ευρώ στη βιομηχανία

Η βιομηχανία συγκαταλέγεται στους κλάδους που πλήττονται περισσότερο. Η όξυνση της αβεβαιότητας στην αρχή της ελληνικής κρίσης, την περίοδο 2009-2010, εκτιμάται ότι προκάλεσε μείωση των βιομηχανικών επενδύσεων κατά περίπου 500 εκατ. ευρώ σε βάθος διετίας. Το ποσό αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τέταρτο της συνολικής πτώσης των επενδύσεων που καταγράφηκε στον κλάδο την ίδια περίοδο.

Η υψηλή ευαισθησία της βιομηχανίας συνδέεται με τα χαρακτηριστικά των επενδύσεών της: είναι συνήθως μεγαλύτερες, έχουν μακροχρόνιο ορίζοντα και είναι δυσκολότερο ή ακριβότερο να αναστραφούν. Σημαντική αρνητική επίδραση στην απασχόληση εντοπίζεται επίσης στη βιομηχανία και στο εμπόριο.

Περισσότερο εκτεθειμένες οι μικρότερες επιχειρήσεις

Το μέγεθος της επιχείρησης καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ένταση των επιπτώσεων. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις καταγράφουν συστηματικά υψηλότερα επίπεδα αβεβαιότητας σε σχέση με τις μικρομεσαίες και τις μεγάλες.

Στο σκέλος των επενδύσεων, μόνο οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις φαίνεται να επηρεάζονται σε στατιστικά σημαντικό βαθμό από την όξυνση της αβεβαιότητας. Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι αυτό αποτελεί ένδειξη πως η έλλειψη προβλεψιμότητας λειτουργεί ως εμπόδιο στη μεγέθυνση και την επέκτασή τους, αλλά και στον υγιή ανταγωνισμό.

Ανάλογη είναι η εικόνα στην απασχόληση. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις περιορίζουν εντονότερα το προσωπικό τους, ενώ οι μεγαλύτερες εμφανίζονται πιο ανθεκτικές. Η μελέτη σημειώνει ότι οι μεγάλες εταιρείες ενδέχεται να διατηρούν εργαζομένους ακόμη και κατά τη διάρκεια μιας επιβράδυνσης, καθώς έχουν μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα να απορροφήσουν προσωρινές διαταραχές.

Πώς αλλάζουν την εικόνα οι προσδοκίες

Καθοριστικό ρόλο παίζουν και οι προσδοκίες των ίδιων των επιχειρήσεων. Όταν είναι απαισιόδοξες ή ουδέτερες, η αύξηση της αβεβαιότητας περιορίζει σημαντικά τις επενδύσεις. Όταν οι προσδοκίες παραμένουν αισιόδοξες, η αρνητική επίδραση στις επενδυτικές αποφάσεις δεν εμφανίζεται στατιστικά σημαντική.

Στην απασχόληση, η επίδραση είναι ισχυρότερη όταν επικρατεί απαισιοδοξία και μικρότερη όταν οι επιχειρήσεις βλέπουν θετικά το μέλλον. Η αισιοδοξία λειτουργεί, επομένως, ως ανάχωμα χωρίς να εξουδετερώνει πλήρως τις συνέπειες της αβεβαιότητας.

Οι τρεις νέοι δείκτες

Για να αποτιμήσει το φαινόμενο, το ΙΟΒΕ κατασκεύασε τρεις συμπληρωματικούς δείκτες με βάση στοιχεία της Έρευνας Οικονομικής Συγκυρίας.

Ο πρώτος καταγράφει τη διασπορά των επιχειρηματικών προσδοκιών: Όσο περισσότερο αποκλίνουν οι εκτιμήσεις των επιχειρήσεων, τόσο μεγαλύτερη θεωρείται η αβεβαιότητα. Ο δεύτερος βασίζεται στα σφάλματα που προκύπτουν όταν συγκρίνονται οι αρχικές προβλέψεις των εταιρειών με την πραγματική εξέλιξη της δραστηριότητάς τους. Ο τρίτος κατασκευάζεται σε επίπεδο επιχείρησης και αποτυπώνει πόσο δύσκολο θεωρούν οι ίδιες οι εταιρείες να προβλέψουν τη μελλοντική ανάπτυξή τους.

Οι δείκτες καταγράφουν τις διαδοχικές φάσεις υψηλής αβεβαιότητας που γνώρισε η ελληνική οικονομία από το 1998 έως το 2026, σε σύνδεση με οικονομικές, χρηματοπιστωτικές, πολιτικές και γεωπολιτικές αναταράξεις.

Το όφελος από ένα σταθερότερο περιβάλλον

Η αντίστροφη ανάγνωση των ευρημάτων δείχνει το πιθανό όφελος από ένα πιο προβλέψιμο οικονομικό περιβάλλον. Σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, η μείωση της αβεβαιότητας κατά μία τυπική απόκλιση μπορεί, κατά μέσο όρο, να οδηγήσει σε υψηλότερο ετήσιο ρυθμό εταιρικών επενδύσεων κατά 1,7 ποσοστιαίες μονάδες και σε ετήσια αύξηση της απασχόλησης κατά 2,5%.

Για μια οικονομία που εξακολουθεί να προσπαθεί να καλύψει το επενδυτικό χάσμα με την υπόλοιπη Ευρώπη, η προβλεψιμότητα της οικονομικής πολιτικής δεν αποτελεί απλώς αίτημα των επιχειρήσεων. Έχει μετρήσιμη αξία, περισσότερες επενδύσεις, περισσότερες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στην επόμενη κρίση.

Καθώς τελειώνει ο πόλεμος, η Morgan Stanley αναφέρει μερικά συμπεράσματα από την πορεία των αγορών στη διάρκεια του πολέμου.

Τα χρηματιστήρια

Οι χρηματιστηριακές αγορές απορρόφησαν σχετικά σύντομα το σοκ. Λόγω του φόβου για τους σαρωτικούς δασμούς που ανακοίνωσε ο Τραμπ τον Απρίλιο 2025, οι μετοχές έκαναν βουτιά περίπου 20%. Αυτή τη φορά, ωστόσο, παρά τον πόλεμο και τους σημαντικούς κινδύνους για την παγκόσμια ανάπτυξη, η πτώση ήταν πιο ήπια, έως 9%.

Από τα μέσα Απριλίου οι αγορές και το ελληνικό χρηματιστήριο είχαν «κηρύξει» το τέλος του πολέμου. 'Αλλωστε τα περισσότερα γεωπολιτικά σοκ τα τελευταία χρόνια δεν είχαν μακροχρόνιο αντίκτυπο στα χρηματιστήρια. Ενώ τέτοια γεγονότα προκαλούν άμεση, έντονη μεταβλητότητα, οι αγορές τείνουν να ανακάμπτουν σχετικά γρήγορα, συχνά πριν τελειώσουν οι ίδιες οι συγκρούσεις. Τα γεωπολιτικά γεγονότα δημιουργούν sell-off βραχυπρόθεσμα, αλλά σπάνια αλλάζουν τη μακροπρόθεσμη τάση των αγορών.

Μελέτες δείχνουν ότι σε πάνω από 18 σημαντικές "πράξεις πολέμου" από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο έως το 2022, ο S&P 500, ο παγκόσμιος δείκτης αναφοράς, σημείωσε μέση πτώση 6,2%, αλλά κατά κανόνα ανέκαμπτε μέσα σε 30 εργάσιμες ημέρες.

Πολλές φορές «οι αγορές αναρριχώνται στο τείχος της ανασφάλειας» (stock market climbs a wall of worry), μια κλασική χρηματιστηριακή ρήση, η οποία έχει επιβεβαιωθεί αρκετές φορές στο παρελθόν και επιβεβαιώθηκε και αυτή την περίοδο.

Οι αγορές τελικά επικεντρώνονται στα θεμελιώδη μεγέθη, όπως τα εταιρικά κέρδη, τα επιτόκια και η οικονομική ανάπτυξη, παρά στους τίτλους των ειδήσεων. Τα γεωπολιτικά γεγονότα προκαλούν φόβο (αύξηση του δείκτη μεταβλητότητας VIX), ο οποίος εξασθενεί μόλις η νέα πραγματικότητα ενσωματωθεί στις τιμές.

Οι επενδυτές συχνά τιμολογούν τον κίνδυνο πριν την έναρξη μιας σύρραξης. Μόλις το γεγονός συμβεί, η αβεβαιότητα μειώνεται και οι αγορές ανακάμπτουν ακόμα και πριν τη λήξη των συγκρούσεων.

Τα κρατικά ομόλογα

Τα κρατικά ομόλογα παραδοσιακά θεωρούνται επενδυτικά «ασφαλή καταφύγια» κατά τη διάρκεια πολεμικών συγκρούσεων. Σύμφωνα με το κλασικό μοντέλο, τα κρατικά ομόλογα λειτουργούν ως αντιστάθμιση όταν πέφτουν οι μετοχές. Τον Μάρτιο, αυτή η σχέση διαταράχθηκε.

Με την κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή να αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου και να αναζωπυρώνει τους φόβους για τον πληθωρισμό, ομόλογα και μετοχές υποχώρησαν μαζί, αποτυγχάνοντας να προσφέρουν διαφοροποίηση τη στιγμή που οι επενδυτές τη χρειάζονταν περισσότερο. Το συμπέρασμα είναι απλό: ένα χαρτοφυλάκιο που βασίζεται σε μία μόνο «σταθερή» σχέση μεταξύ περιουσιακών στοιχείων μπορεί να είναι πιο ευάλωτο από όσο φαίνεται.

Το δολάριο

Το δολάριο δεν λειτούργησε ως κλασικό «καταφύγιο» Κανονικά, το δολάριο ενισχύεται όταν οι επενδυτές αναζητούν ασφάλεια ή όταν τα επιτόκια των ΗΠΑ είναι πιο ελκυστικά από αυτά του εξωτερικού. Ωστόσο, κατά μεγάλο μέρος των πρώτων έξι εβδομάδων της σύγκρουσης, το δολάριο φάνηκε να συνδέεται στενά με το πετρέλαιο, αυξανόμενο συχνά μαζί με το εμπόρευμα. Και ακόμη και μετά την απότομη πτώση του πετρελαίου μετά την ανακοίνωση της κατάπαυσης πυρός, το δολάριο υποχώρησε περισσότερο από ό,τι θα ανέμεναν πολλοί βάσει ιστορικών προτύπων.

Ο χρυσός

Αλλά ούτε ο χρυσός αποτέλεσε καταφύγιο. Παραδοσιακά, ο χρυσός θεωρείται επίσης «ασφαλές καταφύγιο».

Αυτή τη φορά όμως συμπεριφέρθηκε περισσότερο ως ρευστό περιουσιακό στοιχείο υψηλού ρίσκου, συχνά υποχωρώντας μαζί με τις μετοχές, καθώς πολλοί επενδυτές τον πουλούσαν για να αντλήσουν ρευστότητα εν μέσω αυστηρότερων χρηματοοικονομικών συνθηκών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο χρυσός έχει αυξηθεί ως ποσοστό των συναλλαγματικών αποθεμάτων, δηλαδή των αποθεμάτων που διακρατούν οι κεντρικές τράπεζες για τη στήριξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και τη διαχείριση των νομισμάτων τους σε περιόδους κρίσης. Όταν ο χρυσός αποτελεί μεγαλύτερο μέρος αυτών των αποθεμάτων, μπορεί να μετατραπεί σε πηγή ρευστότητας σε περιόδους έντασης.

Οι αγορές έχουν σχεδόν πλήρως προεξοφλήσει αύξηση επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης από την ΕΚΤ στη συνεδρίαση της Πέμπτης, ως απάντηση στις πληθωριστικές πιέσεις που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν. Με τουλάχιστον δύο ακόμη αυξήσεις να έχουν ήδη ενσωματωθεί στις προσδοκίες έως το τέλος του έτους, οι επενδυτές καλούνται να σταθμίσουν τις άνισες επιπτώσεις της νομισματικής σύσφιγξης ανά κλάδο και να εκτιμήσουν πόσο θα διαρκέσει ο νέος κύκλος ανόδου των επιτοκίων.

Οι τράπεζες, που βρίσκονται ήδη σε τροχιά τέταρτης συνεχόμενης χρονιάς ανόδου, θεωρούνται οι προφανείς κερδισμένοι από την αύξηση των επιτοκίων. Οι ενεργειακές εταιρείες, από την άλλη πλευρά, προστατεύονται από τις ισχυρές ταμειακές ροές που δημιουργούν οι υψηλές τιμές πετρελαίου. Αντίθετα, επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και εταιρείες ακινήτων εμφανίζονται πιο ευάλωτες, καθώς συχνά αντιμετωπίζονται από τους επενδυτές ως εναλλακτικές των ομολόγων. Παράλληλα, οι μετοχές που απευθύνονται στον καταναλωτή, όπως οι εταιρείες πολυτελών ειδών, ενδέχεται να δεχθούν πιέσεις καθώς το αυξημένο κόστος δανεισμού περιορίζει τη ζήτηση.

«Η αύξηση επιτοκίων της ΕΚΤ τον Ιούνιο είναι πλήρως αναμενόμενη από την αγορά, η οποία εξακολουθεί να θέλει να πιστεύει ότι η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του πληθωρισμού θα αποδειχθεί προσωρινή», δήλωσε ο Ρολάν Καλογιάν, επικεφαλής στρατηγικής ευρωπαϊκών μετοχών της Societe Generale.

Οι αποτιμήσεις δημιουργούν νέο πονοκέφαλο
Η κατάσταση περιπλέκεται από το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές μετοχές εισέρχονται σε αυτόν τον πιθανό κύκλο αυξήσεων επιτοκίων με σημαντικά υψηλότερες αποτιμήσεις σε σχέση με πριν από τέσσερα χρόνια. Ο δείκτης Stoxx Europe 600 διαπραγματεύεται σήμερα κοντά στις 15 φορές τα αναμενόμενα κέρδη, έναντι λιγότερο από 12 φορές το 2022.

Αν και θεωρείται εξαιρετικά απίθανο τα επιτόκια να φτάσουν στα επίπεδα της προηγούμενης περιόδου σύσφιγξης, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η επιλογή κλάδων γίνεται πλέον ακόμη πιο σημαντική. Ομάδα αναλυτών της Goldman Sachs, με επικεφαλής τον Γκιγιόμ Ζεσόν, εκτιμά ότι οι υψηλές αποτιμήσεις αφήνουν τις μετοχές εκτεθειμένες σε περίπτωση περαιτέρω ανόδου των αποδόσεων των ομολόγων.

Από την πλευρά της, η UBS Global Wealth Management προτιμά εταιρείες που επωφελούνται από μακροπρόθεσμες τάσεις πέρα από το περιβάλλον επιτοκίων, όπως η τεχνολογία και η βιομηχανία.

Καθώς οι επενδυτές προετοιμάζονται για την πρώτη αύξηση επιτοκίων από τον Σεπτέμβριο του 2023, οι βασικοί κλάδοι διαμορφώνονται ως εξής:

Τράπεζες και ασφαλιστικές
Όπως συμβαίνει συνήθως σε περιόδους υψηλού πληθωρισμού, οι ευρωπαϊκές τράπεζες προσελκύουν έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον.

«Αναμένουμε δύο αυξήσεις επιτοκίων από την ΕΚΤ στο δεύτερο εξάμηνο του έτους, επομένως θεωρούμε τον τραπεζικό κλάδο καλή επιλογή για όσους θέλουν έκθεση στην άνοδο των αποδόσεων και του πληθωρισμού», δήλωσε ο Κεβίν Τοζέ της Carmignac.

Ωστόσο, μετά από χρόνια υπεραπόδοσης, η θετική επίδραση ίσως αποδειχθεί πιο περιορισμένη σε σχέση με το 2022. Σύμφωνα με τον αναλυτή της Keefe Bruyette & Woods, Άντριου Στίμπσον, οι τράπεζες ξεκινούν αυτόν τον κύκλο από πολύ υψηλότερα επίπεδα επιτοκίων και με μεγαλύτερη αντιστάθμιση κινδύνων. Ως σχετικοί νικητές προβάλλουν οι ιρλανδικές και ολλανδικές τράπεζες, ενώ οι γαλλικές αναμένεται να επωφεληθούν λιγότερο βραχυπρόθεσμα.

Οι ασφαλιστικές εταιρείες εμφανίζονται λιγότερο ελκυστικές, καθώς ο αμυντικός τους χαρακτήρας και η σχέση τους με την αγορά ομολόγων χάνει μέρος της αξίας του σε περιβάλλον υψηλότερων αποδόσεων.

Επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και ακίνητα
Οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας έχουν αρχίσει να αποσυνδέονται από την πορεία των αποδόσεων των ομολόγων, καθώς πλέον συνδέονται περισσότερο με τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας.

Ωστόσο, εταιρείες όπως η Iberdrola SA και η Engie SA θα πρέπει να πείσουν τους επενδυτές ότι η φετινή υπεραπόδοσή τους έναντι του Stoxx 600 δικαιολογείται και ότι μπορούν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες της αγοράς.

Τα κέρδη του κλάδου αναμένεται να αυξηθούν κατά 4,9% φέτος, έναντι αύξησης 12% για το σύνολο του δείκτη αναφοράς.

Πιο δύσκολη είναι η εικόνα για τον κλάδο ακινήτων. Τα κέρδη του αναμένεται να μειωθούν κατά 2,1% το 2026, καθιστώντας τον τον μοναδικό κλάδο με προβλεπόμενη υποχώρηση κερδοφορίας. Η υψηλή ευαισθησία στα επιτόκια τον καθιστά πιθανό ουραγό όσο συνεχίζεται η σύσφιγξη της νομισματικής πολιτικής.

Χημικά και αυτοκινητοβιομηχανίες
Ο κλάδος των χημικών έχει βρεθεί υπό πίεση εξαιτίας της αδύναμης ζήτησης, του αυξημένου κόστους και της παγκόσμιας υπερπροσφοράς.

Ο αναλυτής της Berenberg, Σεμπάστιαν Μπρέι, εκτιμά ότι τα υψηλότερα επιτόκια στην Ευρώπη ενδέχεται να λειτουργήσουν ανασταλτικά για την αύξηση των όγκων πωλήσεων, παρά τη στήριξη που προσφέρουν οι αυξημένες τιμές πρώτων υλών λόγω του πολέμου.

Οι αυτοκινητοβιομηχανίες αποτελούν τον χειρότερο κλάδο του Stoxx 600 φέτος. Σύμφωνα με τη Moody’s, τα υψηλότερα επιτόκια αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης για τους καταναλωτές, περιορίζοντας την αγοραστική δυνατότητα και τη ζήτηση για νέα οχήματα.

Πολυτελή αγαθά
Οι αυξήσεις επιτοκίων της ΕΚΤ δεν αποτελούν ευχάριστη εξέλιξη για τις εταιρείες πολυτελών ειδών.

«Οτιδήποτε επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη και τις αγορές δεν είναι καλό για τον κλάδο της πολυτέλειας», δήλωσε η αναλύτρια της Morningstar, Γελένα Σοκόλοβα.

Η Kering SA, ιδιοκτήτρια της Gucci, θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτη λόγω του υψηλότερου δανεισμού της.

Παράλληλα, μια πιο επιθετική στάση της Federal Reserve ίσως αποδειχθεί ακόμη πιο σημαντικός παράγοντας, καθώς θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις αμερικανικές αγορές και κατ’ επέκταση τη διάθεση των καταναλωτών να αγοράζουν είδη πολυτελείας. Η LVMH και η Kering αντλούν μεγάλο μέρος των εσόδων τους από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ενέργεια και ανανεώσιμες πηγές
Ο ενεργειακός κλάδος αποτελεί έμμεσο κερδισμένο του σεναρίου υψηλότερων επιτοκίων, καθώς ο βασικός λόγος ανόδου του πληθωρισμού είναι οι εκρηκτικές τιμές του πετρελαίου.

Τα κέρδη του κλάδου αυξήθηκαν κατά 22% το πρώτο τρίμηνο, προσφέροντας στις εταιρείες σημαντική ευχέρεια να μειώσουν τον δανεισμό τους και να επιβραβεύσουν τους μετόχους τους.

Σύμφωνα με τον αναλυτή της Gabelli Funds, Γενς Τσίμερμαν, οι μεγάλες ευρωπαϊκές πετρελαϊκές έχουν αξιοποιήσει τα υψηλά έσοδα των τελευταίων ετών για να μειώσουν σημαντικά τον δανεισμό τους, γεγονός που τις καθιστά λιγότερο ευάλωτες στις αυξήσεις επιτοκίων σε σχέση με τον προηγούμενο κύκλο.

Οι εταιρείες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παραδοσιακά δυσκολεύονται σε περιόδους σύσφιγξης της νομισματικής πολιτικής, λόγω της εξάρτησής τους από τη χρηματοδότηση νέων έργων. Ωστόσο, όσο οι αυξήσεις επιτοκίων παραμένουν περιορισμένες, ο κλάδος εκτιμάται ότι μπορεί να ανταπεξέλθει χωρίς σοβαρούς κραδασμούς.

Ακριβώς τη στιγμή που οι επενδυτές είχαν αρχίσει να συνηθίζουν την ιδέα ενός ιδανικού σεναρίου αποπληθωρισμού και σταθερά αυξανόμενης ανάπτυξης, η απότομη άνοδος των τιμών του πετρελαίου απειλεί να ωθήσει την αγορά σε ένα νέο καθεστώς, σύμφωνα με την Ned Davis Research (NDR).

Σε περιόδους αυξανόμενου πληθωρισμού, η ηγετική θέση της αγοράς έχει ιστορικά μετατοπιστεί — και υπάρχει μια νέα κατηγορία μετοχών που θα μπορούσε να αναδειχθεί ως κερδισμένη, τόνισε η εταιρεία.

Οι ερευνητές επεσήμαναν την απότομη αύξηση των τιμών καταναλωτή, με τον πληθωρισμό να επιταχύνεται σε ετήσιο ρυθμό 3,8% τον Απρίλιο, το ταχύτερο ποσοστό των τελευταίων τριών περίπου ετών.

«Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι το περιβάλλον αποπληθωρισμού που στήριζε την ανοδική πορεία της αγοράς από το χαμηλό της πτωτικής τάσης τον Οκτώβριο του 2022 δεν ισχύει πλέον και έχει μετατραπεί σε πληθωριστικό εμπόδιο», δήλωσαν ο Ρομπ Άντερσον, στρατηγικός αναλυτής της εταιρείας και ο Ταν Γουίν, αναλυτής.

Η εταιρεία εντόπισε μια σειρά τομέων στην αγορά που ιστορικά έχουν αντέξει περιόδους έντονου πληθωρισμού. Ακολουθούν τα βασικά συμπεράσματα για τους επενδυτές, σύμφωνα με το Business Insider:

Mετοχές αξίας

Ένα πληθωριστικό περιβάλλον τείνει να ευνοεί τις μετοχές αξίας, τόσο στους κυκλικούς όσο και στους αμυντικούς τομείς, ανέφερε η εταιρεία.

Σε περιόδους όπου ο πληθωρισμός αυξανόταν, τα κέρδη της αγοράς συγκεντρώνονταν κυρίως στους τομείς της ενέργειας, των βασικών καταναλωτικών αγαθών, της υγειονομικής περίθαλψης και των πρώτων υλών, σύμφωνα με την ανάλυση της NDR.

Eπίλεκτοι τομείς

Σε ένα καθεστώς υψηλού πληθωρισμού, τα κέρδη τείνουν να είναι τα ισχυρότερα στους τομείς των ακινήτων, της ενέργειας, των πρώτων υλών και της βιομηχανίας.

Ο κλάδος των ακινήτων έχει σημειώσει μέσο ρυθμό αύξησης των κερδών ανά μετοχή 34% σε περιόδους αυξανόμενου πληθωρισμού. Οι κλάδοι της ενέργειας και των πρώτων υλών έχουν συνήθως σημειώσει αύξηση κερδών περίπου 30%, σύμφωνα με την ανάλυση της NDR.

Αποφύγετε τον χρηματοοικονομικό τομέα

Σε περιόδους αυξανόμενου πληθωρισμού, ο χρηματοοικονομικός τομέας υπήρξε ο πιο αδύναμος «με μεγάλη διαφορά», ανέφερε η εταιρεία, καταγράφοντας μέση σχετική απώλεια 11%.

Οι μετοχές του τομέα τείνουν να πλήττονται σε περιόδους έντονου πληθωρισμού, καθώς οι υψηλότερες τιμές μπορούν να οδηγήσουν τα επιτόκια να παραμείνουν υψηλότερα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτό μπορεί να αυξήσει το κόστος των τόκων και της χρηματοδότησης, οδηγώντας παράλληλα σε απώλειες χαρτοφυλακίου, προσέθεσε η NDR.

«Ο τομέας αυτός αποτελεί τη μεγαλύτερη εξαίρεση στην τάση Ανάπτυξης/Αξίας. Ο τομέας έχει αποδώσει καλύτερα σε περιβάλλοντα περιορισμένης διακύμανσης», ανέφερε η εταιρεία.

Οι επενδυτές ενδέχεται να είναι επιφυλακτικοί απέναντι στην ευρύτερη αγορά όταν εξετάζουν τις προοπτικές για μειώσεις των επιτοκίων από τη Fed, υπογράμμισε η εταιρεία. Ιστορικά, όταν η Fed έχει διακόψει τον κύκλο χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής για έξι μήνες ή περισσότερο, η ευρύτερη αγορά σημειώνει απότομη υποχώρηση εντός των επόμενων τεσσάρων μηνών, ανέφεραν οι ερευνητές, επικαλούμενοι την ανάλυσή τους σχετικά με την απόδοση των μετοχών μετά από μια αλλαγή στάσης της Fed.

Η Fed μείωσε τα επιτόκια για τελευταία φορά τον Δεκέμβριο, πράγμα που σημαίνει ότι η παύση της κεντρικής τράπεζας όσον αφορά τις αλλαγές στη νομισματική πολιτική πλησιάζει τον όρο των έξι μηνών τον Ιούνιο.

«Η τρέχουσα κατάσταση πιθανότατα θα εμπίπτει στην κατηγορία της παύσης και έχει ακολουθήσει το τυπικό μοτίβο διόρθωσης, αν και καθοδηγείται από τον πόλεμο με το Ιράν. Οι μετοχές τείνουν να ανακάμπτουν μετά την αρχική πτώση, κατά μέσο όρο», προσέθεσε η NDR.

Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι επιστρέφουν στις ΗΠΑ χωρίς αποτέλεσμα, καθώς το Ιράν δεν παρείχε διαβεβαιώσεις ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Το δολάριο αναμένεται να κινηθεί ανοδικά τη Δευτέρα, μετά από πτώση 1,4% την περασμένη εβδομάδα, όπως και οι τιμές του πετρελαίου. Οι μετοχές προβλέπεται να δεχθούν πιέσεις. Οι προοπτικές για τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα εμφανίζονται πιο σύνθετες, καθώς η ζήτηση για ασφαλή καταφύγια συγκρούεται με τις ανησυχίες για τον πληθωρισμό. Η αγορά πετρελαίου θα επηρεαστεί από τους συνεχιζόμενους περιορισμούς στη διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενώ ο χρυσός ενδέχεται να κινηθεί υψηλότερα.

Οι αναλυτές επισημαίνουν επίσης ότι η αντίδραση των αγορών μπορεί να αποδειχθεί περιορισμένη, εφόσον οι επενδυτές εκλάβουν την εξέλιξη ως προσωρινή εμπλοκή στις προοπτικές αποκλιμάκωσης της κρίσης.

Tι εκτιμούν οι αναλυτές
«Για τα αμερικανικά ομόλογα, το βασικό σενάριο προβλέπει μια αρχική ανοδική αντίδραση στο άνοιγμα, ακολουθούμενη από μεταβλητότητα, καθώς οι αγορές σταθμίζουν τη ζήτηση για ασφαλή καταφύγια έναντι των πληθωριστικών πιέσεων. Το κατά πόσο αυτή η κίνηση θα διατηρηθεί εξαρτάται κυρίως από την πορεία του πετρελαίου. Αν οι τιμές αυξηθούν λόγω ανησυχιών για το Ορμούζ, οι πληθωριστικές προσδοκίες θα κινηθούν ανοδικά, περιορίζοντας τα περιθώρια περαιτέρω ενίσχυσης των ομολόγων.

Το βασικό ερώτημα για τη Δευτέρα είναι αν οι αγορές θα θεωρήσουν την εξέλιξη ως προσωρινή εμπλοκή στις διαπραγματεύσεις ή ως βαθύτερη αποδόμηση του πλαισίου εκεχειρίας. Αυτό θα καθορίσει αν η αποστροφή ρίσκου θα υποχωρήσει γρήγορα ή θα ενταθεί. Η κατάσταση παραμένει ρευστή και θα εξαρτηθεί από πιθανές νέες εξελίξεις ή από την ένταση της ρητορικής ΗΠΑ και Ιράν», αναφέρει η Kyle Rodda της Capital.com.

«Η αποτυχία επίτευξης συμφωνίας αποτελεί αρνητική εξέλιξη. Για τις αγορές αυτό σημαίνει ότι η πρόσφατη ανακούφιση θα εξασθενήσει. Το πετρέλαιο ενδέχεται να ενισχυθεί, το επενδυτικό κλίμα θα επιδεινωθεί και το Ορμούζ θα παραμείνει κρίσιμο σημείο κινδύνου, ακόμη κι αν δεν έχει κλείσει πλήρως. Ωστόσο, αυτό δεν προκαλεί έκπληξη, δεδομένων των σημαντικών διαφορών μεταξύ των δύο πλευρών. Το δολάριο πιθανότατα θα ενισχυθεί ως ασφαλές καταφύγιο, χωρίς όμως έντονη άνοδο εκτός αν υπάρξει νέα στρατιωτική κλιμάκωση. Ο χρυσός ενδέχεται επίσης να ωφεληθεί», αναφέρει η Charu Chanana της Saxo Markets.

«Ενδέχεται να υπάρξει απογοήτευση, αλλά η εξέλιξη δεν ήταν απρόβλεπτη. Το δολάριο μπορεί να ενισχυθεί περαιτέρω, ενώ ασιατικά νομίσματα χωρών που εισάγουν ενέργεια ενδέχεται να παραμείνουν υπό πίεση» αναφέρει η Fiona Lim της Malayan Banking Berhad.

«Η αποτυχία συμφωνίας διατηρεί αυξημένο το γεωπολιτικό ρίσκο. Ιστορικά, τέτοιες εξελίξεις ενισχύουν τη ζήτηση για ασφαλή καταφύγια, όπως το δολάριο και τα ομόλογα. Αν όμως συνεχιστούν οι περιορισμοί στο Ορμούζ, οι αγορές μπορεί να στραφούν προς ένα σενάριο στασιμοπληθωρισμού», λέει η Kenneth Goh της UOB Kay Hian.

«Η μη επίτευξη συμφωνίας διατηρεί την αβεβαιότητα. Βραχυπρόθεσμα, αναμένεται ισχυρότερο δολάριο και χαμηλότερες αποδόσεις. Ωστόσο, αν το πετρέλαιο συνεχίσει την ανοδική πορεία, οι πληθωριστικές πιέσεις θα ενισχυθούν εκ νέου. Τη Δευτέρα, οι κλάδοι ενέργειας και άμυνας αναμένεται να υπεραποδώσουν, ενώ οι μεταφορές και οι αεροπορικές εταιρείες θα δεχθούν πιέσεις» αναφέρει η Dilin Wu της Pepperstone.

«Υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: το Ιράν άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των συνομιλιών. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρόκειται για πλήρη κατάρρευση, αλλά για παρατεταμένη αβεβαιότητα — κάτι που θα επηρεάσει και την ένταση της αντίδρασης των αγορών. Συνολικά, ο κλάδος ενέργειας αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο, καθώς το Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά μπλοκαρισμένο, ενώ οι τομείς μεταφορών και κατανάλωσης ενδέχεται να δεχθούν πιέσεις» λέει από την πλευρά του ο Dionissios Kontos της Meyka AI.

Η επένδυση αυτή θα χρησιμοποιηθεί για την εξασφάλιση της ηγεσίας της Samsung στην τεχνολογία AI, όπως αναφέρεται σε μια σύντομη δήλωση της εταιρείας την Πέμπτη. Η Samsung, η SK Hynix Inc. και η Micron Technology Inc. απολαμβάνουν μια αξεπέραστη αύξηση της ζήτησης για υψηλής ποιότητας μνήμη, η οποία είναι κρίσιμη για τους επιταχυντές της Nvidia Corp. που χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη της AI.

Ωστόσο, η αλλαγή στην παραγωγή προκαλεί μια ιστορική έλλειψη συμβατικών τσιπ μνήμης, τα οποία χρησιμοποιούνται σε σύγχρονα προϊόντα, από αυτοκίνητα μέχρι smartphones.

Ο μέσος Έλληνας επενδυτής

Το προφίλ του Έλληνα επενδυτή χαρακτηρίζεται από νεαρή ηλικία και μέτρια κεφάλαια. Η μέση ηλικία διαμορφώνεται στα 34 έτη, ενώ το μέσο χαρτοφυλάκιο φτάνει τα 3.500 ευρώ, γεγονός που υποδηλώνει ότι για τους περισσότερους οι επενδύσεις αποτελούν συμπληρωματική δραστηριότητα. Η νέα γενιά κυριαρχεί στον χώρο, με έναν στους τρεις Έλληνες ηλικίας 18-34 ετών να επενδύει σε μετοχές και ETF. Η πλατφόρμα της Revolut έχει προσελκύσει συνολικά 1,8 εκατομμύρια πελάτες στην Ελλάδα, εκ των οποίων σημαντικό ποσοστό ασχολείται με επενδύσεις.

Η τεχνολογία κυριαρχεί

Ο τομέας της τεχνολογίας παραμένει αδιαμφισβήτητα στην κορυφή των επενδυτικών προτιμήσεων. Η Nvidia αναδείχθηκε σε απόλυτο πρωταγωνιστή των αγορών, με τους Έλληνες επενδυτές να την επιλέγουν ως κορυφαία μετοχή για την αξιοποίηση της έκρηξης στην τεχνητή νοημοσύνη. Αντίθετα, η Tesla κατέγραψε τις περισσότερες πωλήσεις, καθώς επενδυτές προχώρησαν σε ρευστοποιήσεις θέσεων. Η κίνηση αυτή πιθανώς συνδέεται με την αβεβαιότητα γύρω από την πορεία της εταιρείας και τις αλλαγές στη διοίκησή της.

Διαφοροποίηση με έμφαση στην ασφάλεια

Η κατανομή των επενδυτικών κεφαλαίων αποκαλύπτει προτίμηση στα προϊόντα που συνδυάζουν ασφάλεια με ευελιξία. Τα Ευέλικτα Κεφάλαια συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό με 57%, ενώ ακολουθούν οι αμερικανικές μετοχές με 19% και τα ETF με 18%. Οι συνολικές επενδύσεις στα Ευέλικτα Κεφάλαια ξεπέρασαν τα 320 εκατομμύρια ευρώ, επιβεβαιώνοντας την εμπιστοσύνη των Ελλήνων σε αυτό το προϊόν. Η στρατηγική διαφοροποίησης με έμφαση στις διεθνείς αγορές αντανακλά την επιθυμία για μείωση του επενδυτικού κινδύνου.

Αυτοματοποίηση και παθητικές στρατηγικές

Οι επαναλαμβανόμενες αυτόματες επενδύσεις αποτελούν μια τάση που κερδίζει έδαφος στην ελληνική αγορά. Η μέση μηνιαία αυτοματοποιημένη επένδυση ανέρχεται στα 66 ευρώ, δείχνοντας ότι οι επενδυτές προτιμούν τη συστηματική τοποθέτηση μικρών ποσών αντί των μεγάλων εφάπαξ κινήσεων. Τα ETF με τη μεγαλύτερη απήχηση είναι το Vanguard S&P 500 που συγκεντρώνει το 55% των συναλλαγών σε ETF, και το Vanguard FTSE All-World με 4%.

Τα βασικά εμπόδια

Παρά την αυξημένη συμμετοχή, σοβαρά προβλήματα περιορίζουν την επενδυτική δραστηριότητα. Το 33% των επενδυτών δήλωσε ότι το κύριο πρόβλημα είναι η έλλειψη διαθέσιμων κεφαλαίων. Η ανεπαρκής γνώση των επενδυτικών προϊόντων και ο φόβος ζημιών αποτελούν επιπλέον ανασταλτικούς παράγοντες για όσους δεν έχουν ακόμη εισέλθει στις αγορές. Σημαντικό είναι ότι το 58% των Ελλήνων δεν διαθέτουν διαθέσιμο εισόδημα μετά την κάλυψη των βασικών δαπανών τους, γεγονός που εξηγεί τη δυσκολία πολλών να ασχοληθούν με επενδύσεις.

Προοπτικές και ανησυχίες

Κοιτώντας προς το μέλλον, το 43% των Ελλήνων εκφράζουν ανησυχία για την οικονομική τους κατάσταση το 2026. Ωστόσο, αναγνωρίζουν ότι η βελτίωση της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης, η αυτοπειθαρχία στη διαχείριση των οικονομικών και η μεθοδική προσέγγιση στις επενδύσεις αποτελούν τα θεμέλια για μεγαλύτερη οικονομική σταθερότητα. Η συνεχιζόμενη αύξηση της επενδυτικής βάσης δείχνει ότι παρά τις προκλήσεις, όλο και περισσότεροι Έλληνες επιλέγουν να δώσουν μια ευκαιρία στις χρηματιστηριακές αγορές.

Ο FTSE 100 είναι έτοιμος να σημειώσει την καλύτερη χρονιά του από το 2009 και οι περισσότερες μεγάλες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων παρουσίασαν θετικές συνολικές αποδόσεις.
Επομένως, αξίζει να εξετάσουμε τι είχε την καλύτερη – και τη χειρότερη – απόδοση, για να δούμε αν υπάρχουν τάσεις που αξίζει να ακολουθήσουμε το 2026 και μετά, ή αν υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να μας περιμένει μια σημαντική αλλαγή στη δυναμική.

Κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων
Η κατηγορία περιουσιακών στοιχείων με την καλύτερη απόδοση το 2025, χωρίς αμφιβολία, είναι τα πολύτιμα μέταλλα. Το ασήμι και ο χρυσός προηγούνται. Στον τομέα των μετοχών, οι αναδυόμενες αγορές καταλαμβάνουν την πρώτη θέση, σε μια σημαντική αλλαγή σε σχέση με τα τελευταία χρόνια, όταν γενικά η Αμερική ήταν πρώτη και οι υπόλοιπες χώρες δεν είχαν καμία θέση.

Συνολικά 130 μειώσεις των επιτοκίων σε όλο τον κόσμο βοήθησαν τα ομόλογα, η απόδοση των οποίων σε τοπικό νόμισμα ήταν ισχυρότερη από αυτή που εμφανίζεται εδώ σε λίρες στερλίνες, λόγω της ανόδου της λίρας έναντι του δολαρίου. Αυτό μας υπενθυμίζει πόσο σημαντικές μπορεί να είναι οι διακυμάνσεις των νομισμάτων όταν οι επενδυτές επιλέγουν να διαθέσουν κεφάλαια στο εξωτερικό.

Τα εμπορεύματα επηρεάστηκαν αρνητικά από την αδυναμία του δολαρίου, καθώς και από το πετρέλαιο, το οποίο και πάλι είχε πολύ κακή απόδοση φέτος. Το Bitcoin πέρασε από την κορυφή το 2024, όταν κατέκτησε την πρώτη θέση, στο τέλος της κατάταξης το 2025.

Χρηματιστήρια
Η Κολομβία, η Νότια Κορέα, η Ελλάδα, η Πολωνία και η Νότια Αφρική ηγήθηκαν το 2025. Όπως αναφέρει η στήλη της Telegraph για την παγκόσμια οικονομία, αν η Ελλάδα δεν είχε επανακτήσει το καθεστώς της ανεπτυγμένης αγοράς το φθινόπωρο, αυτό θα είχε κάνει το αποτέλεσμα ιδανικό για τις αναδυόμενες αγορές.

Οι αμερικανικοί δείκτες Dow Jones, S&P 500 και Nasdaq παρουσίασαν θετικές συνολικές αποδόσεις. Και πάλι, η πτώση του δολαρίου εμπόδισε τις αποδόσεις σε στερλίνες, αλλά οι αμερικανικοί δείκτες αναφοράς, για μια φορά, υστέρησαν ακόμη και σε τοπικό νόμισμα, σε όρους συνολικής απόδοσης.

Από τους κύριους δείκτες, η Βραζιλία ηγήθηκε, βοηθούμενη από τις τιμές των εμπορευμάτων και την αδυναμία του δολαρίου, παράγοντες που βοήθησαν επίσης τον Καναδά. Ο FTSE 100 έκανε επίσης περήφανους τους υποστηρικτές του, ενώ η ανάγκη της Ευρώπης για επανεξοπλισμό και επανεκβιομηχάνιση έδωσε ώθηση, ιδίως στη Γερμανία, η οποία άλλαξε τους κανόνες της για τις δημόσιες δαπάνες και το έλλειμμα.

Τομείς μετοχών
Όσο δύσκολο και αν είναι να το πιστέψει κανείς, δεδομένης της φασαρίας γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, ο τομέας της πληροφορικής δεν ήταν ο τομέας με τις καλύτερες επιδόσεις το 2025, σύμφωνα με τους δείκτες S&P Global 1200 ως σημείο αναφοράς. Αυτή η τιμή έπεσε στους τομείς των υλικών, καθώς οι τιμές των βιομηχανικών και των πολύτιμων μετάλλων αυξήθηκαν.

Ο χρηματοπιστωτικός τομέας είχε καλές επιδόσεις, χάρη στην απουσία ύφεσης, τα υγιή καθαρά περιθώρια επιτοκίου για τις τράπεζες και τις ευνοϊκές συνθήκες στις χρηματοπιστωτικές αγορές για τις επενδυτικές τράπεζες. Η ισχυρή επίδοση των τηλεπικοινωνιών είναι κάπως παραπλανητική, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη κάνει αισθητή την παρουσία της εδώ μέσω της μητρικής εταιρείας της Google, Alphabet, της Meta Platforms και της κινεζικής Tencent, που είναι οι τρεις μεγαλύτερες μετοχές του δείκτη.

Οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας επωφελήθηκαν επίσης από τον ενθουσιασμό για την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς οι hyperscalers αγωνίζονταν να εξασφαλίσουν αξιόπιστες πηγές ενέργειας για την τροφοδοσία των κέντρων δεδομένων τους.

Ο τομέας της υγειονομικής περίθαλψης είχε ένα τρομερό πρώτο εξάμηνο λόγω της έκκλησης του Προέδρου Τραμπ για μείωση των τιμών των φαρμάκων και της στάσης του Robert F Kennedy Jr. σχετικά με τους εμβολιασμούς, αλλά ο τομέας ανέκαμψε έντονα στο δεύτερο εξάμηνο.

Δεν είναι σαφές αν αυτό οφείλεται στην αίσθηση ότι η ρυθμιστική καταιγίδα στις ΗΠΑ έχει περάσει, στον ενθουσιασμό για τα φάρμακα απώλειας βάρους ή στην επιθυμία για αμυντική έκθεση ενόψει μιας πιθανής οικονομικής επιβράδυνσης, αλλά είναι μια τάση που πρέπει να σημειωθεί.

Μεμονωμένες μετοχές-αστέρια
Οι εταιρείες εξόρυξης πολύτιμων μετάλλων, οι εταιρείες των αναδυόμενων αγορών και οι μετοχές του τομέα της άμυνας ηγήθηκαν της ανόδου του FTSE 350 το 2025, σύμφωνα με τις παγκόσμιες τάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω. Οι μετοχές που απευθύνονται στους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των εταιρειών μέσων ενημέρωσης και των λιανοπωλητών, ήταν μεταξύ αυτών με τις χαμηλότερες επιδόσεις.

Στις ΗΠΑ, κυριάρχησαν οι μετοχές τεχνολογίας, αλλά η εταιρεία εξόρυξης Newmont ξεχώρισε χάρη στην τιμή του χρυσού, ενώ μια μάχη προσφορών ώθησε τις μετοχές του ομίλου μέσων ενημέρωσης Warner Bros. Discovery στα τέλη του έτους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι καμία από τις λεγόμενες «Magnificent Seven» (Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia ή Tesla) δεν συμπεριλήφθηκε στις 10 πρώτες θέσεις στις ΗΠΑ, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι εταιρείες μέσων ενημέρωσης, οι λιανοπωλητές και οι ιδιοκτήτες καταστημάτων λιανικής πώλησης αντιμετώπισαν ιδιαίτερες δυσκολίες.

Τότε είχε επισημάνει ότι οι νομοθέτες οφείλουν να αναγνωρίσουν τον κρίσιμο ρόλο της ενεργητικής διαχείρισης στην οικονομία και να λάβουν μέτρα ώστε να μη διαβρωθεί ο κλάδος.

Η «δυστοπική συμβίωση» παθητικών επενδύσεων και Big Tech

Σήμερα, ο ίδιος αναλυτής επανέρχεται με ακόμη πιο αιχμηρές επισημάνσεις. Όπως υποστηρίζει, οι στρεβλωτικές επιπτώσεις της παθητικής διαχείρισης έχουν πλέον συνδυαστεί με την κυριαρχία των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, δημιουργώντας μια «δυστοπική συμβίωση» με σοβαρές συνέπειες τόσο για τις αγορές όσο και για την ευρύτερη οικονομία.

Σύμφωνα με τον Φρέιζερ-Τζένκινς, οι παθητικοί επενδυτικοί μηχανισμοί ευνοούν δυσανάλογα τις μεγαλύτερες εταιρείες, χωρίς να συμβάλλουν ουσιαστικά στη διοχέτευση κεφαλαίων προς την πραγματική οικονομία.

Όπως αναφέρει, μιλώντας στο MarketWatch, τα συστήματα αυτά παρέχουν αδικαιολόγητα οφέλη σε ήδη καθιερωμένους παίκτες, οι οποίοι απολαμβάνουν ισχυρά δικτυακά πλεονεκτήματα.

Αποδυνάμωση ανταγωνισμού και οικονομικής δυναμικής

Το τελικό αποτέλεσμα, κατά τον αναλυτή, είναι ότι αποδυναμώνεται η οικονομική δυναμική, περιορίζεται ο ανταγωνισμός και υπονομεύεται ο ίδιος ο καπιταλισμός, ενώ ταυτόχρονα καταστέλλεται το «πνεύμα» της αγοράς.

Τα μεγέθη αποτυπώνουν τη μεταβολή αυτή. Τα υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία των παθητικών ETF και αμοιβαίων κεφαλαίων στις ΗΠΑ ανήλθαν σε 19,1 τρισ. δολάρια στα τέλη Οκτωβρίου, σύμφωνα με στοιχεία της Morningstar.

Το αντίστοιχο μέγεθος για τα ενεργά διαχειριζόμενα αμοιβαία κεφάλαια διαμορφώθηκε στα 16,2 τρισ. δολάρια.

Τα στοιχεία αυτά αφορούν όχι μόνο μετοχικά προϊόντα, αλλά και ομολογιακά, εμπορεύματα και εναλλακτικές επενδύσεις.

Η αυξανόμενη συγκέντρωση στους μεγάλους δείκτες

Η στροφή προς την παθητική διαχείριση δεν είναι νέα, ωστόσο τα τελευταία χρόνια συμπίπτει με έντονη αύξηση της συγκέντρωσης σε βασικούς αμερικανικούς δείκτες, όπως ο S&P 500 και ο Nasdaq-100.

Όπως επισημαίνει ο Φρέιζερ-Τζένκινς, οι 10 μεγαλύτερες εταιρείες του S&P 500 αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% της συνολικής κεφαλαιοποίησης του δείκτη.

Αν και τέτοια επίπεδα συγκέντρωσης δεν είναι άγνωστα διεθνώς, ο ίδιος εκτιμά ότι η σημερινή κατάσταση εγκυμονεί κινδύνους για την αμερικανική οικονομία.

Ρυθμιστικά κενά, φορολογία και «εταιρική φεουδαρχία»

Ο αναλυτής αναγνωρίζει ότι οι νέες τεχνολογίες συνέβαλαν στην ανάπτυξη, ωστόσο θεωρεί ότι το γεγονός πως ορισμένες εταιρείες απέκτησαν τόσο δεσπόζουσα θέση υποδηλώνει ανεπαρκή εφαρμογή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας.

Παράλληλα, οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν επωφεληθεί δυσανάλογα από τη μακροχρόνια μείωση των εταιρικών φορολογικών συντελεστών, γεγονός που αύξησε την κερδοφορία τους, αλλά δημιούργησε κοινωνικό κόστος μέσω της διόγκωσης του δημόσιου χρέους.

Τέλος, επικαλούμενος το έργο του Γιάννης Βαρουφάκης, ο Φρέιζερ-Τζένκινς υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ έχουν οδηγηθεί, ίσως άθελά τους, σε ένα σύστημα όπου οι κυρίαρχες εταιρείες εισπράττουν αντί να καινοτομούν, δημιουργώντας μια οικονομία που μοιάζει περισσότερο με φεουδαρχία παρά με καπιταλισμό.

Το μεγάλο στοίχημα για τις ελληνικές επενδύσεις

Το μεγάλο στοίχημα είναι η συρρίκνωση του επενδυτικού κενού απέναντι στην ευρωζώνη. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η διαφορά των ελληνικών επενδύσεων από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που σήμερα ξεπερνά τις 5 ποσοστιαίες μονάδες, αναμένεται να περιοριστεί στις 2,9 μονάδες το 2026 - το χαμηλότερο επίπεδο από το 2010. Οι επενδυτικές δαπάνες ακολουθούν σταθερά ανοδική πορεία από το 2019, όταν αντιστοιχούσαν μόλις στο 11% του ΑΕΠ. Σήμερα φθάνουν στο 15,3%, ενώ οι προβλέψεις για το 2026 κάνουν λόγο για άνοδο στο 18% του ΑΕΠ - το υψηλότερο ποσοστό από το 2009, που μεταφράζεται σε περίπου 47 δισ. ευρώ επενδυτικής δαπάνης, σε μια οικονομία που αναμένεται να αγγίξει τα 261 δισ. ευρώ.

Η επίτευξη αυτού του στόχου θα σηματοδοτήσει μια ιστορική μεταστροφή, καθώς για πρώτη φορά έπειτα από 15 χρόνια η χώρα θα πλησιάσει τον ευρωπαϊκό πήχη των επενδύσεων, ο οποίος σήμερα ανέρχεται στο 21,2% του ΑΕΠ. Πρακτικά, το 2026 θα είναι η χρονιά της πιο κρίσιμης επενδυτικής αναμέτρησης, κάτι που επιβεβαιώνεται και από το προσχέδιο του νέου Προϋπολογισμού, ο οποίος προβλέπει επενδυτικό άλμα 10,2% το 2026, έναντι 5,7% το 2025, με τις δαπάνες του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων να εκτοξεύονται στα 17 δισ. ευρώ.

Η απορρόφηση των πόρων

Κομβικό ρόλο στη νέα επενδυτική πολιτική αναλαμβάνει η ενίσχυση των διασυνοριακών συγχωνεύσεων και εξαγορών (cross-border M&As), όπως έχει ήδη επισημάνει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που, σύμφωνα με τις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα, μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής της ευρωπαϊκής ανάπτυξης, υπό την προϋπόθεση ότι θα αρθούν τα εμπόδια που εξακολουθούν να υφίστανται εντός της ενιαίας αγοράς.

Σύμφωνα με τον υπουργό, τα εμπόδια αυτά λειτουργούν ως «αόρατοι δασμοί» που φθάνουν έως 110% στις υπηρεσίες και 45% στη μεταποίηση. Η άρση τους μπορεί να απελευθερώσει κεφάλαια, τεχνογνωσία και συνέργειες, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα εφαρμογής της στρατηγικής αυτής αποτελούν η πρόταση εξαγοράς του Χρηματιστηρίου Αθηνών από τη Euronext, η αύξηση του ποσοστού της UniCredit στην Alpha Bank και η εξαγορά της HSBC Malta από την Credia Bank.

Κρίσιμο στοιχείο για την επιτυχία του επενδυτικού στόχου είναι η έγκαιρη απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων. Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι απαιτείται εντατικοποίηση των προσπαθειών για την εκταμίευση και αξιοποίηση των κονδυλίων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας προς τον ιδιωτικό τομέα, ώστε να διατηρηθούν οι προβλεπόμενοι ρυθμοί αύξησης των επενδύσεων κατά την περίοδο 2025-2026. Κάθε καθυστέρηση μειώνει την αποτελεσματικότητα των πόρων και περιορίζει τη δυνατότητα της οικονομίας να σταθεί στα πόδια της μετά τη λήξη των ευρωπαϊκών ενισχύσεων.

Ρευστότητα και στήριξη στον ιδιωτικό τομέα

Αν και το 2026 ολοκληρώνεται η περίοδος των επιχορηγήσεων του Ταμείου Ανάκαμψης, τα δάνεια του μηχανισμού θα συνεχίσουν να εκταμιεύονται μέσω των τραπεζών έως το 2028, παρέχοντας ρευστότητα και στήριξη στον ιδιωτικό τομέα. Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει αποφασίσει μόνιμη αύξηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων κατά 500 εκατ. ευρώ ετησίως, με εθνικούς πόρους που θα προέρχονται από τα πρωτογενή πλεονάσματα, τα οποία κινούνται πάνω από τους επίσημους στόχους. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Προϋπολογισμός του 2025 προβλέπεται να εμφανίσει πλεόνασμα 3,6% του ΑΕΠ, έναντι επίδοσης 4,8% του ΑΕΠ το 2024. Για το 2026, ο πήχης έχει τεθεί στο 2,8% του ΑΕΠ.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αξιοποίηση των τριών νέων ευρωπαϊκών Ταμείων -του Κοινωνικού Κλιματικού, του Ταμείου Εκσυγχρονισμού και του Ταμείου Απανθρακοποίησης Νήσων-, καθώς και οι νέες μορφές χρηματοδότησης με φορολογικά κίνητρα και ταχείες αδειοδοτήσεις που προβλέπει ο νέος αναπτυξιακός νόμος. Στόχος, όπως αναφέρουν υψηλόβαθμες πηγές του υπουργείου, είναι να εξασφαλιστεί μια «ομαλή μετάβαση» στην εποχή μετά το Ταμείο Ανάκαμψης και να αποφευχθεί οποιαδήποτε «επενδυτική κενότητα» την περίοδο από το 2027 και μετά, καθώς τον Αύγουστο του 2026 το Ταμείο Ανάκαμψης φτάνει στο τέλος του.

Βασικό ζητούμενο η σταθερότητα του φορολογικού περιβάλλοντος

Πέρα από τα χρηματοδοτικά εργαλεία, βασικό ζητούμενο παραμένει η σταθερότητα του φορολογικού περιβάλλοντος, η επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων και η πρόοδος των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ώστε οι επιχειρήσεις να αξιοποιήσουν στο έπακρο τα διαθέσιμα κεφάλαια. Οι ίδιοι παράγοντες τονίζουν ότι οι ξένοι επενδυτές παρακολουθούν με προσοχή την ελληνική οικονομία, αποτιμώντας τη σταθερότητα, τη συνέπεια και την προβλεψιμότητα της πολιτικής. Η εμπιστοσύνη τους θεωρείται κρίσιμη για τη μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, όπου η Ελλάδα θα στηρίζεται όλο και περισσότερο στις δικές της δυνάμεις και στην επενδυτική της ωριμότητα.