Η συγκυρία καθιστά την εξέλιξη ακόμη πιο κρίσιμη. Ο πόλεμος με το Ιράν, σε συνδυασμό με το παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, έχει περιορίσει σημαντικά τις ενεργειακές ροές, οδηγώντας το Brent ακόμη και πάνω από τα 119 δολάρια ανά βαρέλι μετά την έναρξη της σύγκρουσης. Οι αγορές πλέον δεν αντιμετωπίζουν μόνο ζητήματα επάρκειας, αλλά και σοβαρές δυσκολίες στη μεταφορά του πετρελαίου.

Η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ και τον ευρύτερο σχηματισμό ΟΠΕΚ+ πλήττει ιδιαίτερα τη Σαουδική Αραβία, η οποία διαχρονικά αποτελούσε τον βασικό πυλώνα σταθερότητας μέσω της δυνατότητάς της να αυξομειώνει την παραγωγή.

Αμφισβήτηση της συνοχής του ΟΠΕΚ

Για πολλούς αναλυτές, η εξέλιξη δεν ήρθε ως έκπληξη. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εδώ και καιρό εξέφραζαν δυσαρέσκεια για τους περιορισμούς παραγωγής, επιδιώκοντας μεγαλύτερη ευελιξία ώστε να ενισχύσουν το μερίδιό τους στη διεθνή αγορά.

Η χώρα έχει επενδύσει σημαντικά στην αύξηση της παραγωγικής της ικανότητας και στοχεύει να φτάσει τα 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως έως το 2027 — στόχος που θεωρούνταν δύσκολος εντός των περιορισμών του ΟΠΕΚ+.

Η αποδέσμευση από το σύστημα ποσοστώσεων επιτρέπει πλέον πιο επιθετική στρατηγική. Ωστόσο, δημιουργεί και ένα ευρύτερο ερώτημα για το μέλλον του οργανισμού: αν και άλλα μέλη ακολουθήσουν την ίδια κατεύθυνση, η επιρροή του ΟΠΕΚ στις τιμές μπορεί να αποδυναμωθεί σημαντικά.

Βραχυπρόθεσμα σοκ, μακροπρόθεσμες αλλαγές

Παρά τη σοβαρότητα της εξέλιξης, αρκετοί ειδικοί εκτιμούν ότι οι άμεσες επιπτώσεις ίσως είναι περιορισμένες, καθώς η προσοχή των αγορών επικεντρώνεται αυτή τη στιγμή κυρίως στη διαταραχή των μεταφορών μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Σε βάθος χρόνου, όμως, οι ισορροπίες μπορεί να αλλάξουν. Τα ΗΑΕ, όπως και η Σαουδική Αραβία, διαθέτουν σημαντική πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα — στοιχείο που τους έδινε μέχρι σήμερα καθοριστικό ρόλο στον καθορισμό των τιμών.

Εάν μετά την αποκλιμάκωση της κρίσης το Άμπου Ντάμπι αυξήσει σημαντικά την παραγωγή του, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιέσεις στις τιμές. Μια τέτοια εξέλιξη θα ευνοούσε τους καταναλωτές, αλλά θα ενίσχυε τη μεταβλητότητα στις αγορές.

Επιπτώσεις στις σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία

Η κίνηση των ΗΑΕ έχει και γεωπολιτική διάσταση, καθώς επηρεάζει τη σχέση τους με τη Σαουδική Αραβία. Οι δύο χώρες αποτελούσαν για χρόνια τον βασικό άξονα του ΟΠΕΚ+, συντονίζοντας τη στρατηγική τους στην αγορά ενέργειας.

Η αποχώρηση ερμηνεύεται από αρκετούς ως ένδειξη ότι αυτή η συνεργασία παρουσιάζει πλέον ρωγμές. Εάν ο οργανισμός χάσει τη δυνατότητα συντονισμένης δράσης μεταξύ των βασικών του παικτών, η επιρροή του στις διεθνείς τιμές ενδέχεται να περιοριστεί σημαντικά.

Σε αυτό το περιβάλλον, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου εισέρχεται σε μια νέα φάση αυξημένης αβεβαιότητας, όπου η γεωπολιτική ένταση, η ενεργειακή ασφάλεια και ο ανταγωνισμός για μερίδια παραγωγής διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα ασταθές σκηνικό για την παγκόσμια οικονομία.

Η μέση τιμή στο Χρηματιστήριο τον Μάρτιο, μέχρι στιγμής, διαμορφώνεται κάτω από τα 110 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ το Φεβρουάριο ξεπέρασε τα 150 ευρώ. Η υποχώρηση των τιμών οφείλεται κατά κύριο λόγο στο συνδυασμό της αυξημένης παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με τη μειωμένη ζήτηση. Πρόκειται για εποχικό φαινόμενο που επαναλαμβάνεται την άνοιξη και το φθινόπωρο, καθώς υπάρχει ηλιοφάνεια, αλλά και ισχυροί άνεμοι που αυξάνουν την πράσινη παραγωγή σε περίοδο που οι θερμοκρασίες (με εξαίρεση την κακοκαιρία στις αρχές της εβδομάδας) δεν επιβάλλουν τη χρήση θέρμανσης ή κλιματισμού.

Η υπερπαραγωγή των Α.Π.Ε. δημιουργεί, ωστόσο, "παράπλευρες απώλειες" στο "μέτωπο" της ευστάθειας του δικτύου, καθώς όταν η παραγωγή ξεπερνά τη ζήτηση, μπορεί να προκληθούν διακυμάνσεις στην τάση και τη συχνότητα, επηρεάζοντας τη σταθερότητα του δικτύου. Τα προβλήματα εντείνονται περαιτέρω σε περιόδους αργιών, όπως η τρέχουσα (ενόψει της αργίας της 25ης Μαρτίου) και το Πάσχα, οπότε η ζήτηση είναι ακόμα χαμηλότερη.

Για αυτόν τον λόγο οι διαχειριστές των δικτύων μεταφοράς και διανομής (ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ) λαμβάνουν έκτακτα μέτρα περιορισμού της "πράσινης" παραγωγής με αναγκαστικές περικοπές των μονάδων.

Η εικόνα αυτή επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, όμως οι πιέσεις στο δίκτυο αυξάνονται καθώς το παραγωγικό δυναμικό των ΑΠΕ αναπτύσσεται χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη αύξηση της ζήτησης.

Ακόμη και το 2024 οπότε επιβραδύνθηκε ο ρυθμός ανάπτυξης των Α.Π.Ε, προστέθηκαν στο διασυνδεδεμένο σύστημα 580 μεγαβάτ, ανεβάζοντας τη συνολική ισχύ - σύμφωνα με τα στοιχεία του Διαχειριστή ΑΠΕ, ΔΑΠΕΕΠ - στα 12,08 γιγαβάτ. Συγκριτικά, η αιχμή της ζήτησης την περασμένη Κυριακή κυμάνθηκε κοντά στα 7 γιγαβάτ.

Απάντηση στο πρόβλημα των περικοπών της παραγωγής Α.Π.Ε. μπορεί να δώσει η αποθήκευση ενέργειας τόσο στα υδροηλεκτρικά με αντλιοταμίευση όσο και σε μπαταρίες μεγάλης ισχύος που αρχίζουν σταδιακά να εγκαθίστανται από εφέτος στο σύστημα. Επίσης, οι εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας όταν υπάρχει ζήτηση από γειτονικά συστήματα. Όμως, σε συνθήκες υψηλής διείσδυσης των Α.Π.Ε., όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές είναι δύσκολο να εξαλειφθούν οι περικοπές.

Ο Ματς Γιοχάνσον, για παράδειγμα, εγκατέστησε 30 ηλιακά πάνελ με συνολική ικανότητα παραγωγής 13,5 κιλοβάτ στη νοτιοανατολική Σουηδία. Σημειωτέον πως η χώρα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις της κατά κεφαλήν κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρώπη λόγω των κρύων χειμώνων και της έλλειψης ηλιοφάνειας.

Σύμφωνα με δηλώσεις του Γιοχάνσον στο Bloomberg η εγκατάσταση των πάνελ αυτών μειώνει σημαντικά το ενεργειακό κόστος του σπιτιού του. Τα πάνελ έχουν παράγει περισσότερη ενέργεια απ’ όση χρησιμοποιεί η οικογένειά του και έχουν μειώσει το συνολικό ενεργειακό κόστος κατά $2.098 φέτος. 

Παρά τις προσπάθειες αυτές, όμως, οι Ευρωπαίοι ηγέτες τονίζουν πως πρέπει να υπάρξει περαιτέρω μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης στη Γηραιά Ήπειρο, δεδομένης και της σημαντικής μείωσης των αποθεμάτων φυσικού αερίου τις τελευταίες εβδομάδες. Επιπροσθέτως, το πρόβλημα ενδέχεται να επιδεινωθεί περαιτέρω στο εγγύς μέλλον όταν η Ευρώπη δε θα έχει πια καθόλου αποθέματα τα οποία έχει δημιουργήσει μέσω ρωσικών ροών υδρογονανθράκων.

H βρετανική κυβέρνηση λανσάρισε, πρόσφατα, νέο πλαίσιο ύψους 1 δισ. στερλίνων για τη βελτίωση της θερμομόνωσης των λιγότερο ενεργειακά αποδοτικών σπιτιών στη χώρα. Το παρόμοιο πρόγραμμα της Γερμανίας το οποίο είχε τεθεί σε ισχύ πριν την κρίση έχει επίσης επεκταθεί για να συμπεριλάβει μεγαλύτερο αριθμό ακινήτων.

Το αυξημένο ενδιαφέρον της βελτίωσης της ενεργειακής κατανάλωσης έχει αυξήσει και το ενδιαφέρον όσον αφορά τα λεγόμενα και «ακίνητα με παθητική κατανάλωση», τα οποία έχουν εξαιρετικά μειωμένο ενεργειακό κόστος και τα οποία πρωτοεμφανίστηκαν τη δεκαετία του ‘70 μετά την παγκόσμια πετρελαϊκή κρίση. Συνδυάζουν ορισμένες τεχνικές κατασκευής, μόνωσης και εξαερισμού για την εξοικονόμηση ενέργειας και τη θέρμανση του σπιτιού χωρίς τη χρήση καλοριφέρ.

Παρά τις προσπάθειες αυτές, όμως, το αυξημένο κόστος διαβίωσης πιθανώς θα δυσκολέψει οποιαδήποτε ευρεία βελτίωση τέτοιου είδους, αφού πολλά νοικοκυριά απλά δεν έχουν αρκετό εισόδημα.

Σε ό,τι αφορά τις πληρωμές της ΔΕΠΑ προς την Gazprom,  σύμφωνα με τις πληροφορίες που μετέδωσε το ΑΠΕ, η συναλλαγή ολοκληρώθηκε σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, χωρίς παραβίαση των κυρώσεων και σε συνεννόηση με την Gazprom. "Η πληρωμή  πραγματοποιήθηκε σε ευρώ και είναι απολύτως ασφαλής", ανέφεραν οι ίδιες πηγές.

Η εξέλιξη κινείται στην κατεύθυνση που ακολούθησαν και άλλες ευρωπαϊκές εταιρείες και διαμορφώνει προϋποθέσεις - αν δεν υπάρξει ανατροπή του πλαισίου - για συνέχιση της τροφοδοσίας της αγοράς με φυσικό αέριο από την Ρωσία, που αποτελεί σημαντική πηγή για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Χθες, επίσης στις Βρυξέλλες, επιτεύχθηκε συμφωνία μεταξύ κυβέρνησης και Κομισιόν για τις βασικές αρχές του νέου μηχανισμού, συγκράτησης των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας.

Βασικός άξονας του μηχανισμού είναι η επιβολή πλαφόν στην αποζημίωση των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με βάση το κόστος παραγωγής. Έτσι, μια μονάδα ηλεκτροπαραγωγής η οποία σήμερα - με το ισχύον μοντέλο αγοράς - αποζημιώνεται για την ενέργεια που εισφέρει στο σύστημα με την τιμή της ακριβότερης μονάδας που συμμετέχει στην αγορά, στο εξής με την εφαρμογή του μηχανισμού θα αποζημιώνεται με βάση το κόστος παραγωγής. Η συγκράτηση των τιμών χονδρικής σε συνδυασμό με τη συνέχιση της επιδότησης των καταναλωτών που έχει ξεκινήσει από το Σεπτέμβριο οδηγεί στην ελάφρυνση και των τιμών λιανικής του ρεύματος.

Το σχέδιο της νομοθετικής ρύθμισης για την εφαρμογή του μηχανισμού πρόκειται να  σταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή την επόμενη εβδομάδα.

Όπως επεσήμανε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κώστας Σκρέκας, "o νέος μηχανισμός σε συνδυασμό με τις οριζόντιες επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρισμού, θα δημιουργήσει ένα αποτελεσματικό δίχτυ προστασίας για την κοινωνία που δοκιμάζεται από τις εκρηκτικές ανατιμήσεις στην ενέργεια».

Προβλέπεται ακόμη ότι ο μηχανισμός δεν θα επηρεάσει τους όρους της κοινής ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, που σημαίνει ότι η ηλεκτρική ενέργεια που θα εξάγεται μέσω των διεθνών διασυνδέσεων θα εξακολουθήσει να κοστολογείται σύμφωνα με το υπάρχον καθεστώς.