Τώρα, υπάρχουν αρκετές ενδείξεις που κάνουν κάποιους να αναρωτιούνται αν βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας νέας χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Πώς θα μπορούσε να μοιάζει η επόμενη κρίση; Mε τις διεθνείς σχέσεις το 2026 να βρίσκονται σε πιο τεταμένη κατάσταση από ό,τι το 2008, θα έχουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής τα εργαλεία για να την επιλύσουν;

Πριν από την κρίση που έπληξε την παγκόσμια οικονομία το 2008, υπήρχαν ενδείξεις σε ορισμένα τμήματα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Το 2007, οι επενδύσεις σε επικίνδυνα ενυπόθηκα δάνεια στις ΗΠΑ κατέρρευσαν, καθώς οι ιδιοκτήτες ακινήτων δυσκολεύονταν να πληρώσουν. Τα αμοιβαία κεφάλαια που διαχειρίζονταν οι Bear Stearns, η BNP Paribas και άλλες τράπεζες αναγκάστηκαν είτε να παγώσουν τη δυνατότητα των επενδυτών να αποσύρουν τα χρήματά τους, είτε να ρευστοποιήσουν πλήρως τα αμοιβαία κεφάλαια.

Αυτά τα προβλήματα ήταν τα «καναρίνια σε ένα χρηματοοικονομικό ανθρακωρυχείο» που αποδείχθηκε πολύ βαθύ. Καθώς η νευρικότητα εξαπλωνόταν, ακόμη και οι τράπεζες σταμάτησαν τελικά να δανείζουν η μία στην άλλη από φόβο μήπως δεν πάρουν πίσω τα χρήματά τους, δημιουργώντας τη λεγόμενη «πιστωτική στενότητα». Αυτό προκάλεσε μια παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση. Ποιοι είναι, όμως, σήμερα οι τρεις μεγάλοι φόβοι των αγορών;

Ιδιωτική πίστωση

Σήμερα, αρκετά αμοιβαία κεφάλαια που δανείζουν χρήματα έχουν δηλώσει ζημίες ή έχουν περιορίσει τη δυνατότητα των επενδυτών να αποσύρουν τα χρήματά τους. Οι BlackRock, Blackstone, Apollo και Blue Owl έχουν όλες αντιμετωπίσει αιτήματα για αποσύρσεις δισεκατομμυρίων από ιδιωτικά πιστωτικά κεφάλαια – ιδρύματα που παρέχουν μια εναλλακτική λύση στις παραδοσιακές τράπεζες.

Οι ρυθμιστικές αρχές των τραπεζών και οι βετεράνοι του χρηματοπιστωτικού τομέα αναγνωρίζουν τις ομοιότητες.

Η αναπληρωτής διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, Σάρα Μπριντίν, με ειδική αρμοδιότητα για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα υποστηρίζει ότι ο νέος κόσμος της ιδιωτικής πίστωσης έχει αναπτυχθεί γρήγορα, δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί από χρηματοπιστωτικές αντιξοότητες και δεν είναι καλά κατανοητός. Ανησυχεί επίσης ότι μεγάλο μέρος των χρημάτων που δανείζουν τα ιδιωτικά πιστωτικά κεφάλαια είναι τα ίδια δανεισμένα, δημιουργώντας επίπεδα μόχλευσης που μπορούν να ενισχύσουν τυχόν απώλειες.

Ο Μοχάμεντ Ελ Εριάν, επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος της γερμανικής χρηματοοικονομικής εταιρείας Allianz και πρώην διευθύνων σύμβουλος της PIMCO, του μεγαλύτερου επενδυτή ομολόγων στον κόσμο, συμφωνεί ότι ο κίνδυνος μιας νέας κρίσης υποτιμάται.

Ωστόσο, ο Λάρι Φινκ, επικεφαλής της BlackRock, της μεγαλύτερης εταιρείας διαχείρισης κεφαλαίων στον κόσμο, δήλωσε πρόσφατα στο BBC ότι δεν συμφωνεί με την άποψη ότι η ιδιωτική πίστωση αποτελεί απειλή για την παγκόσμια οικονομία.

Παρ’ όλα αυτά, ορισμένοι έχουν παρομοιάσει αυτό που συμβαίνει στον τομέα των ιδιωτικών πιστώσεων με ένα αργού ρυθμού bank run. Μπορεί να μην βλέπετε τις ουρές έξω από τα καταστήματα της Northern Rock, όπως είδαμε το 2007, αλλά υπάρχει μια σειρά επενδυτών που θέλουν τα χρήματά τους πίσω.

Ενέργεια

Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο η ιστορία μπορεί να επαναλαμβάνεται είναι μέσω της ραγδαίας ανόδου των τιμών της ενέργειας.

Αυτό ήταν ένας παράγοντας που συνέβαλε στην κρίση του 2008. Η τιμή του αργού πετρελαίου Brent ανέβηκε από περίπου 50 δολάρια το βαρέλι στις αρχές του 2007 στα 100 δολάρια μέχρι το τέλος του έτους – φτάνοντας τελικά στο υψηλότερο σημείο των 147 δολαρίων τον Ιούλιο του 2008.

Σήμερα, οι τιμές του πετρελαίου έχουν ανέλθει σε πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι, με προειδοποιήσεις ότι θα μπορούσαν να ανέβουν ακόμη περισσότερο αν δεν υπάρξει ταχεία επίλυση της σύγκρουσης με το Ιράν, η οποία έχει ουσιαστικά κλείσει τη σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του κόσμου μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Ο Φατίχ Μπιρόλ, διευθύνων σύμβουλος του ΙΕΑ, χαρακτήρισε το συνεχιζόμενο κλείσιμο των Στενών ως «τη μεγαλύτερη κρίση ενεργειακής ασφάλειας στην ιστορία», επιμένοντας ότι είναι «πιο σοβαρή από τις προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις του 1973, του 1979 και του 2022».

Αυτό το επίπεδο απαισιοδοξίας δεν αντικατοπτρίζεται ακόμη στις τρέχουσες τιμές του πετρελαίου. Αν και έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 50% από πριν τη σύγκρουση με το Ιράν, απέχουν αρκετά από τα επίπεδα που παρατηρήθηκαν πριν την τελευταία χρηματοπιστωτική κρίση, όταν το πετρέλαιο έφτασε τα 147 δολάρια το βαρέλι (σε σημερινές τιμές, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 190 δολάρια το βαρέλι).

Oι χρηματιστηριακές αγορές βρίσκονται επί του παρόντος στα, ή κοντά στα, υψηλότερα επίπεδα όλων των εποχών, κάτι που δεν μοιάζει με το πετρελαϊκό σοκ του 1973, το οποίο προκάλεσε πτώση 40% στις αμερικανικές χρηματιστηριακές αγορές.

Τεχνητή νοημοσύνη

Πάνω από 2 τρισ. δολάρια έχουν επενδυθεί στην τεχνητή νοημοσύνη, σε αυτό που ο συνιδρυτής της Microsoft, Μπιλ Γκέιτς, έχει ονομάσει «φρενίτιδα» και άλλοι έχουν περιγράψει ως φούσκα.

Αυτό έχει εκτοξεύσει τις αποτιμήσεις μερικών mega cap εταιρειών σε τέτοιο βαθμό που το 37% της αξίας του κύριου δείκτη της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς, του S&P 500, συγκεντρώνεται πλέον σε μόλις επτά εταιρείες.

Αυτό σημαίνει ότι τα εκατομμύρια των ανθρώπων που επενδύουν σε αμοιβαία κεφάλαια που παρακολουθούν δείκτες επενδύουν ένα μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεών τους στην τεχνητή νοημοσύνη, είτε το θέλουν είτε όχι.

Ένα μεγάλο sell off μετοχών αυτών των εταιρειών θα έπληττε τους αποταμιευτές – συμπεριλαμβανομένων ιδιωτών και συνταξιοδοτικών ταμείων – και αναπόφευκτα θα κλόνιζε την εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών.

Η έκρηξη της φούσκας των dotcom, η οποία κορυφώθηκε τον Μάρτιο του 2000, συνέβαλε στην πρόκληση ύφεσης το 2001. Ο δείκτης NASDAQ, με μεγάλη συμμετοχή εταιρειών τεχνολογίας, έπεσε σχεδόν 80% μεταξύ Μαρτίου 2000 και Οκτωβρίου 2002, χάνοντας δισεκατομμύρια σε αξία. Αυτή η κατάρρευση των εταιρειών που βασίζονταν στο διαδίκτυο, οι τεράστιες απώλειες των επενδυτών και οι εκτεταμένες απολύσεις στον τομέα της τεχνολογίας προκάλεσαν μια ευρύτερη ύφεση στην οικονομία.

Αντιμετώπιση της κρίσης

Υπάρχει επίσης το ερώτημα πόσο αποτελεσματικά θα μπορούσαν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να αντιμετωπίσουν μία τέτοια κρίση.

Το 2008 οι κυβερνήσεις κατάφεραν τελικά να ελέγξουν το χάος, διοχετεύοντας δισεκατομμύρια δημόσιων πόρων σε μεγάλες τράπεζες για να αποτρέψουν την κατάρρευσή τους και αυξάνοντας τις εγγυήσεις για τις τραπεζικές καταθέσεις ώστε να αποτρέψουν τη φυγή των καταθετών. Ταυτόχρονα, οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες μείωσαν τα επιτόκια, συμπεριλαμβανομένης μιας σπάνιας συντονισμένης μείωσης το φθινόπωρο του ίδιου έτους. Ωστόσο, ορισμένοι ανησυχούν ότι αυτές οι επιλογές ενδέχεται να μην υπάρχουν πλέον.

Το 2008, το δημόσιο χρέος του Ηνωμένου Βασιλείου, μίας τεράστιας οικονομίας, ανερχόταν σε λιγότερο από το 50% του ΑΕΠ. Σήμερα, ο αριθμός αυτός πλησιάζει το 100%, μετά από σημαντικές παρεμβάσεις το 2008 για τη διάσωση των τραπεζών, τη στήριξη των μισθών κατά τη διάρκεια της πανδημίας και τις επιδοτήσεις ενέργειας το 2022 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Επομένως, η ικανότητα της -βρετανικής σε αυτή την περίπτωση- κυβέρνησης να δανειστεί χρήματα είναι πολύ πιο περιορισμένη.

Υπάρχει επίσης η κακή κατάσταση των διεθνών σχέσεων. Εν μέσω της κρίσης του 2008, οι ηγέτες των διαφόρων κρατών συναντήθηκαν σε μια σειρά έκτακτων συνόδων κορυφής, συμπεριλαμβανομένης μιας κρίσιμης συνάντησης στην Ουάσινγκτον τον Νοέμβριο του 2008, όπου διαμόρφωσαν το σχέδιό τους για την παροχή δισεκατομμυρίων στις τράπεζες και μιας άλλης στο Λονδίνο τον Απρίλιο του 2009.

Όλα αυτά θα μπορούσαν να είναι πιο δύσκολα σήμερα, εν μέσω σημαντικών διαφωνιών μεταξύ των πλούσιων χωρών σχετικά με την εμπορική πολιτική, το ΝΑΤΟ και ακόμη και τη Γροιλανδία.

Όσο για τον Μπόμπι Σίγκαλ, που τώρα είναι καθηγητής Μαθηματικών, λέει ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι ακόμη πιο περίπλοκες σήμερα και ποτέ δεν ξέρεις ακριβώς ποιες δυσάρεστες εκπλήξεις κρύβονται κάτω από την επιφάνεια.

«Είναι σαν να μεταβιβάζεις χρηματοοικονομικά μέσα από το ένα άτομο στο άλλο, χωρίς να είσαι σίγουρος για το τι περιέχουν. Νομίζω ότι η ανησυχία είναι ότι, αν συμβούν κάποια πράγματα, αυτά κλιμακώνονται πολύ γρήγορα στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Εκεί είναι που δεν θέλεις να είσαι ο τελευταίος που θα μείνει με την… καυτή πατάτα στα χέρια».

Πολλοί επενδυτές πωλούν, επομένως, μετοχές και καταφεύγουν σε μετρητά για να προστατευθούν από περαιτέρω μειώσεις στις τιμές των μετοχών. Μια έρευνα της Bank of America αποκάλυψε ότι τα μετρητά που κατέχουν οι διεθνείς διαχειριστές χαρτοφυλακίων αυξήθηκαν τον Μάρτιο με τον ταχύτερο ρυθμό από την έναρξη της πανδημίας.

Κατά μέσο όρο, οι αντίθετες επενδύσεις αποδίδουν σημαντικά, όπως δείχνουν οι υπολογισμοί της Handelsblatt.

Αυτή τη στιγμή, η αγορά βιώνει ένα μείγμα αβεβαιότητας και εμπιστοσύνης για το τέλος του πολέμου, λέει ο Κάρστεν Φριτς, αναλυτής στην Commerzbank.«Ο πόλεμος του Ιράν αποτελεί μια σοβαρή κρίση» και, δεδομένου ότι οι διαπραγματευτικές θέσεις των ΗΠΑ και του Ιράν απέχουν πολύ, «απειλείται μια ανανεωμένη κλιμάκωση σε λίγο περισσότερο από μια εβδομάδα και θα επιστρέψουμε εκεί που ήμασταν πριν από την εκεχειρία».

Αιχμές στο βαρόμετρο του φόβου

Αυτή η νευρικότητα αντικατοπτρίζεται επίσης στον δείκτη VIX, κοινώς γνωστό ως δείκτη φόβου. Μετρά την αναμενόμενη μεταβλητότητα του αμερικανικού χρηματιστηριακού δείκτη S&P 500.με βάση τις τιμές των δικαιωμάτων προαίρεσης. Εάν αυτά υποδηλώνουν ταραχώδη συμπεριφορά των επενδυτών με απότομες διακυμάνσεις των τιμών – είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω – ο VIX αυξάνεται.

Ο πόλεμος στο Ιράν πυροδότησε αρχικά εκτεταμένο φόβο μεταξύ των επενδυτών για μακροπρόθεσμες αρνητικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία. Λίγο πριν το Πάσχα, ο δείκτης VIX εκτινάχθηκε πάνω από 30 μονάδες για πρώτη φορά μετά από ένα χρόνο, καθώς μια χερσαία επίθεση των ΗΠΑ θεωρούνταν πιθανή. Περίπου ένα χρόνο νωρίτερα, οι φόβοι γύρω από τις ανακοινώσεις δασμών από την κυβέρνηση των ΗΠΑ την Ημέρα της Απελευθέρωσης είχαν οδηγήσει σε παρόμοια υψηλές τιμές.

Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την περασμένη Τετάρτη μια διήμερη εκεχειρία με το Ιράν, οι τιμές των μετοχών στα ασιατικά χρηματιστήρια αυξήθηκαν τόσο απότομα, που οι συναλλαγές στο χρηματιστήριο της Νότιας Κορέας ανεστάλησαν ακόμη και για να μετριαστεί η έντονη κίνηση των τιμών.

Τέτοιες ταραγμένες φάσεις της χρηματιστηριακής αγοράς, στις οποίες οι επενδυτές τείνουν να ενεργούν βιαστικά, στην πραγματικότητα δεν είναι κακές εποχές για τους επενδυτές.

Το αποτέλεσμα παραμένει σταθερό ακόμα και μετά από χρόνια.

Η Handelsblatt ανέλυσε το 10% των ημερών διαπραγμάτευσης από το 1992 κατά τις οποίες η νευρικότητα της αγοράς ήταν ιδιαίτερα υψηλή, όπως μετρήθηκε από τον δείκτη μεταβλητότητας VIX. Αυτό αναφέρεται όχι μόνο στις ημέρες με μεγάλες απώλειες τιμών, αλλά και στις ημέρες κατά τις οποίες οι τιμές παρουσίασαν ιδιαίτερα έντονες διακυμάνσεις – τόσο προς τα πάνω όσο και προς τα κάτω.

Αυτές τις ημέρες, ο δείκτης έφτασε σε ένα όριο άνω του 28,6, σηματοδοτώντας το όριο του κορυφαίου 10%. Στη συνέχεια, έγιναν υπολογισμοί για να προσδιοριστεί η πιθανή απόδοση εάν οι επενδυτές είχαν επενδύσει στην ευρύτερη χρηματιστηριακή αγορά εκείνες τις ημέρες. Αυτό αποκάλυψε μια σαφή υπερβάλλουσα απόδοση σε σύγκριση με άλλες ημέρες συναλλαγών με λιγότερο ασταθείς τιμές μετοχών.

Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι σε ταραγμένες ημέρες, οι επενδυτές τείνουν να ενεργούν λιγότερο ορθολογικά και παρασύρονται από τη γενική ατμόσφαιρα στις χρηματιστηριακές αγορές. Αυτή η αναποτελεσματικότητα της αγοράς αργότερα εξισορροπείται και στη συνέχεια δημιουργεί ευκαιρίες για επενδυτές που ενεργούν πιο ορθολογικά.

Αυτή η επίδραση είναι επίμονη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δεν είναι εμφανής μόνο τον πρώτο χρόνο μετά από ιδιαίτερα ασταθείς φάσεις της χρηματιστηριακής αγοράς, αλλά παραμένει μετρήσιμη ακόμη και πέντε χρόνια αργότερα.

Πέντε χρόνια μετά τις έντονες διακυμάνσεις του δείκτη VIX, ο S&P 500 εξακολουθούσε να παρουσιάζει καλύτερη απόδοση κατά 24 ποσοστιαίες μονάδες από ό,τι σε κανονικές φάσεις της χρηματιστηριακής αγοράς.

Επίσης για τον Dax, αυτό το φαινόμενο εκδηλώνεται – και σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, με ακόμη μεγαλύτερες διαφορές. Για παράδειγμα, πέντε χρόνια μετά από περιόδους φόβου, η απόδοση ήταν διπλάσια από την απόδοση σε ήρεμες ημέρες αγοράς.

Ιστορικά, οι περίοδοι πανικού ήταν συχνά επικερδείς. Το αν αυτό το φαινόμενο θα επαναληφθεί στον πόλεμο του Ιράν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν η αβεβαιότητα θα οδηγήσει σε διαρκή οικονομική ζημία. Ο τρέχων κίνδυνος έγκειται στην προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου – και η κατάσταση εκεί είναι λιγότερο δραματική από ό,τι φοβόντουσαν πολλοί επενδυτές στην αρχή του πολέμου μετά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ.

Στην πραγματικότητα, η τιμή του πετρελαίου είχε μικρό αντίκτυπο στην απόδοση του S&P 500 τα τελευταία 26 χρόνια. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα κατά τις περιόδους αύξησης των τιμών του αργού πετρελαίου Brent .Η μέση ετήσια απόδοση του αργού πετρελαίου για τον αμερικανικό δείκτη ήταν 11,1%. Σε χρονιές με πτώση των τιμών του πετρελαίου, η απόδοση ήταν ελαφρώς υψηλότερη στο 13,8%.

Ένα παρόμοιο αποτέλεσμα μπορεί να παρατηρηθεί και στον δείκτη DAX – εκτός από το ότι η διαφορά ήταν μόνο η μισή, στις 1,4 ποσοστιαίες μονάδες.

Ωστόσο, οι υψηλότεροι ρυθμοί πληθωρισμού λόγω των αυξανόμενων τιμών της ενέργειας προκαλούν επίσης νευρικότητα στους επενδυτές.

Το αν η αύξηση των τιμών θα γίνει μόνιμη είναι ακόμη ασαφές, λέει ο αναλυτής Φριτς: Εάν «η βραχυπρόθεσμη απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου συνεχιστεί, θα δούμε επίσης μια απότομη αύξηση του πληθωρισμού, η οποία στη συνέχεια θα υποχωρήσει». Διαφορετικά, οι υψηλότεροι ρυθμοί πληθωρισμού είναι πιο πιθανό να διαρκέσουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Ο ίδιος δεν αναμένει ότι οι τιμές του πετρελαίου θα επιστρέψουν στα προπολεμικά επίπεδα βραχυπρόθεσμα. Ο Φριτς λέει: «Θα χρειαστούν μερικές εβδομάδες μέχρι να καταστεί σαφές ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ανοιχτά και μπορούν να διασχιστεί με ασφάλεια». Επιπλέον, οι ζημιές σε υποδομές, όπως τα διυλιστήρια, πρέπει να επισκευαστούν. «Όλα αυτά υποδηλώνουν ότι οι τιμές θα παραμείνουν σε υψηλότερο επίπεδο φέτος».

Ωστόσο, ένα καλό νέο για την οικονομία είναι ότι η αγορά είχε ήδη βρει τρόπους να παρακάμψει τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ πριν από την κατάπαυση του πυρός.

Η αγορά θα βρει άλλους τρόπους

Από τα εκτιμώμενα 20 εκατομμύρια βαρέλια που μεταφέρονταν καθημερινά μέσω των Στενών του Ορμούζ πριν από τον πόλεμο, σημαντικά ποσοστά θα μπορούσαν να μεταφερθούν μέσω άλλων οδών ή διατίθενται στην αγορά από τα αποθέματα.

Σύμφωνα με την πλατφόρμα ανάλυσης Vertical 52, εικόνες από τους δορυφόρους Sentinel-2 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) δείχνουν ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν πλέον να εξάγουν ένα εκατομμύριο βαρέλια πετρελαίου μέσω του ανατολικού λιμανιού Φουτζέιρα. Η Σαουδική Αραβία μεταφέρει επιπλέον πέντε εκατομμύρια βαρέλια μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης από τον Κόλπο στον τερματικό σταθμό Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα, από όπου το πετρέλαιο μπορεί να φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια.

Ο αναλυτής της Commerzbank, Φριτς, επιβεβαιώνει ότι το πετρέλαιο μεταφέρθηκε περισσότερο μέσω εναλλακτικών οδών μετά το ξέσπασμα του πολέμου: «Η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, αναγκάστηκε να μειώσει την παραγωγή της μόνο κατά 20% χάρη στον αγωγό Ανατολής-Δύσης – πολύ λιγότερο από το Ιράκ, για παράδειγμα».

Σύμφωνα με το Vertical 52, κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού απελευθερώθηκαν επιπλέον τέσσερα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από ρωσικά λιμάνια εξαγωγής, πλωτές εγκαταστάσεις αποθήκευσης πετρελαίου και αποθέματα που απελευθερώθηκαν από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Μαζί με τα περίπου δύο εκατομμύρια βαρέλια που είχαν ήδη διασχίσει τα Στενά του Ορμούζ πριν από την κατάπαυση του πυρός με την άδεια του Ιράν, αυτό ανέρχεται συνολικά σε λίγο περισσότερα από 13 εκατομμύρια βαρέλια – τα δύο τρίτα της ποσότητας που χάθηκε αρχικά λόγω του αποκλεισμού. Ακόμα κι αν ο Κόλπος έκλεινε ξανά, ένα σημαντικό μέρος του πετρελαίου της περιοχής θα έφτανε στον προορισμό του.

Αυτό σημαίνει ότι εάν ο πόλεμος αναζωπυρωνόταν μετά την κατάπαυση του πυρός και τα στενά παρέμεναν αποκλεισμένα, η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε πιθανώς να γεφυρώσει το χάσμα εφοδιασμού για σημαντικό χρονικό διάστημα.

Αλλά είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ακριβώς για πόσο καιρό οι οικονομίες θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν ένα πλήρες κλείσιμο, λέει ο Φριτς. Οι χώρες του ΟΟΣΑ έχουν τέσσερα δισεκατομμύρια βαρέλια σε αποθέματα και η Κίνα κατέχει άλλα 1,2 δισεκατομμύρια. Επιπλέον, υπάρχουν δύο δισεκατομμύρια βαρέλια στη θάλασσα. Υποθέτοντας ότι η κατανάλωση έπρεπε να καλυφθεί αποκλειστικά από τα αποθέματα των χωρών του ΟΟΣΑ, εκτιμά ότι τα αποθέματα θα μπορούσαν να διαρκέσουν για τουλάχιστον εννέα μήνες.

Για τους επενδυτές που φοβούνται μια στασιμότητα στην παγκόσμια οικονομία, αυτά θα πρέπει να είναι καθησυχαστικά νέα προς το παρόν.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη και αν η ζωτικής σημασίας πλωτή οδός ανοίξει πλήρως και αρχίσουν να περνούν περισσότερα φορτία, αυτό δεν σημαίνει ότι οι αγορές θα ανασάνουν αμέσως. Για να επιστρέψει η κατάσταση σε μια πιο φυσιολογική τροχιά, πρέπει να φύγουν πρώτα τα πλοία που έχουν εγκλωβιστεί στον Κόλπο και παράλληλα να αρχίσουν να μπαίνουν νέα άδεια πλοία που θα παραλάβουν τα επόμενα φορτία. Μέχρι στιγμής, τίποτα από αυτά δεν γίνεται στον βαθμό που θα απαιτούσε μια πραγματική αποσυμπίεση της κατάστασης.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η αγορά δεν λειτουργεί μόνο με την αποχώρηση των φορτωμένων πλοίων, αλλά χρειάζεται και την ταχεία επιστροφή άδειων δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων για να διατηρηθεί η αλυσίδα εφοδιασμού. Αν αυτή η αλυσίδα σπάσει, τα οφέλη από την επανεκκίνηση των διελεύσεων θα είναι πρόσκαιρα. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν πρόκειται να επιστρέψουν εύκολα στον Περσικό Κόλπο όσο παραμένει ισχυρός ο φόβος ότι η κατάπαυση του πυρός μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή. Την ίδια επιφυλακτικότητα δείχνουν και οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι οποίες δεν αναμένεται να επιτρέψουν την εκ νέου είσοδο πλοίων στον Κόλπο αν δεν έχουν πειστεί ότι αυτά δεν θα παγιδευτούν εκεί για εβδομάδες ή και περισσότερο.

Η αναλύτρια παγκόσμιας αγοράς, Λαλ Ακόνερ, σημειώνει ότι οι ναυτιλιακές και ασφαλιστικές εταιρείες δεν θα επιτρέψουν στα πλοία τους να εισέλθουν ξανά στον Κόλπο, εκτός αν είναι βέβαιοι ότι δεν θα παγιδευτούν εκεί για εβδομάδες ή ακόμη περισσότερο. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν σήμερα φύγουν εκατοντάδες φορτωμένα πλοία από το Ορμούζ, χωρίς νέα πλοία να φτάνουν για να παραλάβουν πετρέλαιο, λιπάσματα ή άλλα αναγκαία φορτία, το όφελος θα αποδειχθεί περιορισμένο. Σε αυτό ακριβώς το σημείο στηρίζεται και η εκτίμηση ότι οι ελλείψεις και οι αυξημένες τιμές στο πετρέλαιο και σε άλλα αγαθά μπορεί να διαρκέσουν για μήνες.

Ορμούζ: Τα παγιδευμένα πλοία και η αργή επιστροφή στην κανονικότητα

Ο Ματ Σμιθ της εταιρείας ανάλυσης εμπορίου Kpler δίνει μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική εικόνα για το μέγεθος του προβλήματος. Όπως διαπιστώνει, «Μέχρι στιγμής αυτό δεν έχει συμβεί». Και προσθέτει: «Σχεδόν κανείς δεν είναι αρκετά ασφαλής για να περάσει από το Στενό. Τα 100 και πλέον πετρελαιοφόρα που συνήθως διέσχιζαν το Ορμούζ κάθε μέρα έχουν μειωθεί σε 10 ή λιγότερα». Ο ίδιος εξηγεί ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν περίπου 400 φορτωμένα πετρελαιοφόρα στον Κόλπο που περιμένουν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά μόλις περίπου 100 άδεια δεξαμενόπλοια βρίσκονται πρόθυμα να εισέλθουν. Ακόμη και αν το Στενό ανοίξει άμεσα, η εκτίμηση είναι ότι πιθανότατα θα χρειαστεί μέχρι τον Ιούλιο για να επανέλθουν οι ροές πετρελαίου σε φυσιολογικά επίπεδα.

Η ίδια εικόνα καταγράφεται και στα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, τα οποία είναι κρίσιμα για την τροφοδοσία των κρατών του Κόλπου με τρόφιμα και άλλα ζωτικά αγαθά, αλλά και για τις εξαγωγές προϊόντων όπως τα λιπάσματα και οι βιομηχανικές ρητίνες. Σύμφωνα με τον Πήτερ Τίρσγουελ, αντιπρόεδρο ναυτιλίας και εμπορίου στην S&P Global Market Intelligence, περίπου 100 πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων περιμένουν να εξέλθουν από τον Κόλπο, αλλά ουσιαστικά κανένα δεν περιμένει να εισέλθει.

«Αυτό σημαίνει ότι το 30% των λιπασμάτων παγκοσμίως που κανονικά προέρχονται από την περιοχή πιθανότατα θα παραμείνουν εκεί για μήνες, μέχρι να υπάρξουν νέα πλοία για να τα μεταφέρουν, καθώς δεν υπάρχει η δυνατότητα εύκολης αναδρομολόγησης αυτών των φορτίων», είπε. Χωρίς νέα πλοία να μπαίνουν στον Κόλπο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η παραγωγή αργού πετρελαίου, βενζίνης, άλλων διυλισμένων καυσίμων και λιπασμάτων θα συνεχίσει να βρίσκεται σε αναμονή, ενώ σε πολλές περιπτώσεις έχει ήδη σταματήσει, επειδή δεν υπάρχει εναλλακτική λύση προσωρινής αποθήκευσης.

Του Δημήτρη Τζάνα

Με τον πληθωρισμό ήδη να επανέρχεται και την οικονομία να επιβραδύνεται, ενώ ο Γιάννης Στουρνάρας δεν δίστασε να αναφερθεί δημόσια στον κίνδυνο επανόδου του στασιμοπληθωρισμού αν δεν επανέλθει η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ το ταχύτερο!

Σαν αποτέλεσμα, οι αγορές αναμένουν την ετυμηγορία των Κεντρικών Τραπεζών το επόμενο διήμερο, της Federal και της ΕΚΤ κυρίως, με τα σενάρια περί πιθανολογούμενης μείωσης των επιτοκίων να είναι πιθανό να δώσουν τη θέση σε εκείνα της αύξησής τους ώστε να αντιμετωπιστεί η πληθωριστική αναζωπύρωση. Παράλληλα, οι αγορές προεξοφλούν τις δυσκολίες πολλών Δυτικών χωρών, των ΗΠΑ ανάμεσά τους, να αναχρηματοδοτήσουν τα κολοσσιαία δημόσια χρέη τους με συνέπεια την αύξηση των αποδόσεων των πολυετών ομολόγων (στο 4,2% τα αμερικανικά 10ετη).

Ενόψει των παραπάνω, με το πετρέλαιο πάνω από τα $100/βαρέλι και την Goldman Sachs να εκτιμά ότι εκεί θα παραμείνει επί μακρόν, οι αγορές διατηρούν την ανθεκτικότητά τους και παρακολουθούν τις καθημερινές δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, οι αποφάσεις του οποίου οδήγησαν στο σκηνικό πολεμικών συγκρούσεων που βιώνουμε.

Με την αυξημένη μεταβλητότητα να αποτυπώνει την εναλλαγή συναισθημάτων και την εναλλασσόμενη εκτίμηση για διάρκεια της κρίσης, επιλέγοντας το σενάριο της σύντομης ολοκλήρωσης της πρωτόγνωρα υψηλής αβεβαιότητας κατάστασης! Την ίδια ώρα, πλήττεται και η αμερικανική οικονομία όπως αποτυπώνουν τα στοιχεία της αγοράς εργασίας του Φεβρουαρίου, πριν δηλαδή την επέλαση «Επική Οργής» στην Τεχεράνη, καθώς καταγράφηκε αρνητικός αριθμός νέων θέσεων εργασίας (απώλεια 92 χιλ. θέσεων εργασίας).

Το ελληνικό χρηματιστήριο συγχρονίζεται με τις διεθνείς αγορές και κινείται με αυξημένη μεταβλητότητα, χωρίς ωστόσο να καταγράφονται συνεδριάσεις μαζικών ρευστοποιήσεων καθώς οι ημερήσιες συναλλαγές έχουν υποχωρήσει κάτω από τα €300 εκ.

Αν και η βραχυχρόνια τάση είναι πλέον πτωτική, η μακροπρόθεσμη παραμένει ανοδική καθώς κομβικής σημασίας στηρίξεις του Γενικού Δείκτη δεν έχουν παραβιαστεί, ιδιαίτερα εκείνη της περιοχής των 2050 μονάδων όπου προσδιορίζεται ο ΜΚΟ των 200 ημερών.

Την ίδια ώρα, η Moody’s διατηρεί την επενδυτική βαθμίδα για την ελληνική οικονομία και αποδίδει τα εύσημα για τη δημοσιονομική πρόοδο, ανησυχώντας ωστόσο για τη δυσμενή εξέλιξη του δημογραφικού προβλήματος στην διατήρηση υψηλών ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης.

Την ίδια ώρα, οι γεωπολιτικές εξελίξεις της περιοχής αναγκάζουν την J.P. Morgan να αποσύρει την αισιοδοξία της για τις ελληνικές μετοχές αλλάζοντας τη στάση της σε neutral. Με τις διοικήσεις των ελληνικών τραπεζών και των λοιπών blue chips να καλούνται να τις οδηγήσουν σε συνέχιση της θετικής πορείας των μεγεθών τους εν μέσω ενός περιβάλλοντος αυξημένων κινδύνων και πληθωριστικής απειλής, με την επαναφορά των επιλεκτικών πλαφόν για την αντιμετώπισή της.

Ένα στοίχημα που έχει τις προϋποθέσεις να κερδηθεί αν η κρίση σύντομα τιθασευτεί !

* Ο Δημήτρης Τζάνας είναι Σύμβουλος Διοίκησης Κύκλος ΑΧΕΠΕΥ

Έτσι, όσο παραμένουν κλειστά τα στενά του Ορμούζ, οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα αναρριχώνται, απειλώντας με αυξημένο πληθωρισμό εξέλιξη που αν συνεχιστεί θα προκαλέσει αύξηση επιτοκίων από τις Κεντρικές Τράπεζες και αναπόφευκτα θα οδηγήσει  σε επιβράδυνση της ανάπτυξης ή και σε στασιμότητα!

Του Δημήτρη Τζάνα* 

Ωστόσο, οι τελευταίες δηλώσεις του Αμερικανού Πρόεδρου περί «ουσιαστικής ολοκλήρωσης του πολέμου» προκάλεσαν κατακόρυφη υποχώρηση της τιμής του πετρελαίου και ακύρωση των προσδοκιών για τη διάχυση των ωστικών κυμάτων στην οικονομία. Όμως, η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, Γενική  Διευθύντρια του ΔΝΤ, προειδοποιεί ότι πρέπει να προετοιμαζόμαστε για το «αδιανόητο», καθώς ο υψηλός βαθμός αβεβαιότητας και η χαμηλή ορατότητα θα παραμείνουν επί μακρόν στην παγκόσμια οικονομία.

Με αυτά τα δεδομένα, οι διακυμάνσεις των χρηματιστηριακών δεικτών κυριαρχούν και ο δείκτης VIX που αποτυπώνει το φόβο των αγορών κινείται ανοδικά, ενώ την ίδια ώρα η ανοδική κίνηση των επιτοκίων και η αύξηση των αποδόσεων των πολυετών ομολόγων οδηγεί σε ανησυχητικές εξελίξεις καθώς το παγκόσμιο χρέος αναρριχήθηκε στα $348 τρισ. στο τέλος του 2025 σύμφωνα με το IIF, μειωμένο ωστόσο στο 308% ως ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Σαν αποτέλεσμα, οι διαχειριστές επιλέγουν στρατηγική διακράτησης αυξημένων διαθεσίμων, καθώς η αυξημένη μεταβλητότητα που καταγράφεται βραχυπρόθεσμα διαβρώνει σε αυτή την συγκυρία τα χαρτοφυλάκια όσων επιλέγουν να κινούνται με επενδυτικά προϊόντα που προσφέρουν αυξημένη μόχλευση.

Το ελληνικό χρηματιστήριο συγχρονίζεται με τις κινήσεις των διεθνών αγορών καθώς το 70% των συναλλαγών διενεργούνται από τους αλλοδαπούς επενδυτές που ρευστοποιούν τα ελληνικά blue chips με την εξαίρεση των εταιρειών των πετρελαιοειδών και της Metlen.  Σαν αποτέλεσμα, στο τέλος της προηγούμενης εβδομάδος εξανεμίστηκε το σύνολο των φετινών κερδών, και στο ξεκίνημα της εβδομάδος καταγράφονταν απώλειες για τον Γενικό Δείκτη, για να ξεκινήσει στη συνέχεια η προσπάθεια αναρρίχησής του, μετά την αναφορά Τραμπ σε ολοκλήρωση του πολέμου.

Από την άλλη πλευρά, η επίδοση για το ΑΕΠ στο τέλος του 4ου τριμήνου στο 2,1% ήταν ικανοποιητική λαμβάνοντας υπόψη ότι προήλθε από την αύξηση του ακαθάριστου σχηματισμού κεφαλαίου κατά 14% σε ετήσια βάση, οδηγώντας στο 17% το ποσοστό των επενδύσεων ως προς το ΑΕΠ.

Με την προσδοκία ότι το 2026 το σύνολο των επενδύσεων θα φτάσει τα 46 δισεκατομμύρια ευρώ από €42 δις. το 2025, ώστε να συνεχίσει η αυξημένη συμβολή των επενδύσεων στο ΑΕΠ, σε μια χρονιά κατά την οποία οι ασύμμετρες απειλές μπορεί να πλήξουν τις ταξιδιωτικές εισπράξεις.

Την ίδια ώρα, τα πρώτα αποτελέσματα των εισηγμένων εταιρειών για το 2025 καταγράφουν αυξημένη κερδοφορία κατά 15% δημιουργώντας ήδη τη βεβαιότητα των αυξημένων χρηματικών διανομών κατά το 2026 και της καταγραφής νέου ιστορικού ρεκόρ από τα 6 δις. ευρώ του 2025.

Παράλληλα, οι επενδυτικοί οίκοι θεωρούν ότι οι ελληνικές εταιρείες έχουν τις προϋποθέσεις για αυξημένη ανθεκτικότητα, στο βαθμό που η κρίση στη Μέση Ανατολή ολοκληρωθεί σε εύλογο χρονικό διάστημα, με τη Moody’s να συνεχίζει να επισημαίνει τις θετικές προβλέψεις της για τις τράπεζες και τον CEO της Πειραιώς Χρήστο

Μεγάλου να αναφέρεται σε 2πλασιασμό του μερίσματος της τράπεζας ως το 2030! Ενόψει των παραπάνω, η αντίδραση του Γενικό Δείκτη στις 2050 μονάδες, τον ΜΚΟ των 200 ημερών, ήταν εύλογη και είναι πιθανό να σηματοδοτήσει την προσπάθεια αναρρίχησης σε ψηλότερα επίπεδα, με οδηγό τον τραπεζικό κλάδο και τα άλλα δεικτοβαρή blue chips!

* Ο Δημήτρης Τζάνας είναι Σύμβουλος Διοίκησης του Κύκλου ΑΧΕΠΕΥ.

Το κύμα πωλήσεων είχε ήδη μεγάλο αποτύπωμα. Περίπου 6 τρισ. δολάρια χρηματιστηριακής αξίας έχουν εξαφανιστεί στις παγκόσμιες αγορές από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν. Παρότι οι απώλειες στις μετοχές περιορίστηκαν και οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν από τα υψηλά τους μετά την πληροφορία ότι οι χώρες της G7 θα συζητήσουν πιθανή συντονισμένη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, οι κινήσεις της αγοράς τη Δευτέρα παρέμειναν εντυπωσιακές.

Η επιτάχυνση της αναταραχής ήρθε αφού ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι τμήματα του Ιράν δεν έχουν ακόμη δεχθεί επιθέσεις και ότι το πετρέλαιο στα 100 δολάρια το βαρέλι αποτελεί «πολύ μικρό τίμημα» για την «ασφάλεια και την ειρήνη». Η δήλωση αυτή αποδυνάμωσε τις ελπίδες, για το ενδεχόμενο η σύγκρουση να παραμείνει περιορισμένη.

Καθώς το αργό πλησίαζε τα 120 δολάρια το βαρέλι, οι traders άρχισαν να αντιλαμβάνονται ότι η αγορά δεν προεξοφλεί πλέον μια σύντομη σύγκρουση. Το Brent κατέγραψε ενδοσυνεδριακό άλμα έως και 29%, τη μεγαλύτερη μεταβολή των τελευταίων σχεδόν έξι ετών, ενώ οι δείκτες μεταβλητότητας των μετοχών εκτινάχθηκαν και οι όγκοι συναλλαγών στα ασιατικά χρηματιστήρια ξεπέρασαν σημαντικά τους μηνιαίους μέσους όρους. Η εικόνα της αγοράς έμοιαζε περισσότερο με «παράδοση» των επενδυτών παρά με προσεκτική στάση.

«Το εκκρεμές γέρνει προς τον πανικό», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Areca Capital, Ντάνι Γουόνγκ. «Υπάρχει μια μαζική έξοδος από κάθε είδους ριψοκίνδυνα περιουσιακά στοιχεία».

Συρρέουν οι επενδυτές στα ασφαλή καταφύγια

Καθώς άνοιγαν διαδοχικά οι αγορές ανά τον κόσμο τη Δευτέρα, σημαντικά τεχνικά επίπεδα κατέρρεαν γρήγορα σε μετοχές, ομόλογα και βασικά νομίσματα. Η ζήτηση για «ασφαλή καταφύγια» ενίσχυσε το δολάριο, ενώ οι ενεργειακές μετοχές κατέγραφαν άνοδο. Σε κάποια στιγμή οι μετοχές στα ασιατικά χρηματιστήρια υποχώρησαν έως και 5,6%, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη πτώση από τον Απρίλιο, ενώ ο δείκτης Bloomberg Dollar Spot συνέχισε την ανοδική του πορεία.

Ένας από τους βασικούς καταλύτες της πτώσης ήταν οι πληροφορίες για νέες επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και από τις δύο πλευρές, γεγονός που ενίσχυσε τους φόβους για ένα παρατεταμένο σοκ στην προσφορά. Παράλληλα, το Ιράν ανακοίνωσε ότι νέος ανώτατος ηγέτης της χώρας θα είναι ο γιος του εκλιπόντος αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, μια κίνηση που ερμηνεύθηκε ως μήνυμα αντίστασης από την Ισλαμική Δημοκρατία.

Ευάλωτη η Ασία

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι ξένοι επενδυτές απέσυραν 14,2 δισ. δολάρια από ασιατικές μετοχές αναδυόμενων αγορών — εξαιρουμένης της Κίνας — την προηγούμενη εβδομάδα, τη μεγαλύτερη εκροή τουλάχιστον από το 2009. Το μεγαλύτερο μέρος των πωλήσεων επικεντρώθηκε στη Νότια Κορέα και την Ταϊβάν, αγορές με ισχυρή έκθεση στη βιομηχανία ημιαγωγών και βασικό προορισμό επενδύσεων που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Οι δείκτες μεταβλητότητας που συνδέονται με τον Nikkei 225 της Ιαπωνίας και τον NSE Nifty 50 της Ινδίας αυξήθηκαν έως και 62% και 23% αντίστοιχα, στα υψηλότερα επίπεδα από τα μέσα του 2024. Στη Νότια Κορέα, η πτώση της αγοράς οδήγησε ακόμη και σε προσωρινή διακοπή διαπραγμάτευσης.

Όπως δήλωσε η αναλύτρια της VanEck Associates, Άννα Γου, «αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι πωλήσεις σε κάθε κατηγορία περιουσιακών στοιχείων, από μετοχές μέχρι ομόλογα και νομίσματα, με εξαίρεση το πετρέλαιο και το δολάριο».

Ο δείκτης MSCI Asia Pacific απέχει πλέον περίπου 1% από το τεχνικό όριο διόρθωσης, ενώ ο MSCI Emerging Markets πλησιάζει το ίδιο επίπεδο, γεγονός που αποτυπώνει την ένταση της παγκόσμιας φυγής από το ρίσκο.

Μέρος της πτώσης αντικατοπτρίζει και το πόσο είχαν ανέβει οι αγορές τους προηγούμενους μήνες. Η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν είχαν φτάσει σε πολυετή υψηλά, λόγω της εκρηκτικής ζήτησης για τσιπ τεχνητής νοημοσύνης, αφήνοντας τις αποτιμήσεις σε υψηλά επίπεδα και τους επενδυτές με σημαντικά κέρδη. Το σοκ στο πετρέλαιο επιδείνωσε την πίεση, αναδεικνύοντας την ευαλωτότητα της Ασίας σε ενεργειακές διαταραχές, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή.

Μεγάλο μέρος των εισαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου της περιοχής διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία βρίσκονται στο επίκεντρο της σύγκρουσης. Η Κίνα, η Ινδία και η Ινδονησία συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους εισαγωγείς πετρελαίου παγκοσμίως, ενώ η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν, που εξαρτώνται από την ηλεκτροπαραγωγή με φυσικό αέριο και τις εφοδιαστικές αλυσίδες του Κόλπου, είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες.

Την ίδια στιγμή, κυβερνήσεις σε όλη την περιοχή προσπαθούν να περιορίσουν τις επιπτώσεις. Η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν εξετάζουν μέτρα σταθεροποίησης των αγορών για να περιορίσουν τις απώλειες των μετοχών, ενώ αναζητούν τρόπους να συγκρατήσουν το κόστος καυσίμων στο εσωτερικό, καθώς οι τιμές ενέργειας εκτοξεύονται.

Υποχωρούν οι προσδοκίες για μειώσεις επιτοκίων στις ΗΠΑ

Οι ανησυχίες για τον πληθωρισμό επηρεάζουν ήδη τις προσδοκίες για τα επιτόκια στις ΗΠΑ. Οι traders μειώνουν τα στοιχήματα για μειώσεις επιτοκίων από τη Fed και μεταθέτουν την προοπτική χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής για αργότερα. Οι αγορές τοποθετούν πλέον την επόμενη μείωση επιτοκίων κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες τον Σεπτέμβριο, ενώ στα τέλη Φεβρουαρίου — πριν ξεσπάσει ο πόλεμος — θεωρούσαν βέβαιη μια μείωση ήδη από τον Ιούλιο. Ορισμένοι traders στα options των ομολόγων εκτιμούν πλέον ότι η Fed ίσως να μην μειώσει καθόλου τα επιτόκια φέτος.

Το γεωπολιτικό σοκ συμπίπτει και με μια δεύτερη αυξανόμενη ανησυχία: αν ο κύκλος επενδύσεων σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης βρίσκεται κοντά στο αποκορύφωμά του. Οι ενδείξεις από μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες για τη βιωσιμότητα των δαπανών σε υποδομές AI εξετάζονται πλέον με πολύ μεγαλύτερη προσοχή, καθώς το μακροοικονομικό περιβάλλον επιδεινώνεται.

«Οι επενδυτές κινούνται αμυντικά», είπε η συνιδρύτρια και επικεφαλής διαχειρίστρια χαρτοφυλακίων της Ten Cap Investment Management, Τζουν Μπέι Λιου. «Οι αγορές προσπαθούν τώρα να καταλάβουν πόσο θα διαρκέσει αυτός ο πόλεμος και τι σημαίνει για την παγκόσμια ανάπτυξη αν το πετρέλαιο παραμείνει σε αυτά τα επίπεδα».

Έτσι, ο πανευρωπαϊκός Stoxx 600 υποχώρησε κατά 1,28% στις 604,83 μονάδες και με τους περισσότερους επιμέρους κλάδους του να καταγράφουν απώλειες.

Στις μεγάλες αγορές της περιοχής, ο γερμανικός DAX έκανε βουτιά ύψους 1,61% στις 23.815 μονάδες, ο γαλλικός CAC 40 διολίσθησε σε ποσοστό 1,49% στις 8.045 μονάδες και ο FTSE 100 στο Λονδίνο έκλεισε στο -1,45% και τις 10.413 μονάδες.

Αντίστοιχο μοτίβο και στην περιφέρεια με τον FTSE MIB στο Μιλάνο να χάνει 1,61% στις 44.608 μονάδες και τον IBEX 35 στη Μαδρίτη να διαμορφώνεται στις 17.245 μονάδες μειωμένος κατά 1,38%.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, που ξεκίνησε με επιθέσεις πυραύλων από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ σε ιρανικούς στόχους το περασμένο Σαββατοκύριακο, έχει επεκταθεί δραματικά, με νέα εκατέρωθεν πλήγματα που δεν επιβεβαιώνουν τις ελπίδες για έναν γρήγορο πόλεμο.

Πραγματικά, υπάρχουν ελάχιστα σημάδια ότι η σύγκρουση θα σταματήσει σύντομα, καθώς η Γερουσία των ΗΠΑ ψήφισε, κατά κύριο λόγο με κομματική γραμμή των Ρεπουμπλικάνων, κατά ενός νομοσχεδίου που αποσκοπούσε να σταματήσει την αεροπορική εκστρατεία και να απαιτήσει από το Κογκρέσο να έχει την έγκριση των ενεργειών του Λευκού Οίκου.

Εν τω μεταξύ, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιος του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη του Ιράν, έχει αναδειχθεί ως επικρατέστερος για τη διαδοχή του, υποδηλώνοντας ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να υποκύψει υπό την πίεση. Αν και νωρίτερα ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε περιφρονητικά ότι είναι ασήμαντος και θα πρέπει να εμπλακεί προσωπικά στην επιλογή του νέου Ιρανού ηγέτη.

Η συνεχιζόμενη αναταραχή έχει φουντώσει τις ανησυχίες για ένα ντόμινο συνεπειών στο ενεργειακό κόστος, τον πληθωρισμό και την παγκόσμια ανάπτυξη. Ενδεικτικά η επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, επεσήμανε ότι η σύγκρουση θέτει σε δοκιμασία την «παγκόσμια οικονομική ανθεκτικότητα».

«Αυτή η σύγκρουση, αν αποδειχθεί παρατεταμένη, έχει προφανή δυνατότητα να επηρεάσει τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας, τις αγορές, την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό. Και θα δημιουργήσει νέες απαιτήσεις για τους πολιτικούς παντού», τόνισε χαρακτηριστικά.

«Ένας μακρύς πόλεμος στο Ιράν θα αυξήσει τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη και θα πλήξει την ανάπτυξη, αλλά είναι ακόμη πολύ νωρίς για να βγουν συμπεράσματα για τη σύγκρουση», πρόσθεσε από την πλευρά του ο διοικητής της γερμανικής Bundesbank και μέλος του ΔΣ της ΕΚΤ, Γιοακίμ Νάγκελ.

«Εάν η σύγκρουση τελειώσει γρήγορα… οι συνέπειες για τον πληθωρισμό θα είναι βραχυπρόθεσμες και περιορισμένες», σχολίασε σε ομιλία του. «Αντίθετα, εάν οι τιμές της ενέργειας παραμείνουν υψηλές για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτό θα οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό και ασθενέστερη οικονομική δραστηριότητα στην Ευρωζώνη».

Πάντως, ο επικεφαλής της Τράπεζας της Γαλλίας και μέλος της ΕΚΤ, Φρανσουά Βιλερουά ντε Γκαλό, σε δηλώσεις του, τόνισε ότι δεν βλέπει λόγο για αύξηση των επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα με την παρούσα κατάσταση.

Στο μέτωπο των μάκρο, οι λιανικές πωλήσεις στην Ευρωζώνη αυξήθηκαν κατά 2,0% σε ετήσια βάση τον Φεβρουάριο, ξεπερνώντας την αναμενόμενη αύξηση του 1,7%, ενώ η μηνιαία μεταβολή παρουσίασε πτώση 0,1%.

Επίσης, προβληματισμό προκάλεσε η επί τα χείρω αναθεώρηση των οικονομικών προβλέψεων από την Κίνα, η οποία κατέβασε τον πήχη για τους ρυθμούς ανάπτυξης φέτος στο 4,5% έως 5%, ήτοι ελαφρώς χαμηλότερα από το 5% του προηγούμενου έτους, που είναι και το κατώτερο ποσοστό από το 1991.

Στις αγορές των commodities οι πετρελαϊκές τιμές έκαναν νέο θεαματικό άλμα, τροφοδοτώντας τις βάσιμες ανησυχίες αναλυτών και traders.

H τιμή του Brent συμβολαίων Μάϊου ανέβηκε 3,62% στα 84,40 δολάρια και η τιμή του αμερικανικού WTI εκτινάχθηκε σε ποσοστό 6,16% πάνω από τα 79 δολάρια, στα 79,29, που είναι το υψηλότερο επίπεδο από τον περασμένο Ιούνιο.

Με την επίδοση αυτή, αμφότερα τα συμβόλαια συμπληρώνουν πέντε συνεδριάσεις ανόδου, έχοντας κερδίσει πάνω από 17%, καθώς ο κλάδος ανησυχεί για τους συνεχιζόμενους κινδύνους διαταραχής της προσφοράς, με επίκεντρο τα προβλήματα διέλευσης μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Το Ιράν έχει στοχοποιήσει δεξαμενόπλοια στα Στενά, από τα οποία περνά περίπου το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, κλείνοντας ουσιαστικά την κυκλοφορία του κρίσιμου αυτού διαδρόμου.

Την ίδια ώρα, πάντως, ο χρυσός κινείτο σταθεροποιητικά με τις προθεσμιακές τιμές να υποχωρούν κατά 0,91% στα 5.087 δολάρια την ουγγιά.

Θυμίζουμε πως τη Δευτέρα το πολύτιμο μέταλλο ξεπέρασε τα 5.400 δολάρια, καθώς η έναρξη των επιχειρήσεων κατά του Ιράν ώθησε τους επενδυτές σε αναζήτηση ασφαλούς καταφύγιου, ωστόσο μέσα στην εβδομάδα περιορίστηκε, καθώς το δολάριο πήρε τη σκυτάλη λειτουργώντας ως πιο ισχυρό και ελκυστικό επενδυτικό καταφύγιο.

Αναλόγως και σήμερα ο δείκτης δολαρίου ανέβηκε στο 99,21 σε νέα υψηλά τριμήνου με την ισοτιμία ευρώ/δολαρίου να κινείται στο 1,1578. Συνολικά μέσα στην εβδομάδα, μέχρι τώρα, το δολάριο έχει ανέβει κοντά στο 1,5% αποτελώντας έναν από τους λίγους κερδισμένους της κρίσης.

Οι παγκόσμιες μετοχές ανέκαμψαν θεαματικά μετά την κατάρρευση των τιμών τον Απρίλιο, που προκλήθηκε από τους δασμούς Τραμπ, και κατέγραψαν άνοδο 20%, συμπληρώνοντας έκτο έτος διψήφιων κερδών στα τελευταία επτά χρόνια. Παρά την ισχυρή αυτή εικόνα, σε άλλες γωνιές των αγορών οι εκπλήξεις ήταν πολλαπλές.

Χρυσός, δολάριο και πετρέλαιο: Ανατροπές εκτός σεναρίου

Ο χρυσός, το κατεξοχήν ασφαλές καταφύγιο σε περιόδους κρίσης, οδεύει προς την καλύτερη χρονιά του από το 1979, με άνοδο σχεδόν 70%. Την ίδια στιγμή, το δολάριο των ΗΠΑ έχει υποχωρήσει σχεδόν 10%, ενώ το πετρέλαιο σημειώνει πτώση περίπου 17%.

Στην αγορά χρέους, τα junk bonds κατέγραψαν ισχυρή άνοδο, αψηφώντας το αυξημένο ρίσκο, σε ένα περιβάλλον όπου οι παραδοσιακές ισορροπίες ανατράπηκαν.

Μετοχές: Ρωγμές στους «Magnificent Seven»

Οι λεγόμενοι «Magnificent Seven» δείχνουν να έχουν χάσει μέρος της λάμψης τους. Η Nvidia έγινε τον Οκτώβριο η πρώτη εταιρεία στον κόσμο με κεφαλαιοποίηση 5 τρισ. δολαρίων, ωστόσο το bitcoin έχασε αιφνιδίως το ένα τρίτο της αξίας του, υπενθυμίζοντας τη μεταβλητότητα ακόμη και των πιο «καυτών» assets.

Ο διαχειριστής του fund DoubleLine, Μπιλ Κάμπελ, χαρακτήρισε το 2025 «έτος της αλλαγής και των εκπλήξεων», σημειώνοντας ότι οι μεγάλες κινήσεις συνυπάρχουν στα ίδια θεμελιώδη ζητήματα: τον εμπορικό πόλεμο, τη γεωπολιτική και το χρέος.

«Αν ήξερα εκ των προτέρων ότι ο Τραμπ θα εφάρμοζε τόσο επιθετικές εμπορικές πολιτικές, δεν θα περίμενα τόσο υψηλές αποτιμήσεις», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Ευρώπη, Ασία και αναδυόμενες αγορές

Η εικόνα διαφοροποιείται έντονα εκτός ΗΠΑ. Οι μετοχές των ευρωπαϊκών κατασκευαστών όπλων ενισχύθηκαν σχεδόν 60%, ενώ οι ευρωπαϊκές τράπεζες κατέγραψαν την καλύτερη χρονιά τους από το 1997.

Στην Ασία, οι μετοχές της Νότιας Κορέας εκτινάχθηκαν κατά 70%, ενώ τα defaulted ομόλογα της Βενεζουέλας σημείωσαν σχεδόν 100% απόδοση, σε μία από τις πιο εντυπωσιακές – και ριψοκίνδυνες – κινήσεις της χρονιάς.

Ομόλογα και επιτόκια: Νευρικότητα κάτω από την επιφάνεια

Οι τρεις μειώσεις επιτοκίων στις ΗΠΑ, οι επαναλαμβανόμενες επικρίσεις του Τραμπ προς την Federal Reserve και οι ανησυχίες για το δημόσιο χρέος διαμόρφωσαν ένα σύνθετο σκηνικό στην αγορά ομολόγων.

Η απόδοση των 30ετών αμερικανικών ομολόγων ξεπέρασε το 5,1% τον Μάιο, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2007, πριν υποχωρήσει εκ νέου στο 4,8%. Ωστόσο, η διεύρυνση του χάσματος με τα βραχυπρόθεσμα ομόλογα προκαλεί νέα νευρικότητα.

Αντίστοιχα, οι αποδόσεις των 30ετών ιαπωνικών ομολόγων κινούνται κοντά σε ιστορικά υψηλά, παρότι η μεταβλητότητα στις αγορές ομολόγων βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο τετραετίας.

Τεχνητή νοημοσύνη και χρέος

Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί πλέον κρίσιμο παράγοντα και στην αγορά χρέους. Η Goldman Sachs εκτιμά ότι οι mega-caps της AI δαπάνησαν σχεδόν 400 δισ. δολάρια το 2025, ποσό που αναμένεται να αυξηθεί στα 530 δισ. δολάρια το 2026.

Κρυπτονομίσματα και νομίσματα: Έντονες διακυμάνσεις

Στον χώρο των κρυπτονομισμάτων, ο Τραμπ λάνσαρε memecoin και έδωσε χάρη στον ιδρυτή της Binance, Τσανγκπένγκ Ζάο. Το bitcoin έφτασε σε ιστορικό υψηλό άνω των 125.000 δολαρίων τον Οκτώβριο, αλλά υποχώρησε στα 88.000 δολάρια, κλείνοντας τη χρονιά με απώλειες περίπου 5,5%.

Η πτώση του δολαρίου ενίσχυσε σημαντικά άλλα νομίσματα:

• Ευρώ: +14%

• Ελβετικό φράγκο: +14,5%

• Σουηδική κορώνα: +19%

Το ρούβλι ενισχύθηκε σχεδόν 36%, μετά την επαναπροσέγγιση Τραμπ–Πούτιν, αν και παραμένει περιορισμένο από τις κυρώσεις.

Πολιτικοί κίνδυνοι μπροστά

Ο Τραμπ ήδη προετοιμάζεται για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, ενώ αναμένεται να ορίσει σύντομα νέο επικεφαλής της Fed, κίνηση που –όπως σημειώνει το Reuters– θα μπορούσε να αποδειχθεί κρίσιμη για την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας.

Παράλληλα, Ευρώπη, Ασία, Μέση Ανατολή και Λατινική Αμερική εισέρχονται σε έναν κύκλο κρίσιμων εκλογών, με τις αγορές να παρακολουθούν στενά τόσο τις πολιτικές ισορροπίες όσο και τις δημοσιονομικές αντοχές.

Και πάνω από όλα, παραμένουν οι άγνωστες παράμετροι της τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες συνεχίζουν να αναδιαμορφώνουν τις αγορές με τρόπους που κανένα παραδοσιακό μοντέλο δεν μπορεί ακόμη να προβλέψει με ακρίβεια.

Παρότι οι ώρες λειτουργίας παραμένουν ενδεικτικές, κάθε κατάστημα διαμορφώνει το πρόγραμμά του εντός του νομικού πλαισίου: 06:00–21:00 Δευτέρα–Σάββατο και 11:00–20:00 τις Κυριακές.

Το ωράριο των καταστημάτων στην Αθήνα
Το προτεινόμενο πρόγραμμα στην Αθήνα από 11 έως 31 Δεκεμβρίου έχει αυξημένη διάρκεια τις καθημερινές και μεγαλύτερο άνοιγμα τις Κυριακές, με λειτουργία από τις 11:00 έως τις 16:00 ή 18:00 ανάλογα με την ημέρα.

Συγκεκριμένα:

• 11–12/12: 09:00–21:00

• 13/12: 09:00–16:00

• 14/12: 11:00–16:00

• 15/12: 09:00–16:00

• 16–19/12: 09:00–21:00

• 20/12: 09:00–18:00

• 21/12: 11:00–18:00

• 22–23/12: 09:00–21:00

• 24/12: 09:00–18:00

• 25–26/12: Αργία

• 27/12: 09:00–18:00

• 28/12: 11:00–18:00

• 29–30/12: 09:00–21:00

• 31/12: 09:00–18:00

• 1–2/1: Αργία/Κλειστά

Το ωράριο των καταστημάτων στον Πειραιά
Ο Εμπορικός Σύλλογος Πειραιά προτείνει αντίστοιχο πλαίσιο λειτουργίας από 11 έως 31 Δεκεμβρίου, με ωράρια κυρίως 09:00–21:00 τις καθημερινές και προσαρμοσμένο ωράριο τα Σαββατοκύριακα.

Αναλυτικά:

• 11–12/12: 09:00–21:00

• 13/12: 09:00–16:00

• 14/12: 11:00–16:00

• 15–19/12: 09:00–21:00

• 20/12: 09:00–18:00

• 21/12: 11:00–18:00

• 22–23/12: 09:00–21:00

• 24/12: 09:00–18:00

• 25–26/12: Κλειστά

• 27/12: 09:00–18:00

• 28/12: 11:00–18:00

• 29–30/12: 09:00–21:00

• 31/12: 09:00–18:00

• 1–2/1: Κλειστά

Το κανονικό ωράριο του Πειραιά επανέρχεται από 3 Ιανουαρίου 2026.

Τι ισχύει για εργασία τις Κυριακές
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, οι εργαζόμενοι που απασχολούνται τις Κυριακές λαμβάνουν προσαύξηση 75% στο ωρομίσθιο. Αν η εργασία δεν ξεπερνά τις 5 ώρες, δεν απαιτείται χορήγηση επιπλέον ημέρας ανάπαυσης — παραμένει όμως υποχρεωτική η προσαύξηση.

Με βάση τον νόμο 5157/2024, το ρεπό των εργαζομένων που εργάζονται Κυριακή πρέπει να χορηγείται οπωσδήποτε μέσα στην εβδομάδα που ξεκινά από την ίδια Κυριακή που λειτούργησε το κατάστημα.

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 2025 σε 14 δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, βασίστηκε σε δείγμα 2.010 επισκεπτών από 11 διαφορετικές εθνικότητες. Τα ευρήματα θεωρούνται αντιπροσωπευτικά, καθώς οι συμμετέχοντες καλύπτουν περίπου το 60% του συνολικού τουριστικού ρεύματος προς τη χώρα.

Το 94% των επισκεπτών πραγματοποίησε αγορές ειδών Grocery, με το εμφιαλωμένο νερό να κατέχει την πρώτη θέση (82% διείσδυση). Ακολουθούν η μπύρα (41%), τα αναψυκτικά και τα σνακ. Οι βασικοί παράγοντες που επηρεάζουν τις αγορές είναι η ελληνική προέλευση, η τιμή και η άμεση διαθεσιμότητα, με τις αυθόρμητες αγορές να κυριαρχούν στην καταναλωτική συμπεριφορά των τουριστών.

Ο τύπος του καταστήματος αποδεικνύεται κρίσιμος. Υπεραγορές και σούπερ μάρκετ συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό προγραμματισμένων αγορών, απορροφώντας περίπου το 40% της συνολικής δαπάνης. Τα mini markets και τα περίπτερα λειτουργούν ως επιλογές «ευκολίας» για μικρές ή άμεσες ανάγκες, ενώ φαρμακεία και καταστήματα καλλυντικών προσελκύουν ταξιδιώτες που αναζητούν premium προϊόντα και προσωπική περιποίηση. Παράλληλα, φούρνοι και λαϊκές αγορές ενισχύουν την αυθεντική, τοπική εμπειρία.

Όσον αφορά την κατανάλωση, οι τουρίστες συνήθως χρησιμοποιούν τα προϊόντα είτε στο κατάλυμα είτε «στο δρόμο», με το snacking να αναδεικνύεται ως η πιο συχνή μορφή αυτοπαρασκευής. Η εμπειρία στο κατάστημα αξιολογείται θετικά, καθώς πάνω από το 90% δηλώνει ικανοποιημένο από την ποικιλία και την ευκολία εύρεσης προϊόντων.

Το προφίλ των επισκεπτών αποκαλύπτει ότι 48% βρίσκονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ενώ 18% επιστρέφουν συστηματικά. Οι αγοραστικές επιλογές διαφοροποιούνται ανάλογα με τη διάρκεια παραμονής, το είδος του ταξιδιού (οικογενειακό, ζευγάρι, παρέα) και την εθνικότητα, με σαφείς διαφοροποιήσεις ανά προορισμό.

Η μελέτη της NielsenIQ αναδεικνύει πολύτιμα στρατηγικά συμπεράσματα για μάρκες και λιανεμπόρους που δραστηριοποιούνται σε τουριστικές περιοχές. Σε μια περίοδο όπου ο τουρισμός παραμένει πυλώνας της ελληνικής οικονομίας, η κατανόηση της αγοραστικής συμπεριφοράς των επισκεπτών δεν αποτελεί απλώς εμπορικό πλεονέκτημα, αλλά αναγκαία συνθήκη για την ανάπτυξη του οργανωμένου λιανεμπορίου.