Τα νεότερα δεδομένα παρουσίασε η ομότιμη καθηγήτρια Νευρολογίας του ΑΠΘ και πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών, Μάγδα Τσολάκη, με αφορμή διάλεξη στη Θεσσαλονίκη για τις νέες προσεγγίσεις στη διάγνωση, την πρόληψη και την αντιμετώπιση της άνοιας.

Οι βιοδείκτες που αναζητούνται στο αίμα

Στο επίκεντρο της νέας διαγνωστικής προσέγγισης βρίσκονται βιοδείκτες που συνδέονται με τις χαρακτηριστικές αλλοιώσεις της νόσου Αλτσχάιμερ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η φωσφορυλιωμένη tau-217 (p-tau217), αλλά και δείκτες που σχετίζονται με το β-αμυλοειδές.

Η μέτρηση αυτών των ουσιών στο αίμα μπορεί να δώσει στους γιατρούς πληροφορίες για την πιθανότητα ύπαρξης παθολογίας Αλτσχάιμερ στον εγκέφαλο. Πρόκειται για σημαντική αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν, όταν για την ανίχνευση των σχετικών βιοδεικτών απαιτούνταν συχνά πιο σύνθετες μέθοδοι, όπως εξέταση εγκεφαλονωτιαίου υγρού ή απεικόνιση PET.

Ακρίβεια που μπορεί να φτάσει το 90%

Μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένα από τα νεότερα αιματολογικά τεστ μπορούν να προσεγγίσουν το 90% διαγνωστικής ακρίβειας σε ασθενείς με γνωστικά συμπτώματα. Πρόκειται για επίδοση που μπορεί να συγκριθεί, για συγκεκριμένα τεστ και πληθυσμούς, με πιο καθιερωμένες μεθόδους διερεύνησης της νόσου.

Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Alzheimer's Association προβλέπουν ότι εξετάσεις αίματος που επιτυγχάνουν τουλάχιστον 90% ευαισθησία και 75% ειδικότητα μπορούν να χρησιμοποιούνται για αρχική διαλογή σε κατάλληλους ασθενείς. Όταν ένα τεστ επιτυγχάνει τουλάχιστον 90% τόσο σε ευαισθησία όσο και σε ειδικότητα, μπορεί υπό προϋποθέσεις να χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτική εξέταση έναντι του amyloid PET ή της εξέτασης εγκεφαλονωτιαίου υγρού.

Δεν είναι τεστ που πρέπει να κάνουν όλοι

Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι κάθε υγιής άνθρωπος πρέπει να ζητήσει μια αιματολογική εξέταση για Αλτσχάιμερ. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα συγκεκριμένα τεστ προορίζονται κυρίως για ανθρώπους που παρουσιάζουν αντικειμενικά προβλήματα μνήμης ή άλλες γνωστικές διαταραχές και βρίσκονται ήδη σε διαδικασία ιατρικής αξιολόγησης.

Η εξέταση αίματος δεν αντικαθιστά συνολικά την κλινική αξιολόγηση. Το αποτέλεσμα πρέπει να συνεκτιμάται από εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας μαζί με τα συμπτώματα, το ιστορικό, τις γνωστικές δοκιμασίες και, όπου απαιτείται, πρόσθετες εξετάσεις.

Γιατί η πρώιμη διάγνωση γίνεται πιο σημαντική

Η δυνατότητα έγκαιρης αναγνώρισης της νόσου αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς εμφανίζονται νέες θεραπευτικές επιλογές που μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξή της σε συγκεκριμένους ασθενείς. Οι θεραπείες αυτές δεν αποτελούν ίαση και δεν είναι κατάλληλες για όλους, αλλά μεταβάλλουν σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η νόσος.

Όσο νωρίτερα επιβεβαιώνεται η υποκείμενη παθολογία, τόσο περισσότερες δυνατότητες υπάρχουν για σωστό θεραπευτικό σχεδιασμό, παρακολούθηση και παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής. Παράλληλα, μια πιο απλή διαγνωστική διαδικασία μπορεί να μειώσει την καθυστέρηση που συχνά παρατηρείται μέχρι να φτάσει ένας ασθενής σε εξειδικευμένο κέντρο μνήμης.

Και η πρόληψη αποκτά μεγαλύτερο βάρος

Εξίσου σημαντική είναι η συζήτηση γύρω από τους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η καθηγήτρια Μάγδα Τσολάκη, η αντιμετώπιση συγκεκριμένων παραγόντων κινδύνου θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά τον αναμενόμενο αριθμό περιστατικών άνοιας έως το 2050.

Στους παράγοντες που έχουν συσχετιστεί με τον κίνδυνο άνοιας περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων η υπέρταση, ο διαβήτης, η παχυσαρκία, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η κοινωνική απομόνωση. Η αντιμετώπισή τους δεν εγγυάται ότι κάποιος δεν θα εμφανίσει Αλτσχάιμερ, αλλά αποτελεί σημαντικό κομμάτι της στρατηγικής πρόληψης.

Τι μπορεί να αλλάξει για ασθενείς και συστήματα υγείας

Εάν οι αιματολογικοί βιοδείκτες ενσωματωθούν ευρύτερα στην κλινική πράξη, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικές και για τα συστήματα υγείας. Οι εξετάσεις PET είναι ακριβές και απαιτούν εξειδικευμένο εξοπλισμό, ενώ η λήψη εγκεφαλονωτιαίου υγρού είναι περισσότερο επεμβατική. Μια αξιόπιστη εξέταση αίματος είναι σαφώς απλούστερη διαδικασία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι παραδοσιακές εξετάσεις θα εξαφανιστούν. Μπορεί όμως να δημιουργηθεί ένα νέο διαγνωστικό μοντέλο στο οποίο η εξέταση αίματος θα χρησιμοποιείται ως πρώτο φίλτρο και οι πιο εξειδικευμένες μέθοδοι θα εφαρμόζονται εκεί όπου πραγματικά χρειάζονται.

Μια νέα εποχή στη διάγνωση του Αλτσχάιμερ

Η τεχνολογία έχει ήδη περάσει από το ερευνητικό εργαστήριο στην κλινική πραγματικότητα. Τον Αύγουστο του 2026 ο αμερικανικός FDA έδωσε άδεια σε εξέταση πλάσματος που μετρά την p-tau217 για την υποστήριξη της διάγνωσης σε ασθενείς που παρουσιάζουν σημεία ή συμπτώματα γνωστικής εξασθένησης.

Η εξέλιξη δείχνει προς μια εποχή κατά την οποία η διερεύνηση της νόσου Αλτσχάιμερ θα μπορεί να ξεκινά πολύ πιο απλά από ό,τι στο παρελθόν. Το μεγάλο στοίχημα πλέον είναι οι νέες εξετάσεις να χρησιμοποιούνται στους σωστούς ασθενείς, με κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση και παράλληλα με την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων θεραπειών.

Πρόκειται για ένα μοντέλο συνεργασίας δημόσιου και κοινωφελούς τομέα, με στόχο τη δημιουργία μιας εξειδικευμένης δομής για την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τη φροντίδα ανθρώπων που αντιμετωπίζουν άνοια και συναφείς γνωστικές διαταραχές.

Το νέο Κέντρο στο Περιστέρι

Το Εθνικό Πρότυπο Κέντρο προβλέπεται να λειτουργήσει στα δυτικά προάστια της Αθήνας, στο Περιστέρι.Ο σχεδιασμός προβλέπει μια δομή που δεν θα περιορίζεται αποκλειστικά στην αντιμετώπιση ανθρώπων με προχωρημένη νόσο.

Έμφαση δίνεται στην έγκαιρη αναγνώριση των προβλημάτων μνήμης και στη δυνατότητα παρέμβασης από τα πρώτα στάδια, όταν η οργανωμένη παρακολούθηση μπορεί να βοηθήσει τόσο τον ασθενή όσο και την οικογένειά του.Η επιλογή των δυτικών προαστίων έχει παράλληλα σημασία για την πρόσβαση ενός μεγάλου πληθυσμού σε εξειδικευμένες υπηρεσίες που σήμερα δεν είναι συγκεντρωμένες σε μία ενιαία δομή.

Ιατρείο Μνήμης και ημερήσια φροντίδα

Στις υπηρεσίες του Κέντρου προβλέπεται να περιλαμβάνεται Ιατρείο Μνήμης, όπου θα μπορούν να πραγματοποιούνται αξιολογήσεις μνήμης, νευροψυχολογικές και λειτουργικές εξετάσεις.Παράλληλα προβλέπονται υπηρεσίες ημερήσιας υποστήριξης και δημιουργικής απασχόλησης, με δραστηριότητες που θα στοχεύουν στην ενίσχυση των γνωστικών και σωματικών δεξιοτήτων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δυνατότητα παροχής υπηρεσιών και κατ' οίκον, μέσω κινητών παρεμβάσεων, αλλά και με τη χρήση τηλεϊατρικής και τηλεσυμβουλευτικής.Αυτό μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντικό για ανθρώπους που δυσκολεύονται να μετακινηθούν ή κατοικούν μακριά από εξειδικευμένες δομές.

Στήριξη και στους φροντιστές

Η οικονομική και κοινωνική διάσταση της άνοιας δεν περιορίζεται στον ίδιο τον ασθενή.Σε μεγάλο αριθμό περιπτώσεων, σημαντικό μέρος της καθημερινής φροντίδας αναλαμβάνουν μέλη της οικογένειας, τα οποία καλούνται να συνδυάσουν εργασία, προσωπικές υποχρεώσεις και φροντίδα ενός ανθρώπου με σταδιακά αυξανόμενες ανάγκες.

Η δημιουργία οργανωμένων υπηρεσιών ημερήσιας φροντίδας, συμβουλευτικής και υποστήριξης μπορεί επομένως να λειτουργήσει και ως βοήθεια προς τις οικογένειες και τους φροντιστές.

Τη λειτουργία αναλαμβάνει η ΑΕΜΥ

Το θεσμικό πλαίσιο για τη λειτουργία του Κέντρου έχει ήδη διαμορφωθεί.Η Ανώνυμη Εταιρεία Μονάδων Υγείας (ΑΕΜΥ Α.Ε.) αποκτά τη δυνατότητα να αναπτύξει και να λειτουργήσει το Εθνικό Πρότυπο Κέντρο, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Υγείας και σε συνεργασία με το Εθνικό Παρατηρητήριο Άνοιας - Alzheimer.Η ΑΕΜΥ μπορεί επίσης να αποδέχεται δωρεές φυσικών και νομικών προσώπων για τη δημιουργία, ανάπτυξη και υποστήριξη της δομής.

Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα πλαίσιο στο οποίο δημόσιοι πόροι, δωρεές και ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενα προγράμματα μπορούν να συνδυαστούν για τη λειτουργία του Κέντρου.

Η οικονομική διάσταση της άνοιας

Η δημιουργία της νέας δομής έχει και μια ευρύτερη οικονομική διάσταση.Η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει τις ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας, ενώ η άνοια δημιουργεί σημαντικό άμεσο και έμμεσο κόστος: ιατρική περίθαλψη, φάρμακα, φροντιστές, απώλεια παραγωγικού χρόνου για συγγενείς και ανάγκη για εξειδικευμένες κοινωνικές υπηρεσίες.

Παγκοσμίως περίπου 57 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με άνοια το 2021, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ενώ κάθε χρόνο εμφανίζονται σχεδόν 10 εκατομμύρια νέα περιστατικά.Η δημιουργία δομών που συνδυάζουν πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση, θεραπευτική παρακολούθηση και υποστήριξη των οικογενειών αποκτά επομένως ολοένα μεγαλύτερη σημασία.

Το στοίχημα για το νέο Κέντρο στο Περιστέρι είναι η επένδυση των 5,5 εκατ. ευρώ να μετατραπεί σε μια λειτουργική δομή που θα προσφέρει πραγματική και σταθερή υποστήριξη σε ασθενείς και οικογένειες.

Σας τάραξε η είδηση για την μετωποκροταφική άνοια που αντιμετωπίζει ο Μπρους Γουίλις μόλις στα 67 του; Τρέμετε στην απειλή της άνοιας καθώς τα χρόνια περνούν; Υπάρχει μια λύση που μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας σε μεγαλύτερη ηλικία.

Ό,τι και αν επιλέξετε – είτε είναι μια βόλτα στο πάρκο είτε ο ημιμαραθώνιος της Αθήνας- μπορεί να σας βοηθήσει να αποφύγετε την άνοια σε μεγαλύτερη ηλικία. Οι ερευνητές από την Ιατρική Σχολή του University College London υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε δραστηριότητα σε κάθε ηλικία οδηγεί σε καλύτερη εγκεφαλική λειτουργία μετέπειτα στη ζωή. Το μυστικό όμως για την διατήρηση της οξύνοιας και της μνήμης στις μεταγενέστερες δεκαετίες της ενήλικης ζωής είναι η ύπαρξη μιας ρουτίνας στην άσκηση. Με άλλα λόγια, η συστηματική και όχι η περιστασιακή ενασχόληση με αυτή.

Η μακροχρόνια έρευνα δημοσιεύθηκε online στο Journal of Neurology Neurosurgery and Psychiatry. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ευρήματα παρέμειναν στατιστικά σημαντικά ακόμη και αφού ελήφθησαν υπόψιν παράγοντες όπως η αντιληπτική ικανότητα στην παιδική ηλικία, το οικογενειακό εισόδημα και το μορφωτικό επίπεδο.

Οι ερευνητές εξέτασαν τους συσχετισμούς μεταξύ μιας σειράς γνωστικών τεστ στην ηλικία των 69 ετών και της αναφερόμενης δραστηριότητας στον ελεύθερο χρόνο αυτού του ατόμου στις ακόλουθες ηλικίες: 36, 43, 53, 60- 64 και 69 ετών. Συνολικά ερωτήθηκαν 1.400 Βρετανοί άνδρες και γυναίκες. Τα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας κατηγοριοποιήθηκαν ως εξής: καθιστική ζωή, μέτρια ενεργή (1 έως 4 φορές το μήνα), πιο δραστήρια (5 ή περισσότερες φορές το μήνα). Επίσης δημιουργήθηκε μια κλίμακα φυσικής δραστηριότητας από το μηδέν (καθιστική ζωή σε κάθε ηλικία) έως το πέντε (σωματικά δραστήριος σε κάθε ηλικία).

Ο ένας στους εννέα συμμετέχοντες (11%) ήταν και παρέμενε μη δραστήριος σωματικά σε κάθε περίοδο της ζωής του, σύμφωνα με τα αποτελέσματα. Επίσης το 17% ήταν δραστήριοι κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης περιόδου της ζωής τους, άλλο ένα 17% ήταν δραστήριοι κατά τη διάρκεια τεσσάρων κρίσιμων σταδίων της ζωής τους, ενώ το 15% ήταν και παρέμεναν σωματικά δραστήριοι.

Η ομάδα των ερευνητών αξιολόγησε την αντιληπτική ικανότητα των συμμετεχόντων στα 69 έτη με τεστ αξιολόγησης προσοχής, προσανατολισμού, μνήμης και λεκτικής ικανότητας, αλλά και παραμετροποίηση παραγόντων κινδύνου γνωστικής εξασθένισης όπως η καρδιαγγειακή κατάσταση και το ύποπτο για τη νόσο Αλτσχάιμερ γονίδιο APOE-ε4.

Συνολικά οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η σωματική δραστηριότητα σε κάθε ηλικία οδηγούσε σε υψηλότερες επιδόσεις σε τεστ αντιληπτικής ικανότητας, λεκτικής μνήμης και επεξεργασίας λόγου στην ηλικία των 69 ετών. Η ερευνητική ομάδα προσθέτει ότι η επίδραση της σωματικής δραστηριότητας είναι παρόμοια σε κάθε φάση της ενήλικης ζωής και αφορά τόσο εκείνους με μέτρια όσο και με μεγάλης ένταση σωματική δραστηριότητα οδηγώντας στο συμπέρασμα ότι ακόμη και η συμμετοχή με αραιή συχνότητα σε αθλήματα π.χ. μια φορά τον μήνα σχετίζεται με υψηλότερη αντιληπτική ικανότητα.

Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι η ενασχόληση με μια αθλητική δραστηριότητα ή ελαφρύ σπορ καθόλη τη διάρκεια της ζωής ξεκινώντας από την παιδική ηλικία μπορεί να είναι ακόμη πιο σημαντική για την νοητική λειτουργία συγκριτικά με τον χρόνο ή την συχνότητα της σωματικής δραστηριότητας σε μια συγκεκριμένη περίοδο.

Παραμένει, ωστόσο, μια μελέτη παρατήρησης και ως τέτοια δεν μπορεί να διαπιστωθεί μια σχέση αιτίου- αιτιατού αναφορικά με τη σύνδεση της σωματικής δραστηριότητας με την γνωστική εξασθένιση.

Επίκουρος: Ο τρόπος να απελευθερωθείς από όλα εκείνα που σε γεμίζουν φόβο και αγωνία
Δέκα πράγματα που κάνουν μόνο οι έξυπνοι άνθρωποι