Τα ευρήματα προέρχονται από τη νέα ανάλυση των πληροφοριών που έστειλε στη Γη το Insight, το οποίο προσεδαφίστηκε στον πλανήτη το 2018.

Στο παρελθόν άλλες αποστολές είχαν εντοπίσει παγωμένο νερό στους πόλους του Άρη και ενδείξεις ατμών στην ατμόσφαιρα. Είναι όμως η πρώτη φορά που ανακαλύπτεται νερό σε υγρή μορφή, αναφέρει το BBC.

Στο «πακέτο» των επιστημονικών οργάνων που μετέφερε το Insight ήταν και ένα σεισμόμετρο το οποίο για τέσσερα χρόνια κατέγραφε δονήσεις από το εσωτερικό του Κόκκινου Πλανήτη. Συνολικά κατέγραψε πάνω από 1.300 σεισμούς ως την απενεργοποίηση του σκάφους τον Δεκέμβριο του 2022.

Όπως εξήγησε καθηγητής που συμμετείχε στην έρευνα, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τις ίδιες μεθόδους για την αναζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι ταμιευτήρες νερού στον Άρη υπολογίζεται ότι είναι σε βάθος 10-20 χιλιομέτρων, ένα βάθος απαγορευτικό για άντληση.

Αν και ο ανιχνευτής Insight ήταν σε θέση να καταγράψει δεδομένο μόνο απευθείας κάτω από το σκάφος, οι ερευνητές περιμένουν ότι θα υπάρχουν παρόμοιες δεξαμενές σε ολόκληρο τον πλανήτη. Σε περίπτωση που ισχύει αυτό, εκτιμούν ότι υπάρχει αρκετό υγρό νερό στον Άρη για να σχηματίσει ένα στρώμα σε όλη την επιφάνεια που θα έχει βάθος μεγαλύτερο από ένα χιλιόμετρο.

Στο μακρινό παρελθόν ο Άρης είχε πολύ νερό, αλλά εδώ και τρία δισεκατομμύρια χρόνια ο Άρης είναι μια έρημος. Το κάνουν σαφές τα χαρακτηριστικά στην επιφάνεια που είναι όμοια με τη Γη, όπως οι ξεραμένες κοίτες και μια σειρά από χημικές ενώσεις σε πετρώματα που σχηματίζονται μόνο μέσα σε νερό.

Η ανακάλυψη θα μπορούσε επίσης να υποδείξει έναν ακόμη στόχο για τη συνεχιζόμενη έρευνα για ενδείξεις ζωής στον Άρη.

Η έρευνα δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Proceedings of the National Academy of Sciences.

Νέα μελέτη της NASA εντοπίζει ακόμα περισσότερες ύποπτες περιοχές, χωρίς όμως να απαντά στο μεγάλο ερώτημα του εάν πρόκειται για νερό ή κάτι άλλο.

Η ίδια ερευνητική ομάδα συνέχισε την έρευνα σε μια μεγαλύτερη περιοχή του νότιου πόλου και το 2019 παρουσίασε ενδείξεις για ακόμα τρεις υπόγειες λίμνες, με διάμετρο γύρω στα δέκα χιλιόμετρα η καθεμία.

Τώρα, μια νέα μελέτη του Εργαστηρίου Αεριώθησης (JPL) της NASA προσφέρει ενδείξεις για δεκάδες ακόμα ύποπτες περιοχές. Και αυτή τη φορά, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα του ραντάρ MARSIS με το οποίο εξετάζει την επιφάνεια του Άρη το Mars Express.

«Δεν γνωρίζουμε αν τα σήματα προέρχονται από υγρό νερό ή όχι, δείχνουν όμως να είναι πιο εκτεταμένα από ό,τι πρότεινε η αρχική δημοσίευση [του 2018]» δηλώνει σε ανακοίνωση της NASA o Τζέφρι Πλοτ του JPL, υπεύθυνος του MARSIS και μέλος της ομάδας που υπογράφει τη μελέτη στο Geophysical Research Letters.

«Είτε το υγρό νερό υπάρχει σε αφθονία κάτω από τον νότιο πόλο του Άρη, είτε τα σήματα αντιστοιχούν σε κάτι διαφορετικό» καταλήγει.

Τα σήματα καταγράφηκαν σε μια περιοχή του νότιου πόλου που καλύπτεται από εναλλασσόμενα στρώματα πάγου νερού, σκόνης και ξηρού πάγου (παγωμένου διοξειδίου του άνθρακα).

Τα ραδιοκύματα του τροχιακού ραντάρ επιτρέπουν την χαρτογράφηση όχι μόνο της επιφάνειας αλλά και του υπεδάφους, αφού ένα μέρος τους διαπερνά τον πάγο και ανακλάται από υποκείμενα στρώματα. Συνήθως, τα ραδιοκύματα χάνουν ενέργεια καθώς περνούν κάτω από την επιφάνεια και επιστρέφουν στον δορυφόρο εξασθενημένα. Όμως στα σημεία που εντοπίζει η νέα μελέτη τα κύματα που ανακλώνται στο υπέδαφος ήταν πιο ισχυρά από ότι στην επιφάνεια. Αυτό υποδεικνύει ότι κάτω από την επιφάνεια κρύβεται μια επίπεδη επιφάνεια, πιθανώς η επιφάνεια υπόγειων λιμνών.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ύποπτοι σχηματισμοί βρίσκονται λιγότερο από 1,5 χιλιόμετρο κάτω από την επιφάνεια, ένα βάθος στο οποίο η θερμοκρασία εκτιμάται ότι υπερβαίνει τους -63 βαθμούς Κελσίου.

Στη θερμοκρασία αυτή το νερό δεν μπορεί να παραμείνει σε υγρή φάση, ακόμα κι αν περιέχει υψηλές συγκεντρώσεις αλάτων που μειώνουν το σημείο πήξης.

Αν πρόκειται πράγματι για λίμνες, κάτι πρέπει να κρατά τη θερμοκρασία σε ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα.

Σύμφωνα με προηγούμενη μελέτη, το εσωτερικό του Άρη δεν είναι αρκετά ζεστό για να κρατά υγρές τις λίμνες. Μια άλλη εξήγηση είναι ότι η περιοχή θερμάνθηκε λόγω ηφαιστειακής δραστηριότητας.

«Δεν έχουμε όμως ενδείξεις για πρόσφατη ηφαιστειακή δραστηριότητα στο νότιο πόλο του Άρη, οπότε η εξήγηση αυτή φαίνεται απίθανη» λέει ο Αντίτια Κούλερ, ο οποίος συμμετείχε στη μελέτη όταν εργαζόταν στο JPL.

Όπως φαίνεται, το μεγάλο μυστήριο παραμένει. Τουλάχιστον όμως η νέα μελέτη υποδεικνύει τα σημεία όπου πρέπει να εστιαστούν οι επόμενες έρευνες, λένε οι ερευνητές.

Η «αντίθεση» σηματοδοτεί τη στιγμή που ο ‘Αρης φαίνεται φωτεινότερος. Οι τροχιές της Γης και του ‘Αρη έφεραν τους δύο πλανήτες στην κοντινότερη προσέγγιση τους στις 6 Οκτωβρίου, σε μια απόσταση μόνο 62,07 εκατομμυρίων χιλιομέτρων. Ο ‘Αρης και η Γη δεν θα ξαναπλησιάσουν τόσο πολύ έως το 2035.

Το ρεκόρ των τελευταίων 60.000 ετών ήταν η απόσταση μόλις 56 εκατ. χλμ. το 2003, ενώ ακόμη και σε αντίθεση η απόσταση Γης-‘Αρη μπορεί να είναι αρκετά μεγάλη, όπως πάνω από 100 εκατ. χλμ. το 2012 (η διακύμανση της απόστασης οφείλεται στο ότι και οι δύο πλανήτες έχουν ελλειπτικές τροχιές).

Ο ‘Αρης βρίσκεται σε αντίθεση κάθε περίπου 26 μήνες, όμως η φετινή αντίθεση είναι ιδιαίτερη, επειδή συμβαίνει λίγες μόλις μέρες αφότου ο «κόκκινος» πλανήτης πλησίασε πολύ τη Γη, προτού σταδιακά οι τροχιές των δύο πλανητών απομακρυνθούν ξανά ολοένα περισσότερο.

Οι παραπλανητικές πληροφορίες που κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο ότι «ο ‘Αρης θα φαίνεται στον ουρανό τόσο μεγάλος όσο η πανσέληνος», δεν ευσταθούν. Ο ‘Αρης θα φαίνεται με γυμνό μάτι όπως ένα φωτεινό άστρο, σε νοτιοανατολική κατεύθυνση στον ουρανό.

Οι διαστημικές υπηρεσίες εκμεταλλεύονται συχνά το πλησίασμα των δύο πλανητών κατά την περίοδο της αντίθεσης του ‘Αρη, λίγους μήνες πριν ή μετά, για να εκτοξεύσουν ακριβώς τότε κάποιο διαστημικό σκάφος, ώστε αυτό να χρειαστεί λιγότερο χρόνο να φθάσει στον γειτονικό πλανήτη. Ήδη «πλώρη» για τον ‘Αρη έχουν βάλει τρεις αποστολές που εκτοξεύθηκαν το καλοκαίρι: Hope των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Tianwen της Κίνας και Mars 2020/Perseverance των ΗΠΑ. Οι τρεις αποστολές -εκ των οποίων οι δύο τελευταίες περιλαμβάνουν και ρομποτικό ρόβερ για την εξερεύνηση της επιφάνειας- αναμένεται να φθάσουν στον ‘Αρη το Φεβρουάριο του 2021.

Η ευρω-ρωσική αποστολή ExoMars/Rosalind Franklin, που θα στείλει και αυτή ρόβερ, έχασε το φετινό «παράθυρο ευκαιρίας» και τώρα θα περιμένει έως το τέλος του 2022 για την εκτόξευση.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει στη Γη κάτω από τους πάγους της Ανταρκτικής. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, αυξάνονται οι πιθανότητες εύρεσης ιχνών ζωής στον γειτονικό πλανήτη, όπως έχει βρεθεί να υπάρχουν μικροοργανισμοί στις υπόγειες λίμνες της Ανταρκτικής.

Οι ερευνητές σε σχετική δημοσίευση τους στο περιοδικό "Nature Astronomy” αναφέρουν ότι η ανάλυση των στοιχείων που συνέλεξε μεταξύ 2012-2019 το ραντάρ MARSIS του σκάφους Mars Express του Ευρωπαϊκού Διαστημικού Οργανισμού, το οποίο βρίσκεται σε τροχιά από το 2003 γύρω από τον Άρη, δείχνει ότι είναι πολύ πιθανό πως κάτω από 1.400 μέτρα πάγου βρίσκεται μια μεγάλη λίμνη, η οποία περιβάλλεται από τρεις μικρότερες.

Παλαιότερες παρατηρήσεις των ίδιων επιστημόνων από το 2018 -οι οποίες τότε είχαν αντιμετωπιστεί με ενθουσιασμό αλλά και σκεπτικισμό από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα- είχαν δώσει ενδείξεις ότι ίσως υπάρχει μια υπόγεια λίμνη διαμέτρου περίπου 19 χιλιομέτρων σε βάθος ενάμισι χιλιομέτρου κάτω από το νότιο πόλο του γειτονικού πλανήτη.

Οι νέες μετρήσεις παρέχουν περισσότερα στοιχεία και μάλιστα για περισσότερες από μία αλμυρές λίμνες, οι οποίες είναι διασκορπισμένες σε μια έκταση περίπου 75.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων.

Οι επιστήμονες είναι βέβαιοι ότι κάποτε, πριν περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια, ο Άρης ήταν πολύ πιο ζεστός και υγρός από ό,τι τώρα.

Οι Ιταλοί ερευνητές εκτιμούν ότι ένα μέρος από τα αρχαία επιφανειακά ύδατα υπάρχουν ακόμη κρυμμένα και δεν αποκλείουν να βρουν ενδείξεις για ακόμη πιο πολλές υπόγειες λίμνες στο μέλλον, ίσως και κάτω από το βόρειο πόλο του «κόκκινου» πλανήτη.

Η νέα έρευνα, με επικεφαλής τη γεωφυσικό και πλανητική επιστήμονα δρα Έλενα Πετινέλι του Πανεπιστημίου της Ρώμης (Roma Tre), εκτιμά ότι η μεγάλη λίμνη έχει διαστάσεις 20 επί 30 χιλιόμετρα και είναι άγνωστο το βάθος της, καθώς το ραντάρ δεν μπορεί να διαπεράσει το αλμυρό νερό. Οι τρεις άλλες κοντινές λίμνες εκτιμάται ότι έχουν διαστάσεις της τάξης των δέκα χιλιομέτρων περίπου.

Η μεγάλη περιεκτικότητα των λιμνών σε άλατα τις βοηθά να παραμένουν υγρές και να μην παγώνουν, χωρίς να αποκλείεται η πιθανότητα μιας υπόγειας γεωθερμικής δραστηριότητας που λιώνει τους πάγους. Ως πιθανότερη πάντως εκδοχή θεωρούν ότι οι λίμνες περιέχουν πανάρχαιο νερό, «που κάποτε βρισκόταν στην επιφάνεια και, αν αυτό όντως συμβαίνει, ασφαλώς μπορεί να αποτελούν ένα καλό μέρος για να φιλοξενήσουν ζωή, εξαφανισμένη πια ή και τωρινή», ανέφερε η Πετινέλι.

Όμως, όπως είπε, για να επιβεβαιώσει κανείς κάτι τέτοιο, πρέπει να κάνει γεώτρηση στον Άρη σε βάθος ενάμισι χιλιομέτρου, κάτι που δεν είναι εφικτό με την υπάρχουσα τεχνολογία όπως αναφέρει το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Πάντως, άλλοι πάντως πλανητικοί επιστήμονες και γεωφυσικοί, όπως ο Τζακ Χολτ του Πανεπιστημίου της Αριζόνα και ο Μάικ Σόρι του Πανεπιστημίου Πέρντιου της Ινδιάνα, εξέφρασαν στο περιοδικό "Nature" τις επιφυλάξεις τους για το κατά πόσο και τα νέα στοιχεία πράγματι αφορούν κανονικές αλμυρές λίμνες.

Η κινεζική αποστολή Tianwen-1 καθ' οδόν για τον Άρη, η οποία αναμένεται να εισέλθει σε τροχιά γύρω του το Φεβρουάριο του 2021 και μετά θα στείλει ένα ρομποτικό ρόβερ στην επιφάνεια του, το οποίο θα διαθέτει ραντάρ, ίσως ρίξει περισσότερο φως στο υγρό παρελθόν -και πιθανώς υγρό παρόν- του Άρη.