Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Dynata, η οποία πραγματοποιήθηκε σε αντιπροσωπευτικό δείγμα του ελληνικού πληθυσμού για λογαριασμό της Revolut, οι Έλληνες δεν φαίνεται να μειώνουν τις δαπάνες τους για τον εμπλουτισμό της προσωπικής τους βιβλιοθήκης. Ενώ οι περισσότεροι σχεδιάζουν να προβούν σε περικοπές το 2026, το 7% δηλώνει ότι παρόλο που θα μειώσει συνολικά τα έξοδά του, δεν σκοπεύει να περιορίσει τον προϋπολογισμό του για βιβλία και οτιδήποτε αφορά τον πολιτισμό.

Η επίδραση του “BookTok” σε Gen Z και Millennials

Η τάση αυτή προς τη φιλαναγνωσία είναι πιο έντονη στις νεότερες ηλικιακές ομάδες, πιθανώς λόγω του παγκόσμιου φαινομένου “BookTok”. Η τάση αυτή, που έχει μετατρέψει την ανάγνωση σε viral αισθητική μέσω του TikTok, αποτυπώνεται ξεκάθαρα στα δεδομένα: η ηλικιακή ομάδα 25–34 ετών πρωτοστατεί, με το 10% να δηλώνει ότι δεν θα μειώσει τις δαπάνες για βιβλία, ενώ στην ηλικιακή ομάδα 55–64 το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 5%.

Τα εσωτερικά στοιχεία συναλλαγών της Revolut στην Ελλάδα επιβεβαιώνουν αυτή τη δυναμική. Το 2025, οι δαπάνες σε κατηγορίες που σχετίζονται με το βιβλίο αυξήθηκαν κατά 35,90%, ενώ ο αριθμός των συναλλαγών αυξήθηκε κατά 33,96% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Αναλυτικότερα, στις επιμέρους κατηγορίες, τα Ψηφιακά Αγαθά (συμπεριλαμβανομένων των e-books και του ψηφιακού περιεχομένου) σημείωσαν άνοδο 48,73%, τα φυσικά βιβλιοπωλεία κατέγραψαν αύξηση 20,44%, ενώ η κατηγορία «Βιβλία, Περιοδικά και Εφημερίδες» ενισχύθηκε κατά 21,23%.

Ο Ignacio Zunzunegui, Επικεφαλής Ανάπτυξης της Revolut για τη Νότια Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική, σχολίασε: «Τα δεδομένα μας δείχνουν ότι στην Ελλάδα τα βιβλία δεν αποτελούν απλώς ένα καταναλωτικό αγαθό, αλλά προτεραιότητα για τους πελάτες μας, ακόμη και σε περιόδους οικονομικής αβεβαιότητας. Για να υποστηρίξουμε αυτή την τάση, εργαλεία όπως τα “Pockets” της Revolut αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς δίνουν τη δυνατότητα στους χρήστες να αποταμιεύουν αυτόματα χρήματα για λογαριασμούς, πάγια έξοδα, αλλά και προσωπικές προτεραιότητες. Με τη χρήση των “Pockets”, οι καταναλωτές μπορούν να οργανώσουν καλύτερα τα οικονομικά τους, εξασφαλίζοντας την απαραίτητη ευελιξία για να επενδύσουν στο επόμενο βιβλίο τους χωρίς να επιβαρύνουν τον μηνιαίο προϋπολογισμό τους. Η πολιτιστική αξία της λογοτεχνίας, η οποία έχει ενισχυθεί από ψηφιακές τάσεις όπως το “BookTok”, παραμένει αναπόσπαστο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού στην Ελλάδα».

Η βαλβιδική καρδιοπάθεια εμφανίζεται όταν μία από τις τέσσερις βαλβίδες της καρδιάς σταματάει να λειτουργεί σωστά. Σύμφωνα με έκθεση της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας για το 2026, η νόσος ευθύνεται για περισσότερους από 440.000 θανάτους στις ΗΠΑ την περίοδο 1999-2020.

Στη μελέτη οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 463.000 από τη βάση δεδομένων UK Biobank, με μέση ηλικία τα 58 έτη. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια για την αξιολόγηση της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης κατά την ένταξή τους στη μελέτη. Οι ερωτήσεις για τη μοναξιά αφορούσαν στο αν οι συμμετέχοντες ένιωθαν συχνά μοναξιά και πόσο συχνά μπορούσαν να εμπιστεύονται τους άλλους. Οι ερωτήσεις για την κοινωνική απομόνωση επικεντρώθηκαν στη συχνότητα των δια ζώσης αλληλεπιδράσεων.

Οι συμμετέχοντες με υψηλότερες βαθμολογίες μοναξιάς ήταν συχνότερα άνδρες και είχαν χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο. Παρουσίαζαν επίσης υψηλά ποσοστά καπνίσματος, σωματικής αδράνειας, ανθυγιεινών προτύπων ύπνου και χαμηλών διατροφικών δεικτών.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής το κινεζικό πανεπιστήμιο Central South University, παρακολούθησαν τους συμμετέχοντες για χρονικό διάστημα σχεδόν 14 ετών χρησιμοποιώντας ιατρικά αρχεία για την καταγραφή νέων διαγνώσεων βαλβιδικής καρδιοπάθειας, καθώς και γενετικές πληροφορίες και οικογενειακό ιστορικό μέσω της συλλογής δειγμάτων αίματος.

Κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης διαγνώστηκαν περισσότερα από 11.000 νέα περιστατικά εκφυλιστικής βαλβιδοπάθειας. Οι συμμετέχοντες που ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς είχαν 19% αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν εκφυλιστική βαλβιδοπάθεια, 21% αυξημένο κίνδυνο στένωσης της αορτικής βαλβίδας και 23% αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας της μιτροειδούς βαλβίδας, σε σύγκριση με τα άτομα που δήλωσαν ελάχιστη μοναξιά. Αντίθετα, η κοινωνική απομόνωση δεν φάνηκε να έχει επίδραση στις βαλβιδοπάθειες.

Η μοναξιά φάνηκε να αυξάνει τον κίνδυνο ανεξάρτητα από το γενετικό υπόβαθρο του ατόμου. Ωστόσο, τα άτομα που είχαν υψηλό γενετικό κίνδυνο για νόσο των καρδιακών βαλβίδων και υψηλή βαθμολογία μοναξιάς παρουσίασαν τον υψηλότερο κίνδυνο διάγνωσης βαλβιδοπάθειας.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τη σχέση μεταξύ μοναξιάς και βαλβιδοπάθειας εξηγούν εν μέρει ανθυγιεινές συμπεριφορές του τρόπου ζωής, όπως η παχυσαρκία, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η ακανόνιστη σωματική δραστηριότητα.

Στους περιορισμούς της μελέτης, οι ερευνητές αναφέρουν ότι η μελέτη ήταν παρατηρησιακή και τα ευρήματα δείχνουν απλά συσχέτιση μεταξύ των δύο παραγόντων. Τονίζουν ότι απαιτούνται και άλλες μελέτες για να κατανοηθούν οι βιολογικοί μηχανισμοί που συνδέουν τη μοναξιά με την εκφύλιση των βαλβίδων και να εξεταστεί αν παρεμβάσεις που μειώνουν τη μοναξιά, μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο βαλβιδοπάθειας.

Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και το ανεξάρτητο ερευνητικό ινστιτούτο PSE Healthy Energy, δείγματα από κατοικίες στο Ηνωμένο Βασίλειο περιείχαν κατά μέσο όρο 37 φορές περισσότερη ποσότητα βενζολίου σε σχέση με αντίστοιχα δείγματα στη Βόρεια Αμερική. Στην Ολλανδία, οι συγκεντρώσεις ήταν ακόμη υψηλότερες, φτάνοντας τις 66,5 φορές πάνω από τα επίπεδα αναφοράς.

Το βενζόλιο θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνο, καθώς δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο έκθεσης, ενώ έχει συσχετιστεί με λευχαιμία και άλλες σοβαρές μακροχρόνιες ασθένειες, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Όπως σημειώνει η επικεφαλής της μελέτης, επιστήμονας ποιότητας αέρα Ταμάρα Σπαρκς, τα ευρήματα ξεπέρασαν κάθε προσδοκία: «Μας εξέπληξε το πόσο υψηλότερα μπορεί να είναι τα επίπεδα βενζολίου σε ευρωπαϊκά σπίτια».

Η έρευνα αναδεικνύει ένα πεδίο που μέχρι πρόσφατα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό υποτιμημένο: την ποιότητα του αέρα εντός των κατοικιών. Ενώ η εξωτερική ρύπανση έχει μελετηθεί εκτενώς, τα δεδομένα για το εσωτερικό περιβάλλον είναι περιορισμένα. Προηγούμενες μελέτες έχουν ήδη δείξει ότι οι εστίες αερίου αυξάνουν τα επίπεδα διοξειδίου του αζώτου, ενώ έχουν συνδεθεί με περιστατικά άσθματος σε παιδιά και αυξημένο κίνδυνο αναπνευστικών λοιμώξεων.

Η νέα μελέτη αποτελεί την πρώτη που τεκμηριώνει σε τόσο μεγάλη κλίμακα την παρουσία βενζολίου στο φυσικό αέριο ευρωπαϊκών κατοικιών. Συγκρίνοντας τα δεδομένα με αντίστοιχη έρευνα στη Βόρεια Αμερική, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το αέριο στο Λονδίνο περιείχε 64 φορές περισσότερη ποσότητα βενζολίου, στο Άμστερνταμ 73 φορές περισσότερη και στο Μιλάνο 8,5 φορές περισσότερη.

Οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα από 72 κατοικίες σε Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία και Ιταλία, εξετάζοντας παράλληλα και την ύπαρξη διαρροών. Διαπιστώθηκε ότι περίπου το 40% των κουζινών παρουσίαζε διαρροές ακόμη και όταν οι εστίες ήταν απενεργοποιημένες. Σε ποσοστό 9% των κατοικιών, οι διαρροές ήταν τόσο έντονες ώστε να υπερβαίνουν τα όρια έκθεσης που συνιστούν οι ευρωπαϊκές και βρετανικές αρχές.

Όπως υπογραμμίζει η Σπαρκς, η έκθεση στο βενζόλιο είναι αθροιστική: υψηλές συγκεντρώσεις για μικρό χρονικό διάστημα μπορεί να είναι εξίσου επιβλαβείς με χαμηλότερες συγκεντρώσεις για μεγαλύτερο διάστημα.

Ένα ακόμη ανησυχητικό εύρημα αφορά τη δυσκολία εντοπισμού των διαρροών. Αν και οι εταιρείες προσθέτουν οσμητικές ουσίες στο φυσικό αέριο για λόγους ασφάλειας, τα επίπεδα αυτών των ουσιών σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ολλανδία αποδείχθηκαν ανεπαρκή. Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι το βενζόλιο μπορεί να φτάσει έως και εννέα φορές πάνω από τα εθνικά όρια στο Ηνωμένο Βασίλειο και σχεδόν πέντε φορές πάνω από τα ευρωπαϊκά όρια στην Ολλανδία, πριν γίνει αντιληπτό μέσω οσμής.

Η χρήση εξαερισμού — όπως το άνοιγμα παραθύρων ή η ενεργοποίηση απορροφητήρα — μπορεί να μειώσει σημαντικά τη συγκέντρωση ρύπων. Ωστόσο, σε περιπτώσεις συνεχούς διαρροής, απαιτείται πολύωρος καθημερινός αερισμός, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη διαχείριση του προβλήματος σε ατομικό επίπεδο.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πρόκειται για ένα ζήτημα συστημικό, που απαιτεί παρεμβάσεις σε επίπεδο πολιτικής. Η ενίσχυση της οσμοποίησης του αερίου θα μπορούσε να βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό διαρροών, ωστόσο η πιο αποτελεσματική λύση θεωρείται η θεσμοθέτηση κανόνων που θα υποχρεώνουν τις εταιρείες να απομακρύνουν το βενζόλιο από το φυσικό αέριο πριν αυτό φτάσει στους καταναλωτές.

Η σχετική έρευνα Decision Maker Panel, που απευθύνεται σε οικονομικούς διευθυντές, θα αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα για τις αποφάσεις επιτοκίων στη συνεδρίαση της 18ης Δεκεμβρίου. Οι προσδοκίες μισθολογικών αυξήσεων ενισχύθηκαν ελαφρώς στο τρίμηνο έως τον Νοέμβριο, από 3,7% σε 3,8%, το υψηλότερο επίπεδο από τον Απρίλιο. Ωστόσο, τα στοιχεία του Νοεμβρίου δείχνουν μικρή κάμψη στο 3,6%, σύμφωνα με το Bloomberg.

Ανησυχία για τον στόχο του 2% στον πληθωρισμό
Η BoE θεωρεί ότι για την επίτευξη του στόχου πληθωρισμού 2%, οι μισθολογικές αυξήσεις θα πρέπει να κινούνται μεταξύ 3% και 3,5%. Η επιμονή σε υψηλότερους ρυθμούς δημιουργεί φόβους για έναν πληθωριστικό φαύλο κύκλο, όπου οι εργαζόμενοι διεκδικούν μεγαλύτερες αυξήσεις και οι επιχειρήσεις ανταποκρίνονται με ανατιμήσεις.

Στην εξίσωση αυτή προστίθεται και η προγραμματισμένη αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 4,1% από τον Απρίλιο, όπως επιβεβαίωσε η Υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς.

Η έρευνα καταγράφει επίσης πτώση της απασχόλησης κατά 1,8% τον Νοέμβριο σε σχέση με έναν χρόνο πριν — τη μεγαλύτερη μείωση σε πάνω από τέσσερα χρόνια. Για το επόμενο έτος, οι επιχειρήσεις προβλέπουν επιπλέον μείωση 0,7%, υπό την πίεση υψηλότερων μισθών και αυξημένων εργοδοτικών εισφορών.

Τι δείχνουν οι προσδοκίες των επιχειρήσεων για τον επόμενο χρόνο
Σύμφωνα με την έρευνα της BoE:

• Οι επιχειρήσεις αναμένουν αύξηση τιμών 3,7% (από 3,6%).

• Προβλέπουν πληθωρισμό 3,4% για τον επόμενο χρόνο και 3% σε τριετή ορίζοντα — ακόμη πάνω από τον στόχο του 2%.

• Εκτιμούν ότι το μέσο κόστος δανεισμού θα μειωθεί από 6,2% στο 5,8% εντός ενός έτους.

• Αναμένουν ότι το βασικό επιτόκιο της BoE θα υποχωρήσει από 4% στο 3,5%, ευθυγραμμισμένο με τις εκτιμήσεις της αγοράς.

• Πάνω από 40% των επιχειρήσεων είδαν τα περιθώρια κέρδους να συρρικνώνονται το τελευταίο έτος. Για το επόμενο, 25% προβλέπει περαιτέρω μείωση, 38% αύξηση και 38% σταθερότητα.

• Οι προσδοκίες για αύξηση των πωλήσεων στους επόμενους 12 μήνες ανήλθαν στο 6,2%, από 5,6% — το υψηλότερο επίπεδο σε έναν χρόνο.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τις 7 έως τις 21 Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή 2.142 επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με την ολοκληρωμένη μελέτη του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ), η ψηφιοποίηση 20 βασικών υπηρεσιών αποφέρει ετησίως 312 εκατ. ευρώ όφελος, ενώ η ταχύτητα εξυπηρέτησης αυξάνεται σε ποσοστό 88% για ιδιώτες και επιχειρήσεις και 97% για τη δημόσια διοίκηση. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη συστηματική αποτίμηση του gov.gr έως σήμερα.

Τι μετρήθηκε και γιατί
Η έρευνα εξετάζει είκοσι υπηρεσίες από οκτώ κεντρικές κατηγορίες του gov.gr, οι οποίες δέχονται περίπου 14 εκατομμύρια αιτήματα κάθε χρόνο. Επιλέχθηκαν βάσει επισκεψιμότητας, συχνότητας χρήσης, κοινωνικού αποτυπώματος – ιδίως για ευπαθείς ομάδες – αλλά και της συμβολής τους στη βελτίωση διεθνών δεικτών ψηφιακής διακυβέρνησης.

Η αποτίμηση δεν περιορίστηκε στο οικονομικό σκέλος: για πρώτη φορά εξετάστηκαν περιβαλλοντικά οφέλη και πραγματοποιήθηκε πρωτογενής έρευνα με πάνω από 3.000 συνεντεύξεις χρηστών σε όλη τη χώρα.

Σημαντική μείωση κόστους και διαδικασιών
Το αποτέλεσμα της ψηφιοποίησης είναι εντυπωσιακό. Οι χρόνοι διεκπεραίωσης μειώνονται, οι διαδικασίες απλουστεύονται και οι μετακινήσεις περιορίζονται δραστικά.

Ενδεικτικά, η έρευνα κατέγραψε:

• Αποφυγή 19,1 εκατ. μετακινήσεων

• Εξοικονόμηση 62,5 εκατ. φύλλων χαρτιού ετησίως

• Μείωση εκπομπών CO₂ κατά 33.000 τόνους

Οι υπηρεσίες με το μεγαλύτερο όφελος ανά εκτέλεση είναι η μεταβίβαση ακινήτου, η αξιολόγηση αναπηρίας από τα ΚΕΠΑ και η παροχή ηλεκτρονικών δικαστικών αποφάσεων.

Ψηφιακός πολίτης με υψηλές προσδοκίες
Τα στοιχεία της ποιοτικής έρευνας επιβεβαιώνουν το θετικό αποτύπωμα στην καθημερινότητα των πολιτών. Το 76% δηλώνει πολύ ή απόλυτα ικανοποιημένο από τη χρήση των υπηρεσιών, με τους πιο ισχυρούς παράγοντες θετικής αξιολόγησης να είναι:

• Η ευκολία χρήσης από υπολογιστή (79%)

• Η εξάλειψη των μετακινήσεων (77%)

• Η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών (77%)

Το gov.gr αποτελεί πλέον το βασικό κανάλι επικοινωνίας του πολίτη με το κράτος, συγκεντρώνοντας 65% των προτιμήσεων, έναντι μόλις 13% για τις ιστοσελίδες των φορέων και 12% για τα ΚΕΠ.

Υπηρεσίες που χρησιμοποιούνται περισσότερο
Στην κορυφή της χρήσης και της αξιολόγησης βρίσκονται:

• Πιστοποιητικό Οικογενειακής Κατάστασης – περίπου 3,2 εκατ. χρήσεις ετησίως

• Ψηφιακή Βεβαίωση Εγγράφου (γνήσιο υπογραφής) – 2 εκατ. χρήσεις

• Know Your Customer – 5,2 εκατ. χρήσεις

• Έκδοση Δελτίου Ανεργίας – 1 εκατ. αιτήματα ετησίως

Παράλληλα, οι χρήστες ζητούν περαιτέρω βελτιώσεις:

• Λιγότερα δικαιολογητικά (37%)

• Προσυμπλήρωση στοιχείων και ενημέρωση για την πορεία του αιτήματος (36%)

Η κυρίαρχη πρόταση όμως είναι να ενταχθούν ακόμη περισσότερες υπηρεσίες στην πύλη.

Το 34% των συμμετεχόντων δηλώνει πως αισθάνεται πιο άνετα να μοιραστεί την οικονομική του κατάσταση με ένα AI bot παρά με έναν άνθρωπο. Επιπλέον, το 38% θεωρεί ότι θα δεχόταν λιγότερη κριτική συζητώντας καθυστερημένες οφειλές με ένα ρομπότ, ποσοστό αυξημένο κατά 10 μονάδες σε σχέση με το 2024.

Σημαντικό εύρημα είναι ότι 4 στους 10 πιστεύουν πως το AI μπορεί να περιορίσει προκαταλήψεις στις διαδικασίες είσπραξης οφειλών, συμβάλλοντας σε δικαιότερη αντιμετώπιση των πολιτών.

Παράλληλα, 1 στους 3 Έλληνες χρησιμοποιεί εργαλεία όπως το ChatGPT για κατανόηση οικονομικών όρων, ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ανησυχία για την προστασία προσωπικών δεδομένων μειώνεται σταθερά – μόλις 23% δηλώνει ότι ανησυχεί, αποτυπώνοντας αυξημένη εμπιστοσύνη στην τεχνολογία.

Η έρευνα δείχνει και μια ωριμότερη καταναλωτική συμπεριφορά: οι παρορμητικές online αγορές μειώνονται σημαντικά. Μόνο 25% των Ελλήνων αγοράζει αυθόρμητα, έναντι 30% στην Ευρώπη. Παράλληλα, 15% αναγνωρίζει ότι επηρεάζεται από lifestyle πρότυπα στα social media, οδηγούμενο σε υπερκατανάλωση και πρόσθετες οφειλές.

Στο ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον, η έκθεση σημειώνει ότι η Ευρώπη δείχνει δειλά σημάδια βελτίωσης, παρότι η ανάκαμψη παραμένει άνιση. Οι καταναλωτές εμφανίζουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στη διαχείριση καθημερινών εξόδων, αλλά εξακολουθούν να ανησυχούν για τη συνολική σταθερότητα της οικονομίας.

Η αγορά εργασίας παραμένει ισχυρή, με ιστορικά υψηλή απασχόληση χάρη στην αυξημένη συμμετοχή γυναικών, εργαζομένων άνω των 55 ετών και μεταναστών. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις επιβράδυνσης, με λιγότερες κενές θέσεις και αύξηση της ανεργίας σε ορισμένες χώρες.

Η χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής σε αρκετές χώρες συμβάλλει στη μείωση του κόστους ζωής, καθώς ο πληθωρισμός υποχωρεί. Η ΕΚΤ και η κεντρική τράπεζα της Σουηδίας προχώρησαν σε μειώσεις επιτοκίων, ενώ χώρες με υψηλότερο πληθωρισμό εξακολουθούν να διατηρούν υψηλά επιτόκια.

Παρά την ενίσχυση της εμπιστοσύνης, το χάσμα μεταξύ νοικοκυριών διευρύνεται. Πολλά εξακολουθούν να πιέζονται από υψηλό κόστος στέγης, ενέργειας και τροφίμων, ενώ αυξάνονται οι καθυστερήσεις πληρωμών προς επιχειρήσεις και παρόχους. Οι πιο ευάλωτες ομάδες παραμένουν οι νέοι και οι οικογένειες με παιδιά.

Οι προοπτικές για το 2025 χαρακτηρίζονται συγκρατημένα αισιόδοξες: εάν συνεχιστεί η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και διατηρηθεί η άνοδος των μισθών, η κατανάλωση θα ενισχυθεί. Ωστόσο, η ανάκαμψη παραμένει εύθραυστη και εξαρτάται από διεθνείς εξελίξεις και οικονομικές πολιτικές.

Η Ευρωπαϊκή Έκθεση Πληρωμών Καταναλωτών 2025 στηρίζεται σε απαντήσεις 20.000 ερωτηθέντων σε 20 ευρωπαϊκές χώρες.

Το ΙΕΛΚΑ παρουσίασε τα συμπεράσματα μιας αναλυτικής σύγκρισης τιμών, βασισμένης σε δεδομένα από ιστοσελίδες σύγκρισης τιμών και δειγματοληψίες από γνωστές αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Η έρευνα αφορούσε τον Σεπτέμβριο του 2025 και συνέκρινε το κόστος ενός «τυπικού καλαθιού» προϊόντων στην Ελλάδα και σε επτά ακόμη ευρωπαϊκές χώρες.

Η μεθοδολογία της έρευνας

Η σύγκριση πραγματοποιήθηκε με και χωρίς τον υπολογισμό του ΦΠΑ, ο οποίος διαφέρει ανά χώρα. Αναλύθηκαν 40 κατηγορίες βασικών προϊόντων, με βάση πάνω από 6.000 τιμές και στοιχεία από 44 αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Οι μέσοι όροι προέκυψαν από επώνυμα προϊόντα αλλά και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η έρευνα αφορά αποκλειστικά τα σούπερ μάρκετ, εξαιρώντας άλλα σημεία λιανικής πώλησης.

Η Ελλάδα φθηνότερη με ΦΠΑ

Στη σύγκριση που περιλαμβάνει τον ΦΠΑ, η Ελλάδα διατηρεί σημαντικά φθηνότερο μέσο καλάθι σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες:

• Γερμανία: 33% ακριβότερο καλάθι

• Γαλλία: 30% υψηλότερες τιμές

• Ηνωμένο Βασίλειο: 10% ακριβότερο

• Ιταλία: 15% επάνω

• Ισπανία: 12% ακριβότερο

• Ρουμανία: 15% υψηλότερα

• Πορτογαλία: μόλις 1% ακριβότερη

Τα στοιχεία δείχνουν ότι, παρά τις διαφορές, η Ελλάδα παραμένει η πιο οικονομική επιλογή μεταξύ των οκτώ χωρών.

Ακόμη φθηνότερη χωρίς ΦΠΑ

Όταν αφαιρεθεί ο ΦΠΑ για να φανεί η καθαρή τιμή προϊόντων, η θέση της Ελλάδας ενισχύεται περαιτέρω. Συγκεκριμένα, το μέσο καλάθι παραμένει φθηνότερο στη χώρα μας σε σχέση με όλες τις άλλες:

• Γερμανία: 39% ακριβότερη

• Γαλλία: 38% υψηλότερες τιμές

• Ηνωμένο Βασίλειο: 22% επάνω

• Ιταλία: επίσης 22%

• Ισπανία: 18% ακριβότερη

• Ρουμανία: 17% υψηλότερα

• Πορτογαλία: 4% ακριβότερη

Αυτό αποδεικνύει ότι η χαμηλότερη καθαρή τιμή στην Ελλάδα δεν οφείλεται απλώς σε φορολογικά πλεονεκτήματα, αλλά και σε ανταγωνιστικότερες τιμές λιανικής.

Ο ρόλος του ΦΠΑ στα τρόφιμα

Η διακύμανση του ΦΠΑ παίζει σημαντικό ρόλο στις τελικές τιμές. Στην Ελλάδα, ο ΦΠΑ στα τρόφιμα ανέρχεται στο 13%, ποσοστό υψηλότερο από πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες:

• Ηνωμένο Βασίλειο: 0% ή 5%

• Γαλλία: 10% ή 5,5%

• Ισπανία: 10% ή 4%

• Πορτογαλία: 13% ή 6%

• Ιταλία: 10% ή 4%

• Γερμανία: 7%

• Ρουμανία: 11% ή 5%

Ενώ οι περισσότερες χώρες εφαρμόζουν χαμηλότερους συντελεστές ΦΠΑ στα τρόφιμα, η Ελλάδα διατηρεί πολλά προϊόντα στον μεσαίο συντελεστή (13%), γεγονός που κάνει τις καθαρές τιμές (προ ΦΠΑ) ακόμη πιο ανταγωνιστικές.

Ειδικοί φόροι και εξαιρέσεις

Η μελέτη επισημαίνει ότι δεν έχει υπολογιστεί η επίδραση ειδικών φόρων κατανάλωσης, όπως αυτοί σε προϊόντα όπως ο καφές, λόγω δυσκολίας αξιόπιστης σύγκρισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Παράλληλα, είναι σπάνιο ένα προϊόν να εντάσσεται στον χαμηλό συντελεστή ΦΠΑ στην Ελλάδα και στον υψηλό σε άλλη χώρα. Μία από τις ελάχιστες εξαιρέσεις αφορά τα μωρομάντηλα, όπου παρατηρείται αντίστροφη φορολογική πολιτική.

Παγκόσμια εικόνα: πρόοδος με ανισότητες

Η πιο πρόσφατη μελέτη για την Παγκόσμια Επιβάρυνση των Ασθενειών (Global Burden of Disease), με επικεφαλής το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας (IHME) της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, διαπίστωσε σημαντική μείωση του παγκόσμιου ποσοστού θνησιμότητας, αλλά όχι στους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες.

Συγκεκριμένα, το παγκόσμιο ποσοστό θνησιμότητας μειώθηκε κατά 67% το 2023 σε σχέση με το 1950.
Το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε κατά περισσότερα από 20 χρόνια (στα 76,3 έτη για τις γυναίκες και 71,5 για τους άνδρες), επιστρέφοντας στα προ πανδημίας επίπεδα.

Ωστόσο, εντοπίζονται έντονες γεωγραφικές ανισότητες:
το προσδόκιμο ζωής κυμαίνεται από 83 έτη σε περιοχές υψηλού εισοδήματος έως 62 έτη στην υποσαχάρια Αφρική, όπου η μέση ηλικία θανάτου είναι μόλις 37,1 έτη για τις γυναίκες και 34,8 για τους άνδρες.

Αύξηση θανάτων στους νέους

Παρά τη γενική πρόοδο, ο κόσμος αντιμετωπίζει αναδυόμενη κρίση αυξημένης θνησιμότητας σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες.
Στους νέους 20-39 ετών στη Βόρεια Αμερική, καταγράφηκε μεγαλύτερη αύξηση θανάτων (2011–2023), κυρίως λόγω αυτοκτονιών και υπερβολικής δόσης ναρκωτικών και αλκοόλ.

Αυξημένα ποσοστά θανάτων παρατηρήθηκαν επίσης σε παιδιά και νέους 5-19 ετών στην ανατολική Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και την Καραϊβική.
Στην υποσαχάρια Αφρική, η θνησιμότητα παιδιών 5-14 ετών παραμένει ιδιαίτερα υψηλή, λόγω αναπνευστικών λοιμώξεων, φυματίωσης και ακούσιων τραυματισμών.

Αντίθετα, οι θάνατοι βρεφών και μικρών παιδιών κάτω των 5 ετών μειώθηκαν περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα.

Οι κύριες αιτίες και οι παράγοντες κινδύνου

Οι μη μεταδοτικές ασθένειες ευθύνονται για σχεδόν τα 2/3 των συνολικών θανάτων παγκοσμίως.
Πρωταγωνιστούν η ισχαιμική καρδιοπάθεια, το εγκεφαλικό επεισόδιο και ο διαβήτης.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, σχεδόν οι μισοί θάνατοι θα μπορούσαν να προληφθούν με τη μείωση βασικών παραγόντων κινδύνου όπως:

• υψηλή αρτηριακή πίεση,

• υψηλά επίπεδα σακχάρου,

• παχυσαρκία,

• ατμοσφαιρική ρύπανση,

• κάπνισμα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Covid-19, που το 2021 ήταν πρώτη αιτία θανάτου, το 2023 έπεσε στην 20ή θέση.

Η Ελλάδα: αύξηση συνολικής θνησιμότητας, μείωση στους νέους

Για την Ελλάδα, τα στοιχεία δείχνουν ότι η συνολική θνησιμότητα αυξήθηκε τα τελευταία 20 χρόνια, από 938 ανά 100.000 το 2000 σε 1.237 το 2023, πιθανότατα λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.

Ωστόσο, καταγράφηκε εντυπωσιακή μείωση των θανάτων νέων (10-24 ετών), από 47 ανά 100.000 το 2000 σε 30 το 2023.
Η μείωση αυτή αποδίδεται κυρίως στην πτώση των τροχαίων δυστυχημάτων, που παραμένουν κύρια αιτία θανάτου των νέων στην Ελλάδα.

Συγκεκριμένα, οι θάνατοι από τροχαία μειώθηκαν από 21 ανά 100.000 το 2000 σε 7,6 το 2023 — αν και εξακολουθούν να είναι υψηλότεροι από τον μέσο όρο της Δυτικής Ευρώπης.

«Υπάρχει πρόοδος, αλλά χρειάζεται περισσότερη δουλειά»

Η ερευνήτρια Hmwe Hmwe Kyu από το IHME επισημαίνει ότι, αν και η Ελλάδα υπερβαίνει τον παγκόσμιο μέσο όρο, εξακολουθεί να υστερεί έναντι των δυτικοευρωπαϊκών χωρών.
Τονίζει επίσης την ανάγκη περαιτέρω βελτίωσης της οδικής ασφάλειας και πρόληψης τραυματισμών.

Η επικεφαλής της μελέτης, Εμμανουέλα Γακίδου, προειδοποιεί ότι «οι περικοπές στη διεθνή βοήθεια απειλούν να αντιστρέψουν δεκαετίες προόδου στην υγεία των χωρών χαμηλού εισοδήματος», καθώς η πρόσβαση σε εμβόλια, φάρμακα και πρωτοβάθμια φροντίδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διεθνή χρηματοδότηση.

Μεγάλο χάσμα Βορρά – Νότου

Οι απόψεις για το αν οι εργαζόμενοι πληρώνονται δίκαια ποικίλλουν σημαντικά εντός της Ε.Ε.

• Στις σκανδιναβικές χώρες, όπως η Δανία (19%) και η Σουηδία (26%), τα ποσοστά ανησυχίας είναι χαμηλά.

• Αντίθετα, υψηλά ποσοστά δυσαρέσκειας καταγράφηκαν σε χώρες του Νότου, όπως:

  • Πορτογαλία: 86%

  • Κύπρος: 86%

  • Ελλάδα: 85%

  • Στην ίδια κατηγορία ανήκουν και η Ιταλία, Ισπανία και Κροατία.

Δυσαρέσκεια και στις ισχυρές οικονομίες

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο – Φεβρουάριο 2025 σε 22 κράτη-μέλη, έδειξε ότι τουλάχιστον οι μισοί Ευρωπαίοι θεωρούν πως δεν αμείβονται δίκαια.

• Στη Γερμανία, το 56% δήλωσε δυσαρέσκεια.

• Στη Γαλλία, το ποσοστό ανήλθε στο 73%.

• Ο μέσος όρος της Ε.Ε. διαμορφώθηκε στο 67%.

Η εικόνα στην Ελλάδα

Περίπου το 45% των Ελλήνων δηλώνει έντονη ανησυχία για τις αποδοχές του, ενώ ένα επιπλέον 40% εκφράζει πιο μέτριο προβληματισμό.
Έτσι, μόνο ένα 15% δεν δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το ζήτημα.

Ηλικία και εισόδημα ως παράγοντες

Από την άλλη πλευρά, το 31% των Ευρωπαίων φαίνεται να μην συμμερίζεται αυτούς τους προβληματισμούς. Από αυτούς:

• Το 20% δηλώνει ελάχιστες ανησυχίες.

• Το 11% καμία.

Σύμφωνα με τα ευρήματα:

• Η ηλικία δεν επηρεάζει καθοριστικά την ανησυχία για τις αμοιβές.

• Αντιθέτως, οι ανησυχίες μειώνονται όσο αυξάνεται το εισόδημα των εργαζομένων.

Για πέμπτη συνεχή χρονιά, το Βιετνάμ χαρακτηρίζεται ως η πιο οικονομικά προσιτή χώρα στον κόσμο, καταλαμβάνοντας την 1η θέση ανάμεσα σε 46 προορισμούς, σύμφωνα με την έρευνα Expat Insider 2025 της InterNations.

Η έρευνα, που πραγματοποιείται κάθε χρόνο από το 2014, συγκέντρωσε δεδομένα από πάνω από 10.000 ξένους κατοίκους που ζουν σε διάφορες χώρες. Σύμφωνα με το CNBC, οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν:

• την οικονομική τους κατάσταση,

• το γενικό κόστος ζωής,

• και το αν το οικογενειακό τους εισόδημα επαρκεί για μια άνετη ζωή στη χώρα μετεγκατάστασης.

Οι 10 πιο προσιτές χώρες για το 2025

1. Βιετνάμ

2. Κολομβία

3. Παναμάς

4. Κίνα

5. Ταϊλάνδη

6. Ινδονησία

7. Φιλιππίνες

8. Μεξικό

9. Μαλαισία

10. Βραζιλία

 Οι χώρες της Ασίας κυριαρχούν στη λίστα, με πέντε από τις δέκα να βρίσκονται στη Νοτιοανατολική Ασία: Βιετνάμ, Ταϊλάνδη, Ινδονησία, Φιλιππίνες και Μαλαισία.
Σε σύγκριση με το 2024, εννέα από τις χώρες διατηρούν τον τίτλο τους, με μόνη νέα προσθήκη τη Μαλαισία (9η θέση).
Αξιοσημείωτο είναι ότι καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν βρίσκεται στη λίστα.

Το παράδειγμα του Βιετνάμ

• Το 89% των ερωτηθέντων δήλωσε ικανοποιημένο από το κόστος διαβίωσης.

• Το 87% απάντησε ότι το διαθέσιμο εισόδημα είναι αρκετό ή περισσότερο από αρκετό για μια άνετη ζωή (έναντι 40% και 69% παγκοσμίως).

• Το 54% ζει ήδη πάνω από 5 χρόνια στη χώρα, ενώ το 30% θέλει να μείνει για πάντα.

Κολομβία και Παναμάς

• Κολομβία: Το 92% δηλώνει ότι το εισόδημά του επαρκεί (έναντι 69% παγκοσμίως). Κανένας συμμετέχων δεν θεώρησε το κόστος ζωής ως σημαντική ανησυχία πριν τη μετεγκατάσταση.

• Παναμάς: Μεγάλη απήχηση στους συνταξιούχους – το 35% των ξένων κατοίκων ανήκουν σε αυτή την κατηγορία (έναντι μόλις 11% παγκοσμίως).

Οι 10 λιγότερο προσιτές χώρες για το 2025

Στον αντίποδα, Καναδάς και Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται στις τελευταίες θέσεις, με το 62% και 61% αντίστοιχα να δηλώνει δυσαρεστημένο από το κόστος ζωής.

• Νορβηγία (37η θέση)

• Αυστραλία (38η θέση)

• Ιρλανδία

• Νότια Κορέα (40η θέση, -25 θέσεις από το 2024)

• Σιγκαπούρη

• Κατάρ (42η θέση)

• Τουρκία

• Φινλανδία

• Ηνωμένο Βασίλειο

• Καναδάς

 Τρεις χώρες μπήκαν για πρώτη φορά στη δεκάδα με το υψηλότερο κόστος: Κατάρ, Αυστραλία και Νότια Κορέα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατατάσσονται στην 35η θέση, κοντά στη δεκάδα των πιο ακριβών χωρών.