Σύμφωνα με τις σημερινές χρηματιστηριακές καταγραφές, η τιμή spot του χρυσού υποχώρησε κατά 0,3%, στα 4.076,91 δολάρια ανά ουγγιά, ενώ τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης Δεκεμβρίου στις ΗΠΑ σημείωσαν μεγαλύτερες απώλειες. Οι επενδυτές προσπαθούν να αξιολογήσουν τις επιπτώσεις από τις διακυμάνσεις του πετρελαίου, τις προοπτικές των αμερικανικών επιτοκίων και τις γεωπολιτικές εντάσεις.

Η εβδομάδα που άλλαξε την εικόνα

Η άνοδος περίπου 5% μέσα σε μία εβδομάδα αποτελεί σημαντική μεταβολή για ένα περιουσιακό στοιχείο που παραδοσιακά θεωρείται μέσο διατήρησης αξίας. Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι ο χρυσός κινείται χωρίς διακυμάνσεις ή ότι προσφέρει εγγυημένη προστασία στους επενδυτές.

Αντιθέτως, οι απότομες ημερήσιες μεταβολές αναδεικνύουν την ένταση με την οποία οι διεθνείς αγορές αντιδρούν στις οικονομικές ειδήσεις. Η ενίσχυση της ζήτησης μπορεί να συνδέεται με την αναζήτηση ασφαλέστερων τοποθετήσεων, αλλά και με βραχυπρόθεσμες επενδυτικές στρατηγικές.

Ο ρόλος της Federal Reserve

Καθοριστικός παράγοντας για την πορεία του χρυσού παραμένει η νομισματική πολιτική της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας. Ο χρυσός δεν προσφέρει τόκο ή τακτικό εισόδημα, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη σύγκρισή του με τα κρατικά ομόλογα και τις τραπεζικές καταθέσεις.

Όταν οι αγορές αναμένουν υψηλότερα επιτόκια, η διακράτηση χρυσού μπορεί να γίνεται σχετικά λιγότερο ελκυστική. Αντίθετα, οι προσδοκίες για χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής συχνά λειτουργούν υποστηρικτικά για το πολύτιμο μέταλλο.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η επόμενη απόφαση της Fed, καθώς οι επενδυτές αξιολογούν τα στοιχεία για την αμερικανική απασχόληση και τον πληθωρισμό.

Το πετρέλαιο και ο φόβος του πληθωρισμού

Οι διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου προσθέτουν έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας. Η αύξηση του ενεργειακού κόστους μπορεί να ενισχύσει τις πληθωριστικές πιέσεις, επηρεάζοντας τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.

Η σχέση αυτή είναι σύνθετη. Από τη μία πλευρά, ο χρυσός συχνά αντιμετωπίζεται ως μέσο προστασίας έναντι της απώλειας αγοραστικής δύναμης. Από την άλλη, ο υψηλότερος πληθωρισμός μπορεί να οδηγήσει σε αυστηρότερη νομισματική πολιτική, περιορίζοντας την ελκυστικότητά του.

Οι εξελίξεις αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την ελληνική οικονομία, καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη επηρεάζουν νοικοκυριά, επιχειρήσεις και επενδυτικές αποφάσεις.

Οι γεωπολιτικές εντάσεις

Η αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις της στις ενεργειακές αγορές εξακολουθούν να επηρεάζουν την επενδυτική ψυχολογία. Σε περιόδους αυξημένου γεωπολιτικού κινδύνου, ο χρυσός προσελκύει συχνά κεφάλαια που αναζητούν διαφοροποίηση.

Ωστόσο, η συμπεριφορά του δεν είναι πάντοτε προβλέψιμη. Η ενίσχυση του δολαρίου ή μια απότομη ανάγκη ρευστότητας στις αγορές μπορεί να προκαλέσει πωλήσεις ακόμη και σε περιόδους διεθνούς αναταραχής.

Αυτό σημαίνει ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις αποτελούν σημαντικό, αλλά όχι αποκλειστικό, παράγοντα διαμόρφωσης της τιμής.

Η Goldman Sachs αναθεωρεί τις εκτιμήσεις

Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η αναθεώρηση της πρόβλεψης της Goldman Sachs για την τιμή του χρυσού στο τέλος του 2026. Η επενδυτική τράπεζα περιόρισε την εκτίμησή της στα 4.150 δολάρια ανά ουγγιά, από 4.650 δολάρια προηγουμένως.

Η αλλαγή συνδέεται με την αυστηρότερη στάση της Fed και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η διατήρηση υψηλότερων επιτοκίων.

Πρόκειται για πρόβλεψη και όχι για βέβαιη εξέλιξη. Οι εκτιμήσεις των επενδυτικών οίκων μεταβάλλονται ανάλογα με τα οικονομικά δεδομένα και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εγγυημένοι στόχοι τιμών.

Τι σημαίνει για τους Έλληνες επενδυτές

Για τους επενδυτές στην Ελλάδα, η απόδοση του χρυσού εξαρτάται όχι μόνο από τη διεθνή τιμή του σε δολάρια αλλά και από την ισοτιμία ευρώ–δολαρίου.

Επιπλέον, η αγορά φυσικού χρυσού συνοδεύεται από διαφορές μεταξύ τιμών αγοράς και πώλησης, καθώς και ενδεχόμενα κόστη φύλαξης και ασφάλισης. Τα χρηματοοικονομικά προϊόντα που συνδέονται με τον χρυσό έχουν διαφορετική δομή και κινδύνους.

Η αξιολόγηση μιας τέτοιας τοποθέτησης πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις εναλλακτικές αποδόσεις, όπως τα επιτόκια καταθέσεων και δανείων.

Τα επόμενα κρίσιμα επίπεδα

Η περιοχή των 4.000 δολαρίων ανά ουγγιά παραμένει σημαντικό σημείο αναφοράς για την αγορά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελεί εγγυημένο επίπεδο στήριξης.

Η πορεία των αμερικανικών επιτοκίων, η ισχύς του δολαρίου, η ζήτηση από επενδυτές και οι γεωπολιτικές εξελίξεις θα καθορίσουν την επόμενη φάση.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο χρυσός διατηρεί τον ρόλο του ως σημαντικό διεθνές επενδυτικό περιουσιακό στοιχείο, αλλά η ισχυρή εβδομαδιαία άνοδος δεν εξαλείφει τον κίνδυνο νέων διορθώσεων.

Σε καταγραφή της 6ης Νοεμβρίου, η τιμή του Bitcoin διαμορφωνόταν περίπου στα 75.659 δολάρια. Η εικόνα παραμένει ευμετάβλητη, καθώς η αγορά κρυπτονομισμάτων λειτουργεί σε συνεχή βάση, χωρίς το παραδοσιακό ωράριο των χρηματιστηρίων.

Οι μεγάλες διακυμάνσεις των τελευταίων ημερών

Το Bitcoin είχε προηγουμένως επιχειρήσει ανάκαμψη, προσεγγίζοντας την περιοχή των 80.000 δολαρίων. Ωστόσο, η ένταση των πωλήσεων και οι μεταβολές στις προσδοκίες των επενδυτών ανέδειξαν εκ νέου τον υψηλό κίνδυνο που χαρακτηρίζει την αγορά.

Οι απότομες διακυμάνσεις δεν αποτελούν ασυνήθιστο φαινόμενο για τα κρυπτονομίσματα. Σε αντίθεση με παραδοσιακά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, οι τιμές τους μπορούν να μεταβληθούν σημαντικά ακόμη και μέσα σε λίγες ώρες.

Η υψηλή μεταβλητότητα επηρεάζει ιδιαίτερα όσους χρησιμοποιούν δανεισμό ή προϊόντα μόχλευσης, καθώς ακόμη και μια σχετικά σύντομη πτώση μπορεί να οδηγήσει σε αναγκαστική ρευστοποίηση θέσεων.

Η Wall Street επηρεάζει τα κρυπτονομίσματα

Οι πιέσεις στις αμερικανικές τεχνολογικές μετοχές επηρεάζουν τη συνολική διάθεση των επενδυτών για ανάληψη κινδύνου. Όταν τα χρηματιστήρια καταγράφουν μεγάλες απώλειες, αρκετοί επενδυτές περιορίζουν την έκθεσή τους σε περιουσιακά στοιχεία υψηλής μεταβλητότητας.

Το Bitcoin μπορεί να επηρεαστεί από αυτή τη συμπεριφορά, ιδιαίτερα όταν μεγάλα επενδυτικά χαρτοφυλάκια προχωρούν σε γενικευμένη μείωση θέσεων.

Ωστόσο, η συσχέτιση του Bitcoin με τις τεχνολογικές μετοχές δεν είναι σταθερή. Μεταβάλλεται ανάλογα με τις συνθήκες ρευστότητας, τις προσδοκίες και τη σύνθεση των επενδυτών.

Ο ρόλος των αμερικανικών εκλογών

Οι πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν πρόσθετη πηγή αβεβαιότητας. Οι επενδυτές αξιολογούν τις πιθανές επιπτώσεις των ενδιάμεσων εκλογών στη δημοσιονομική πολιτική, στη ρύθμιση των ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων και στη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Οι προσδοκίες για αλλαγές στο κανονιστικό πλαίσιο μπορούν να επηρεάσουν τη ζήτηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε πολιτική εξέλιξη έχει άμεση και μετρήσιμη επίδραση στην τιμή.

Η αγορά αναζητεί μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με την εποπτεία των ανταλλακτηρίων, τη λειτουργία των επενδυτικών προϊόντων και την προστασία των επενδυτών.

Τα ETF και οι θεσμικοί επενδυτές

Η ανάπτυξη επενδυτικών προϊόντων που προσφέρουν έκθεση στο Bitcoin έχει ενισχύσει τη σύνδεση της αγοράς κρυπτονομισμάτων με το παραδοσιακό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Οι εισροές κεφαλαίων σε τέτοια προϊόντα μπορούν να αυξήσουν τη ζήτηση, ενώ οι εκροές μπορούν να ενισχύσουν τις πιέσεις. Η επίδραση εξαρτάται από το μέγεθος των συναλλαγών και τη συνολική ρευστότητα.

Η θεσμική συμμετοχή δεν εξαλείφει τη μεταβλητότητα. Αντίθετα, σε περιόδους γενικευμένης αναταραχής, οι επενδυτές ενδέχεται να ρευστοποιούν ταυτόχρονα διαφορετικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων.

Bitcoin και χρυσός: Δύο διαφορετικές αγορές

Η σύγκριση με τον χρυσό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς το πολύτιμο μέταλλο οδεύει προς εβδομαδιαία άνοδο περίπου 5%, ενώ το Bitcoin αντιμετωπίζει σημαντικές πιέσεις.

Παρότι το Bitcoin παρουσιάζεται συχνά ως ψηφιακή εναλλακτική του χρυσού, τα δύο περιουσιακά στοιχεία εμφανίζουν ουσιαστικές διαφορές. Ο χρυσός διαθέτει μακρά ιστορία ως μέσο αποθήκευσης αξίας, ενώ το Bitcoin αποτελεί πολύ νεότερη αγορά, με διαφορετική δομή και μεγαλύτερη ιστορική μεταβλητότητα.

Η περιορισμένη προσφορά Bitcoin δεν συνεπάγεται σταθερή τιμή ή εγγυημένη διατήρηση αγοραστικής δύναμης.

Τι πρέπει να προσέχουν οι επενδυτές

Η διαχείριση κινδύνου αποτελεί βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε έκθεση σε κρυπτονομίσματα. Οι επενδυτές χρειάζεται να αξιολογούν όχι μόνο την πιθανότητα ανόδου αλλά και το ενδεχόμενο σημαντικών απωλειών.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν η χρήση μόχλευσης, οι χρεώσεις συναλλαγών, η φύλαξη ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων και η επιλογή παρόχων υπηρεσιών.

Η επένδυση σε Bitcoin δεν προσφέρει εγγυημένο εισόδημα και δεν διαθέτει την ίδια προστασία με τις τραπεζικές καταθέσεις. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να συγχέεται με συμβατικά αποταμιευτικά προϊόντα.

Πού στρέφεται τώρα η προσοχή

Οι επενδυτές παρακολουθούν την περιοχή των 75.000 δολαρίων ως σημείο αναφοράς της πρόσφατης διακύμανσης, ενώ η επιστροφή προς τα 80.000 δολάρια θα αποτελούσε ένδειξη ανανεωμένης αγοραστικής ζήτησης. Τα επίπεδα αυτά δεν συνιστούν εγγυημένα τεχνικά όρια ή πρόβλεψη μελλοντικής πορείας.

Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσουν οι εξελίξεις στη Wall Street, οι προσδοκίες για τα αμερικανικά επιτόκια και η συμπεριφορά των μεγάλων επενδυτικών κεφαλαίων.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το Bitcoin εξακολουθεί να αποτελεί αγορά σημαντικών ευκαιριών αλλά και υψηλού κινδύνου, στην οποία οι βραχυπρόθεσμες μεταβολές μπορούν να ανατρέψουν γρήγορα τις προσδοκίες.

Μετά από μια περίοδο ασυνήθιστα χαμηλής μεταβλητότητας κατά τους θερινούς μήνες, οι αγορές επιτοκίων κατέγραψαν σημαντική αύξηση των διακυμάνσεων, καθώς οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων αμερικανικών κρατικών ομολόγων κινήθηκαν εκτός των προηγούμενων ορίων τους. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τη λιγότερο υποστηρικτική στάση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed), τις αυξημένες γεωπολιτικές εντάσεις και τις ανησυχίες για την πορεία του πληθωρισμού και της δημοσιονομικής πολιτικής.

Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές της Bank of America, η άνοδος της μεταβλητότητας δεν αποτυπώνει απλώς μια προσωρινή αντίδραση των αγορών στις υψηλότερες αναμενόμενες αποδόσεις των ομολόγων. Αντίθετα, φαίνεται να αντανακλά μια ευρύτερη αναπροσαρμογή των προσδοκιών, η οποία ενδέχεται να διατηρήσει τη μεταβλητότητα σε υψηλότερα επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι είχε αρχικά προεξοφληθεί.

Πώς επηρεάζονται μετοχές και εταιρικά ομόλογα

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αυξανόμενη επίδραση της μεταβλητότητας των επιτοκίων στις επενδύσεις υψηλότερου κινδύνου. Σύμφωνα με την ανάλυση, η αύξηση των διακυμάνσεων έχει ήδη συμβάλει στη διεύρυνση των περιθωρίων απόδοσης των εταιρικών ομολόγων, ακόμη και χωρίς αντίστοιχη επιδείνωση των οικονομικών μεγεθών των επιχειρήσεων.

Στην αγορά εταιρικού χρέους, τόσο τα ομόλογα επενδυτικής βαθμίδας (Investment Grade – IG) όσο και εκείνα υψηλής απόδοσης (High Yield – HY) έχουν επηρεαστεί από τη νέα κατάσταση. Τα πρώτα εμφανίζουν αυξημένη ευαισθησία λόγω της μεγαλύτερης έκθεσής τους στις μεταβολές των επιτοκίων, ενώ τα δεύτερα επηρεάζονται επιπλέον από τη ρευστότητα και τις συνθήκες χρηματοδότησης.

Η Bank of America υπογραμμίζει ότι η διεύρυνση των πιστωτικών περιθωρίων δεν οφείλεται απαραίτητα σε αυξανόμενες ανησυχίες για εταιρικές αθετήσεις πληρωμών. Αντίθετα, οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερη αποζημίωση για την ανάληψη κινδύνου, καθώς η μεταβλητότητα αυξάνει το κόστος αντιστάθμισης και επιβαρύνει τη ρευστότητα των αγορών.

Την ίδια στιγμή, τα δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου εμφανίζονται περισσότερο ανθεκτικά, καθώς έχουν μικρότερη άμεση έκθεση στον κίνδυνο που συνδέεται με τη διάρκεια των τίτλων. Η διαφοροποίηση αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι οι πρόσφατες πιέσεις στην αγορά εταιρικού χρέους προέρχονται κυρίως από τις διακυμάνσεις των επιτοκίων και όχι από ουσιαστική επιδείνωση της πιστοληπτικής ικανότητας των επιχειρήσεων.

Το κρίσιμο όριο του δείκτη MOVE

Η ανάλυση εντοπίζει συγκεκριμένα επίπεδα μεταβλητότητας πέρα από τα οποία οι επενδύσεις υψηλότερου κινδύνου αρχίζουν να εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία. Με βάση ιστορικά δεδομένα, τα κρίσιμα επίπεδα του δείκτη MOVE, που παρακολουθεί την αναμενόμενη μεταβλητότητα στην αγορά αμερικανικών κρατικών ομολόγων, συγκεντρώνονται περίπου μεταξύ 90 και 110 μονάδων βάσης.

Οι μετοχικές αγορές τείνουν να αντιδρούν νωρίτερα από τα εταιρικά ομόλογα, με τα σχετικά όρια να διαμορφώνονται μεταξύ 85 και 100 μονάδων βάσης, ανάλογα με την επενδυτική κατηγορία. Αντίστοιχα, για τα εταιρικά ομόλογα επενδυτικής βαθμίδας τα επίπεδα κυμαίνονται περίπου μεταξύ 95 και 105 μονάδων βάσης, ενώ για τα ομόλογα υψηλής απόδοσης μεταξύ 100 και 110.

Κατά τον χρόνο σύνταξης της έκθεσης, ο δείκτης MOVE βρισκόταν κοντά στις 98,5 μονάδες βάσης, δηλαδή εντός της περιοχής όπου οι επιδράσεις της μεταβλητότητας στις αγορές γίνονται περισσότερο αισθητές.

Οι αναλυτές διευκρινίζουν ότι τα συγκεκριμένα επίπεδα δεν αποτελούν όρια πέρα από τα οποία οι αποδόσεις των επενδύσεων γίνονται αυτομάτως αρνητικές. Πρόκειται για ζώνες μετάβασης, στις οποίες τα ιστορικά πλεονεκτήματα των περιόδων χαμηλής μεταβλητότητας εξασθενούν σημαντικά.

Οι εξελίξεις στην Ευρώπη

Η αύξηση της μεταβλητότητας δεν περιορίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Ευρώπη, οι διακυμάνσεις των επιτοκίων ενισχύθηκαν αισθητά κατά το τρίτο τρίμηνο του 2026, καθώς οι αγορές αναθεώρησαν τις εκτιμήσεις τους για τη μελλοντική πορεία της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Οι πληθωριστικές πιέσεις που συνδέονται με τις τιμές της ενέργειας, οι δημοσιονομικές εξελίξεις και οι ανησυχίες για τον κίνδυνο διάρκειας των ομολόγων συνέβαλαν επίσης στην αύξηση της μεταβλητότητας, ιδιαίτερα στα βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα τμήματα της καμπύλης επιτοκίων.

Ωστόσο, η Bank of America εκτιμά ότι η πορεία των ευρωπαϊκών και αμερικανικών αγορών ενδέχεται να διαφοροποιηθεί το επόμενο διάστημα. Ειδικότερα, αναμένει υποχώρηση της βραχυπρόθεσμης μεταβλητότητας στην Ευρώπη σε σχέση με τις ΗΠΑ, καθώς θα σταθεροποιούνται οι προσδοκίες για την ΕΚΤ, τον ενεργειακό πληθωρισμό και τα ευρωπαϊκά ασφάλιστρα κινδύνου.

Παράλληλα, η αβεβαιότητα για τη μεσοπρόθεσμη πορεία της ευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής εκτιμάται ότι θα συνεχίσει να στηρίζει τη μεταβλητότητα σε μεγαλύτερους χρονικούς ορίζοντες. Στις ΗΠΑ, αντίστοιχα, η αβεβαιότητα γύρω από τις αποφάσεις της Fed και τις πληθωριστικές πιέσεις αναμένεται να διατηρήσει τις διακυμάνσεις σε σχετικά υψηλά επίπεδα.

Οι προβλέψεις για το 2027

Όσον αφορά τις προοπτικές, η Bank of America εκτιμά ότι η μεταβλητότητα των επιτοκίων θα υποχωρήσει σταδιακά από τα πρόσφατα υψηλά επίπεδα, χωρίς ωστόσο να επιστρέψει σύντομα στις ιδιαίτερα ήπιες συνθήκες που επικρατούσαν πριν από τον Σεπτέμβριο του 2026.

Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι αναλυτές δεν διακρίνουν σημαντικούς παράγοντες που θα μπορούσαν να αναστρέψουν την πρόσφατη ανοδική τάση των αποδόσεων των αμερικανικών κρατικών ομολόγων εντός του Οκτωβρίου. Αντίθετα, ο Νοέμβριος ενδέχεται να προσφέρει περισσότερα περιθώρια αποκλιμάκωσης, με αφορμή τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ και τις ανακοινώσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών για το πρόγραμμα αναχρηματοδότησης του δημόσιου χρέους.

Ένα ενδεχόμενο εκλογικό αποτέλεσμα που θα ενίσχυε τους Δημοκρατικούς, σε συνδυασμό με πιθανή μείωση των εκδόσεων μακροπρόθεσμων κρατικών τίτλων, θα μπορούσε να λειτουργήσει υποστηρικτικά για την αγορά ομολόγων. Οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να συμβάλουν στον περιορισμό της μεταβλητότητας προς τα τέλη Νοεμβρίου ή τις αρχές Δεκεμβρίου, χωρίς όμως να θεωρείται πιθανή η πλήρης επιστροφή στις συνθήκες του καλοκαιριού.

Για το πρώτο εξάμηνο του 2027, η τράπεζα προβλέπει ότι οι αγορές θα εξακολουθήσουν να χαρακτηρίζονται από αυξημένη αβεβαιότητα. Η μελλοντική στάση της Fed, οι πολιτικές ισορροπίες στο νέο Κογκρέσο και οι συνεχιζόμενοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι αναμένεται να διατηρήσουν τη μεταβλητότητα σε υψηλότερο επίπεδο ισορροπίας.

Πιο ουσιαστική αποκλιμάκωση τοποθετείται στο δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν εκτιμάται ότι θα αρχίσει να εξασθενεί η πρόσφατη δυναμική αναθέρμανσης του πληθωρισμού και της οικονομικής δραστηριότητας.

Δύο πιθανά μακροοικονομικά σενάρια θα μπορούσαν να διευκολύνουν αυτή τη μετάβαση: μια ομαλή προσγείωση της αμερικανικής οικονομίας, που θα οδηγούσε τις αγορές να προεξοφλήσουν μειώσεις επιτοκίων από τη Fed, ή ένα σενάριο διατήρησης της οικονομικής ανθεκτικότητας χωρίς ύφεση, στο οποίο η κεντρική τράπεζα θα μπορούσε να διατηρήσει αξιόπιστα τα επιτόκια αμετάβλητα.

Συνολικά, η Bank of America εκτιμά ότι η μεταβλητότητα των επιτοκίων έχει εισέλθει σε μια νέα, υψηλότερη ζώνη, αποκτώντας κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση των αποδόσεων διαφορετικών κατηγοριών επενδύσεων. Παρότι αναμένονται επιμέρους περίοδοι αποκλιμάκωσης, η ουσιαστική επιστροφή σε ένα πιο σταθερό περιβάλλον μετατίθεται για το δεύτερο μισό του 2027, με τις διακυμάνσεις των επιτοκίων να παραμένουν μέχρι τότε καθοριστικός παράγοντας για τις μετοχές, τα εταιρικά ομόλογα και τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές συνθήκες.

Στο Προσχέδιο του Κρατικού Προυπολογισμού 2027 που κατέθεσε σήμερα στη Βουλή ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας Κυριάκος Πιερρακάκης προβλέπεται ότι, δεδομένων των υψηλών ταμειακών διαθεσίμων του Ελληνικού Δημοσίου καθώς και των σχετικά περιορισμένων χρηματοδοτικών αναγκών του για το έτος 2027, συνεπεία και των πρόωρων αποπληρωμών, η δανειακή στρατηγική για το επόμενο έτος αναμένεται να είναι και πάλι περιορισμένη, στα ίδια περίπου επίπεδα με το 2026.

Υπενθυμίζεται ότι από την αρχή του χρόνου το Ελληνικό Δημόσιο έχει αντλήσει από τις αγορές μέσω ομολογιακών εκδόσεων περίπου 7,5 δις.ευρώ.

Το καλοκαίρι 2026 πραγματοποιήθηκε η πέμπτη πρόωρη αποπληρωμή των ευρωπαϊκών δανείων του GLF, τα οποία έχουν κυμαινόμενο επιτόκιο, με την αναλογική αποπληρωμή δανείων που λήγουν το 1ο και το 2ο τρίμηνο του 2029, το 1ο και το 2ο τρίμηνο του 2035 και την πλήρη αποπληρωμή δανείων που λήγουν τα έτη 2033 και 2034, συνολικού ύψους 6,943 δις . ευρώ. Επιπλέον, στις αρχές Οκτωβρίου 2026 ολοκληρώθηκε η πρόωρη αποπληρωμή δανείων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ) - European Financial Stability Facility (EFSF) ύψους 2,500 δις ευρώ, ενώ πριν το τέλος του έτους αναμένεται να ολοκληρωθεί η προαγορά ομολογιακού δανείου του Ελληνικού Δημοσίου ύψους 2,200 δισ ευρώ, λήξης Δεκεμβρίου 2027.

Όπως αναφέρεται στο Προσχέδιο για την εξόφληση των δανείων του Μηχανισμού Greek Loan Facility (GLF) που πραγματοποιήθηκε τα τρία τελευταία χρόνια (2024,2025,2026) , έγινε πλήρης χρήση του ποσού των 1,69 δισ. ευρώ, που αποτελούσε το επονομαζόμενο «αποθεματικό προσόδων από τις αγορές κεφαλαίου» (cash buffer).

Οι εξελίξεις αυτές συνέβαλαν στην μείωση του Χρέους της της Κεντρικής Διοίκησης, το οποίο εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί σε 411,579 δις ευρώ ή σε 157,1% ως ποσοστό του ΑΕΠ στο τέλος του 2026 έναντι 406.181 δις ευρώ ή 163,5% ως ποσοστό του ΑΕΠ το 2025, παρουσιάζοντας μείωση κατά 6,4 ποσοστιαίες μονάδες έναντι του 2025. Το 2027 το ύψος του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης προβλέπεται ότι θα διαμορφωθεί σε 406.252 δις. ευρώ ή σε 147,9% ως ποσοστό του ΑΕΠ, παρουσιάζοντας μείωση κατά 9,2 ποσοστιαίες μονάδες έναντι του 2026.

Οσον αφορά στην στόχευση της δανειακής στρατηγικής, αυτή συνίσταται στη διασφάλιση της συνεχούς εκδοτικής παρουσίας του Ελληνικού Δημοσίου στις διεθνείς αγορές κεφαλαίων, στην περαιτέρω παροχή εκδόσεων υψηλής ρευστότητας με κατά το δυνατόν διατήρηση της ήδη εκτεταμένης φυσικής ωρίμανσής τους, στη μείωση των περιθωρίων δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου καθώς και στην επιπρόσθετη διασφάλιση της συνέπειας του Ελληνικού Δημοσίου ως κρατικού εκδότη με χαρακτηριστικά χώρας της Ευρωζώνης.

Ταυτόχρονα, στο πλαίσιο των ευκαιριών που παρέχονται στο βραχυχρόνιο τμήμα της ευρωπαϊκής καμπύλης, θα αξιοποιηθούν στον μέγιστο δυνατό βαθμό οι υφιστάμενες θέσεις και τα χαρακτηριστικά του ελληνικού χαρτοφυλακίου δημοσίου χρέους. Τέλος, θα συνεχιστεί η πολιτική των πρόωρων αποπληρωμών χρέους και συγκεκριμένα των δανείων που προέρχονται από τον επίσημο τομέα, δηλαδή των διμερών δανείων με τις χώρες της Ευρωζώνης, με χρήση και μέρους των ταμειακών διαθεσίμων. Κύριος στόχος είναι η αποπληρωμή των εν λόγω διμερών δανείων τουλάχιστον μία δεκαετία νωρίτερα από την τελική ημερομηνία λήξης τους, ήτοι το αργότερο έως το 2031, ούτως ώστε το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης να μειωθεί τόσο ως απόλυτο μέγεθος όσο και ως ποσοστό του ΑΕΠ.

Κατά το επόμενο έτος θα διατηρηθούν οι βασικοί μεσοπρόθεσμοι στόχοι διαχείρισης του χαρτοφυλακίου δημοσίου χρέους, όπως είναι η πλήρης αντιστάθμιση του συναλλαγματικού κινδύνου για τα δάνεια εκτός ευρώ και η διατήρηση της υφιστάμενης αναλογίας χρέους σταθερού επιτοκίου στο σύνολο του χαρτοφυλακίου.

Γιατί ξεπουλούν τα ομόλογα

Όταν οι επενδυτές πουλούν μαζικά κρατικά ομόλογα, οι τιμές τους υποχωρούν και οι αποδόσεις τους ανεβαίνουν. Αυτή ακριβώς η κίνηση καταγράφεται σήμερα σε μεγάλο μέρος της παγκόσμιας αγοράς.

Ο βασικός φόβος είναι ότι η νέα άνοδος των ενεργειακών τιμών μπορεί να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό και να υποχρεώσει τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες να διατηρήσουν τα επιτόκια υψηλά για περισσότερο ή ακόμη και να προχωρήσουν σε νέες αυξήσεις.

Το ακριβότερο πετρέλαιο μεταφέρεται στο κόστος μεταφορών, παραγωγής και τελικά στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές. Έτσι, οι αγορές επανατιμολογούν ήδη τις προσδοκίες τους για τη μελλοντική πορεία των επιτοκίων.

Ιαπωνία: Στο 3% το 10ετές για πρώτη φορά από το 1996

Η πιο εντυπωσιακή κίνηση καταγράφεται στην Ιαπωνία.

Η απόδοση του 10ετούς ιαπωνικού κρατικού ομολόγου έφτασε το 3%, επίπεδο που είχε να καταγραφεί από τον Σεπτέμβριο του 1996.

Πρόκειται για τεράστια αλλαγή για μια οικονομία που επί δεκαετίες ήταν συνώνυμη με τα μηδενικά ή ακόμη και αρνητικά επιτόκια.

Η απόδοση του 10ετούς ιαπωνικού τίτλου έχει υπερτριπλασιαστεί μέσα σε περίπου δύο χρόνια, καθώς οι επενδυτές βλέπουν υψηλότερο πληθωρισμό και αυξανόμενη πιθανότητα ταχύτερων αυξήσεων επιτοκίων από την Τράπεζα της Ιαπωνίας.

Στα ύψη και τα αμερικανικά ομόλογα

Οι πιέσεις είναι έντονες και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς Treasury κινείται κοντά στο 4,8%, ενώ οι μακροπρόθεσμοι τίτλοι έχουν βρεθεί σε επίπεδα που δεν είχαν εμφανιστεί εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες.

Η εικόνα αυτή επηρεάζει άμεσα και τη Wall Street, καθώς οι υψηλότερες αποδόσεις των κρατικών ομολόγων κάνουν τις μετοχές λιγότερο ελκυστικές σε σχετικούς όρους.

Οι πιέσεις είναι μεγαλύτερες στις τεχνολογικές εταιρείες, επειδή οι αποτιμήσεις τους στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στα κέρδη που αναμένονται τα επόμενα χρόνια.

Η Ευρώπη πληρώνει ακριβότερα

Ανάλογη εικόνα διαμορφώνεται στην Ευρώπη, όπου οι αποδόσεις των κρατικών τίτλων έχουν αυξηθεί σημαντικά.

Το γερμανικό 10ετές Bund, το βασικό σημείο αναφοράς της Ευρωζώνης, έχει κινηθεί σε επίπεδα άνω του 3,3%, τα υψηλότερα εδώ και περίπου 15 χρόνια.

Στη Βρετανία οι πιέσεις είναι ακόμη εντονότερες, με το κόστος μακροπρόθεσμου δανεισμού να βρίσκεται σε επίπεδα που παραπέμπουν στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει πλέον να προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις για να προσελκύσουν επενδυτές στις νέες εκδόσεις χρέους.

Το πετρέλαιο αλλάζει ξανά τις ισορροπίες

Καταλύτης για το νέο sell-off αποτελεί η άνοδος των τιμών του πετρελαίου πάνω από τα 90 δολάρια το βαρέλι.

Οι νέες εντάσεις στη Μέση Ανατολή και οι ανησυχίες για τις ενεργειακές ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν επαναφέρει το γεωπολιτικό premium στις τιμές.

Για την αγορά ομολόγων αυτό δημιουργεί έναν άμεσο κίνδυνο: υψηλότερη ενέργεια σημαίνει υψηλότερος πληθωρισμός.

Και υψηλότερος πληθωρισμός σημαίνει ότι η Federal Reserve, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και οι υπόλοιπες μεγάλες κεντρικές τράπεζες μπορεί να χρειαστεί να διατηρήσουν αυστηρότερη νομισματική πολιτική.

Τα τεράστια κρατικά χρέη ανησυχούν τους επενδυτές

Πίσω από το sell-off υπάρχει όμως και ένα βαθύτερο πρόβλημα: το ύψος του παγκόσμιου δημόσιου χρέους.

Οι επενδυτές αρχίζουν να απαιτούν μεγαλύτερη απόδοση για να χρηματοδοτούν κυβερνήσεις με υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα και συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες δανεισμού.

Στις ΗΠΑ το δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια, ενώ στις περισσότερες χώρες του G7 το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ βρίσκεται πάνω από το 100%.

Όσο περισσότερα ομόλογα πρέπει να εκδίδουν οι κυβερνήσεις, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η προσφορά τίτλων στην αγορά. Εάν η ζήτηση δεν αυξάνεται αντίστοιχα, οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερη απόδοση.

Επιστρέφουν οι «bond vigilantes»

Στις αγορές έχει επιστρέψει έτσι ένας όρος που χρησιμοποιούνταν ιδιαίτερα σε προηγούμενες δεκαετίες: οι bond vigilantes.

Πρόκειται ουσιαστικά για επενδυτές που «τιμωρούν» κυβερνήσεις όταν θεωρούν ότι η δημοσιονομική πολιτική τους γίνεται υπερβολικά χαλαρή.

Πουλούν κρατικά ομόλογα, πιέζοντας τις τιμές χαμηλότερα και τις αποδόσεις υψηλότερα. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνουν το κόστος δανεισμού και ασκούν έμμεση πίεση στις κυβερνήσεις να περιορίσουν τα ελλείμματα.

Η σημερινή κατάσταση δείχνει ότι η δημοσιονομική αξιοπιστία αποκτά ξανά τεράστια σημασία.

Τι σημαίνει για επιχειρήσεις και νοικοκυριά

Η άνοδος των κρατικών αποδόσεων δεν παραμένει περιορισμένη στις οθόνες των traders.

Τα κρατικά ομόλογα λειτουργούν ως βάση πάνω στην οποία τιμολογείται μεγάλο μέρος του ιδιωτικού δανεισμού.

Όταν ανεβαίνει το κόστος δανεισμού μιας κυβέρνησης, ακολουθούν συνήθως προς τα πάνω οι αποδόσεις των εταιρικών ομολόγων, τα επιτόκια επιχειρηματικών δανείων και, με διαφορετικό χρόνο μετάδοσης, το κόστος στεγαστικής πίστης.

Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, τα στεγαστικά επιτόκια κινούνται ήδη κοντά στο 6,7%, περιορίζοντας σημαντικά την αγοραστική δυνατότητα των νοικοκυριών.

Γιατί επηρεάζονται οι μετοχές

Το sell-off στα ομόλογα εξηγεί επίσης ένα μέρος των σημερινών πιέσεων στις διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές.

Όταν ένας κρατικός τίτλος προσφέρει απόδοση κοντά στο 5%, ένας επενδυτής έχει μικρότερο κίνητρο να αναλάβει τον μεγαλύτερο κίνδυνο μιας μετοχής.

Παράλληλα, το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης περιορίζει τις επενδύσεις των επιχειρήσεων και αυξάνει τις δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους τους.

Οι εταιρείες υψηλής ανάπτυξης και ιδιαίτερα η τεχνολογία είναι συνήθως περισσότερο ευάλωτες σε αυτό το περιβάλλον.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η διεθνής άνοδος των αποδόσεων είναι επίσης σημαντική, καθώς το κόστος νέου κρατικού δανεισμού επηρεάζεται από τις συνθήκες που επικρατούν στην Ευρωζώνη.

Η χώρα έχει όμως ένα σημαντικό πλεονέκτημα: το ελληνικό δημόσιο χρέος διαθέτει μεγάλη μέση διάρκεια, σημαντικό μέρος του βρίσκεται σε επίσημους πιστωτές και οι ετήσιες ανάγκες αναχρηματοδότησης είναι περισσότερο ελεγχόμενες σε σχέση με άλλες χώρες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα μένει ανεπηρέαστη από ένα παγκόσμιο sell-off. Σημαίνει όμως ότι η μετάδοση του σοκ στο συνολικό κόστος εξυπηρέτησης του ελληνικού χρέους δεν γίνεται άμεσα και στο σύνολό του.

Η μεγάλη αλλαγή στις παγκόσμιες αγορές

Για περισσότερο από μία δεκαετία μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις είχαν συνηθίσει σε εξαιρετικά χαμηλό κόστος χρήματος.

Αυτή η εποχή φαίνεται πλέον μακρινή.

Το σημερινό sell-off υπενθυμίζει ότι οι αγορές απαιτούν ξανά σημαντική απόδοση για να χρηματοδοτήσουν κυβερνήσεις και επιχειρήσεις, ιδιαίτερα όταν ο πληθωρισμός παραμένει επίμονος και τα χρέη αυξάνονται.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η άνοδος των αποδόσεων θα σταθεροποιηθεί ή αν θα μετατραπεί σε έναν νέο κύκλο παγκόσμιας ανατιμολόγησης του χρέους.

Στη δεύτερη περίπτωση, οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στις αγορές ομολόγων: θα περάσουν στις μετοχές, στις επιχειρήσεις, στα στεγαστικά δάνεια, στις επενδύσεις και τελικά στην πραγματική οικονομία.

Ο πόλεμος που ξεκίνησε πριν από έξι μήνες εξελίχθηκε σε μια παρατεταμένη γεωπολιτική και ενεργειακή κρίση, χωρίς να διαφαίνεται ακόμη οριστική διέξοδος.Κι όμως, οι επενδυτές φαίνεται ότι σταδιακά προσαρμόστηκαν στη νέα πραγματικότητα.Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο σκηνικό: η Μέση Ανατολή παραμένει εξαιρετικά ασταθής, αλλά μεγάλο μέρος των διεθνών αγορών συμπεριφέρεται σαν να έχει πλέον ενσωματώσει τον πόλεμο στις αποτιμήσεις.

Το σοκ που φοβήθηκαν οι αγορές

Όταν ξέσπασε η σύγκρουση, η πρώτη αντίδραση ήταν έντονη. Το βασικότερο πρόβλημα δεν ήταν μόνο η ίδια η στρατιωτική αντιπαράθεση, αλλά ο φόβος για την ενεργειακή τροφοδοσία της παγκόσμιας οικονομίας.Στο επίκεντρο βρέθηκαν αμέσως τα Στενά του Ορμούζ, από όπου υπό φυσιολογικές συνθήκες περνά περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών ροών.

Η προοπτική μιας μεγάλης και παρατεταμένης διακοπής δημιούργησε φόβους για νέο ενεργειακό σοκ, εκτόξευση του πληθωρισμού και σημαντική επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας.Οι χειρότερες προβλέψεις, ωστόσο, δεν επιβεβαιώθηκαν πλήρως.

Το πετρέλαιο παραμένει η μεγάλη πληγή

Η αγορά ενέργειας ήταν εκείνη που δέχθηκε το μεγαλύτερο πλήγμα.Οι περιορισμένες ροές μέσω του Ορμούζ, οι ζημιές σε ενεργειακές υποδομές και η αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου οδήγησαν τις τιμές του πετρελαίου και κυρίως των διυλισμένων προϊόντων σημαντικά υψηλότερα.Ιδιαίτερα αισθητές είναι οι πιέσεις στο ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα, καθώς οι διαταραχές δεν αφορούν μόνο την παραγωγή αργού αλλά και τις δυνατότητες διύλισης στην περιοχή.Το ενεργειακό κόστος παραμένει έτσι ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία.

Οι μετοχές αρνήθηκαν να καταρρεύσουν

Εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο παράδοξο του εξαμήνου.Παρά τον πόλεμο, τις ενεργειακές αναταράξεις και τους φόβους για τον πληθωρισμό, οι διεθνείς μετοχές επέδειξαν αξιοσημείωτη αντοχή.Ο παγκόσμιος δείκτης MSCI World κατάφερε ακόμη και να κινηθεί σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.Οι επενδυτές φαίνεται ότι σταδιακά διαχώρισαν τις επιχειρήσεις και τους κλάδους που επηρεάζονται άμεσα από τη σύγκρουση από εκείνους που συνεχίζουν να εμφανίζουν ισχυρές προοπτικές ανάπτυξης.Και σε αυτή την εξίσωση υπάρχει ένας μεγάλος πρωταγωνιστής.

Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ως αντίβαρο

Η επενδυτική έκρηξη γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη συνέχισε να στηρίζει ιδιαίτερα τις αμερικανικές τεχνολογικές μετοχές.Οι τεράστιες επενδύσεις σε data centers, προηγμένους επεξεργαστές, cloud υποδομές και εφαρμογές AI έχουν δημιουργήσει έναν ξεχωριστό οικονομικό κύκλο, ο οποίος μέχρι στιγμής αποδεικνύεται αρκετά ισχυρός ώστε να αντισταθμίζει μέρος της γεωπολιτικής αβεβαιότητας.Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η Wall Street και οι παγκόσμιοι χρηματιστηριακοί δείκτες δεν ακολούθησαν την πορεία που θα περίμενε κανείς από μια τόσο σοβαρή ενεργειακή κρίση.Οι επενδυτές εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η τεχνολογική επανάσταση μπορεί να δημιουργήσει μεγάλες αυξήσεις παραγωγικότητας και εταιρικών κερδών τα επόμενα χρόνια.

Η παγκόσμια οικονομία άντεξε καλύτερα από τις προβλέψεις

Το δεύτερο στοιχείο που στήριξε τις αγορές ήταν η ανθεκτικότητα της πραγματικής οικονομίας.Οι μεγάλες οικονομίες σήμερα καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια ανά μονάδα οικονομικής παραγωγής σε σχέση με τις δεκαετίες του 1970 και του 1980.Αυτό σημαίνει ότι μια αύξηση του πετρελαίου, όσο επώδυνη και αν είναι, δεν προκαλεί αυτομάτως την ίδια οικονομική καταστροφή που θα προκαλούσε πριν από μισό αιώνα.Παράλληλα, η ισχυρή κατανάλωση σε ορισμένες μεγάλες οικονομίες και οι επενδύσεις στην τεχνολογία έχουν περιορίσει μέρος του πλήγματος.

Το ΔΝΤ έχει κατεβάσει τον πήχη

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόλεμος δεν έχει οικονομικό κόστος.Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει αναθεωρήσει προς τα κάτω τις προβλέψεις του για την παγκόσμια ανάπτυξη.Η πρόβλεψη για το 2026 έχει περιοριστεί στο 3%, από 3,3% που αναμενόταν στην αρχή του έτους.Η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή, αλλά σε μια παγκόσμια οικονομία δεκάδων τρισεκατομμυρίων δολαρίων μεταφράζεται σε σημαντική απώλεια οικονομικής δραστηριότητας.

Ο πληθωρισμός επιστρέφει ως φόβος

Το μεγάλο πρόβλημα για τις κεντρικές τράπεζες είναι ότι ο πόλεμος άλλαξε ξανά τα δεδομένα του πληθωρισμού.Ακριβότερο πετρέλαιο σημαίνει ακριβότερες μεταφορές, μεγαλύτερο κόστος παραγωγής και υψηλότερες τιμές σε ένα μεγάλο φάσμα προϊόντων.Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο όταν αυξάνονται παράλληλα οι τιμές του φυσικού αερίου, των λιπασμάτων και των τροφίμων.Αυτό δυσκολεύει ιδιαίτερα τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.Από τη μία πλευρά θέλουν να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη. Από την άλλη, η ενεργειακή κρίση μπορεί να τις αναγκάσει να διατηρήσουν τα επιτόκια υψηλότερα για μεγαλύτερο διάστημα.

Ούτε τα παραδοσιακά «καταφύγια» συμπεριφέρθηκαν όπως αναμενόταν

Ακόμη ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό των τελευταίων έξι μηνών είναι η συμπεριφορά των λεγόμενων ασφαλών επενδυτικών καταφυγίων.Σε μια μεγάλη γεωπολιτική κρίση, οι επενδυτές παραδοσιακά στρέφονται σε χρυσό, αμερικανικά κρατικά ομόλογα και δολάριο.Αυτή τη φορά, όμως, η εικόνα ήταν πολύ πιο σύνθετη.Οι φόβοι για τον πληθωρισμό και τα υψηλά δημόσια χρέη δημιούργησαν πιέσεις ακόμη και στα κρατικά ομόλογα, ενώ η πορεία του χρυσού παρουσίασε σημαντικές διακυμάνσεις.Με άλλα λόγια, δεν υπήρξε ένα μοναδικό ασφαλές καταφύγιο που να κυριαρχήσει σε ολόκληρη την περίοδο.

Τα τρόφιμα είναι η επόμενη ανησυχία

Οι συνέπειες του πολέμου έχουν αρχίσει να περνούν και στην παγκόσμια αγορά τροφίμων.Οι διαταραχές στις ενεργειακές αγορές επηρεάζουν την παραγωγή και τις τιμές των λιπασμάτων, ενώ το αυξημένο κόστος μεταφοράς επιβαρύνει τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.Στην εξίσωση προστίθενται τα προβλήματα στις εξαγωγές σιτηρών λόγω άλλων γεωπολιτικών συγκρούσεων αλλά και οι επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων.Έτσι, το ενεργειακό σοκ μπορεί σταδιακά να μετατραπεί και σε διατροφικό πληθωρισμό.

Οι μεγάλοι χαμένοι βρίσκονται στον Κόλπο

Η παγκόσμια οικονομία μπορεί να έχει αποδειχθεί ανθεκτική, αλλά οι χώρες που βρίσκονται κοντά στο πολεμικό μέτωπο έχουν πληρώσει πολύ μεγαλύτερο τίμημα.Οι οικονομίες του Κόλπου έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με προβλήματα στο εμπόριο, στον τουρισμό, στις μεταφορές, στα ακίνητα και στις επενδύσεις.Η αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου έχει παράλληλα ανεβάσει το κόστος ασφάλισης κρατικού χρέους για ορισμένες χώρες της περιοχής.Για τις συγκεκριμένες οικονομίες, επομένως, η κρίση απέχει πολύ από το να θεωρείται απλώς μια μεταβολή των χρηματιστηριακών αποτιμήσεων.

Οι αγορές «συνήθισαν» τον πόλεμο – Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος τελείωσε

Έξι μήνες μετά, οι επενδυτές έχουν μάθει να λειτουργούν μέσα σε ένα περιβάλλον πολέμου, ακριβότερης ενέργειας και γεωπολιτικής αβεβαιότητας.Αυτό όμως μπορεί να αποδειχθεί και επικίνδυνο.Όσο περισσότερο διαρκεί μια κρίση χωρίς να προκαλεί κατάρρευση, τόσο περισσότερο οι αγορές τείνουν να θεωρούν ότι μπορούν να διαχειριστούν τον κίνδυνο.Μια νέα μεγάλη κλιμάκωση στο Ορμούζ, μια σοβαρή διακοπή της παραγωγής πετρελαίου ή μια διεύρυνση της σύγκρουσης θα μπορούσε να αλλάξει πολύ γρήγορα το κλίμα.

Ο Σεπτέμβριος φέρνει νέα τεστ

Η επιστροφή των επενδυτών μετά το καλοκαίρι συμπίπτει με μια σειρά κρίσιμων γεγονότων.Οι αποφάσεις της Federal Reserve και άλλων μεγάλων κεντρικών τραπεζών, τα νέα στοιχεία για τον πληθωρισμό και την αγορά εργασίας, η πορεία του πετρελαίου και φυσικά οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή θα καθορίσουν το επόμενο μεγάλο βήμα.Η μεγαλύτερη έκπληξη του πρώτου εξαμήνου του πολέμου είναι τελικά ότι οι αγορές άντεξαν.Το ερώτημα για το δεύτερο εξάμηνο είναι εάν αυτή η ανθεκτικότητα θα συνεχιστεί ή εάν η συσσώρευση γεωπολιτικών, ενεργειακών και πληθωριστικών πιέσεων θα αρχίσει τελικά να εμφανίζεται στις αποτιμήσεις.

Από το 7% σε επίπεδα Ιταλίας και Πορτογαλίας

Η μελέτη με τίτλο «Greek Sovereign Yield Sensitivity to Global Uncertainty Shocks: Evidence from Daily Data, 2016-2026» αναλύει την πορεία των ημερήσιων αποδόσεων των δεκαετών κρατικών ομολόγων δέκα χωρών της Ευρωζώνης – Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία, Πορτογαλία και Φινλανδία – κατά την περίοδο 2016-2026, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο αντέδρασαν σε επεισόδια έντονης διεθνούς αβεβαιότητας πριν και μετά την πανδημία.

Τα συμπεράσματα δείχνουν ότι η Ελλάδα έχει διανύσει μεγάλη απόσταση σε σχέση με την περίοδο της κρίσης χρέους. Το 2016 οι αποδόσεις των ελληνικών δεκαετών ομολόγων ξεπερνούσαν το 7%, καταγράφοντας τα υψηλότερα επίπεδα στην Ευρωζώνη. Μέχρι το 2024, όμως, οι αποδόσεις είχαν υποχωρήσει σε επίπεδα συγκρίσιμα με εκείνα της Ιταλίας και της Πορτογαλίας, γεγονός που αντανακλά τη βελτίωση των θεμελιωδών μεγεθών της οικονομίας και την ενίσχυση της αξιοπιστίας της χώρας στις διεθνείς αγορές.

Η μεγάλη αλλαγή μετά την πανδημία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση των δύο περιόδων που εξετάζει η έρευνα. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τα ελληνικά κρατικά ομόλογα παρουσίαζαν τη μεγαλύτερη ευαισθησία στις διεθνείς αναταράξεις μεταξύ όλων των χωρών του δείγματος. Οι αποδόσεις τους μεταβάλλονταν με ένταση υπερδιπλάσια από εκείνη της αμέσως επόμενης πιο ευάλωτης χώρας, ενώ η σταθερότητά τους εξαρτιόταν σε σημαντικό βαθμό από τα έκτακτα προγράμματα αγοράς ομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).

Η εικόνα αυτή μεταβλήθηκε αισθητά από το δεύτερο τρίμηνο του 2022 έως και το δεύτερο τρίμηνο του 2026. Η ευαισθησία των ελληνικών ομολόγων περιορίστηκε σημαντικά, με τη συμπεριφορά τους να προσεγγίζει εκείνη χωρών όπως η Ιταλία και η Πορτογαλία. Μάλιστα, σε ορισμένους δείκτες διεθνούς αβεβαιότητας οι ελληνικοί τίτλοι εμφάνισαν ακόμη μικρότερη αντίδραση από τα ιταλικά ομόλογα, στοιχείο που καταδεικνύει την ουσιαστική βελτίωση της θέσης της χώρας στις διεθνείς κεφαλαιαγορές.

Η δημοσιονομική εξυγίανση άλλαξε την εικόνα

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η μεταβολή αυτή δεν οφείλεται σε τεχνικά χαρακτηριστικά της αγοράς ελληνικού χρέους, αλλά συνδέεται άμεσα με τις δημοσιονομικές επιδόσεις της χώρας.

Η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη μείωση του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ μεταξύ των δέκα χωρών της μελέτης, με το ποσοστό να υποχωρεί κατά περίπου 34 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ των δύο περιόδων που εξετάζονται. Παράλληλα, η διατήρηση σταθερών πρωτογενών πλεονασμάτων ενίσχυσε περαιτέρω την αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής και συνέβαλε στη βελτίωση της αντίληψης των επενδυτών για τον πιστωτικό κίνδυνο της χώρας.

Η μελέτη αναδεικνύει ότι το ίδιο μοτίβο καταγράφεται και στις υπόλοιπες οικονομίες της Ευρωζώνης. Όσες χώρες πέτυχαν μεγαλύτερη αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους τους είδαν παράλληλα να μειώνεται και η ευαισθησία των κρατικών ομολόγων τους στις διεθνείς αναταράξεις. Αντίθετα, χώρες όπως η Γαλλία και η Φινλανδία, όπου το δημόσιο χρέος αυξήθηκε, δεν παρουσίασαν αντίστοιχη βελτίωση στη συμπεριφορά των ομολόγων τους.

Τα συμπεράσματα επιβεβαιώνονται από τρεις διεθνείς δείκτες

Τα ευρήματα της έρευνας επιβεβαιώνονται και από τρεις διαφορετικούς διεθνώς αναγνωρισμένους δείκτες αβεβαιότητας – VIX, CISS και EPU – γεγονός που ενισχύει τη στατιστική αξιοπιστία των αποτελεσμάτων και υποδηλώνει ότι η βελτίωση της ελληνικής αγοράς ομολόγων δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο, αλλά συνδέεται με πιο μόνιμες μεταβολές στα θεμελιώδη μεγέθη της οικονομίας.

Το μήνυμα της μελέτης: Καμία θέση για εφησυχασμό

Το Γραφείο Προϋπολογισμού αποφεύγει τον εφησυχασμό και επισημαίνει ότι το θετικό αυτό κεκτημένο δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο. Όπως υπογραμμίζεται στη μελέτη, η διατήρηση της εμπιστοσύνης των αγορών εξαρτάται από τη συνέχιση της συνετής δημοσιονομικής πολιτικής, τη διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων και την περαιτέρω αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ.

Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού της οικονομίας. Η μελέτη σημειώνει ότι η πορεία του δημόσιου χρέους δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τα δημοσιονομικά αποτελέσματα, αλλά και από τη δυναμική της οικονομικής ανάπτυξης. Για τον λόγο αυτό θεωρεί κρίσιμη την επιτάχυνση των επενδύσεων, ιδίως μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς και την προώθηση μεταρρυθμίσεων που βελτιώνουν την παραγωγικότητα, τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, το φορολογικό σύστημα και τις αγορές εργασίας και προϊόντων.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη μεταβολή της σύνθεσης του ελληνικού δημόσιου χρέους. Καθώς σταδιακά μεγαλύτερο μέρος του περνά από τους δανειστές του επίσημου τομέα σε ιδιώτες επενδυτές, οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων θα επηρεάζονται ολοένα περισσότερο από τις αξιολογήσεις των αγορών για τη δημοσιονομική πορεία και τις οικονομικές προοπτικές της χώρας.

Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: η Ελλάδα έχει πετύχει μια εντυπωσιακή αναβάθμιση της θέσης της στις διεθνείς αγορές ομολόγων, μεταβαίνοντας από τον πιο ευάλωτο κρατικό δανειολήπτη της Ευρωζώνης σε μια οικονομία με σαφώς μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις διεθνείς κρίσεις.

Ωστόσο, η διατήρηση αυτής της προόδου προϋποθέτει συνέχιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, σταθερή εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων και ενίσχυση των αναπτυξιακών προοπτικών, ώστε η βελτιωμένη εικόνα των ελληνικών κρατικών τίτλων να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά.

Η προοπτική επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου, πυροδότησε ένα ευρύ «ράλι ανακούφισης» στις αγορές, καθώς μειώνονται οι φόβοι για νέα διαταραχή στον ενεργειακό εφοδιασμό και για περαιτέρω άνοδο του πληθωρισμού.

Οι ασιατικές αγορές ηγήθηκαν της ανόδου, με τον δείκτη MSCI Ασίας-Ειρηνικού να ενισχύεται κατά περίπου 3%, ενώ ο ιαπωνικός Nikkei 225 κινείται προς ιστορικό υψηλό κλείσιμο. Ταυτόχρονα, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης στις αμερικανικές και ευρωπαϊκές αγορές καταγράφουν κέρδη άνω του 1,2%, προϊδεάζοντας για θετικό άνοιγμα στις μεγάλες διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές.

Σημαντική είναι η αποκλιμάκωση και στην αγορά ενέργειας. Το Brent υποχωρεί περισσότερο από 4%, προσεγγίζοντας τα 83 δολάρια ανά βαρέλι, στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών μηνών. Η αγορά εκτιμά ότι η ομαλοποίηση των ροών πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή θα συμβάλει στην απομάκρυνση του γεωπολιτικού premium που είχε ενσωματωθεί στις τιμές κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών.

Η πτώση του πετρελαίου θεωρείται ιδιαίτερα θετική εξέλιξη για τις κεντρικές τράπεζες, καθώς ενδέχεται να περιορίσει τις πληθωριστικές πιέσεις που προκλήθηκαν από τη σύγκρουση. Οι επενδυτές αναπροσαρμόζουν ήδη τις εκτιμήσεις τους για τη νομισματική πολιτική, με την αγορά να μειώνει τις πιθανότητες νέας αύξησης επιτοκίων από τη Federal Reserve μέχρι το τέλος του έτους.

Παράλληλα, οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων κινούνται χαμηλότερα, με το 10ετές Treasury να υποχωρεί κατά πέντε μονάδες βάσης στο 4,43%, αντανακλώντας την αποκλιμάκωση του γεωπολιτικού κινδύνου.

Ιδιαίτερα ισχυρή ήταν η αντίδραση στις αγορές της αναδυόμενης Ασίας, οι οποίες είχαν δεχθεί τις μεγαλύτερες πιέσεις λόγω της ενεργειακής τους εξάρτησης. Ο βασικός δείκτης των Φιλιππίνων εκτινάχθηκε πάνω από 6%, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη ημερήσια άνοδο των τελευταίων έξι ετών, ενώ ο αντίστοιχος δείκτης της Ινδονησίας ενισχύθηκε κατά περίπου 5%.

Στην αγορά συναλλάγματος, το δολάριο υποχωρεί, με τον δείκτη Bloomberg Dollar Spot να χάνει 0,3%, καθώς η βελτίωση του επενδυτικού κλίματος περιορίζει τη ζήτηση για ασφαλή νομίσματα. Αντίθετα, το Bitcoin ενισχύεται σημαντικά, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων σχεδόν δύο εβδομάδων.

Αξιοσημείωτη είναι και η κίνηση στα πολύτιμα μέταλλα, με τον χρυσό να ενισχύεται σχεδόν κατά 3% και το ασήμι κατά 4%, ενώ ανοδικά κινούνται και τα βιομηχανικά μέταλλα, με τον χαλκό να κερδίζει πάνω από 1% στο Χρηματιστήριο Μετάλλων του Λονδίνου.

Το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στις επόμενες κινήσεις των δύο πλευρών και κυρίως στην επίσημη υπογραφή της συμφωνίας, η οποία σύμφωνα με δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Donald Trump αναμένεται να ανοίξει τον δρόμο για την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Μέχρι τότε, οι αγορές δείχνουν να προεξοφλούν ένα σενάριο αποκλιμάκωσης, χωρίς ωστόσο να αποκλείουν νέες αναταράξεις σε περίπτωση εμπλοκών στην εφαρμογή της συμφωνίας.

Για τους επενδυτές, η επόμενη περίοδος αναμένεται να κριθεί από το κατά πόσο η γεωπολιτική αποκλιμάκωση θα μεταφραστεί σε διατηρήσιμη πτώση των ενεργειακών τιμών και σε βελτίωση των πληθωριστικών προοπτικών, στοιχεία που θα μπορούσαν να στηρίξουν ένα νέο ανοδικό κύμα στις παγκόσμιες αγορές.

Η βρετανική τράπεζα προειδοποίησε ότι αρχίζουν να συσσωρεύονται ενδείξεις επενδυτικής ευφορίας, υπερσυγκέντρωσης θέσεων και αυξανόμενων κινδύνων που σχετίζονται με τα επιτόκια.

Ο αναλυτής της Barclays, Στέφανο Πασκάλε, ανέφερε σε σημείωμα του ότι η πρόσφατη άνοδος των αγορών στηρίχθηκε σε έναν συνδυασμό «ισχυρών εταιρικών κερδών, αισιοδοξίας για την τεχνητή νοημοσύνη, κάλυψης επενδυτικών θέσεων και επιθετικών αγορών μέσω της αγοράς δικαιωμάτων προαίρεσης».

Αν και ο Πασκάλε εξακολουθεί να διατηρεί θετική στάση για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές των αγορών, εκτιμά ότι ο κίνδυνος μιας βραχυπρόθεσμης διόρθωσης αυξάνεται.

«Η τοποθέτηση των επενδυτών είναι πλέον υπερβολικά εκτεταμένη», σημείωσε, επισημαίνοντας τις ισχυρές εισροές κεφαλαίων και την εύθραυστη έκθεση των συστηματικών επενδυτικών στρατηγικών.

Η Barclays υπογράμμισε επίσης ότι οι αγορές έχουν γίνει ιδιαίτερα ευαίσθητες στις μεταβολές των επιτοκίων, καθώς οι επενδυτές προσαρμόζονται σε ένα περιβάλλον «πιο επίμονου πληθωρισμού και υψηλότερου ουδέτερου επιτοκίου».

Την ίδια στιγμή, οι δείκτες επενδυτικού κλίματος υποδηλώνουν αυξανόμενη ευφορία. Η Barclays ανέφερε ότι «η ευφορία έχει επιστρέψει δυναμικά», ενώ η μεταβλητότητα έχει μειωθεί και η τιμολόγηση στην αγορά παραγώγων έχει καταστήσει την προστασία έναντι πτώσης των αγορών πιο ελκυστική.

Παρά τις ανησυχίες αυτές, η τράπεζα αναγνωρίζει ότι οι αγορές δεν διαθέτουν προς το παρόν έναν σαφή καταλύτη που θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια ισχυρή διόρθωση. Ο συνδυασμός αυξανόμενων ευπαθειών και της συνεχούς ανόδου των μετοχών δημιουργεί αυτό που η Barclays περιγράφει ως κίνδυνο «strike drift» για τις παραδοσιακές στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου.

Η τράπεζα ανέδειξε επίσης ευκαιρίες σε υβριδικές στρατηγικές αντιστάθμισης που συνδυάζουν μετοχές και επιτόκια, ιδιαίτερα σε τοποθετήσεις που έχουν σχεδιαστεί ώστε να επωφελούνται από μια ταυτόχρονη πτώση των χρηματιστηριακών αγορών και άνοδο των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων.

Τώρα, υπάρχουν αρκετές ενδείξεις που κάνουν κάποιους να αναρωτιούνται αν βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας νέας χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Πώς θα μπορούσε να μοιάζει η επόμενη κρίση; Mε τις διεθνείς σχέσεις το 2026 να βρίσκονται σε πιο τεταμένη κατάσταση από ό,τι το 2008, θα έχουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής τα εργαλεία για να την επιλύσουν;

Πριν από την κρίση που έπληξε την παγκόσμια οικονομία το 2008, υπήρχαν ενδείξεις σε ορισμένα τμήματα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Το 2007, οι επενδύσεις σε επικίνδυνα ενυπόθηκα δάνεια στις ΗΠΑ κατέρρευσαν, καθώς οι ιδιοκτήτες ακινήτων δυσκολεύονταν να πληρώσουν. Τα αμοιβαία κεφάλαια που διαχειρίζονταν οι Bear Stearns, η BNP Paribas και άλλες τράπεζες αναγκάστηκαν είτε να παγώσουν τη δυνατότητα των επενδυτών να αποσύρουν τα χρήματά τους, είτε να ρευστοποιήσουν πλήρως τα αμοιβαία κεφάλαια.

Αυτά τα προβλήματα ήταν τα «καναρίνια σε ένα χρηματοοικονομικό ανθρακωρυχείο» που αποδείχθηκε πολύ βαθύ. Καθώς η νευρικότητα εξαπλωνόταν, ακόμη και οι τράπεζες σταμάτησαν τελικά να δανείζουν η μία στην άλλη από φόβο μήπως δεν πάρουν πίσω τα χρήματά τους, δημιουργώντας τη λεγόμενη «πιστωτική στενότητα». Αυτό προκάλεσε μια παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση. Ποιοι είναι, όμως, σήμερα οι τρεις μεγάλοι φόβοι των αγορών;

Ιδιωτική πίστωση

Σήμερα, αρκετά αμοιβαία κεφάλαια που δανείζουν χρήματα έχουν δηλώσει ζημίες ή έχουν περιορίσει τη δυνατότητα των επενδυτών να αποσύρουν τα χρήματά τους. Οι BlackRock, Blackstone, Apollo και Blue Owl έχουν όλες αντιμετωπίσει αιτήματα για αποσύρσεις δισεκατομμυρίων από ιδιωτικά πιστωτικά κεφάλαια – ιδρύματα που παρέχουν μια εναλλακτική λύση στις παραδοσιακές τράπεζες.

Οι ρυθμιστικές αρχές των τραπεζών και οι βετεράνοι του χρηματοπιστωτικού τομέα αναγνωρίζουν τις ομοιότητες.

Η αναπληρωτής διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, Σάρα Μπριντίν, με ειδική αρμοδιότητα για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα υποστηρίζει ότι ο νέος κόσμος της ιδιωτικής πίστωσης έχει αναπτυχθεί γρήγορα, δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί από χρηματοπιστωτικές αντιξοότητες και δεν είναι καλά κατανοητός. Ανησυχεί επίσης ότι μεγάλο μέρος των χρημάτων που δανείζουν τα ιδιωτικά πιστωτικά κεφάλαια είναι τα ίδια δανεισμένα, δημιουργώντας επίπεδα μόχλευσης που μπορούν να ενισχύσουν τυχόν απώλειες.

Ο Μοχάμεντ Ελ Εριάν, επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος της γερμανικής χρηματοοικονομικής εταιρείας Allianz και πρώην διευθύνων σύμβουλος της PIMCO, του μεγαλύτερου επενδυτή ομολόγων στον κόσμο, συμφωνεί ότι ο κίνδυνος μιας νέας κρίσης υποτιμάται.

Ωστόσο, ο Λάρι Φινκ, επικεφαλής της BlackRock, της μεγαλύτερης εταιρείας διαχείρισης κεφαλαίων στον κόσμο, δήλωσε πρόσφατα στο BBC ότι δεν συμφωνεί με την άποψη ότι η ιδιωτική πίστωση αποτελεί απειλή για την παγκόσμια οικονομία.

Παρ’ όλα αυτά, ορισμένοι έχουν παρομοιάσει αυτό που συμβαίνει στον τομέα των ιδιωτικών πιστώσεων με ένα αργού ρυθμού bank run. Μπορεί να μην βλέπετε τις ουρές έξω από τα καταστήματα της Northern Rock, όπως είδαμε το 2007, αλλά υπάρχει μια σειρά επενδυτών που θέλουν τα χρήματά τους πίσω.

Ενέργεια

Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο η ιστορία μπορεί να επαναλαμβάνεται είναι μέσω της ραγδαίας ανόδου των τιμών της ενέργειας.

Αυτό ήταν ένας παράγοντας που συνέβαλε στην κρίση του 2008. Η τιμή του αργού πετρελαίου Brent ανέβηκε από περίπου 50 δολάρια το βαρέλι στις αρχές του 2007 στα 100 δολάρια μέχρι το τέλος του έτους – φτάνοντας τελικά στο υψηλότερο σημείο των 147 δολαρίων τον Ιούλιο του 2008.

Σήμερα, οι τιμές του πετρελαίου έχουν ανέλθει σε πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι, με προειδοποιήσεις ότι θα μπορούσαν να ανέβουν ακόμη περισσότερο αν δεν υπάρξει ταχεία επίλυση της σύγκρουσης με το Ιράν, η οποία έχει ουσιαστικά κλείσει τη σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του κόσμου μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Ο Φατίχ Μπιρόλ, διευθύνων σύμβουλος του ΙΕΑ, χαρακτήρισε το συνεχιζόμενο κλείσιμο των Στενών ως «τη μεγαλύτερη κρίση ενεργειακής ασφάλειας στην ιστορία», επιμένοντας ότι είναι «πιο σοβαρή από τις προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις του 1973, του 1979 και του 2022».

Αυτό το επίπεδο απαισιοδοξίας δεν αντικατοπτρίζεται ακόμη στις τρέχουσες τιμές του πετρελαίου. Αν και έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 50% από πριν τη σύγκρουση με το Ιράν, απέχουν αρκετά από τα επίπεδα που παρατηρήθηκαν πριν την τελευταία χρηματοπιστωτική κρίση, όταν το πετρέλαιο έφτασε τα 147 δολάρια το βαρέλι (σε σημερινές τιμές, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 190 δολάρια το βαρέλι).

Oι χρηματιστηριακές αγορές βρίσκονται επί του παρόντος στα, ή κοντά στα, υψηλότερα επίπεδα όλων των εποχών, κάτι που δεν μοιάζει με το πετρελαϊκό σοκ του 1973, το οποίο προκάλεσε πτώση 40% στις αμερικανικές χρηματιστηριακές αγορές.

Τεχνητή νοημοσύνη

Πάνω από 2 τρισ. δολάρια έχουν επενδυθεί στην τεχνητή νοημοσύνη, σε αυτό που ο συνιδρυτής της Microsoft, Μπιλ Γκέιτς, έχει ονομάσει «φρενίτιδα» και άλλοι έχουν περιγράψει ως φούσκα.

Αυτό έχει εκτοξεύσει τις αποτιμήσεις μερικών mega cap εταιρειών σε τέτοιο βαθμό που το 37% της αξίας του κύριου δείκτη της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς, του S&P 500, συγκεντρώνεται πλέον σε μόλις επτά εταιρείες.

Αυτό σημαίνει ότι τα εκατομμύρια των ανθρώπων που επενδύουν σε αμοιβαία κεφάλαια που παρακολουθούν δείκτες επενδύουν ένα μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεών τους στην τεχνητή νοημοσύνη, είτε το θέλουν είτε όχι.

Ένα μεγάλο sell off μετοχών αυτών των εταιρειών θα έπληττε τους αποταμιευτές – συμπεριλαμβανομένων ιδιωτών και συνταξιοδοτικών ταμείων – και αναπόφευκτα θα κλόνιζε την εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών.

Η έκρηξη της φούσκας των dotcom, η οποία κορυφώθηκε τον Μάρτιο του 2000, συνέβαλε στην πρόκληση ύφεσης το 2001. Ο δείκτης NASDAQ, με μεγάλη συμμετοχή εταιρειών τεχνολογίας, έπεσε σχεδόν 80% μεταξύ Μαρτίου 2000 και Οκτωβρίου 2002, χάνοντας δισεκατομμύρια σε αξία. Αυτή η κατάρρευση των εταιρειών που βασίζονταν στο διαδίκτυο, οι τεράστιες απώλειες των επενδυτών και οι εκτεταμένες απολύσεις στον τομέα της τεχνολογίας προκάλεσαν μια ευρύτερη ύφεση στην οικονομία.

Αντιμετώπιση της κρίσης

Υπάρχει επίσης το ερώτημα πόσο αποτελεσματικά θα μπορούσαν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να αντιμετωπίσουν μία τέτοια κρίση.

Το 2008 οι κυβερνήσεις κατάφεραν τελικά να ελέγξουν το χάος, διοχετεύοντας δισεκατομμύρια δημόσιων πόρων σε μεγάλες τράπεζες για να αποτρέψουν την κατάρρευσή τους και αυξάνοντας τις εγγυήσεις για τις τραπεζικές καταθέσεις ώστε να αποτρέψουν τη φυγή των καταθετών. Ταυτόχρονα, οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες μείωσαν τα επιτόκια, συμπεριλαμβανομένης μιας σπάνιας συντονισμένης μείωσης το φθινόπωρο του ίδιου έτους. Ωστόσο, ορισμένοι ανησυχούν ότι αυτές οι επιλογές ενδέχεται να μην υπάρχουν πλέον.

Το 2008, το δημόσιο χρέος του Ηνωμένου Βασιλείου, μίας τεράστιας οικονομίας, ανερχόταν σε λιγότερο από το 50% του ΑΕΠ. Σήμερα, ο αριθμός αυτός πλησιάζει το 100%, μετά από σημαντικές παρεμβάσεις το 2008 για τη διάσωση των τραπεζών, τη στήριξη των μισθών κατά τη διάρκεια της πανδημίας και τις επιδοτήσεις ενέργειας το 2022 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Επομένως, η ικανότητα της -βρετανικής σε αυτή την περίπτωση- κυβέρνησης να δανειστεί χρήματα είναι πολύ πιο περιορισμένη.

Υπάρχει επίσης η κακή κατάσταση των διεθνών σχέσεων. Εν μέσω της κρίσης του 2008, οι ηγέτες των διαφόρων κρατών συναντήθηκαν σε μια σειρά έκτακτων συνόδων κορυφής, συμπεριλαμβανομένης μιας κρίσιμης συνάντησης στην Ουάσινγκτον τον Νοέμβριο του 2008, όπου διαμόρφωσαν το σχέδιό τους για την παροχή δισεκατομμυρίων στις τράπεζες και μιας άλλης στο Λονδίνο τον Απρίλιο του 2009.

Όλα αυτά θα μπορούσαν να είναι πιο δύσκολα σήμερα, εν μέσω σημαντικών διαφωνιών μεταξύ των πλούσιων χωρών σχετικά με την εμπορική πολιτική, το ΝΑΤΟ και ακόμη και τη Γροιλανδία.

Όσο για τον Μπόμπι Σίγκαλ, που τώρα είναι καθηγητής Μαθηματικών, λέει ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι ακόμη πιο περίπλοκες σήμερα και ποτέ δεν ξέρεις ακριβώς ποιες δυσάρεστες εκπλήξεις κρύβονται κάτω από την επιφάνεια.

«Είναι σαν να μεταβιβάζεις χρηματοοικονομικά μέσα από το ένα άτομο στο άλλο, χωρίς να είσαι σίγουρος για το τι περιέχουν. Νομίζω ότι η ανησυχία είναι ότι, αν συμβούν κάποια πράγματα, αυτά κλιμακώνονται πολύ γρήγορα στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Εκεί είναι που δεν θέλεις να είσαι ο τελευταίος που θα μείνει με την… καυτή πατάτα στα χέρια».