Γιατί ξεπουλούν τα ομόλογα

Όταν οι επενδυτές πουλούν μαζικά κρατικά ομόλογα, οι τιμές τους υποχωρούν και οι αποδόσεις τους ανεβαίνουν. Αυτή ακριβώς η κίνηση καταγράφεται σήμερα σε μεγάλο μέρος της παγκόσμιας αγοράς.

Ο βασικός φόβος είναι ότι η νέα άνοδος των ενεργειακών τιμών μπορεί να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό και να υποχρεώσει τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες να διατηρήσουν τα επιτόκια υψηλά για περισσότερο ή ακόμη και να προχωρήσουν σε νέες αυξήσεις.

Το ακριβότερο πετρέλαιο μεταφέρεται στο κόστος μεταφορών, παραγωγής και τελικά στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές. Έτσι, οι αγορές επανατιμολογούν ήδη τις προσδοκίες τους για τη μελλοντική πορεία των επιτοκίων.

Ιαπωνία: Στο 3% το 10ετές για πρώτη φορά από το 1996

Η πιο εντυπωσιακή κίνηση καταγράφεται στην Ιαπωνία.

Η απόδοση του 10ετούς ιαπωνικού κρατικού ομολόγου έφτασε το 3%, επίπεδο που είχε να καταγραφεί από τον Σεπτέμβριο του 1996.

Πρόκειται για τεράστια αλλαγή για μια οικονομία που επί δεκαετίες ήταν συνώνυμη με τα μηδενικά ή ακόμη και αρνητικά επιτόκια.

Η απόδοση του 10ετούς ιαπωνικού τίτλου έχει υπερτριπλασιαστεί μέσα σε περίπου δύο χρόνια, καθώς οι επενδυτές βλέπουν υψηλότερο πληθωρισμό και αυξανόμενη πιθανότητα ταχύτερων αυξήσεων επιτοκίων από την Τράπεζα της Ιαπωνίας.

Στα ύψη και τα αμερικανικά ομόλογα

Οι πιέσεις είναι έντονες και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς Treasury κινείται κοντά στο 4,8%, ενώ οι μακροπρόθεσμοι τίτλοι έχουν βρεθεί σε επίπεδα που δεν είχαν εμφανιστεί εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες.

Η εικόνα αυτή επηρεάζει άμεσα και τη Wall Street, καθώς οι υψηλότερες αποδόσεις των κρατικών ομολόγων κάνουν τις μετοχές λιγότερο ελκυστικές σε σχετικούς όρους.

Οι πιέσεις είναι μεγαλύτερες στις τεχνολογικές εταιρείες, επειδή οι αποτιμήσεις τους στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στα κέρδη που αναμένονται τα επόμενα χρόνια.

Η Ευρώπη πληρώνει ακριβότερα

Ανάλογη εικόνα διαμορφώνεται στην Ευρώπη, όπου οι αποδόσεις των κρατικών τίτλων έχουν αυξηθεί σημαντικά.

Το γερμανικό 10ετές Bund, το βασικό σημείο αναφοράς της Ευρωζώνης, έχει κινηθεί σε επίπεδα άνω του 3,3%, τα υψηλότερα εδώ και περίπου 15 χρόνια.

Στη Βρετανία οι πιέσεις είναι ακόμη εντονότερες, με το κόστος μακροπρόθεσμου δανεισμού να βρίσκεται σε επίπεδα που παραπέμπουν στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει πλέον να προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις για να προσελκύσουν επενδυτές στις νέες εκδόσεις χρέους.

Το πετρέλαιο αλλάζει ξανά τις ισορροπίες

Καταλύτης για το νέο sell-off αποτελεί η άνοδος των τιμών του πετρελαίου πάνω από τα 90 δολάρια το βαρέλι.

Οι νέες εντάσεις στη Μέση Ανατολή και οι ανησυχίες για τις ενεργειακές ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν επαναφέρει το γεωπολιτικό premium στις τιμές.

Για την αγορά ομολόγων αυτό δημιουργεί έναν άμεσο κίνδυνο: υψηλότερη ενέργεια σημαίνει υψηλότερος πληθωρισμός.

Και υψηλότερος πληθωρισμός σημαίνει ότι η Federal Reserve, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και οι υπόλοιπες μεγάλες κεντρικές τράπεζες μπορεί να χρειαστεί να διατηρήσουν αυστηρότερη νομισματική πολιτική.

Τα τεράστια κρατικά χρέη ανησυχούν τους επενδυτές

Πίσω από το sell-off υπάρχει όμως και ένα βαθύτερο πρόβλημα: το ύψος του παγκόσμιου δημόσιου χρέους.

Οι επενδυτές αρχίζουν να απαιτούν μεγαλύτερη απόδοση για να χρηματοδοτούν κυβερνήσεις με υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα και συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες δανεισμού.

Στις ΗΠΑ το δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια, ενώ στις περισσότερες χώρες του G7 το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ βρίσκεται πάνω από το 100%.

Όσο περισσότερα ομόλογα πρέπει να εκδίδουν οι κυβερνήσεις, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η προσφορά τίτλων στην αγορά. Εάν η ζήτηση δεν αυξάνεται αντίστοιχα, οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερη απόδοση.

Επιστρέφουν οι «bond vigilantes»

Στις αγορές έχει επιστρέψει έτσι ένας όρος που χρησιμοποιούνταν ιδιαίτερα σε προηγούμενες δεκαετίες: οι bond vigilantes.

Πρόκειται ουσιαστικά για επενδυτές που «τιμωρούν» κυβερνήσεις όταν θεωρούν ότι η δημοσιονομική πολιτική τους γίνεται υπερβολικά χαλαρή.

Πουλούν κρατικά ομόλογα, πιέζοντας τις τιμές χαμηλότερα και τις αποδόσεις υψηλότερα. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνουν το κόστος δανεισμού και ασκούν έμμεση πίεση στις κυβερνήσεις να περιορίσουν τα ελλείμματα.

Η σημερινή κατάσταση δείχνει ότι η δημοσιονομική αξιοπιστία αποκτά ξανά τεράστια σημασία.

Τι σημαίνει για επιχειρήσεις και νοικοκυριά

Η άνοδος των κρατικών αποδόσεων δεν παραμένει περιορισμένη στις οθόνες των traders.

Τα κρατικά ομόλογα λειτουργούν ως βάση πάνω στην οποία τιμολογείται μεγάλο μέρος του ιδιωτικού δανεισμού.

Όταν ανεβαίνει το κόστος δανεισμού μιας κυβέρνησης, ακολουθούν συνήθως προς τα πάνω οι αποδόσεις των εταιρικών ομολόγων, τα επιτόκια επιχειρηματικών δανείων και, με διαφορετικό χρόνο μετάδοσης, το κόστος στεγαστικής πίστης.

Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, τα στεγαστικά επιτόκια κινούνται ήδη κοντά στο 6,7%, περιορίζοντας σημαντικά την αγοραστική δυνατότητα των νοικοκυριών.

Γιατί επηρεάζονται οι μετοχές

Το sell-off στα ομόλογα εξηγεί επίσης ένα μέρος των σημερινών πιέσεων στις διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές.

Όταν ένας κρατικός τίτλος προσφέρει απόδοση κοντά στο 5%, ένας επενδυτής έχει μικρότερο κίνητρο να αναλάβει τον μεγαλύτερο κίνδυνο μιας μετοχής.

Παράλληλα, το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης περιορίζει τις επενδύσεις των επιχειρήσεων και αυξάνει τις δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους τους.

Οι εταιρείες υψηλής ανάπτυξης και ιδιαίτερα η τεχνολογία είναι συνήθως περισσότερο ευάλωτες σε αυτό το περιβάλλον.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η διεθνής άνοδος των αποδόσεων είναι επίσης σημαντική, καθώς το κόστος νέου κρατικού δανεισμού επηρεάζεται από τις συνθήκες που επικρατούν στην Ευρωζώνη.

Η χώρα έχει όμως ένα σημαντικό πλεονέκτημα: το ελληνικό δημόσιο χρέος διαθέτει μεγάλη μέση διάρκεια, σημαντικό μέρος του βρίσκεται σε επίσημους πιστωτές και οι ετήσιες ανάγκες αναχρηματοδότησης είναι περισσότερο ελεγχόμενες σε σχέση με άλλες χώρες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα μένει ανεπηρέαστη από ένα παγκόσμιο sell-off. Σημαίνει όμως ότι η μετάδοση του σοκ στο συνολικό κόστος εξυπηρέτησης του ελληνικού χρέους δεν γίνεται άμεσα και στο σύνολό του.

Η μεγάλη αλλαγή στις παγκόσμιες αγορές

Για περισσότερο από μία δεκαετία μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις είχαν συνηθίσει σε εξαιρετικά χαμηλό κόστος χρήματος.

Αυτή η εποχή φαίνεται πλέον μακρινή.

Το σημερινό sell-off υπενθυμίζει ότι οι αγορές απαιτούν ξανά σημαντική απόδοση για να χρηματοδοτήσουν κυβερνήσεις και επιχειρήσεις, ιδιαίτερα όταν ο πληθωρισμός παραμένει επίμονος και τα χρέη αυξάνονται.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η άνοδος των αποδόσεων θα σταθεροποιηθεί ή αν θα μετατραπεί σε έναν νέο κύκλο παγκόσμιας ανατιμολόγησης του χρέους.

Στη δεύτερη περίπτωση, οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στις αγορές ομολόγων: θα περάσουν στις μετοχές, στις επιχειρήσεις, στα στεγαστικά δάνεια, στις επενδύσεις και τελικά στην πραγματική οικονομία.

Ο πόλεμος που ξεκίνησε πριν από έξι μήνες εξελίχθηκε σε μια παρατεταμένη γεωπολιτική και ενεργειακή κρίση, χωρίς να διαφαίνεται ακόμη οριστική διέξοδος.Κι όμως, οι επενδυτές φαίνεται ότι σταδιακά προσαρμόστηκαν στη νέα πραγματικότητα.Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο σκηνικό: η Μέση Ανατολή παραμένει εξαιρετικά ασταθής, αλλά μεγάλο μέρος των διεθνών αγορών συμπεριφέρεται σαν να έχει πλέον ενσωματώσει τον πόλεμο στις αποτιμήσεις.

Το σοκ που φοβήθηκαν οι αγορές

Όταν ξέσπασε η σύγκρουση, η πρώτη αντίδραση ήταν έντονη. Το βασικότερο πρόβλημα δεν ήταν μόνο η ίδια η στρατιωτική αντιπαράθεση, αλλά ο φόβος για την ενεργειακή τροφοδοσία της παγκόσμιας οικονομίας.Στο επίκεντρο βρέθηκαν αμέσως τα Στενά του Ορμούζ, από όπου υπό φυσιολογικές συνθήκες περνά περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών ροών.

Η προοπτική μιας μεγάλης και παρατεταμένης διακοπής δημιούργησε φόβους για νέο ενεργειακό σοκ, εκτόξευση του πληθωρισμού και σημαντική επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας.Οι χειρότερες προβλέψεις, ωστόσο, δεν επιβεβαιώθηκαν πλήρως.

Το πετρέλαιο παραμένει η μεγάλη πληγή

Η αγορά ενέργειας ήταν εκείνη που δέχθηκε το μεγαλύτερο πλήγμα.Οι περιορισμένες ροές μέσω του Ορμούζ, οι ζημιές σε ενεργειακές υποδομές και η αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου οδήγησαν τις τιμές του πετρελαίου και κυρίως των διυλισμένων προϊόντων σημαντικά υψηλότερα.Ιδιαίτερα αισθητές είναι οι πιέσεις στο ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα, καθώς οι διαταραχές δεν αφορούν μόνο την παραγωγή αργού αλλά και τις δυνατότητες διύλισης στην περιοχή.Το ενεργειακό κόστος παραμένει έτσι ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία.

Οι μετοχές αρνήθηκαν να καταρρεύσουν

Εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο παράδοξο του εξαμήνου.Παρά τον πόλεμο, τις ενεργειακές αναταράξεις και τους φόβους για τον πληθωρισμό, οι διεθνείς μετοχές επέδειξαν αξιοσημείωτη αντοχή.Ο παγκόσμιος δείκτης MSCI World κατάφερε ακόμη και να κινηθεί σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.Οι επενδυτές φαίνεται ότι σταδιακά διαχώρισαν τις επιχειρήσεις και τους κλάδους που επηρεάζονται άμεσα από τη σύγκρουση από εκείνους που συνεχίζουν να εμφανίζουν ισχυρές προοπτικές ανάπτυξης.Και σε αυτή την εξίσωση υπάρχει ένας μεγάλος πρωταγωνιστής.

Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ως αντίβαρο

Η επενδυτική έκρηξη γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη συνέχισε να στηρίζει ιδιαίτερα τις αμερικανικές τεχνολογικές μετοχές.Οι τεράστιες επενδύσεις σε data centers, προηγμένους επεξεργαστές, cloud υποδομές και εφαρμογές AI έχουν δημιουργήσει έναν ξεχωριστό οικονομικό κύκλο, ο οποίος μέχρι στιγμής αποδεικνύεται αρκετά ισχυρός ώστε να αντισταθμίζει μέρος της γεωπολιτικής αβεβαιότητας.Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η Wall Street και οι παγκόσμιοι χρηματιστηριακοί δείκτες δεν ακολούθησαν την πορεία που θα περίμενε κανείς από μια τόσο σοβαρή ενεργειακή κρίση.Οι επενδυτές εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η τεχνολογική επανάσταση μπορεί να δημιουργήσει μεγάλες αυξήσεις παραγωγικότητας και εταιρικών κερδών τα επόμενα χρόνια.

Η παγκόσμια οικονομία άντεξε καλύτερα από τις προβλέψεις

Το δεύτερο στοιχείο που στήριξε τις αγορές ήταν η ανθεκτικότητα της πραγματικής οικονομίας.Οι μεγάλες οικονομίες σήμερα καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια ανά μονάδα οικονομικής παραγωγής σε σχέση με τις δεκαετίες του 1970 και του 1980.Αυτό σημαίνει ότι μια αύξηση του πετρελαίου, όσο επώδυνη και αν είναι, δεν προκαλεί αυτομάτως την ίδια οικονομική καταστροφή που θα προκαλούσε πριν από μισό αιώνα.Παράλληλα, η ισχυρή κατανάλωση σε ορισμένες μεγάλες οικονομίες και οι επενδύσεις στην τεχνολογία έχουν περιορίσει μέρος του πλήγματος.

Το ΔΝΤ έχει κατεβάσει τον πήχη

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόλεμος δεν έχει οικονομικό κόστος.Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει αναθεωρήσει προς τα κάτω τις προβλέψεις του για την παγκόσμια ανάπτυξη.Η πρόβλεψη για το 2026 έχει περιοριστεί στο 3%, από 3,3% που αναμενόταν στην αρχή του έτους.Η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή, αλλά σε μια παγκόσμια οικονομία δεκάδων τρισεκατομμυρίων δολαρίων μεταφράζεται σε σημαντική απώλεια οικονομικής δραστηριότητας.

Ο πληθωρισμός επιστρέφει ως φόβος

Το μεγάλο πρόβλημα για τις κεντρικές τράπεζες είναι ότι ο πόλεμος άλλαξε ξανά τα δεδομένα του πληθωρισμού.Ακριβότερο πετρέλαιο σημαίνει ακριβότερες μεταφορές, μεγαλύτερο κόστος παραγωγής και υψηλότερες τιμές σε ένα μεγάλο φάσμα προϊόντων.Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο όταν αυξάνονται παράλληλα οι τιμές του φυσικού αερίου, των λιπασμάτων και των τροφίμων.Αυτό δυσκολεύει ιδιαίτερα τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.Από τη μία πλευρά θέλουν να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη. Από την άλλη, η ενεργειακή κρίση μπορεί να τις αναγκάσει να διατηρήσουν τα επιτόκια υψηλότερα για μεγαλύτερο διάστημα.

Ούτε τα παραδοσιακά «καταφύγια» συμπεριφέρθηκαν όπως αναμενόταν

Ακόμη ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό των τελευταίων έξι μηνών είναι η συμπεριφορά των λεγόμενων ασφαλών επενδυτικών καταφυγίων.Σε μια μεγάλη γεωπολιτική κρίση, οι επενδυτές παραδοσιακά στρέφονται σε χρυσό, αμερικανικά κρατικά ομόλογα και δολάριο.Αυτή τη φορά, όμως, η εικόνα ήταν πολύ πιο σύνθετη.Οι φόβοι για τον πληθωρισμό και τα υψηλά δημόσια χρέη δημιούργησαν πιέσεις ακόμη και στα κρατικά ομόλογα, ενώ η πορεία του χρυσού παρουσίασε σημαντικές διακυμάνσεις.Με άλλα λόγια, δεν υπήρξε ένα μοναδικό ασφαλές καταφύγιο που να κυριαρχήσει σε ολόκληρη την περίοδο.

Τα τρόφιμα είναι η επόμενη ανησυχία

Οι συνέπειες του πολέμου έχουν αρχίσει να περνούν και στην παγκόσμια αγορά τροφίμων.Οι διαταραχές στις ενεργειακές αγορές επηρεάζουν την παραγωγή και τις τιμές των λιπασμάτων, ενώ το αυξημένο κόστος μεταφοράς επιβαρύνει τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.Στην εξίσωση προστίθενται τα προβλήματα στις εξαγωγές σιτηρών λόγω άλλων γεωπολιτικών συγκρούσεων αλλά και οι επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων.Έτσι, το ενεργειακό σοκ μπορεί σταδιακά να μετατραπεί και σε διατροφικό πληθωρισμό.

Οι μεγάλοι χαμένοι βρίσκονται στον Κόλπο

Η παγκόσμια οικονομία μπορεί να έχει αποδειχθεί ανθεκτική, αλλά οι χώρες που βρίσκονται κοντά στο πολεμικό μέτωπο έχουν πληρώσει πολύ μεγαλύτερο τίμημα.Οι οικονομίες του Κόλπου έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με προβλήματα στο εμπόριο, στον τουρισμό, στις μεταφορές, στα ακίνητα και στις επενδύσεις.Η αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου έχει παράλληλα ανεβάσει το κόστος ασφάλισης κρατικού χρέους για ορισμένες χώρες της περιοχής.Για τις συγκεκριμένες οικονομίες, επομένως, η κρίση απέχει πολύ από το να θεωρείται απλώς μια μεταβολή των χρηματιστηριακών αποτιμήσεων.

Οι αγορές «συνήθισαν» τον πόλεμο – Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος τελείωσε

Έξι μήνες μετά, οι επενδυτές έχουν μάθει να λειτουργούν μέσα σε ένα περιβάλλον πολέμου, ακριβότερης ενέργειας και γεωπολιτικής αβεβαιότητας.Αυτό όμως μπορεί να αποδειχθεί και επικίνδυνο.Όσο περισσότερο διαρκεί μια κρίση χωρίς να προκαλεί κατάρρευση, τόσο περισσότερο οι αγορές τείνουν να θεωρούν ότι μπορούν να διαχειριστούν τον κίνδυνο.Μια νέα μεγάλη κλιμάκωση στο Ορμούζ, μια σοβαρή διακοπή της παραγωγής πετρελαίου ή μια διεύρυνση της σύγκρουσης θα μπορούσε να αλλάξει πολύ γρήγορα το κλίμα.

Ο Σεπτέμβριος φέρνει νέα τεστ

Η επιστροφή των επενδυτών μετά το καλοκαίρι συμπίπτει με μια σειρά κρίσιμων γεγονότων.Οι αποφάσεις της Federal Reserve και άλλων μεγάλων κεντρικών τραπεζών, τα νέα στοιχεία για τον πληθωρισμό και την αγορά εργασίας, η πορεία του πετρελαίου και φυσικά οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή θα καθορίσουν το επόμενο μεγάλο βήμα.Η μεγαλύτερη έκπληξη του πρώτου εξαμήνου του πολέμου είναι τελικά ότι οι αγορές άντεξαν.Το ερώτημα για το δεύτερο εξάμηνο είναι εάν αυτή η ανθεκτικότητα θα συνεχιστεί ή εάν η συσσώρευση γεωπολιτικών, ενεργειακών και πληθωριστικών πιέσεων θα αρχίσει τελικά να εμφανίζεται στις αποτιμήσεις.

Από το 7% σε επίπεδα Ιταλίας και Πορτογαλίας

Η μελέτη με τίτλο «Greek Sovereign Yield Sensitivity to Global Uncertainty Shocks: Evidence from Daily Data, 2016-2026» αναλύει την πορεία των ημερήσιων αποδόσεων των δεκαετών κρατικών ομολόγων δέκα χωρών της Ευρωζώνης – Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία, Πορτογαλία και Φινλανδία – κατά την περίοδο 2016-2026, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο αντέδρασαν σε επεισόδια έντονης διεθνούς αβεβαιότητας πριν και μετά την πανδημία.

Τα συμπεράσματα δείχνουν ότι η Ελλάδα έχει διανύσει μεγάλη απόσταση σε σχέση με την περίοδο της κρίσης χρέους. Το 2016 οι αποδόσεις των ελληνικών δεκαετών ομολόγων ξεπερνούσαν το 7%, καταγράφοντας τα υψηλότερα επίπεδα στην Ευρωζώνη. Μέχρι το 2024, όμως, οι αποδόσεις είχαν υποχωρήσει σε επίπεδα συγκρίσιμα με εκείνα της Ιταλίας και της Πορτογαλίας, γεγονός που αντανακλά τη βελτίωση των θεμελιωδών μεγεθών της οικονομίας και την ενίσχυση της αξιοπιστίας της χώρας στις διεθνείς αγορές.

Η μεγάλη αλλαγή μετά την πανδημία

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση των δύο περιόδων που εξετάζει η έρευνα. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τα ελληνικά κρατικά ομόλογα παρουσίαζαν τη μεγαλύτερη ευαισθησία στις διεθνείς αναταράξεις μεταξύ όλων των χωρών του δείγματος. Οι αποδόσεις τους μεταβάλλονταν με ένταση υπερδιπλάσια από εκείνη της αμέσως επόμενης πιο ευάλωτης χώρας, ενώ η σταθερότητά τους εξαρτιόταν σε σημαντικό βαθμό από τα έκτακτα προγράμματα αγοράς ομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).

Η εικόνα αυτή μεταβλήθηκε αισθητά από το δεύτερο τρίμηνο του 2022 έως και το δεύτερο τρίμηνο του 2026. Η ευαισθησία των ελληνικών ομολόγων περιορίστηκε σημαντικά, με τη συμπεριφορά τους να προσεγγίζει εκείνη χωρών όπως η Ιταλία και η Πορτογαλία. Μάλιστα, σε ορισμένους δείκτες διεθνούς αβεβαιότητας οι ελληνικοί τίτλοι εμφάνισαν ακόμη μικρότερη αντίδραση από τα ιταλικά ομόλογα, στοιχείο που καταδεικνύει την ουσιαστική βελτίωση της θέσης της χώρας στις διεθνείς κεφαλαιαγορές.

Η δημοσιονομική εξυγίανση άλλαξε την εικόνα

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η μεταβολή αυτή δεν οφείλεται σε τεχνικά χαρακτηριστικά της αγοράς ελληνικού χρέους, αλλά συνδέεται άμεσα με τις δημοσιονομικές επιδόσεις της χώρας.

Η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη μείωση του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ μεταξύ των δέκα χωρών της μελέτης, με το ποσοστό να υποχωρεί κατά περίπου 34 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ των δύο περιόδων που εξετάζονται. Παράλληλα, η διατήρηση σταθερών πρωτογενών πλεονασμάτων ενίσχυσε περαιτέρω την αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής και συνέβαλε στη βελτίωση της αντίληψης των επενδυτών για τον πιστωτικό κίνδυνο της χώρας.

Η μελέτη αναδεικνύει ότι το ίδιο μοτίβο καταγράφεται και στις υπόλοιπες οικονομίες της Ευρωζώνης. Όσες χώρες πέτυχαν μεγαλύτερη αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους τους είδαν παράλληλα να μειώνεται και η ευαισθησία των κρατικών ομολόγων τους στις διεθνείς αναταράξεις. Αντίθετα, χώρες όπως η Γαλλία και η Φινλανδία, όπου το δημόσιο χρέος αυξήθηκε, δεν παρουσίασαν αντίστοιχη βελτίωση στη συμπεριφορά των ομολόγων τους.

Τα συμπεράσματα επιβεβαιώνονται από τρεις διεθνείς δείκτες

Τα ευρήματα της έρευνας επιβεβαιώνονται και από τρεις διαφορετικούς διεθνώς αναγνωρισμένους δείκτες αβεβαιότητας – VIX, CISS και EPU – γεγονός που ενισχύει τη στατιστική αξιοπιστία των αποτελεσμάτων και υποδηλώνει ότι η βελτίωση της ελληνικής αγοράς ομολόγων δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο, αλλά συνδέεται με πιο μόνιμες μεταβολές στα θεμελιώδη μεγέθη της οικονομίας.

Το μήνυμα της μελέτης: Καμία θέση για εφησυχασμό

Το Γραφείο Προϋπολογισμού αποφεύγει τον εφησυχασμό και επισημαίνει ότι το θετικό αυτό κεκτημένο δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο. Όπως υπογραμμίζεται στη μελέτη, η διατήρηση της εμπιστοσύνης των αγορών εξαρτάται από τη συνέχιση της συνετής δημοσιονομικής πολιτικής, τη διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων και την περαιτέρω αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ.

Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση του αναπτυξιακού δυναμικού της οικονομίας. Η μελέτη σημειώνει ότι η πορεία του δημόσιου χρέους δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τα δημοσιονομικά αποτελέσματα, αλλά και από τη δυναμική της οικονομικής ανάπτυξης. Για τον λόγο αυτό θεωρεί κρίσιμη την επιτάχυνση των επενδύσεων, ιδίως μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς και την προώθηση μεταρρυθμίσεων που βελτιώνουν την παραγωγικότητα, τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, το φορολογικό σύστημα και τις αγορές εργασίας και προϊόντων.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη μεταβολή της σύνθεσης του ελληνικού δημόσιου χρέους. Καθώς σταδιακά μεγαλύτερο μέρος του περνά από τους δανειστές του επίσημου τομέα σε ιδιώτες επενδυτές, οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων θα επηρεάζονται ολοένα περισσότερο από τις αξιολογήσεις των αγορών για τη δημοσιονομική πορεία και τις οικονομικές προοπτικές της χώρας.

Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: η Ελλάδα έχει πετύχει μια εντυπωσιακή αναβάθμιση της θέσης της στις διεθνείς αγορές ομολόγων, μεταβαίνοντας από τον πιο ευάλωτο κρατικό δανειολήπτη της Ευρωζώνης σε μια οικονομία με σαφώς μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις διεθνείς κρίσεις.

Ωστόσο, η διατήρηση αυτής της προόδου προϋποθέτει συνέχιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας, σταθερή εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων και ενίσχυση των αναπτυξιακών προοπτικών, ώστε η βελτιωμένη εικόνα των ελληνικών κρατικών τίτλων να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά.

Η προοπτική επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου, πυροδότησε ένα ευρύ «ράλι ανακούφισης» στις αγορές, καθώς μειώνονται οι φόβοι για νέα διαταραχή στον ενεργειακό εφοδιασμό και για περαιτέρω άνοδο του πληθωρισμού.

Οι ασιατικές αγορές ηγήθηκαν της ανόδου, με τον δείκτη MSCI Ασίας-Ειρηνικού να ενισχύεται κατά περίπου 3%, ενώ ο ιαπωνικός Nikkei 225 κινείται προς ιστορικό υψηλό κλείσιμο. Ταυτόχρονα, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης στις αμερικανικές και ευρωπαϊκές αγορές καταγράφουν κέρδη άνω του 1,2%, προϊδεάζοντας για θετικό άνοιγμα στις μεγάλες διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές.

Σημαντική είναι η αποκλιμάκωση και στην αγορά ενέργειας. Το Brent υποχωρεί περισσότερο από 4%, προσεγγίζοντας τα 83 δολάρια ανά βαρέλι, στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών μηνών. Η αγορά εκτιμά ότι η ομαλοποίηση των ροών πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή θα συμβάλει στην απομάκρυνση του γεωπολιτικού premium που είχε ενσωματωθεί στις τιμές κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών.

Η πτώση του πετρελαίου θεωρείται ιδιαίτερα θετική εξέλιξη για τις κεντρικές τράπεζες, καθώς ενδέχεται να περιορίσει τις πληθωριστικές πιέσεις που προκλήθηκαν από τη σύγκρουση. Οι επενδυτές αναπροσαρμόζουν ήδη τις εκτιμήσεις τους για τη νομισματική πολιτική, με την αγορά να μειώνει τις πιθανότητες νέας αύξησης επιτοκίων από τη Federal Reserve μέχρι το τέλος του έτους.

Παράλληλα, οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων κινούνται χαμηλότερα, με το 10ετές Treasury να υποχωρεί κατά πέντε μονάδες βάσης στο 4,43%, αντανακλώντας την αποκλιμάκωση του γεωπολιτικού κινδύνου.

Ιδιαίτερα ισχυρή ήταν η αντίδραση στις αγορές της αναδυόμενης Ασίας, οι οποίες είχαν δεχθεί τις μεγαλύτερες πιέσεις λόγω της ενεργειακής τους εξάρτησης. Ο βασικός δείκτης των Φιλιππίνων εκτινάχθηκε πάνω από 6%, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη ημερήσια άνοδο των τελευταίων έξι ετών, ενώ ο αντίστοιχος δείκτης της Ινδονησίας ενισχύθηκε κατά περίπου 5%.

Στην αγορά συναλλάγματος, το δολάριο υποχωρεί, με τον δείκτη Bloomberg Dollar Spot να χάνει 0,3%, καθώς η βελτίωση του επενδυτικού κλίματος περιορίζει τη ζήτηση για ασφαλή νομίσματα. Αντίθετα, το Bitcoin ενισχύεται σημαντικά, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων σχεδόν δύο εβδομάδων.

Αξιοσημείωτη είναι και η κίνηση στα πολύτιμα μέταλλα, με τον χρυσό να ενισχύεται σχεδόν κατά 3% και το ασήμι κατά 4%, ενώ ανοδικά κινούνται και τα βιομηχανικά μέταλλα, με τον χαλκό να κερδίζει πάνω από 1% στο Χρηματιστήριο Μετάλλων του Λονδίνου.

Το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στις επόμενες κινήσεις των δύο πλευρών και κυρίως στην επίσημη υπογραφή της συμφωνίας, η οποία σύμφωνα με δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Donald Trump αναμένεται να ανοίξει τον δρόμο για την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Μέχρι τότε, οι αγορές δείχνουν να προεξοφλούν ένα σενάριο αποκλιμάκωσης, χωρίς ωστόσο να αποκλείουν νέες αναταράξεις σε περίπτωση εμπλοκών στην εφαρμογή της συμφωνίας.

Για τους επενδυτές, η επόμενη περίοδος αναμένεται να κριθεί από το κατά πόσο η γεωπολιτική αποκλιμάκωση θα μεταφραστεί σε διατηρήσιμη πτώση των ενεργειακών τιμών και σε βελτίωση των πληθωριστικών προοπτικών, στοιχεία που θα μπορούσαν να στηρίξουν ένα νέο ανοδικό κύμα στις παγκόσμιες αγορές.

Η βρετανική τράπεζα προειδοποίησε ότι αρχίζουν να συσσωρεύονται ενδείξεις επενδυτικής ευφορίας, υπερσυγκέντρωσης θέσεων και αυξανόμενων κινδύνων που σχετίζονται με τα επιτόκια.

Ο αναλυτής της Barclays, Στέφανο Πασκάλε, ανέφερε σε σημείωμα του ότι η πρόσφατη άνοδος των αγορών στηρίχθηκε σε έναν συνδυασμό «ισχυρών εταιρικών κερδών, αισιοδοξίας για την τεχνητή νοημοσύνη, κάλυψης επενδυτικών θέσεων και επιθετικών αγορών μέσω της αγοράς δικαιωμάτων προαίρεσης».

Αν και ο Πασκάλε εξακολουθεί να διατηρεί θετική στάση για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές των αγορών, εκτιμά ότι ο κίνδυνος μιας βραχυπρόθεσμης διόρθωσης αυξάνεται.

«Η τοποθέτηση των επενδυτών είναι πλέον υπερβολικά εκτεταμένη», σημείωσε, επισημαίνοντας τις ισχυρές εισροές κεφαλαίων και την εύθραυστη έκθεση των συστηματικών επενδυτικών στρατηγικών.

Η Barclays υπογράμμισε επίσης ότι οι αγορές έχουν γίνει ιδιαίτερα ευαίσθητες στις μεταβολές των επιτοκίων, καθώς οι επενδυτές προσαρμόζονται σε ένα περιβάλλον «πιο επίμονου πληθωρισμού και υψηλότερου ουδέτερου επιτοκίου».

Την ίδια στιγμή, οι δείκτες επενδυτικού κλίματος υποδηλώνουν αυξανόμενη ευφορία. Η Barclays ανέφερε ότι «η ευφορία έχει επιστρέψει δυναμικά», ενώ η μεταβλητότητα έχει μειωθεί και η τιμολόγηση στην αγορά παραγώγων έχει καταστήσει την προστασία έναντι πτώσης των αγορών πιο ελκυστική.

Παρά τις ανησυχίες αυτές, η τράπεζα αναγνωρίζει ότι οι αγορές δεν διαθέτουν προς το παρόν έναν σαφή καταλύτη που θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια ισχυρή διόρθωση. Ο συνδυασμός αυξανόμενων ευπαθειών και της συνεχούς ανόδου των μετοχών δημιουργεί αυτό που η Barclays περιγράφει ως κίνδυνο «strike drift» για τις παραδοσιακές στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου.

Η τράπεζα ανέδειξε επίσης ευκαιρίες σε υβριδικές στρατηγικές αντιστάθμισης που συνδυάζουν μετοχές και επιτόκια, ιδιαίτερα σε τοποθετήσεις που έχουν σχεδιαστεί ώστε να επωφελούνται από μια ταυτόχρονη πτώση των χρηματιστηριακών αγορών και άνοδο των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων.

Τώρα, υπάρχουν αρκετές ενδείξεις που κάνουν κάποιους να αναρωτιούνται αν βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας νέας χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Πώς θα μπορούσε να μοιάζει η επόμενη κρίση; Mε τις διεθνείς σχέσεις το 2026 να βρίσκονται σε πιο τεταμένη κατάσταση από ό,τι το 2008, θα έχουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής τα εργαλεία για να την επιλύσουν;

Πριν από την κρίση που έπληξε την παγκόσμια οικονομία το 2008, υπήρχαν ενδείξεις σε ορισμένα τμήματα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Το 2007, οι επενδύσεις σε επικίνδυνα ενυπόθηκα δάνεια στις ΗΠΑ κατέρρευσαν, καθώς οι ιδιοκτήτες ακινήτων δυσκολεύονταν να πληρώσουν. Τα αμοιβαία κεφάλαια που διαχειρίζονταν οι Bear Stearns, η BNP Paribas και άλλες τράπεζες αναγκάστηκαν είτε να παγώσουν τη δυνατότητα των επενδυτών να αποσύρουν τα χρήματά τους, είτε να ρευστοποιήσουν πλήρως τα αμοιβαία κεφάλαια.

Αυτά τα προβλήματα ήταν τα «καναρίνια σε ένα χρηματοοικονομικό ανθρακωρυχείο» που αποδείχθηκε πολύ βαθύ. Καθώς η νευρικότητα εξαπλωνόταν, ακόμη και οι τράπεζες σταμάτησαν τελικά να δανείζουν η μία στην άλλη από φόβο μήπως δεν πάρουν πίσω τα χρήματά τους, δημιουργώντας τη λεγόμενη «πιστωτική στενότητα». Αυτό προκάλεσε μια παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση. Ποιοι είναι, όμως, σήμερα οι τρεις μεγάλοι φόβοι των αγορών;

Ιδιωτική πίστωση

Σήμερα, αρκετά αμοιβαία κεφάλαια που δανείζουν χρήματα έχουν δηλώσει ζημίες ή έχουν περιορίσει τη δυνατότητα των επενδυτών να αποσύρουν τα χρήματά τους. Οι BlackRock, Blackstone, Apollo και Blue Owl έχουν όλες αντιμετωπίσει αιτήματα για αποσύρσεις δισεκατομμυρίων από ιδιωτικά πιστωτικά κεφάλαια – ιδρύματα που παρέχουν μια εναλλακτική λύση στις παραδοσιακές τράπεζες.

Οι ρυθμιστικές αρχές των τραπεζών και οι βετεράνοι του χρηματοπιστωτικού τομέα αναγνωρίζουν τις ομοιότητες.

Η αναπληρωτής διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, Σάρα Μπριντίν, με ειδική αρμοδιότητα για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα υποστηρίζει ότι ο νέος κόσμος της ιδιωτικής πίστωσης έχει αναπτυχθεί γρήγορα, δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί από χρηματοπιστωτικές αντιξοότητες και δεν είναι καλά κατανοητός. Ανησυχεί επίσης ότι μεγάλο μέρος των χρημάτων που δανείζουν τα ιδιωτικά πιστωτικά κεφάλαια είναι τα ίδια δανεισμένα, δημιουργώντας επίπεδα μόχλευσης που μπορούν να ενισχύσουν τυχόν απώλειες.

Ο Μοχάμεντ Ελ Εριάν, επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος της γερμανικής χρηματοοικονομικής εταιρείας Allianz και πρώην διευθύνων σύμβουλος της PIMCO, του μεγαλύτερου επενδυτή ομολόγων στον κόσμο, συμφωνεί ότι ο κίνδυνος μιας νέας κρίσης υποτιμάται.

Ωστόσο, ο Λάρι Φινκ, επικεφαλής της BlackRock, της μεγαλύτερης εταιρείας διαχείρισης κεφαλαίων στον κόσμο, δήλωσε πρόσφατα στο BBC ότι δεν συμφωνεί με την άποψη ότι η ιδιωτική πίστωση αποτελεί απειλή για την παγκόσμια οικονομία.

Παρ’ όλα αυτά, ορισμένοι έχουν παρομοιάσει αυτό που συμβαίνει στον τομέα των ιδιωτικών πιστώσεων με ένα αργού ρυθμού bank run. Μπορεί να μην βλέπετε τις ουρές έξω από τα καταστήματα της Northern Rock, όπως είδαμε το 2007, αλλά υπάρχει μια σειρά επενδυτών που θέλουν τα χρήματά τους πίσω.

Ενέργεια

Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο η ιστορία μπορεί να επαναλαμβάνεται είναι μέσω της ραγδαίας ανόδου των τιμών της ενέργειας.

Αυτό ήταν ένας παράγοντας που συνέβαλε στην κρίση του 2008. Η τιμή του αργού πετρελαίου Brent ανέβηκε από περίπου 50 δολάρια το βαρέλι στις αρχές του 2007 στα 100 δολάρια μέχρι το τέλος του έτους – φτάνοντας τελικά στο υψηλότερο σημείο των 147 δολαρίων τον Ιούλιο του 2008.

Σήμερα, οι τιμές του πετρελαίου έχουν ανέλθει σε πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι, με προειδοποιήσεις ότι θα μπορούσαν να ανέβουν ακόμη περισσότερο αν δεν υπάρξει ταχεία επίλυση της σύγκρουσης με το Ιράν, η οποία έχει ουσιαστικά κλείσει τη σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του κόσμου μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Ο Φατίχ Μπιρόλ, διευθύνων σύμβουλος του ΙΕΑ, χαρακτήρισε το συνεχιζόμενο κλείσιμο των Στενών ως «τη μεγαλύτερη κρίση ενεργειακής ασφάλειας στην ιστορία», επιμένοντας ότι είναι «πιο σοβαρή από τις προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις του 1973, του 1979 και του 2022».

Αυτό το επίπεδο απαισιοδοξίας δεν αντικατοπτρίζεται ακόμη στις τρέχουσες τιμές του πετρελαίου. Αν και έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 50% από πριν τη σύγκρουση με το Ιράν, απέχουν αρκετά από τα επίπεδα που παρατηρήθηκαν πριν την τελευταία χρηματοπιστωτική κρίση, όταν το πετρέλαιο έφτασε τα 147 δολάρια το βαρέλι (σε σημερινές τιμές, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 190 δολάρια το βαρέλι).

Oι χρηματιστηριακές αγορές βρίσκονται επί του παρόντος στα, ή κοντά στα, υψηλότερα επίπεδα όλων των εποχών, κάτι που δεν μοιάζει με το πετρελαϊκό σοκ του 1973, το οποίο προκάλεσε πτώση 40% στις αμερικανικές χρηματιστηριακές αγορές.

Τεχνητή νοημοσύνη

Πάνω από 2 τρισ. δολάρια έχουν επενδυθεί στην τεχνητή νοημοσύνη, σε αυτό που ο συνιδρυτής της Microsoft, Μπιλ Γκέιτς, έχει ονομάσει «φρενίτιδα» και άλλοι έχουν περιγράψει ως φούσκα.

Αυτό έχει εκτοξεύσει τις αποτιμήσεις μερικών mega cap εταιρειών σε τέτοιο βαθμό που το 37% της αξίας του κύριου δείκτη της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς, του S&P 500, συγκεντρώνεται πλέον σε μόλις επτά εταιρείες.

Αυτό σημαίνει ότι τα εκατομμύρια των ανθρώπων που επενδύουν σε αμοιβαία κεφάλαια που παρακολουθούν δείκτες επενδύουν ένα μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεών τους στην τεχνητή νοημοσύνη, είτε το θέλουν είτε όχι.

Ένα μεγάλο sell off μετοχών αυτών των εταιρειών θα έπληττε τους αποταμιευτές – συμπεριλαμβανομένων ιδιωτών και συνταξιοδοτικών ταμείων – και αναπόφευκτα θα κλόνιζε την εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών.

Η έκρηξη της φούσκας των dotcom, η οποία κορυφώθηκε τον Μάρτιο του 2000, συνέβαλε στην πρόκληση ύφεσης το 2001. Ο δείκτης NASDAQ, με μεγάλη συμμετοχή εταιρειών τεχνολογίας, έπεσε σχεδόν 80% μεταξύ Μαρτίου 2000 και Οκτωβρίου 2002, χάνοντας δισεκατομμύρια σε αξία. Αυτή η κατάρρευση των εταιρειών που βασίζονταν στο διαδίκτυο, οι τεράστιες απώλειες των επενδυτών και οι εκτεταμένες απολύσεις στον τομέα της τεχνολογίας προκάλεσαν μια ευρύτερη ύφεση στην οικονομία.

Αντιμετώπιση της κρίσης

Υπάρχει επίσης το ερώτημα πόσο αποτελεσματικά θα μπορούσαν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να αντιμετωπίσουν μία τέτοια κρίση.

Το 2008 οι κυβερνήσεις κατάφεραν τελικά να ελέγξουν το χάος, διοχετεύοντας δισεκατομμύρια δημόσιων πόρων σε μεγάλες τράπεζες για να αποτρέψουν την κατάρρευσή τους και αυξάνοντας τις εγγυήσεις για τις τραπεζικές καταθέσεις ώστε να αποτρέψουν τη φυγή των καταθετών. Ταυτόχρονα, οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες μείωσαν τα επιτόκια, συμπεριλαμβανομένης μιας σπάνιας συντονισμένης μείωσης το φθινόπωρο του ίδιου έτους. Ωστόσο, ορισμένοι ανησυχούν ότι αυτές οι επιλογές ενδέχεται να μην υπάρχουν πλέον.

Το 2008, το δημόσιο χρέος του Ηνωμένου Βασιλείου, μίας τεράστιας οικονομίας, ανερχόταν σε λιγότερο από το 50% του ΑΕΠ. Σήμερα, ο αριθμός αυτός πλησιάζει το 100%, μετά από σημαντικές παρεμβάσεις το 2008 για τη διάσωση των τραπεζών, τη στήριξη των μισθών κατά τη διάρκεια της πανδημίας και τις επιδοτήσεις ενέργειας το 2022 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Επομένως, η ικανότητα της -βρετανικής σε αυτή την περίπτωση- κυβέρνησης να δανειστεί χρήματα είναι πολύ πιο περιορισμένη.

Υπάρχει επίσης η κακή κατάσταση των διεθνών σχέσεων. Εν μέσω της κρίσης του 2008, οι ηγέτες των διαφόρων κρατών συναντήθηκαν σε μια σειρά έκτακτων συνόδων κορυφής, συμπεριλαμβανομένης μιας κρίσιμης συνάντησης στην Ουάσινγκτον τον Νοέμβριο του 2008, όπου διαμόρφωσαν το σχέδιό τους για την παροχή δισεκατομμυρίων στις τράπεζες και μιας άλλης στο Λονδίνο τον Απρίλιο του 2009.

Όλα αυτά θα μπορούσαν να είναι πιο δύσκολα σήμερα, εν μέσω σημαντικών διαφωνιών μεταξύ των πλούσιων χωρών σχετικά με την εμπορική πολιτική, το ΝΑΤΟ και ακόμη και τη Γροιλανδία.

Όσο για τον Μπόμπι Σίγκαλ, που τώρα είναι καθηγητής Μαθηματικών, λέει ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι ακόμη πιο περίπλοκες σήμερα και ποτέ δεν ξέρεις ακριβώς ποιες δυσάρεστες εκπλήξεις κρύβονται κάτω από την επιφάνεια.

«Είναι σαν να μεταβιβάζεις χρηματοοικονομικά μέσα από το ένα άτομο στο άλλο, χωρίς να είσαι σίγουρος για το τι περιέχουν. Νομίζω ότι η ανησυχία είναι ότι, αν συμβούν κάποια πράγματα, αυτά κλιμακώνονται πολύ γρήγορα στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Εκεί είναι που δεν θέλεις να είσαι ο τελευταίος που θα μείνει με την… καυτή πατάτα στα χέρια».

Πολλοί επενδυτές πωλούν, επομένως, μετοχές και καταφεύγουν σε μετρητά για να προστατευθούν από περαιτέρω μειώσεις στις τιμές των μετοχών. Μια έρευνα της Bank of America αποκάλυψε ότι τα μετρητά που κατέχουν οι διεθνείς διαχειριστές χαρτοφυλακίων αυξήθηκαν τον Μάρτιο με τον ταχύτερο ρυθμό από την έναρξη της πανδημίας.

Κατά μέσο όρο, οι αντίθετες επενδύσεις αποδίδουν σημαντικά, όπως δείχνουν οι υπολογισμοί της Handelsblatt.

Αυτή τη στιγμή, η αγορά βιώνει ένα μείγμα αβεβαιότητας και εμπιστοσύνης για το τέλος του πολέμου, λέει ο Κάρστεν Φριτς, αναλυτής στην Commerzbank.«Ο πόλεμος του Ιράν αποτελεί μια σοβαρή κρίση» και, δεδομένου ότι οι διαπραγματευτικές θέσεις των ΗΠΑ και του Ιράν απέχουν πολύ, «απειλείται μια ανανεωμένη κλιμάκωση σε λίγο περισσότερο από μια εβδομάδα και θα επιστρέψουμε εκεί που ήμασταν πριν από την εκεχειρία».

Αιχμές στο βαρόμετρο του φόβου

Αυτή η νευρικότητα αντικατοπτρίζεται επίσης στον δείκτη VIX, κοινώς γνωστό ως δείκτη φόβου. Μετρά την αναμενόμενη μεταβλητότητα του αμερικανικού χρηματιστηριακού δείκτη S&P 500.με βάση τις τιμές των δικαιωμάτων προαίρεσης. Εάν αυτά υποδηλώνουν ταραχώδη συμπεριφορά των επενδυτών με απότομες διακυμάνσεις των τιμών – είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω – ο VIX αυξάνεται.

Ο πόλεμος στο Ιράν πυροδότησε αρχικά εκτεταμένο φόβο μεταξύ των επενδυτών για μακροπρόθεσμες αρνητικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία. Λίγο πριν το Πάσχα, ο δείκτης VIX εκτινάχθηκε πάνω από 30 μονάδες για πρώτη φορά μετά από ένα χρόνο, καθώς μια χερσαία επίθεση των ΗΠΑ θεωρούνταν πιθανή. Περίπου ένα χρόνο νωρίτερα, οι φόβοι γύρω από τις ανακοινώσεις δασμών από την κυβέρνηση των ΗΠΑ την Ημέρα της Απελευθέρωσης είχαν οδηγήσει σε παρόμοια υψηλές τιμές.

Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την περασμένη Τετάρτη μια διήμερη εκεχειρία με το Ιράν, οι τιμές των μετοχών στα ασιατικά χρηματιστήρια αυξήθηκαν τόσο απότομα, που οι συναλλαγές στο χρηματιστήριο της Νότιας Κορέας ανεστάλησαν ακόμη και για να μετριαστεί η έντονη κίνηση των τιμών.

Τέτοιες ταραγμένες φάσεις της χρηματιστηριακής αγοράς, στις οποίες οι επενδυτές τείνουν να ενεργούν βιαστικά, στην πραγματικότητα δεν είναι κακές εποχές για τους επενδυτές.

Το αποτέλεσμα παραμένει σταθερό ακόμα και μετά από χρόνια.

Η Handelsblatt ανέλυσε το 10% των ημερών διαπραγμάτευσης από το 1992 κατά τις οποίες η νευρικότητα της αγοράς ήταν ιδιαίτερα υψηλή, όπως μετρήθηκε από τον δείκτη μεταβλητότητας VIX. Αυτό αναφέρεται όχι μόνο στις ημέρες με μεγάλες απώλειες τιμών, αλλά και στις ημέρες κατά τις οποίες οι τιμές παρουσίασαν ιδιαίτερα έντονες διακυμάνσεις – τόσο προς τα πάνω όσο και προς τα κάτω.

Αυτές τις ημέρες, ο δείκτης έφτασε σε ένα όριο άνω του 28,6, σηματοδοτώντας το όριο του κορυφαίου 10%. Στη συνέχεια, έγιναν υπολογισμοί για να προσδιοριστεί η πιθανή απόδοση εάν οι επενδυτές είχαν επενδύσει στην ευρύτερη χρηματιστηριακή αγορά εκείνες τις ημέρες. Αυτό αποκάλυψε μια σαφή υπερβάλλουσα απόδοση σε σύγκριση με άλλες ημέρες συναλλαγών με λιγότερο ασταθείς τιμές μετοχών.

Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι σε ταραγμένες ημέρες, οι επενδυτές τείνουν να ενεργούν λιγότερο ορθολογικά και παρασύρονται από τη γενική ατμόσφαιρα στις χρηματιστηριακές αγορές. Αυτή η αναποτελεσματικότητα της αγοράς αργότερα εξισορροπείται και στη συνέχεια δημιουργεί ευκαιρίες για επενδυτές που ενεργούν πιο ορθολογικά.

Αυτή η επίδραση είναι επίμονη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δεν είναι εμφανής μόνο τον πρώτο χρόνο μετά από ιδιαίτερα ασταθείς φάσεις της χρηματιστηριακής αγοράς, αλλά παραμένει μετρήσιμη ακόμη και πέντε χρόνια αργότερα.

Πέντε χρόνια μετά τις έντονες διακυμάνσεις του δείκτη VIX, ο S&P 500 εξακολουθούσε να παρουσιάζει καλύτερη απόδοση κατά 24 ποσοστιαίες μονάδες από ό,τι σε κανονικές φάσεις της χρηματιστηριακής αγοράς.

Επίσης για τον Dax, αυτό το φαινόμενο εκδηλώνεται – και σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, με ακόμη μεγαλύτερες διαφορές. Για παράδειγμα, πέντε χρόνια μετά από περιόδους φόβου, η απόδοση ήταν διπλάσια από την απόδοση σε ήρεμες ημέρες αγοράς.

Ιστορικά, οι περίοδοι πανικού ήταν συχνά επικερδείς. Το αν αυτό το φαινόμενο θα επαναληφθεί στον πόλεμο του Ιράν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν η αβεβαιότητα θα οδηγήσει σε διαρκή οικονομική ζημία. Ο τρέχων κίνδυνος έγκειται στην προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου – και η κατάσταση εκεί είναι λιγότερο δραματική από ό,τι φοβόντουσαν πολλοί επενδυτές στην αρχή του πολέμου μετά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ.

Στην πραγματικότητα, η τιμή του πετρελαίου είχε μικρό αντίκτυπο στην απόδοση του S&P 500 τα τελευταία 26 χρόνια. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα κατά τις περιόδους αύξησης των τιμών του αργού πετρελαίου Brent .Η μέση ετήσια απόδοση του αργού πετρελαίου για τον αμερικανικό δείκτη ήταν 11,1%. Σε χρονιές με πτώση των τιμών του πετρελαίου, η απόδοση ήταν ελαφρώς υψηλότερη στο 13,8%.

Ένα παρόμοιο αποτέλεσμα μπορεί να παρατηρηθεί και στον δείκτη DAX – εκτός από το ότι η διαφορά ήταν μόνο η μισή, στις 1,4 ποσοστιαίες μονάδες.

Ωστόσο, οι υψηλότεροι ρυθμοί πληθωρισμού λόγω των αυξανόμενων τιμών της ενέργειας προκαλούν επίσης νευρικότητα στους επενδυτές.

Το αν η αύξηση των τιμών θα γίνει μόνιμη είναι ακόμη ασαφές, λέει ο αναλυτής Φριτς: Εάν «η βραχυπρόθεσμη απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου συνεχιστεί, θα δούμε επίσης μια απότομη αύξηση του πληθωρισμού, η οποία στη συνέχεια θα υποχωρήσει». Διαφορετικά, οι υψηλότεροι ρυθμοί πληθωρισμού είναι πιο πιθανό να διαρκέσουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Ο ίδιος δεν αναμένει ότι οι τιμές του πετρελαίου θα επιστρέψουν στα προπολεμικά επίπεδα βραχυπρόθεσμα. Ο Φριτς λέει: «Θα χρειαστούν μερικές εβδομάδες μέχρι να καταστεί σαφές ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ανοιχτά και μπορούν να διασχιστεί με ασφάλεια». Επιπλέον, οι ζημιές σε υποδομές, όπως τα διυλιστήρια, πρέπει να επισκευαστούν. «Όλα αυτά υποδηλώνουν ότι οι τιμές θα παραμείνουν σε υψηλότερο επίπεδο φέτος».

Ωστόσο, ένα καλό νέο για την οικονομία είναι ότι η αγορά είχε ήδη βρει τρόπους να παρακάμψει τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ πριν από την κατάπαυση του πυρός.

Η αγορά θα βρει άλλους τρόπους

Από τα εκτιμώμενα 20 εκατομμύρια βαρέλια που μεταφέρονταν καθημερινά μέσω των Στενών του Ορμούζ πριν από τον πόλεμο, σημαντικά ποσοστά θα μπορούσαν να μεταφερθούν μέσω άλλων οδών ή διατίθενται στην αγορά από τα αποθέματα.

Σύμφωνα με την πλατφόρμα ανάλυσης Vertical 52, εικόνες από τους δορυφόρους Sentinel-2 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) δείχνουν ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν πλέον να εξάγουν ένα εκατομμύριο βαρέλια πετρελαίου μέσω του ανατολικού λιμανιού Φουτζέιρα. Η Σαουδική Αραβία μεταφέρει επιπλέον πέντε εκατομμύρια βαρέλια μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης από τον Κόλπο στον τερματικό σταθμό Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα, από όπου το πετρέλαιο μπορεί να φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια.

Ο αναλυτής της Commerzbank, Φριτς, επιβεβαιώνει ότι το πετρέλαιο μεταφέρθηκε περισσότερο μέσω εναλλακτικών οδών μετά το ξέσπασμα του πολέμου: «Η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, αναγκάστηκε να μειώσει την παραγωγή της μόνο κατά 20% χάρη στον αγωγό Ανατολής-Δύσης – πολύ λιγότερο από το Ιράκ, για παράδειγμα».

Σύμφωνα με το Vertical 52, κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού απελευθερώθηκαν επιπλέον τέσσερα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από ρωσικά λιμάνια εξαγωγής, πλωτές εγκαταστάσεις αποθήκευσης πετρελαίου και αποθέματα που απελευθερώθηκαν από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Μαζί με τα περίπου δύο εκατομμύρια βαρέλια που είχαν ήδη διασχίσει τα Στενά του Ορμούζ πριν από την κατάπαυση του πυρός με την άδεια του Ιράν, αυτό ανέρχεται συνολικά σε λίγο περισσότερα από 13 εκατομμύρια βαρέλια – τα δύο τρίτα της ποσότητας που χάθηκε αρχικά λόγω του αποκλεισμού. Ακόμα κι αν ο Κόλπος έκλεινε ξανά, ένα σημαντικό μέρος του πετρελαίου της περιοχής θα έφτανε στον προορισμό του.

Αυτό σημαίνει ότι εάν ο πόλεμος αναζωπυρωνόταν μετά την κατάπαυση του πυρός και τα στενά παρέμεναν αποκλεισμένα, η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε πιθανώς να γεφυρώσει το χάσμα εφοδιασμού για σημαντικό χρονικό διάστημα.

Αλλά είναι δύσκολο να εκτιμηθεί ακριβώς για πόσο καιρό οι οικονομίες θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν ένα πλήρες κλείσιμο, λέει ο Φριτς. Οι χώρες του ΟΟΣΑ έχουν τέσσερα δισεκατομμύρια βαρέλια σε αποθέματα και η Κίνα κατέχει άλλα 1,2 δισεκατομμύρια. Επιπλέον, υπάρχουν δύο δισεκατομμύρια βαρέλια στη θάλασσα. Υποθέτοντας ότι η κατανάλωση έπρεπε να καλυφθεί αποκλειστικά από τα αποθέματα των χωρών του ΟΟΣΑ, εκτιμά ότι τα αποθέματα θα μπορούσαν να διαρκέσουν για τουλάχιστον εννέα μήνες.

Για τους επενδυτές που φοβούνται μια στασιμότητα στην παγκόσμια οικονομία, αυτά θα πρέπει να είναι καθησυχαστικά νέα προς το παρόν.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη και αν η ζωτικής σημασίας πλωτή οδός ανοίξει πλήρως και αρχίσουν να περνούν περισσότερα φορτία, αυτό δεν σημαίνει ότι οι αγορές θα ανασάνουν αμέσως. Για να επιστρέψει η κατάσταση σε μια πιο φυσιολογική τροχιά, πρέπει να φύγουν πρώτα τα πλοία που έχουν εγκλωβιστεί στον Κόλπο και παράλληλα να αρχίσουν να μπαίνουν νέα άδεια πλοία που θα παραλάβουν τα επόμενα φορτία. Μέχρι στιγμής, τίποτα από αυτά δεν γίνεται στον βαθμό που θα απαιτούσε μια πραγματική αποσυμπίεση της κατάστασης.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η αγορά δεν λειτουργεί μόνο με την αποχώρηση των φορτωμένων πλοίων, αλλά χρειάζεται και την ταχεία επιστροφή άδειων δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων για να διατηρηθεί η αλυσίδα εφοδιασμού. Αν αυτή η αλυσίδα σπάσει, τα οφέλη από την επανεκκίνηση των διελεύσεων θα είναι πρόσκαιρα. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν πρόκειται να επιστρέψουν εύκολα στον Περσικό Κόλπο όσο παραμένει ισχυρός ο φόβος ότι η κατάπαυση του πυρός μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή. Την ίδια επιφυλακτικότητα δείχνουν και οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι οποίες δεν αναμένεται να επιτρέψουν την εκ νέου είσοδο πλοίων στον Κόλπο αν δεν έχουν πειστεί ότι αυτά δεν θα παγιδευτούν εκεί για εβδομάδες ή και περισσότερο.

Η αναλύτρια παγκόσμιας αγοράς, Λαλ Ακόνερ, σημειώνει ότι οι ναυτιλιακές και ασφαλιστικές εταιρείες δεν θα επιτρέψουν στα πλοία τους να εισέλθουν ξανά στον Κόλπο, εκτός αν είναι βέβαιοι ότι δεν θα παγιδευτούν εκεί για εβδομάδες ή ακόμη περισσότερο. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν σήμερα φύγουν εκατοντάδες φορτωμένα πλοία από το Ορμούζ, χωρίς νέα πλοία να φτάνουν για να παραλάβουν πετρέλαιο, λιπάσματα ή άλλα αναγκαία φορτία, το όφελος θα αποδειχθεί περιορισμένο. Σε αυτό ακριβώς το σημείο στηρίζεται και η εκτίμηση ότι οι ελλείψεις και οι αυξημένες τιμές στο πετρέλαιο και σε άλλα αγαθά μπορεί να διαρκέσουν για μήνες.

Ορμούζ: Τα παγιδευμένα πλοία και η αργή επιστροφή στην κανονικότητα

Ο Ματ Σμιθ της εταιρείας ανάλυσης εμπορίου Kpler δίνει μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική εικόνα για το μέγεθος του προβλήματος. Όπως διαπιστώνει, «Μέχρι στιγμής αυτό δεν έχει συμβεί». Και προσθέτει: «Σχεδόν κανείς δεν είναι αρκετά ασφαλής για να περάσει από το Στενό. Τα 100 και πλέον πετρελαιοφόρα που συνήθως διέσχιζαν το Ορμούζ κάθε μέρα έχουν μειωθεί σε 10 ή λιγότερα». Ο ίδιος εξηγεί ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν περίπου 400 φορτωμένα πετρελαιοφόρα στον Κόλπο που περιμένουν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά μόλις περίπου 100 άδεια δεξαμενόπλοια βρίσκονται πρόθυμα να εισέλθουν. Ακόμη και αν το Στενό ανοίξει άμεσα, η εκτίμηση είναι ότι πιθανότατα θα χρειαστεί μέχρι τον Ιούλιο για να επανέλθουν οι ροές πετρελαίου σε φυσιολογικά επίπεδα.

Η ίδια εικόνα καταγράφεται και στα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, τα οποία είναι κρίσιμα για την τροφοδοσία των κρατών του Κόλπου με τρόφιμα και άλλα ζωτικά αγαθά, αλλά και για τις εξαγωγές προϊόντων όπως τα λιπάσματα και οι βιομηχανικές ρητίνες. Σύμφωνα με τον Πήτερ Τίρσγουελ, αντιπρόεδρο ναυτιλίας και εμπορίου στην S&P Global Market Intelligence, περίπου 100 πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων περιμένουν να εξέλθουν από τον Κόλπο, αλλά ουσιαστικά κανένα δεν περιμένει να εισέλθει.

«Αυτό σημαίνει ότι το 30% των λιπασμάτων παγκοσμίως που κανονικά προέρχονται από την περιοχή πιθανότατα θα παραμείνουν εκεί για μήνες, μέχρι να υπάρξουν νέα πλοία για να τα μεταφέρουν, καθώς δεν υπάρχει η δυνατότητα εύκολης αναδρομολόγησης αυτών των φορτίων», είπε. Χωρίς νέα πλοία να μπαίνουν στον Κόλπο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η παραγωγή αργού πετρελαίου, βενζίνης, άλλων διυλισμένων καυσίμων και λιπασμάτων θα συνεχίσει να βρίσκεται σε αναμονή, ενώ σε πολλές περιπτώσεις έχει ήδη σταματήσει, επειδή δεν υπάρχει εναλλακτική λύση προσωρινής αποθήκευσης.

Του Δημήτρη Τζάνα

Με τον πληθωρισμό ήδη να επανέρχεται και την οικονομία να επιβραδύνεται, ενώ ο Γιάννης Στουρνάρας δεν δίστασε να αναφερθεί δημόσια στον κίνδυνο επανόδου του στασιμοπληθωρισμού αν δεν επανέλθει η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ το ταχύτερο!

Σαν αποτέλεσμα, οι αγορές αναμένουν την ετυμηγορία των Κεντρικών Τραπεζών το επόμενο διήμερο, της Federal και της ΕΚΤ κυρίως, με τα σενάρια περί πιθανολογούμενης μείωσης των επιτοκίων να είναι πιθανό να δώσουν τη θέση σε εκείνα της αύξησής τους ώστε να αντιμετωπιστεί η πληθωριστική αναζωπύρωση. Παράλληλα, οι αγορές προεξοφλούν τις δυσκολίες πολλών Δυτικών χωρών, των ΗΠΑ ανάμεσά τους, να αναχρηματοδοτήσουν τα κολοσσιαία δημόσια χρέη τους με συνέπεια την αύξηση των αποδόσεων των πολυετών ομολόγων (στο 4,2% τα αμερικανικά 10ετη).

Ενόψει των παραπάνω, με το πετρέλαιο πάνω από τα $100/βαρέλι και την Goldman Sachs να εκτιμά ότι εκεί θα παραμείνει επί μακρόν, οι αγορές διατηρούν την ανθεκτικότητά τους και παρακολουθούν τις καθημερινές δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, οι αποφάσεις του οποίου οδήγησαν στο σκηνικό πολεμικών συγκρούσεων που βιώνουμε.

Με την αυξημένη μεταβλητότητα να αποτυπώνει την εναλλαγή συναισθημάτων και την εναλλασσόμενη εκτίμηση για διάρκεια της κρίσης, επιλέγοντας το σενάριο της σύντομης ολοκλήρωσης της πρωτόγνωρα υψηλής αβεβαιότητας κατάστασης! Την ίδια ώρα, πλήττεται και η αμερικανική οικονομία όπως αποτυπώνουν τα στοιχεία της αγοράς εργασίας του Φεβρουαρίου, πριν δηλαδή την επέλαση «Επική Οργής» στην Τεχεράνη, καθώς καταγράφηκε αρνητικός αριθμός νέων θέσεων εργασίας (απώλεια 92 χιλ. θέσεων εργασίας).

Το ελληνικό χρηματιστήριο συγχρονίζεται με τις διεθνείς αγορές και κινείται με αυξημένη μεταβλητότητα, χωρίς ωστόσο να καταγράφονται συνεδριάσεις μαζικών ρευστοποιήσεων καθώς οι ημερήσιες συναλλαγές έχουν υποχωρήσει κάτω από τα €300 εκ.

Αν και η βραχυχρόνια τάση είναι πλέον πτωτική, η μακροπρόθεσμη παραμένει ανοδική καθώς κομβικής σημασίας στηρίξεις του Γενικού Δείκτη δεν έχουν παραβιαστεί, ιδιαίτερα εκείνη της περιοχής των 2050 μονάδων όπου προσδιορίζεται ο ΜΚΟ των 200 ημερών.

Την ίδια ώρα, η Moody’s διατηρεί την επενδυτική βαθμίδα για την ελληνική οικονομία και αποδίδει τα εύσημα για τη δημοσιονομική πρόοδο, ανησυχώντας ωστόσο για τη δυσμενή εξέλιξη του δημογραφικού προβλήματος στην διατήρηση υψηλών ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης.

Την ίδια ώρα, οι γεωπολιτικές εξελίξεις της περιοχής αναγκάζουν την J.P. Morgan να αποσύρει την αισιοδοξία της για τις ελληνικές μετοχές αλλάζοντας τη στάση της σε neutral. Με τις διοικήσεις των ελληνικών τραπεζών και των λοιπών blue chips να καλούνται να τις οδηγήσουν σε συνέχιση της θετικής πορείας των μεγεθών τους εν μέσω ενός περιβάλλοντος αυξημένων κινδύνων και πληθωριστικής απειλής, με την επαναφορά των επιλεκτικών πλαφόν για την αντιμετώπισή της.

Ένα στοίχημα που έχει τις προϋποθέσεις να κερδηθεί αν η κρίση σύντομα τιθασευτεί !

* Ο Δημήτρης Τζάνας είναι Σύμβουλος Διοίκησης Κύκλος ΑΧΕΠΕΥ

Έτσι, όσο παραμένουν κλειστά τα στενά του Ορμούζ, οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα αναρριχώνται, απειλώντας με αυξημένο πληθωρισμό εξέλιξη που αν συνεχιστεί θα προκαλέσει αύξηση επιτοκίων από τις Κεντρικές Τράπεζες και αναπόφευκτα θα οδηγήσει  σε επιβράδυνση της ανάπτυξης ή και σε στασιμότητα!

Του Δημήτρη Τζάνα* 

Ωστόσο, οι τελευταίες δηλώσεις του Αμερικανού Πρόεδρου περί «ουσιαστικής ολοκλήρωσης του πολέμου» προκάλεσαν κατακόρυφη υποχώρηση της τιμής του πετρελαίου και ακύρωση των προσδοκιών για τη διάχυση των ωστικών κυμάτων στην οικονομία. Όμως, η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, Γενική  Διευθύντρια του ΔΝΤ, προειδοποιεί ότι πρέπει να προετοιμαζόμαστε για το «αδιανόητο», καθώς ο υψηλός βαθμός αβεβαιότητας και η χαμηλή ορατότητα θα παραμείνουν επί μακρόν στην παγκόσμια οικονομία.

Με αυτά τα δεδομένα, οι διακυμάνσεις των χρηματιστηριακών δεικτών κυριαρχούν και ο δείκτης VIX που αποτυπώνει το φόβο των αγορών κινείται ανοδικά, ενώ την ίδια ώρα η ανοδική κίνηση των επιτοκίων και η αύξηση των αποδόσεων των πολυετών ομολόγων οδηγεί σε ανησυχητικές εξελίξεις καθώς το παγκόσμιο χρέος αναρριχήθηκε στα $348 τρισ. στο τέλος του 2025 σύμφωνα με το IIF, μειωμένο ωστόσο στο 308% ως ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Σαν αποτέλεσμα, οι διαχειριστές επιλέγουν στρατηγική διακράτησης αυξημένων διαθεσίμων, καθώς η αυξημένη μεταβλητότητα που καταγράφεται βραχυπρόθεσμα διαβρώνει σε αυτή την συγκυρία τα χαρτοφυλάκια όσων επιλέγουν να κινούνται με επενδυτικά προϊόντα που προσφέρουν αυξημένη μόχλευση.

Το ελληνικό χρηματιστήριο συγχρονίζεται με τις κινήσεις των διεθνών αγορών καθώς το 70% των συναλλαγών διενεργούνται από τους αλλοδαπούς επενδυτές που ρευστοποιούν τα ελληνικά blue chips με την εξαίρεση των εταιρειών των πετρελαιοειδών και της Metlen.  Σαν αποτέλεσμα, στο τέλος της προηγούμενης εβδομάδος εξανεμίστηκε το σύνολο των φετινών κερδών, και στο ξεκίνημα της εβδομάδος καταγράφονταν απώλειες για τον Γενικό Δείκτη, για να ξεκινήσει στη συνέχεια η προσπάθεια αναρρίχησής του, μετά την αναφορά Τραμπ σε ολοκλήρωση του πολέμου.

Από την άλλη πλευρά, η επίδοση για το ΑΕΠ στο τέλος του 4ου τριμήνου στο 2,1% ήταν ικανοποιητική λαμβάνοντας υπόψη ότι προήλθε από την αύξηση του ακαθάριστου σχηματισμού κεφαλαίου κατά 14% σε ετήσια βάση, οδηγώντας στο 17% το ποσοστό των επενδύσεων ως προς το ΑΕΠ.

Με την προσδοκία ότι το 2026 το σύνολο των επενδύσεων θα φτάσει τα 46 δισεκατομμύρια ευρώ από €42 δις. το 2025, ώστε να συνεχίσει η αυξημένη συμβολή των επενδύσεων στο ΑΕΠ, σε μια χρονιά κατά την οποία οι ασύμμετρες απειλές μπορεί να πλήξουν τις ταξιδιωτικές εισπράξεις.

Την ίδια ώρα, τα πρώτα αποτελέσματα των εισηγμένων εταιρειών για το 2025 καταγράφουν αυξημένη κερδοφορία κατά 15% δημιουργώντας ήδη τη βεβαιότητα των αυξημένων χρηματικών διανομών κατά το 2026 και της καταγραφής νέου ιστορικού ρεκόρ από τα 6 δις. ευρώ του 2025.

Παράλληλα, οι επενδυτικοί οίκοι θεωρούν ότι οι ελληνικές εταιρείες έχουν τις προϋποθέσεις για αυξημένη ανθεκτικότητα, στο βαθμό που η κρίση στη Μέση Ανατολή ολοκληρωθεί σε εύλογο χρονικό διάστημα, με τη Moody’s να συνεχίζει να επισημαίνει τις θετικές προβλέψεις της για τις τράπεζες και τον CEO της Πειραιώς Χρήστο

Μεγάλου να αναφέρεται σε 2πλασιασμό του μερίσματος της τράπεζας ως το 2030! Ενόψει των παραπάνω, η αντίδραση του Γενικό Δείκτη στις 2050 μονάδες, τον ΜΚΟ των 200 ημερών, ήταν εύλογη και είναι πιθανό να σηματοδοτήσει την προσπάθεια αναρρίχησης σε ψηλότερα επίπεδα, με οδηγό τον τραπεζικό κλάδο και τα άλλα δεικτοβαρή blue chips!

* Ο Δημήτρης Τζάνας είναι Σύμβουλος Διοίκησης του Κύκλου ΑΧΕΠΕΥ.