Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Ο κ. Αλέξης Τσίπρας και το νεοσύστατο κόμμα του φιλοδοξούν να κατακτήσουν τη δεύτερη θέση – πράγμα πολύ πιθανό – γεγονός που εκτιμούν ότι θα οδηγήσει σε διάλυση το ΠΑΣΟΚ, μέρος του οποίου θα πάει προς τον πολιτικό σχηματισμό του κ. Τσίπρα ενώ  ένα άλλο κομμάτι του θα απορροφηθεί από την μητσοτακική Ν.Δ., στην οποίαν ήδη πρώην επώνυμα στελέχη του «Κινήματος» παίζουν σημαντικό ρόλο, αμέσως και εμμέσως.

Κατά συνέπεια, ο κ. Τσίπρας ευελπιστεί ότι μετά τις προσεχείς εκλογές θα βρεθεί επικεφαλής ενός πολιτικού σχηματισμού σοσιαλδημοκρατικής υφής, ο οποίος θα έχει μια πολιτική δύναμη κυμαινόμενη από 20% έως 25% και η οποία σε μια τετραετία θα μπορέσει να μεγαλώσει ακόμα περισσότερο. Για τον 53χρονο το 2027 Αλέξη Τσίπρα, η προοπτική αυτή είναι εξόχως ενθαρρυντική, δεδομένης επίσης της προηγούμενης πρωθυπουργικής του θητείας και των φιλικών δεσμών του με αμερικανικούς και ευρωπαϊκούς ηγετικούς κύκλους, του ευρύτερου σοσιαλδημοκρατικού χώρου.

Κύκλοι της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας θεωρούν ότι ο πρώην πρωθυπουργός έχει θετικές δυνατότητες ανανέωσης του εγχώριου σοσιαλδημοκρατικού χώρου και της ανάδειξής του σε παράδειγμα προς μίμηση.

Σε κάθε περίπτωση αν το νεοϊδρυθέν ΕΛ.ΑΣ.  είναι δεύτερο κόμμα στις προσεχείς εκλογές, θα αποτελεί για τον κ. Τσίπρα σοβαρή νίκη, με ότι το γεγονός αυτό θα συνεπάγεται για τη συνέχεια.

Ο κ. Αντώνης Σαμαράς, αν τελικά κατέλθει στην εκλογική μάχη, πριν από όλα θέλει να πάρει μια ρεβάνς. Δεν θέλει να ξαναδεί πρωθυπουργό τον κ. Κυριάκο Μητσοτάκη και σε κάποιο βαθμό αυτό είναι κατανοητό, αν θεωρήσουμε ως άνευ ουσίας κακόβουλη ενέργεια τη διαγραφή του από τη ΝΔ, από τον νυν πρωθυπουργό.

Κατά τα λοιπά, σίγουρα η κάθοδος στις εκλογές ενός κόμματος Σαμαρά, θα «κόψει» από τη Ν.Δ. ένα επαρκές ποσοστό, ώστε η τελευταία ως πρώτο κόμμα στις εκλογές δύσκολα να μπορέσει να σχηματίσει κυβέρνηση συνεργασίας. Ακόμα και αν αποσπάσει ένα τμήμα από το ΠΑΣΟΚ.

Πέρα από την παρεμπόδιση της Ν.Δ. να σχηματίσει κυβέρνηση συνεργασίας, το κόμμα του κ. Αντώνη Σαμαρά, δεν θα πρέπει να έχει ευρύτερες προοπτικές, από αυτές μιας φωνής διαμαρτυρίας.

Ένας υπό του κ. Αντώνη Σαμαρά πολιτικός σχηματισμός θα «παίζει» με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, θα προσθέτει δόσεις αντιευρωπαϊσμού και κινδυνολογίας, ενώ θα ζητά ενίσχυση του κρατισμού και πολιτισμική αγνότητα της ελληνικής κοινωνίας.

Με δεδομένα αυτά που προηγούνται, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μετά από δύο πρωθυπουργικές θητείες βρίσκεται σε φυσιολογική δύσκολη κατάσταση και σε περίπτωση μη ανανέωσης της θητείας του θα πρέπει να αποφασίσει αν θα ακολουθήσει διεθνή καριέρα ή αν θα παραμείνει επικεφαλής της Ν.Δ.

Στην πρώτη περίπτωση οι προοπτικές του είναι πολύ καλές, αλλά δεν αφορούν το παρόν σημείωμα. Στην περίπτωση όμως που παραμείνει πρόεδρος της ΝΔ, σε ηλικία 58 ετών, θα έχει τη δυνατότητα και το χρόνο να δημιουργήσει ένα σύγχρονο φιλελεύθερο κόμμα, το οποίο θα ανταποκρινόταν στην ψηφιακή και υπερτεχνολογική εποχή μας πιο αποτελεσματικά σε κοινωνικές ανάγκες και τάσεις που απέχουν αισθητά από φαντασιώσεις του 19ου και του 20ου αιώνα.

Στην ουσία, αν οι αντίπαλοι του Κυριάκου Μητσοτάκη, τον εμποδίσουν να επανέλθει στην εξουσία, δώρο του κάνουν. Του προσφέρουν χρόνο πολιτικής ανανέωσης, πράγμα δύσκολο μέσα στη σημερινή Ν.Δ.

Υπό τις παραπάνω συνθήκες, οι προσεχείς εκλογές θα είναι αυτές της αφετηρίας ανανέωσης της πολιτικής ζωής της χώρας, στην οποίαν ήδη γίνεται ορατή μια ουσιαστική αναδιάταξη του κομματικού συστήματος. Ένα κομματικό σύστημα εξάλλου, το οποίο από πλευράς δυνάμεων, είναι χωρισμένο σε δύο «στρατόπεδα»: αυτό της σταθερότητας – όπως θα έλεγε και ο Γιάννης Πρετεντέρης – και το έτερο της αστάθειας, μέρος του οποίου στις εκλογές ψηφίζει με κριτήρια ανεξερεύνητης ψυχολογικής συμπεριφοράς.

Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις το πρώτο τμήμα αντιπροσωπεύει ένα 40% των ψηφοφόρων και το υπόλοιπο ένα 60% περίπου. Ποια είναι η ουσιαστική διαφορά, σε κομματικό επίπεδο, μεταξύ των πιο πάνω δύο κόσμων; «...Το ότι η Ν.Δ. μονοπωλεί το “κοινό σταθερότητα”...», γράφει στο «Βήμα της Κυριακής» ο Γιάννης Πρετεντέρης, τονίζοντας ότι «...το κοινό αστάθειας διεκδικούν όλα τα υπόλοιπα κόμματα...».

Είναι προφανές ότι οι παραπάνω δύο κόσμοι θα αναμετρηθούν στις προσεχείς εκλογές και από το αποτέλεσμα τους θα φανεί αν η ελληνική κοινωνία έχει συλλάβει σε ποια εποχή ζούμε και σε ποιο βαθμό επιθυμεί να προσαρμοστεί σε αυτήν.

Αναμένεται δε σε 3 με 4 χρόνια να εκτοπίσει την Ευρώπη από την πρώτη θέση και να είναι η πρώτη εμπορική δύναμη στον κόσμο με ποσοστό περί το 20% του συνολικού εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών.

Η εξέλιξη αυτή θα είναι σίγουρα το καυτό θέμα του επόμενου G7 που διοργανώνει η Γαλλία στο Εβιάν από τις 15 έως τις 17 Ιουνίου. «...Η Κίνα πιέζει τη δυτική και κυρίως την ευρωπαϊκή βιομηχανία με αθέμιτο τρόπο και κάποιες χώρες πληρώνουν βαρύ τίμημα...», τονίζει ο Βέλγος οικονομολόγος Ραινμόν Γκραχουν, εξαγωγικός σύμβουλος σε μεγάλη βελγική βιομηχανία.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Από την άλλη πλευρά, διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι η Κίνα θα εξάγει 10 εκατομμύρια αυτοκίνητα ετησίως μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Ωστόσο, οι κινεζικές εξαγωγές το δ' τρίμηνο του 2025 έχουν ήδη φτάσει αυτό το όριο σε ετήσια βάση.

Πέρυσι, ο όγκος των κινεζικών εξαγωγών αυξήθηκε δύο φορές ταχύτερα από το παγκόσμιο εμπόριο και αυτή η δυναμική ενισχύθηκε περαιτέρω το πρώτο τρίμηνο του 2026, με αύξηση 15%. Η Goldman Sachs αναφέρει ότι αυτό το κύμα θα μπορούσε να μειώσει τη γερμανική ανάπτυξη κατά 0,2 έως 0,3% ετησίως έως το 2029.

Μια άλλη έκθεση, αυτή της Ύπατης Αρμοστείας Στρατηγικής και Σχεδιασμού, επισημαίνει ότι ο κινεζικός ανταγωνισμός θα μπορούσε να απειλήσει έως και το 55% της ευρωπαϊκής μεταποιητικής παραγωγής μεσοπρόθεσμα - 35% στη Γαλλία, 70% στη Γερμανία. Η Ευρώπη μπορεί ακόμα να αντιδράσει, λέει ο Sander Tordoir, επικεφαλής οικονομολόγος στο Κέντρο Ευρωπαϊκής Μεταρρύθμισης. «...Αλλά ο χρόνος τελειώνει. Και θα πρέπει να παίξει και άλλα χαρτιά, εκτός από τον νόμο για τον βιομηχανικό επιταχυντή, γιατί έχει ελαττώματα...», προσθέτει.

Απαντώντας σε ερώτημα του γαλλικού «Εξπρές» ο Sander Tordoir, επισημαίνει ότι «...οι κινεζικές εξαγωγές αυξάνονται εκ νέου πολύ έντονα. Αλλά οι εισαγωγές δεν ακολουθούν παρόμοια ανοδική πορεία. Σε όρους όγκου, έχουν αυξηθεί ελάχιστα τα τελευταία έξι χρόνια. Σε όρους αξίας, οι εισαγωγές μεταποίησης, συμπεριλαμβανομένων των εξαρτημάτων, έχουν μείνει στάσιμες εδώ και μια δεκαετία. Με εξαίρεση τους ημιαγωγούς, έχουν μειωθεί εντελώς.

Η Κίνα απλά δεν μοιράζεται την εγχώρια αγορά της με τους εμπορικούς της εταίρους. Το αποτέλεσμα είναι σαφές: αύξηση άνω του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων στις κινεζικές εξαγωγές χωρίς αποζημίωση για άλλες χώρες και πλεόνασμα βιομηχανικών προϊόντων περίπου 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων - ποσό ισοδύναμο με το εθνικό εισόδημα της Ιταλίας!...».

Πρόκειται για ένα σοκ που δεν έχει καμμιά σχέση με αντίστοιχες συνθήκες του 2001, επισημαίνει ο Sander Tordoir, υπογραμμίζοντας ότι η σημερινή κινεζική πίεση δεν μπορεί να διορθωθεί με τους συνήθεις μηχανισμούς. Θεωρητικά, μια οικονομία με τόσο τεράστια εμπορικά πλεονάσματα θα πρέπει να δει το νόμισμά της να ανατιμάται, γεγονός που θα αύξανε το κόστος των εξαγωγών και θα ενίσχυε τις εισαγωγές. Ωστόσο, αυτή η επανεξισορρόπηση δεν συμβαίνει: Η κινεζική κεντρική τράπεζα και οι κρατικές τράπεζες παρεμβαίνουν μαζικά για να αποτρέψουν οποιαδήποτε ανατίμηση του γιουάν.

Στην πραγματικότητα, το σοκ που βιώνουμε δεν είναι το αποτέλεσμα ενός φυσικού συγκριτικού πλεονεκτήματος, αλλά το αποτέλεσμα μαζικών και σκόπιμων στρεβλώσεων. Οι επιδοτήσεις υπολογίζονται στο 4,4% του κινεζικού ΑΕΠ σύμφωνα με το ΔΝΤ, ή περίπου 800 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Μια τεχνητά υποτιμημένη συναλλαγματική ισοτιμία περίπου 16% σύμφωνα με το ίδιο ΔΝΤ, ίσως περισσότερο στην πραγματικότητα. Και οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών είναι δομικά πολύ υψηλές, γεγονός που συμπιέζει την κινεζική εγχώρια ζήτηση και αναγκάζει τις εταιρείες να εξάγουν με κάθε κόστος.

Αυτό το σοκ πλήττει τους ευρωπαίους κατασκευαστές ταυτόχρονα σε τρία μέτωπα. Πρώτον, αποσπώνται από την κινεζική αγορά, όπου η παραγωγή εγχώριων πρωταθλητών αντικαθιστά τις εισαγωγές. Δεύτερον, χάνουν μερίδιο αγοράς σε τρίτες χώρες όπου η Κίνα επιβάλλεται με φθηνότερα προϊόντα.

Τέλος, αντιμετωπίζουν αυξανόμενο ανταγωνισμό στη δική τους εγχώρια αγορά. Αυτή η τριπλή πίεση είναι άνευ προηγουμένου. Δεν αφήνει καμία εναλλακτική αγορά. Οι συνέπειες υπερβαίνουν κατά πολύ το θέμα της ανταγωνιστικότητας της παγκόσμιας παραγωγής αυτοκινήτων, μηχανημάτων, καθαρών τεχνολογιών και ημιαγωγών στην Κίνα. Η Ευρώπη εκθέτει τον εαυτό της σε διορθωτική εξάρτηση που το Πεκίνο μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει ως μέσο πίεσης.

Οι κινεζικές Αρχές ήδη εκβιάζουν για την προμήθεια σπάνιων γαιών. Μια Ευρώπη που εξαρτάται από την Κίνα για αυτές τις κρίσιμες βιομηχανικές εισροές, χάνει όχι μόνο την οικονομική της κυριαρχία, αλλά και την ικανότητά της να επανεξοπλίζεται! Μια άλλη δυσκολία είναι ότι η ταχεία παρακμή ολόκληρων βιομηχανικών τομέων δεν οδηγεί απαραίτητα στη «δημιουργική καταστροφή» του Σουμπέτερ - όπου νέες βιομηχανίες αντικαθιστούν τις παλιές.

Χωρίς επαρκή προστασία για να δοθεί χρόνος στα βιομηχανικά οικοσυστήματα να ανασυνδυαστούν, η καθαρή και απλή αποβιομηχάνιση επικρατεί: τα εργοστάσια κλείνουν, οι δεξιότητες εξαφανίζονται και η βιομηχανία υψηλής παραγωγικότητας, η οποία υποτίθεται ότι θα κυριαρχήσει, δεν αναδύεται ποτέ.

Η περίπτωση του γερμανικού ηλιακού τομέα, ο οποίος το 2010 εξαρτιόταν από εθνικά εξαρτήματα και ο οποίος τώρα προμηθεύεται κινεζικό εξοπλισμό, απεικονίζει με θεαματικό τρόπο αυτή τη δυναμική. Οι βιομηχανίες αυτοκινήτων και εργαλειομηχανών υποφέρουν επίσης από την πλήρη ισχύ της στρατηγικής κυριαρχίας της Κίνας και αύριο θα είναι η σειρά της αεροναυπηγικής!

Είναι σαφές λοιπόν ότι η βιομηχανία της Ευρώπης αντιμετωπίζει σοβαρές ανταγωνιστικές πιέσεις, πάνω στην αντιμετώπιση των οποίων θα επανέλθουμε στο προσεχές άρθρο μας.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου 

Υπό αυτή την έννοια, η παραγωγή τροφίμων και ποτών είναι ένας περίπλοκος τομέας, ο οποίος σε μεγάλο βαθμό συνδέεται και με την εθνική κουλτούρα. Γίνεται αυτονόητο έτσι ότι οι επιχειρήσεις του κλάδου αποτελούν πολυσύνθετα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά κύτταρα με μεγάλη σημασία. «Πες μου τι τρως, να σου πω ποιος είσαι» λένε οι Γάλλοι και υπονοούν περισσότερα από μια διατύπωση. Μέσα λοιπόν σ’ αυτό το σύνθετο περιβάλλον, οι επιχειρήσεις του κλάδου βρίσκονται αντιμέτωπες με ποικίλα ζητήματα, που πάνε από την εφοδιαστική αλυσίδα και την κλιματική αλλαγή έως το θεσμό της οικογενείας και τη γεννητικότητα.

Προέχει έτσι στο αμιγώς οικονομικό επίπεδο να δούμε ποια προβλήματα αντιμετωπίζει γενικά η βιομηχανία τροφίμων-ποτών και ποιες είναι οι προκλήσεις που έρχονται για τις επιχειρήσεις που τη συνθέτουν. Μια πρώτη και σοβαρή πρόκληση είναι οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι αλλαγές στη ζήτηση και την προσφορά, καθώς και τα προβλήματα με τις μεταφορές μπορούν να προκαλέσουν διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε ελλείψεις, καθυστερήσεις και υψηλότερα έξοδα. Αυτό το πρόβλημα καθίσταται πιο δύσκολο από την κλιματική αλλαγή, η οποία έχει αντίκτυπο στη διαθεσιμότητα πρώτων υλών και στην παραγωγή καλλιεργειών.

Οι εταιρείες τροφίμων και ποτών μπορούν να διαφοροποιήσουν τους προμηθευτές τους, να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία για να βελτιώσουν τις προβλέψεις, να ενισχύσουν τις σχέσεις τους με τους προμηθευτές και να αυξήσουν την ευελιξία τους, προκειμένου να μειώσουν τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα. Η ανθεκτικότητα μπορεί να διασφαλιστεί περαιτέρω με την εφαρμογή της βιωσιμότητας και της διαχείρισης κινδύνων. Αυτό θα επιτρέψει την ταχεία προσαρμοστικότητα σε απρόβλεπτα εμπόδια.

Μια δεύτερη πρόκληση είναι αυτή της κλιματικής αλλαγής και της βιωσιμότητας. Η παραγωγή τροφίμων και ποτών επηρεάζεται σοβαρά από την κλιματική αλλαγή, η οποία έχει επίσης αντίκτυπο στις γεωργικές αποδόσεις, τις τιμές και τη βιωσιμότητα. Η άνοδος της θερμοκρασίας, τα ακραία καιρικά φαινόμενα όπως οι πλημμύρες και οι ξηρασίες, καθώς και οι μεταβαλλόμενες εποχές συμβάλλουν σε αλλαγές στην ποιότητα και τη διαθεσιμότητα των πρώτων υλών, γεγονός που δημιουργεί τρωτά σημεία στην αλυσίδα εφοδιασμού. Οι κίνδυνοι για την ασφάλεια των τροφίμων αυξάνονται επίσης, συμπεριλαμβανομένων των αυξημένων επιπέδων μυκοτοξινών, του υποβαθμισμένου εδάφους και των δυσκολιών στον έλεγχο των σκληρών καιρικών φαινομένων.

Η βιομηχανία πρέπει να δώσει προτεραιότητα στη βιωσιμότητα προκειμένου να ξεπεράσει αυτά τα εμπόδια Σύμφωνα με το Climate Trade, η γεωργία και το λιανικό εμπόριο τροφίμων είναι δύο από τις πιο ρυπογόνες βιομηχανίες στον κόσμο. Επομένως, η βιομηχανία θα πρέπει να επιδιώξει μηδενικές καθαρές εκπομπές, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ευρύτερες περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις.

Η οικοδόμηση ανθεκτικότητας πέρα από την αντιστάθμιση άνθρακα, η προσαρμογή των αλυσίδων εφοδιασμού στις κλιματικές αλλαγές και η χάραξη μακροπρόθεσμων σχεδίων ενόψει της αβεβαιότητας της αγοράς είναι όλες σημαντικές στρατηγικές.Τρίτη πρόκληση για τη βιομηχανία τροφίμων είναι η ασφάλεια και η ποιότητα των προϊόντων της.

Όπως επισημαίνει ο Ρίτσαρντ Γουντουώρντ, διευθυντής προϊόντων στην εταιρία Distrelec «οι κίνδυνοι μόλυνσης, οι τροφιμογενείς ασθένειες και τα αυστηρά κανονιστικά πρότυπα είναι οι κινητήριες δυνάμεις πίσω από τις ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων στον κλάδο τροφίμων και ποτών. Η διαχείριση της ψυχρής αλυσίδας αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική πρόκληση για τη βιομηχανία τροφίμων. Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού που εισάγουν ασυνεπή πρότυπα ασφαλείας και η αυξημένη προτίμηση των πελατών για ελάχιστα επεξεργασμένα, φρέσκα τρόφιμα επιδεινώνουν αυτές τις δυσκολίες.

Επειδή αυτά τα είδη έχουν μικρότερη διάρκεια ζωής και είναι πιο επιρρεπή στην ανάπτυξη μικροβίων, η διατήρηση της ασφάλειας τροφίμων καθίσταται πιο δύσκολη ως αποτέλεσμα αυτών των προτιμήσεων».

Σημαντική, τέλος, πρόκληση για τη βιομηχανία τροφίμων-ποτών, είναι η αλλαγή των προτιμήσεων των καταναλωτών. Κατά την επιθεώρηση «Know How», ο  τομέας τροφίμων και ποτών αντιμετωπίζει την πρόκληση να αναπτύξει και να διαφοροποιήσει τις προσφορές του λόγω των μεταβαλλόμενων προτιμήσεων των καταναλωτών για πιο υγιεινές και βιώσιμες επιλογές τροφίμων, όπως βιολογικά, μη ΓΤΟ και προϊόντα χωρίς τεχνητά πρόσθετα, καθώς και της ανάγκης για vegan, φυτικές και εναλλακτικές πρωτεΐνες. Η δημιουργία προϊόντων πρέπει να αλλάξει στρατηγικά για να καλύψει τις ανάγκες των καταναλωτών που ενδιαφέρονται για το περιβάλλον και των καταναλωτών που είναι ευαίσθητοι στην υγεία. Η ανάπτυξη προϊόντων που ανταποκρίνονται σε αυτές τις απαιτήσεις των πελατών μέσω της χρήσης τεχνολογίας αιχμής τροφίμων, βιώσιμων πρακτικών προμήθειας και καινοτόμων συστατικών καθίσταται δυνατή με την επένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη (Ε&Α).

Οι εταιρείες θα πρέπει να συνεργάζονται με νεοσύστατες επιχειρήσεις και ακαδημαϊκά ιδρύματα για να αποκτήσουν πρόσβαση σε πρωτοποριακές καινοτομίες τροφίμων και σε γνώσεις καταναλωτών, προκειμένου να ανταποκριθούν αποτελεσματικά σε αυτές τις τάσεις. Η οικοδόμηση εμπιστοσύνης των πελατών μπορεί να επιτευχθεί μέσω του ανοιχτού μάρκετινγκ και της σαφούς επισήμανσης σχετικά με τα οφέλη των προϊόντων για την υγεία και το περιβάλλον. Οι εταιρείες πρέπει επίσης να διασφαλίσουν ότι η βιώσιμη παραγωγή υποστηρίζεται στα δίκτυα προμηθευτών τους. Εφαρμόζοντας αυτές τις τακτικές, οι επιχειρήσεις μπορούν να μετατρέψουν τη δυσκολία της αλλαγής των προτιμήσεων των καταναλωτών σε μια ευκαιρία να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην παραγωγή προϊόντων που σέβονται το περιβάλλον και την υγεία.

Συνοπτικά, η υπέρβαση των προκλήσεων και εμποδίων που έχει μπροστά της η βιομηχανία τροφίμων-ποτών, απαιτεί όχι μόνο εστίαση στη βιωσιμότητα και την καινοτομία, αλλά και αποτελεσματική χρήση της τεχνολογίας. Η οικοδόμηση ανθεκτικότητας και η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας θα απαιτήσουν τη συγχώνευση του στρατηγικού σχεδιασμού με τις τεχνικές εξελίξεις καθώς η επιχείρηση αναπτύσσεται. Αυτή η στρατηγική όχι μόνο θα λύσει τα προβλήματα του σήμερα, αλλά θα ανοίξει και την πόρτα σε ένα μέλλον που είναι πιο προσαρμόσιμο και επικεντρωμένο στον πελάτη.

Του Αθ.Χ. Παπανδρόπουλου

Υποστηρίζεται κατά κόρον ότι διανύουμε την εποχή της πληροφορίας και της ψηφιακής εξέλιξης, η οποία λόγω των δεδομένων που συσσωρεύει, οδηγεί στην δημιουργία των αποκαλούμενων κοινωνιών των γνώσεων. Όντως, σήμερα, οι κάτοικοι των αναπτυγμένων χωρών έχουν στην διάθεσή τους απίστευτο αριθμό πηγών αντλήσεως πληροφοριών και άρα παραγωγής και δημιουργίας γνώσεων. Ο πολιτισμός μας, για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, εδράζεται στην πληροφορία, την επιστήμη, την διδασκαλία, την πολιτιστική ανάπτυξη. Στηρίζεται στην γνώση, η οποία είναι στην διάθεση του κάθε πολίτη για τον απλό λόγο ότι τα πολιτικά μας καθεστώτα είναι και τα πλέον δημοκρατικά στον πλανήτη μας.

Βεβαίως, η παγκόσμια κατανομή των γνώσεων είναι άνιση. Πλην όμως, η ανισότητα αυτή δεν εμποδίζει κανέναν να αποκτήσει όσες γνώσεις επιθυμεί, αν αυτό είναι που θέλει. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο 20ος αιώνας και ο 21ος, υπερέχουν όλων των άλλων αιώνων γιατί οι ιθύνοντες όλων των κλάδων έχουν στην διάθεσή τους απίστευτες πηγές γνώσεων,δεδομένων και ψηφιακής επεξεργασίας στοιχείων. Μπορούν έτσι ώστε να εκπονούν και να λαμβάνουν τις ορθότερες των αποφάσεων. Το κοινό, από την πλευρά του, διαθέτει τόσες πηγές πληροφοριών που θα ήταν δύσκολο να μην σχηματίζει και τις πλέον ορθές κρίσεις ως προς τις λήψεις αποφάσεων που το αφορούν και ως προς τα γεγονότα που εκτυλίσσονται γύρω του.

Ωστόσο, τίποτε από όλα αυτά δεν συμβαίνει. Οι αναπτυγμένες κοινωνίες παρουσιάζουν μία πρωτοφανή αντίσταση στην γνώση και στην άντληση πληροφοριών, ενώ παραλλήλως, σε κάποιες χώρες όπως λόγου χάρη η Ελλάδα, επικρατεί, όπως θα έγραφε και ο Ευάγγελος Λεμπέσης, η βλακοκρατία. Παράγεται, έτσι, ένα εντυπωσιακό φαινόμενο, το οποίο ο αείμνηστος Γάλλος διανοούμενος και ακαδημαϊκός Jean-Francois Revel αποκαλούσε «η άχρηστη γνώση». Που σημαίνει ότι όσο πιο πληθωρικές είναι οι γνώσεις και πιο εύκολη η πρόσβαση σε αυτές, τόσο λιγότερο χρησιμοποιούνται.

Η ιδιόρρυθμη αυτή κατάσταση θα πρέπει να αποδοθεί κατά την εκτίμησή μας σε δύο κύριους παράγοντες. Πρώτον, στο πολιτιστικό και εκπαιδευτικό εποικοδόμημα αρκετών αναπτυγμένων δημοκρατικών χωρών υπερέχουν οι εχθροί των ανοικτών κοινωνιών. δηλαδή οι κατ' εξοχήν άνθρωποι των τελικών λύσεων και της τελικής «πάλης των τάξεων».

Οι περισσότεροι από αυτούς, επειδή φέρουν βαρέως την συντριβή των αντίστοιχων ιδεολογιών και των συναφών καθεστώτων στην διάρκεια του 20ου αιώνα, εκδικούνται τα ιστορικά γεγονότα μέσω της οργανώσεως της βλακείας. Άμεσοι δε σύμμαχοι αυτής της νέας «πνευματικής τάξεως» είναι κατά δεύτερον λόγο, τα αναρίθμητα τηλεοπτικά κανάλια, για τα οποία η εμπέδωση της βλακοκρατίας αποτελεί στρατηγικό στόχο. Διότι, υπό παρόμοιο καθεστώς, το μετατρεπόμενο σε αγέλη κοινό παραιτείται της μαθήσεως, αδρανοποιείται ψυχολογικά, και έτσι είναι έτοιμο να εγκλειστεί στα πνευματικά στρατόπεδα που οικοδομούν γι’ αυτό οι εχθροί της γνώσης και της προώθησης κριτικού πνεύματος.

Βασικός και ισχυρός δε σύμμαχος των παραπάνω καναλιών είναι σήμερα και το Διαδίκτυο με τα κοινωνικά δίκτυα, που αποτελούν πηγή και μέσο παραγωγής απορριμμάτων της νόησης, με στόχο να εξευτελίσουν τη γνώση και τη διαδικασία απόκτησής της. Υπό αυτή την έννοια, το Διαδίκτυο είναι νόμισμα με δύο όψεις, εκ των οποίων η μία, είναι και πραγματικό πνευματικό δηλητήριο.

Έτσι, όπως έγραψε και ο Νίκος Δήμου, το ότι η πλειονότητα των νεοελλήνων είναι θαυμαστές τυράννων, επιρρεπείς στις συνομωτικές θεωρήσεις και δυνητικοί αντισημίτες, για παράδειγμα, λέει πολλά και σημαίνει ακόμα περισσότερα για το αύριο. Η προβολή από τα τηλεοπτικά παράθυρα και το Διαδίκτυο σωρείας πνευματικών απορριμμάτων, αποτελεί το πλέον ισχυρό μέσον της κατά Ευάγγελον Λεμπέση πνευματικής αφυδατώσεως της χώρας του Πλάτωνα, του Σωκράτη και του Αριστοτέλη.Και αυτό την ώρα της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Μεγάλη κερδισμένη της συνάντησης των δύο πιο ισχυρών ανδρών του κόσμου στο Πεκίνο ήταν η… Ελλάδα. Η αναφορά του Κινέζου πρωθυπουργού στην «παγίδα του Θουκυδίδη» και στον ανταγωνισμό αρχαίας Σπάρτης και Αθήνας έκανε το γύρο του κόσμου και σίγουρα κάποια εκατομμύρια άνθρωποι θα αναρωτήθηκαν τι συνέβαινε πριν 2.500 χρόνια στην τότε Ελλάδα. Μια Ελλάδα εξάλλου που ιστορικά καθιερώνεται και ως φάρος του παγκόσμιου πολιτισμού.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου 

Όσο για τον Θουκυδίδη, ίσως μετά την αναφορά του Χι Ζιπίνγκ, προκαλέσει και την περιέργεια του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος θα μπορούσε να αντλήσει κάποιες ιδέες από την πορεία του Πελοποννησιακού Πολέμου.

Τούτων λεχθέντων, ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκίνησε την τελευταία του ημέρα στο Πεκίνο  με μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην οποία ανέφερε ότι ο Σί Τζινπίνγκ τον συνεχάρη για τις «πολλές τεράστιες επιτυχίες» του και ότι «οι σχέσεις μεταξύ των δύο μεγαλύτερων δυνάμεων του κόσμου ήταν καλές και συνεχίζουν να βελτιώνονται», σύμφωνα με το Channel News Asia.

«Ωστόσο, παραμένουν σημαντικές διαφορές όσον αφορά το Ιράν, την Ταϊβάν και άλλα ζητήματα», πρόσθεσε το τηλεοπτικό δίκτυο της Σιγκαπούρης.

Στην πραγματικότητα, κάτω από το «φιλικό» της προσωπείο, η σύνοδος κορυφής «χτύπησε στον ρυθμό των εντάσεων, των παραπόνων και των υποψιών που έχουν συσσωρευτεί πρόσφατα», υποστήριξε, η ισπανική «El Pais».

Αυτά κυμαίνονται «από τους αμερικανικούς τεχνολογικούς περιορισμούς -τους οποίους η Κίνα αντιλαμβάνεται ως προσπάθεια περιορισμού της ανάπτυξης της- έως την ικανότητα του Πεκίνου να ασκεί πίεση περιορίζοντας τις εξαγωγές σπάνιων γαιών και άλλων ορυκτών απαραίτητων για την αμερικανική βιομηχανία», εξηγεί η ισπανική εφημερίδα.

Για να πειστεί κανείς για αυτές τις ένταση αρκεί να συγκρίνει τις δηλώσεις που εξέδωσαν η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες στο τέλος της συνάντησης και που αποκαλύπτουν έντονες αντιθέσεις στις προτεραιότητες κάθε πλευράς, παρατηρεί η «South China Morning Post».

«Η Ουάσινγκτον επικεντρώνεται στο εμπόριο, τη φαιντανύλη και το Ιράν, ενώ το Πεκίνο δίνει έμφαση στην Ταϊβάν, στη σταθεροποίηση των διμερών σχέσεων και στον έπαινο του Ντόναλντ Τραμπ για τον Προέδρο Σι Τζινπίνγκ», συνοψίζει η εφημερίδα με έδρα το Χονγκ Κονγκ.

«Μια συνάντηση, δύο αφηγήσεις, δύο εκδοχές επιτυχίας», αντηχεί η εφημερίδα «The Straits Times». «Τόσο το Πεκίνο όσο και η Ουάσινγκτον φαίνεται να έχουν βγει από τη συνάντηση Τραμπ-Ξι ισχυριζόμενες πρόοδο.

Ωστόσο, οι επίσημες αφηγήσεις τους αποκαλύπτουν εκπληκτικά αποκλίνουσες απόψεις για το τι είχε τη μεγαλύτερη σημασία» - τόσο για τους ηγέτες τους όσο και για τους πολίτες τους.

«Και οι δύο πλευρές έφυγαν με αρκετό υλικό για να παρουσιάσουν αυτή τη σύνοδο κορυφής ως νίκη στην εθνική κοινή γνώμη, χωρίς να εκτεθούν σε κριτική για την προδοσία των εθνικών συμφερόντων», αναλύει η εφημερίδα της Σιγκαπούρης.

Το Ιρανικό Ζήτημα

Το ιρανικό ζήτημα ειδικότερα, αποτελεί ένα καλό παράδειγμα της διαφοράς στην προσέγγιση μεταξύ των δύο χωρών. Στην έκθεσή του, ο Λευκός Οίκος περιέγραψε τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα «ως ευθυγραμμισμένες στην ανάγκη να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ και να διατηρηθούν απαλλαγμένα από ιρανικά διόδια», σημειώνουν οι «News York Times».

Και σε συνέντευξη του στο «Fox News», ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι «ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ είχε προσφερθεί να βοηθήσει στη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ».

«Ο Πρόεδρος Σι θα ήθελε να δει μια συμφωνία να υλοποιείται. Θα ήθελε να επιτευχθεί μια συμφωνία. Και πράγματι έκανε μια προσφορά. Είπε: "Αν μπορώ να βοηθήσω σε οτιδήποτε, θα χαρώ να βοηθήσω" » , δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο «η ίδια η περιγραφή της κινεζικής κυβέρνησης για τη συνάντηση δεν αναφέρει άμεσα το Ιρανικό ζήτημα», επισημαίνει το Time.

Απλώς σημειώνει, με αόριστες διατυπώσεις, ότι οι δύο πρόεδρο, «αντάλλαξαν απόψεις για σημαντικά διεθνή και περιφερειακά ζητήματα, όπως η κατάσταση στη Μέση Ανατολή, η ουκρανική κρίση και η κορεατική χερσόνησος», σύμφωνα με την China Daily.

Αντίθετα, η αναφορά του Λευκού Οίκου αγνοεί εντελώς «την επιμονή του Πεκίνου ότι το ζήτημα της Ταϊβάν, εάν αντιμετωπιστεί λανθασμένα, θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ολόκληρη την σινοαμερικανική σχέση», επισημαίνει η Straits Times.

«Αμερικανοί αξιωματούχοι και πολιτικού φοβόντουσαν ότι ο κ. Τραμπ θα ενέδιδε στις πιέσεις του κ. Σι και θα παρέκκλινε από την πολιτική του απέναντι στην Ταϊβάν», αλλά υπό το φως της περίληψης του Λευκού Οίκου, «φαίνεται ότι αυτό δεν συνέβη».

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Προβλέπεται έτσι επισιτιστική κρίση με σοβαρές ελλείψεις ειδών διατροφής και γεωργικών προϊόντων, γεγονός που οδηγεί σε κερδοσκοπικές κινήσεις βιομηχανικών τροφίμων. Κάποιες από τις αλήθειες που περιέχει το σενάριο αυτό, είναι αρκετές για να τροφοδοτηθεί κερδοσκοπική κινδυνολογία και εκτεταμένη παραπληροφόρηση που στόχο έχει την αμαύρωση της εικόνας των επιχειρήσεων ειδών διατροφής.

Όντως η κρίση στο Στενό του Ορμούζ πλήττει την αγορά λιπασμάτων  και επισιτιστική κρίση θα μπορούσε να υπάρξει στην Ασία και την Αφρική, τονίζουν διεθνείς Οργανισμοί και λοιποί παρατηρητές. Επισημαίνουν δε ότι στο επίπεδο αυτό υπήρξαν κινδυνολογικές στο έπακρο οι δηλώσεις του Χόρχε Μπεϊρούτα Σίλβα ανώτατου στελέχους του ΟΗΕ, που αναφέρθηκε με δηλώσεις του σε ανθρωπιστική κρίση που θα μπορούσε να προκληθεί στην.... Αφρική, όπου «η εποχή της σποράς δεν μπορεί να περιμένει».

Το οξύ πρόβλημα με τα λιπάσματα είναι ότι το κόστος τους έχει σχεδόν διπλασιαστεί και οι επιπτώσεις από την άνοδο αυτή μετακινούνται στις αλυσίδες παραγωγής, προκαλώντας πιέσεις στον αγροτικό κόσμο, των αναπτυσσόμενων χωρών κυρίως.

Αυτός είναι ο λόγος που σε ασιατικές και αφρικανικές χώρες, το κόστος παραγωγής στη βιομηχανία τροφίμων έχει πάει στα ύψη, με ποσοστά που ξεπερνούν το 15%.

Όπως αναφέρεται σε ανακοίνωση του ΟΗΕ, στις αναδυόμενες χώρες, οι αυξήσεις στις τιμές λιπασμάτων και πρώτων υλών είναι πολύ επώδυνες, γιατί τρόφιμα και καύσιμα αποτελούν έως και 50% του καλαθιού πληθωρισμού, σε αντίθεση με αναπτυγμένες χώρες όπου το ποσοστό αυτό δεν ξεπερνά το 20%. Συνεπώς, όπως τονίζει η Maril Diron της εταιρείας Moody’s,  οι αναπτυσσόμενες χώρες είναι πολύ πιο ευάλωτες στα εξωτερικά σοκ από τις αντίστοιχες της Ευρώπης για παράδειγμα.

Ο επικεφαλής οικονομολόγος του FAO, Maximo Torero, τονίζει ότι ακόμη και μια σύντομη σύγκρουση μπορεί να μειώσει την προσφορά βασικών προϊόντων, όπως δημητριακά και ζωοτροφές, γαλακτοκομικά και κρέας.

Οι επιπτώσεις διαφέρουν ανά περιοχή. Η Λατινική Αμερική εμφανίζεται πιο ανθεκτική, χάρη σε οικονομίες όπως της Βραζιλίας και της Αργεντινής, αν και υπάρχουν ανησυχίες για την επάρκεια λιπασμάτων. Στην Νιγηρία, η εγχώρια παραγωγή μπορεί να περιορίσει τις επιπτώσεις.

Αντίθετα, χώρες όπως η Σομαλία, το Μπαγκλαντές, η Κένυα και το Πακιστάν εξαρτώνται περισσότερο από εισαγωγές και διαθέτουν περιορισμένα αποθέματα. Στην Κένυα, το κόστος λιπασμάτων έχει ήδη αυξηθεί περίπου 40%, ενώ η Ρουάντα εξετάζει μέτρα στήριξης του αγροτικού τομέα.

Σε αντίθεση με το 2022, όπου επηρεάστηκαν άμεσα οι εξαγωγές σιτηρών, η τρέχουσα κρίση επηρεάζει την παραγωγή μέσω του κόστους. Η αύξηση στις τιμές ενέργειας, άνω του 50%, επιβαρύνει τόσο την παραγωγή όσο και τη μεταφορά.

Οι καλλιέργειες υψηλής εξάρτησης από λιπάσματα, όπως καλαμπόκι και σιτάρι, αναμένεται να πληγούν πρώτες, στο μέτρο που η κρίση θα έχει διάρκεια με επιδείνωση της κατάστασης.

Οπως μπορεί να καταλάβει κανείς ότι από αυτά που προηγούνται κάθε άλλο παρά ελλείψεις τροφίμων  υπάρχουν σήμερα στην Ελλάδα και γενικότερα στην Ευρώπη. Αναφορικά δε με το κόστος παραγωγής στην Ελλάδα, είναι γνωστό ότι η πολιτεία επιχορηγεί το 15% του ύψους των παραστατικών αγοράς λιπασμάτων.

Η βιομηχανία ειδών διατροφής , που είναι και ο πρώτος μεταποιητικός κλάδος της οικονομίας μας, δεν έχει συνεπώς  κανένα λόγο ούτε τρόφιμα να «κρύβει» ούτε να κερδοσκοπεί εις βάρος των καταναλωτών που είναι και η κύρια πηγή των εισοδημάτων της.

Η διαδικτυακή καταστροφολογία για δήθεν ελλείψεις τροφίμων στην Ελλάδα άλλους σκοπούς εξυπηρετεί σίγουρα δε πλήττει την εξωστρέφεια του παραγωγικού μας ιστού, σε μια κρίσιμη για τη χώρα φάση. Με πιο απλά λόγια, οι επιθέσεις κατά της εγχώριας βιομηχανίας τροφίμων, υπονομεύουν το κύρος και την εξαγωγική της ικανότητα, σε μια περίοδο όπου η ελληνική μεταποίηση και η εγχώρια αγροτική παραγωγή έχουν ανάγκη από νέες αγορές.

Και οι τελευταίες, αποδίδουν μεγάλη σημασία στην εμπιστοσύνη, που κάποιοι θέλουν να κλονίσουν στη βιομηχανία της χώρας μας…

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Κατά τον Ζαν Φουραστιέ, αυτές οι δεκαετίες οικονομικής ευημερίας συνδύασαν την αυξημένη παραγωγικότητα με τους υψηλούς μέσους μισθούς και την υψηλή κατανάλωση και χαρακτηρίστηκαν επίσης από ένα ιδιαίτερα ανεπτυγμένο σύστημα κοινωνικών παροχών.

Σύμφωνα με διάφορες μελέτες, η πραγματική αγοραστική δύναμη του μέσου μισθού του Γάλλου εργάτη για παράδειγμα, αυξήθηκε κατά 170% μεταξύ 1950 και 1975, ενώ η συνολική ιδιωτική κατανάλωση αυξήθηκε κατά 174% την περίοδο 1950-’74.

Στο πλαίσιο αυτό, τόνιζε στο βιβλίο του ο Γάλλος καθηγητής, τόσο το γαλλικό βιοτικό επίπεδο όσο και το αντίστοιχο δυτικοευρωπαϊκό, αν και είχαν καταστραφεί από δυο παγκόσμιους πολέμους, γνώρισαν τέτοια ανάπτυξη που έγιναν τα υψηλότερα στον κόσμο.

Και με αφετηρία την εξέλιξη αυτή, οι πληθυσμοί, διέψευσαν με πάταγο τις   περί  προλεταριοποίησής τους προβλέψεις του Καρλ Μάρξ  και έγιναν οι πιο αστικοποιημένοι στον κόσμο.

Την ίδια περίοδο, η απόκτηση οικιακών αγαθών από τα νοικοκυριά γνώρισε ραγδαία άνοδο, με αποτέλεσμα, στη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση στους 1.000 κατοίκους να αντιστοιχούν 600 αυτοκίνητα, 1.106 ψυγεία, 1.310 τηλεοράσεις και 1.200 κινητά τηλέφωνα!!

Για την ιστορία υπογραμμίζουμε ότι στην Ανδόρα, στο Μονακό και στον Άγιο Μαρίνο, στους 1.000 κατοίκους αντιστοιχούν 1.060 αυτοκίνητα!!!

Στο βιβλίο του «Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα», ο γνωστός σοσιαλιστής Γάλλος καθηγητής και οικονομολόγος Τομά Πικετύ, περιγράφει «Τα ένδοξα χρόνια», ως μια εξαιρετική περίοδο «catch up» μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους.

Αναφέρει στατιστικά στοιχεία που δείχνουν ότι η κανονική ανάπτυξη στις πλούσιες χώρες ήταν περίπου 1,5-2%,  μεταξύ 1913 και 1950 και στη συνέχεια «έπιασε» ρυθμό ανάπτυξης 4% μεταξύ 1950 και 1970, μέχρι να εγκατασταθεί, πίσω στο 1,5-2% από το 1975 και μετά.

Θα πρέπει να τονιστεί επίσης, ότι στη διάρκεια του δεύτερου  μισού του 20ου αιώνα, διαμορφώθηκε μια ισχυρή συναίνεση όσον αφορά την προοδευτική Αριστερά, ότι δηλαδή μια μορφή σοσιαλισμού (κρατικός έλεγχος στους βασικούς πυλώνες της οικονομίας, ώστε να διασφαλιστεί μια δίκαιη αναδιανομή του πλούτου) ήταν αναπόφευκτη για όλες τις ανεπτυγμένες χώρες.

Διαψεύστηκε έτσι ακόμη και ο μεγάλος Γιόζεφ Σουμπέτερ, που θαύμαζε απορρίπτοντας το τό έργο του Μάρξ, στο βιβλίο του του 1942 «Καπιταλισμός, Σοσιαλισμός και Δημοκρατία» έγραφε ότι τελικά, παρά την οικονομική δυναμική του καπιταλισμού, ο σοσιαλισμός θα έβγαινε νικητής σε πολιτικό επίπεδο, επειδή η καταναλωτική κοινωνία θα υφίστατο πολιτιστική και ιδεολογική αυτοϋπονόμευση.

Συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Η σύμπλευση καπιταλιστικών αρχών με σοσιαλιστικές αντιλήψεις ενδυνάμωσε τη σοσιαλδημοκρατία, δικαίωσε τον μεγάλο θεωρητικό της Εδουάρδο Μπερνστάιν{1850-1932} και κατέληξε στά σημερινά «κράτη δικαίου». Στην ουσία, οι μεγάλες ιδεολογικές συγκρούσεις του 20ου αιώνα, κατέληξαν σε πολύ σημαντικές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές, που κατέρριψαν το μαρξιστικό σενάριο και την λενινιστική εκδοχή του.

Πρώτον, τα τριάντα ένδοξα χρόνια, το πραγματικό βιοτικό επίπεδο της βιομηχανικής εργατικής τάξης συνέχισε να βελτιώνεται, σε σημείο που πολλοί εργάτες ή τα παιδιά τους μπόρεσαν να αναρριχηθούν στη μεσαία τάξη. Δεύτερον, το συγκριτικό μέγεθος της εργατικής τάξης σταμάτησε να αυξάνει, ιδιαίτερα στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, όταν οι υπηρεσίες άρχισαν να εκτοπίζουν τη βιομηχανική παραγωγή, στις οικονομίες που ονομάστηκαν «μετα-βιομηχανικές».

Τέλος, μια καινούργια ομάδα φτωχών και μη προνομιούχων ανθρώπων αναδύθηκε κάτω από τη βιομηχανική εργατική τάξη. Πρόκειται για ένα ετερογενές μίγμα φυλετικών και εθνικών μειονοτήτων, πρόσφατων μεταναστών και κοινωνικά αποκλεισμένων ομάδων, όπως οι γυναίκες, οι ομοφυλόφιλοι και οι ανάπηροι. Ως αποτέλεσμα αυτών των αλλαγών, στις περισσότερες βιομηχανικές κοινωνίες, η παλιά εργατική τάξη είχε μετεξελιχθεί σε άλλη μια εγχώρια ομάδα συμφερόντων, που χρησιμοποιούσε την πολιτική ισχύ των συνδικαλιστικών οργανώσεων για να προστατεύσει τα με σκληρό τρόπο αποκτημένα πλεονεκτήματα μιας παλαιότερης εποχής.

Η εργατική τάξη, εξάλλου, αποδείχθηκε ότι δεν ήταν το τρανό εκείνο λάβαρο, που έμελλε να κινητοποιήσει τους λαούς των προηγμένων βιομηχανικών χωρών στην πολιτική δράση. Η Δεύτερη Σοσιαλιστική  Διεθνής αφυπνίστηκε απότομα το 1914, όταν οι εργατικές τάξεις στην Ευρώπη αγνόησαν τις εκκλήσεις για ταξικό πόλεμο και συσπειρώθηκαν πίσω από αυτοκράτορες και εθνικιστές ηγέτες που κήρυσσαν εθνικιστικά συνθήματα και διέδιδαν ρατσιστικές θεωρίες.

Υπό αυτές τις συνθήκες, στις μέρες μας, η μεσαία τάξη αποτελεί τη ραχοκοκαλιά των αναπτυγμένων χωρών. Πλην όμως, η ραχοκοκαλιά αυτή έχει μπει από το 1990 και μετά σε μια νέα οικονομική και πολιτιστική φάση οι συνθήκες της οποίας διαφέρουν αισθητά από τις αντίστοιχες των πρώτων βιομηχανικών περιόδων. Δημιουργούνται έτσι στους κόλπους της μεσαίας τάξης ενδοταξικές ανισότητες, οι οποίες πέρα από υλικές είναι και βαθύτατα ψυχολογικές και πολιτιστικές.

Δυστυχώς δε, στις περισσότερες χώρες, οι πολιτικοί σχηματισμοί που συνέβαλαν στην περασμένη ευημερία, τα τριάντα ένδοξα χρόνια, δεν φρόντισαν να ανανεωθούν και αδυνατούν έτσι να προχωρήσουν σε ριζικές μεταρρυθμίσεις που θα άλλαζαν τα δυτικά παραγωγικά μοντέλα και τις διάφορες πτυχές της κοινωνικής προστασίας. Ακόμα χειρότερα μικρή προσοχή δίνουν σε καίρια δημογραφικά προβλήματα και σε νέους κοινωνικούς νεωτερισμούς. Στο μέτρο δε που το παγκόσμιο δημόσιο και ιδιωτικό χρέος τραβά την ανηφόρα τα νέα για τις μεσαίες τάξεις του μέλλοντος δεν μπορούν να είναι αισιόδοξα Εκτός και αν…

του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Με άλλα λόγια, ο Ντόναλντ Τραμπ, θέλει να πείσει τον Κινέζο ομόλογό του ότι αν η εμπέδωση διεθνώς αυταρχικών πολιτικών συστημάτων γίνει ευρύτερα αποδεκτή αυτό θα συμβάλλει όχι σε μια νέα «ισορροπία τρόμου», αλλά στην διεθνή μη αμφισβήτηση του πολιτικού αυταρχισμού.

Και από την άποψη αυτή, ο Αμερικανός πρόεδρος προσφέρει στους συνομιλητές του πειστικότατα δείγματα γραφής, τα οποία από κάθε άποψη θα πρέπει να τους ικανοποιούν.

Όπως ικανοποίηση θα πρέπει να τους προσφέρει και η αμερικανική αποστασιοποίηση από την Ευρώπη, η οποία εκ των πραγμάτων οδηγεί στη διάλυση της Ατλαντικής Συμμαχίας και βέβαια στην αντικατάσταση του ΝΑΤΟ από κάποιον άλλο ευρωπαϊκού τύπου πλέον αμυντικό φορέα.

Άξιο παρατήρησης είναι επίσης και το γεγονός ότι ο Τραμπ βάζει από το παιχνίδι και την Ινδία, γεγονός που αποτελεί δώρο για την Κινεζική εξουσία και τις γεωπολιτικές της βλέψεις.

Το τεράστιο έτσι ερώτημα που προκύπτει είναι τί γίνεται στην Ευρώπη και με ποιόν τρόπο η γηραιά ήπειρος και πηγή της δημοκρατίας θα αποφύγει ένα συνολικό καταποντισμό.

«Στη σημερινή συγκυρία, έγραψε ο ιστορικός και αρθρογράφος του περιοδικού «Αρδην» Γιάννης Χαραλαμπίδης, η αυταρχική προπαγάνδα προσπαθεί, συστηματικά να επηρεάσει με εξατομικευμένη μεθοδολογία το κυρίαρχο αφήγημα». Για τη δημοκρατία συνεπώς, προσθέτει, είναι ανάγκη να αντεπιτεθεί και στο ιδεολογικό επίπεδο και ιδίως σε αυτό. Όχι όμως μόνο με αναλύσεις ακαδημαϊκού χαρακτήρα. Αυτές είναι καλές για να αναπαραχθούν επιχειρήματα και διαπιστώσεις μεταξύ μιας μειοψηφίας που ήδη συμφωνεί μεταξύ της.

Η δημοκρατία διαθέτει οπλοστάσιο ευρύ και ανεξάντλητο, έχει περισσότερο ιδεολογικό έρμα από οποιαδήποτε πολιτική πλατφόρμα στην ανθρώπινη ιστορία. Και η ίδια αυτή η ιστορία μας είναι που παρέχει ένα αποφασιστικό κομμάτι αυτού του δυναμικού. Η ιστορική γνώση εξοπλίζει άρτια όποιον θέλει να αντιπαρατεθεί ιδεολογικά στην ανερχόμενη αυταρχική Διεθνή. Κι όμως, παρ' όλα αυτά, ο ιστορικά συγκροτημένος πολιτικός λόγος απουσιάζει πλήρως από το περιεχόμενο που παράγουν οι ηγέτες των δημοκρατιών. Αυτό το έλλειμμα υποδεικνύει βαθύτερα ζητήματα. Τα φιλελεύθερα συστήματα σχεδόν γενικευμένα απενεργοποίησαν την ικανότητα να απευθύνονται στο συναίσθημα, να μιλούν σε ιστορική βάση, να προβάλλουν ιδεολογικά επιχειρήματα.

Αφήνοντας όλο το πεδίο αυτό ελεύθερο στη δράση των τσαρλατάνων λαϊκιστών, οχυρώθηκαν στην επικοινωνιακή λογικοκρατία και την αναπαραγωγή οικονομετρικών δεδομένων. Κανείς όμως δεν πάει στον πόλεμο -κυριολεκτικά ή μεταφορικά- για να υπερασπιστεί αριθμούς και δεδομένα. Ο άνθρωπος κινητοποιείται από συναισθήματα και χάριν ανθρώπων και ιδεών. Σήμερα, τουλάχιστον , αυτή η διαλεκτική καχεξία πρέπει να γίνει αντιληπτή από τους Δυτικούς ηγέτες. Όταν ο Βλαδίμηρος Πούτιν και οι καθ' ημάς μίμοι του κάνουν κατάχρηση αυτοπαραγόμενων αυθαίρετων, διαστρεβλωμένων ή ευθέως ψευδών ιστορικών σχημάτων και βάσει αυτών δομούν τις ιδεολογικές επιθέσεις τους εναντίον της φιλελεύθερης δημοκρατίας, η τελευταία δεν μπορεί να συνεχίσει να αφήνει αμαχητί το προνομιακό αυτό πεδίο στα χέρια τους.

Οι πολιτικές δυνάμεις οι επεξεργαστές νοημάτων και οι παραγωγοί δημόσιου περιεχομένου που υπερασπίζονται τις αξίες της δημοκρατίας, οφείλουν να ενσωματώσουν το ιδεολογικό στοιχείο στον λόγο τους με καθοριστικό τρόπο Η ερμηνεία και διάχυση των ιστορικών σχημάτων μπορεί και πρέπει να αποκτήσει αποφασιστικό χαρακτήρα μέσα στην επικοινωνιακή φαρέτρα της πάλης κατά του νέου αυταρχισμού.

Τι είναι αυτό που μέχρι σήμερα δυσκολεύει και εμποδίζει τις κατευθυντήριες τάξεις του δυτικού κόσμου να συνθέσουν μια ανάλογη ιδεολογική ιδιόλεκτο; Αφενός η συγκρότησή τους σε επίπεδο προσώπων και αφετέρου ο μακροχρόνιος εθισμός τους σε μια φοβική αντίληψη για την επικράτεια της ιδεολογικής αντιπαράθεσης. Η ποπ αντίληψη για μια «χρυσή εποχή» του «τέλους των ιδεολογιών» και του «τέλους της Ιστορίας» είναι ενδεικτική της ισχύος που απέκτησε αυτή η κουφή αισιοδοξία μεταξύ των δημοκρατικών ελίτ στο μεταίχμιο ανάμεσα στους δύο αιώνες. Αυτό είναι πλέον πολυσυζητημένο. Προβληματισμό δημιουργεί όμως έντονα η συνεχιζόμενη αδυναμία απεγκλωβισμού από αυτή την αυτοπαγίδευση.»

Αυτά γράφει ο Γιάννης Χαραλαμπίδης και πού εύστοχα προτείνει:

«Η ελληνική περίπτωση δεν είναι αμελητέα. Οι Έλληνες διαθέτουμε στο ευρωπαϊκό, περιφερειακό και διεθνές πλαίσιο δυνάμεις υποβολής του πολιτικού λόγου. Τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά και η ιστορική σκευή του ελληνικού στοιχείου μέσα στη χορεία των δυτικών, δημοκρατικών και φιλελευθέρων εθνών, καθιστά τη δυνατότητα εκπομπής ιδεολογικού λόγου προνομιακή για τους Έλληνες. Η ελληνική πολιτική τάξη μπορεί να δημιουργήσει θρυαλλίδες ανάπτυξης νέων αμυντικών γραμμών για τη σύγχρονη δημοκρατία.

Ο χρόνος στον οποίο δρα πολιτικά σήμερα η Ευρώπη και εν όλω ο δημοκρατικός κόσμος είναι δανεικός. Η δυναμική του αυταρχισμού ενισχύεται εκτός και εντός των ορίων του δυτικού κόσμου. Αν υπάρχει μια συγκυρία στην οποία είναι ανάγκη να επιταχύνουμε τη δράση σε όλα τα επίπεδα και κυρίως να δώσουμε την ιδεολογική μάχη είναι σήμερα. Κάθε ολι-γωρία στοιχίζει πολλαπλά, καθώς οι δυνατότητες των νέων μέσων ενισχύουν εκθετικά τη δύναμη του αυταρχικού μηνύματος. Το οπλοστάσιο όμως υπάρχει. Ας το ξεκλειδώσουμε.»

Αυτό βέβαια είναι και το πιο δύσκολο.

Και τούτο διότι είναι πλέον γεγονός ότι η ανθρωπότητα γερνάει πιο γρήγορα από ποτέ. Μια παγκόσμια συγχρονισμένη μείωση των ποσοστών γονιμότητας (αναμένεται να φτάσει στο δημογραφικό οριακό σημείο των 2,1 γεννήσεων ανά γυναίκα έως το 2050), σε συνδυασμό με την πτώση των ποσοστών θνησιμότητας και την αύξηση του προσδόκιμου ζωής (που προκύπτει από την πρόοδο στη δημόσια υγεία και τη διατροφή), επιτάχυνε αυτή τη δημογραφική αλλαγή.

Του Aθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Τόσο οι ανεπτυγμένες όσο και οι αναπτυσσόμενες χώρες γκριζάρουν με πρωτοφανή ρυθμό, με τον παγκόσμιο πληθυσμό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω να αναμένεται να αυξηθεί κατά 104% μεταξύ 2005 και 2030, σε σύγκριση με απλή αύξηση 21% στα άτομα κάτω των 65 ετών.

Η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής είναι, φυσικά, μια θετική εξέλιξη, εν μέρει επειδή για δεκαετίες συσχετίζεται στενά με την οικονομική ανάπτυξη. Όμως, το «ασημένιο τσουνάμι»(οι γκριζομάληδες δηλαδή) θέτει άνευ προηγουμένου προκλήσεις και κυρίως μια δραματική αύξηση των χρόνιων ασθενειών και αναπηριών που σχετίζονται με την ηλικία.

Γεγονός που συνεπάγεται σημαντικό κοινωνικό και οικονομικό κόστος με συνέπειες μεταξύ των γενεών. Οι δε ανεπαρκείς οικονομικοί πόροι έχουν περιορίσει έως τώρα τις προσπάθειες - για τη βελτίωση της διάρκειας της υγείας (η περίοδος της ζωής ενός ατόμου που δαπανάται με καλή υγεία).

Η κατάσταση αυτή όμως, θα μπορούσε πολύ γρήγορα να αλλάξει και προς την κατεύθυνση αυτή υπάρχουν ήδη σοβαρές ενδείξεις. Το Ίδρυμα Hevolution, ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που υποστηρίζεται από τη βασιλική οικογένεια της Σαουδικής Αραβίας, έχει αφιερώσει ένα δισεκατομμύριο δολάρια ετησίως για έρευνα σχετικά με τον τρόπο αύξησης της διάρκειας της υγείας. Αυτό περιλαμβάνει την επένδυση σε θεραπείες που στοχεύουν τις βαθύτερες αιτίες της γήρανσης και την υποστήριξη πρωτοβουλιών που συμβάλλουν στη μετατροπή των επιστημονικών ανακαλύψεων σε προϊόντα ή θεραπείες που θα επιτρέψουν την υγιέστερη γήρανση.

Είναι κατάδηλο έτσι ότι σημαντικά επενδυτικά κεφάλαια, επενδύονται με στόχο τη δημιουργία ενός υγιούς μέλλοντος για τον γερασμένο και γηράσκοντα κόσμο, με αποτέλεσμα στην ήδη εκκολαπτόμενη οικονομία της ζωής, που έχουμε ήδη περιγράψει, να προστίθεται και η διάσταση της ποιότητας της διάρκειας της ζωής. Επιδιώκεται έτσι, όπως πολύ εύστοχα επισημαίνει ο Αφρικανός οικονομολόγος Hippolyte Fofack, να γίνει πραγματικότητα η πρόταση των Ηνωμένων Εθνών για υγιή γήρανση που ξεπερνά τις γενιές και δημιουργεί τα τεράστια οφέλη των μερισμάτων μακροζωίας.

Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗE World Population Prospects 2022, θα υπάρχουν περισσότεροι από διπλάσιοι άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω από τα παιδιά κάτω των πέντε ετών έως το 2050, οπότε οι ηλικιωμένοι θα αντιπροσωπεύουν το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού, από 10% το 2022. Σε σύγκριση με άλλες περιοχές, αυτός ο μεγαλύτερος πληθυσμός αναμένεται να είναι πολύ υψηλότερος στην Ευρώπη και 6% στη Βόρεια Αμερική Ανατολική και. Νοτιοανατολική Ασία (25,7%) μέχρι τα μέσα του αιώνα, καθώς οι πληθυσμοί τους αναμένεται να κορυφωθούν νωρίτερα πριν αρχίσουν να μειώνονται στα. τέλη της δεκαετίας του 2030.

Αλλά οι κοινωνίες που γερνούν πιο γρήγορα βρίσκονται στον Παγκόσμιο Νότο, όπου μεταξύ 2006 και 2030, ο πληθυσμός των ηλικιωμένων στις αναπτυσσόμενες χώρες θα αυξηθεί κατά 140%, σε σύγκριση με 51% στις ανεπτυγμένες χώρες. Και μέχρι το 2050, το 80% των ηλικιωμένων θα ζει σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Αυτό υπογραμμίζει την αξιοσημείωτη δημογραφική επανάσταση που ξεκίνησε το δεύτερο μισό του περασμένου αιώνα και επιταχύνθηκε τις τελευταίες δεκαετίες.

Συνεπώς, οι αναπτυσσόμενες χώρες κινδυνεύουν όλο και περισσότερο να γεράσουν προτού γίνουν πλούσιες, αυξάνοντας το φάσμα της φτώχειας και της ευπάθειας των ηλικιωμένων ελλείψει ισχυρών δικτύων κοινωνικής ασφάλειας. Και ενώ η αυξημένη μακροζωία σε παγκόσμιο επίπεδο αντιπροσωπεύει έναν θρίαμβο της ιατρικής επιστήμης και της κοινωνικής και οικονομικής προόδου, πολλοί άνθρωποι ηλικίας 65 ετών και άνω δεν έχουν προσδόκιμο υγιούς ζωής.

Αντίθετα, η γήρανση έχει συνδεθεί με την εμφάνιση αναπηριών και μη μεταδοτικών χρόνιων ασθενειών. Αυτό αντανακλάται σε μια θεμελιώδη αλλαγή στην επιδημιολογία των ασθενειών: ασθένειες όπως οι καρδιακές παθήσεις, ο καρκίνος, ο διαβήτης και το Αλτσχάιμερ έχουν ξεπεράσει τις λοιμώξεις ως τις κύριες αιτίες θανάτου. Συνεπώς, οι χρόνιες ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία θα προκαλέσουν σημαντική αύξηση της αναπηρίας παγκοσμίως.

Η αυξανόμενη έτσι επιβάρυνση της υγείας με ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία απειλεί να υπονομεύσει, τη δημοσιονομική βιωσιμότητα και την οικονομική ανάπτυξη. Το ΔΝΤ προβλέπει ότι, έως το 2050, οι παγκόσμιες δημόσιες συνταξιοδοτικές δαπάνες θα μπορούσαν να μειώσουν κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες τη δημόσια αποταμίευση που είναι απαραίτητη για τις εγχώριες επενδύσεις και για την απορρόφηση των οικονομικών κραδασμών.

Μια μελέτη του 2022 δείχνει ότι n γήρανση υπήρξε μία από τις πιο σημαντικές πηγές καθοδικής πίεσης στα επίπεδα τιμών και στην κατά κεφαλήν παραγωγή στην Ιαπωνία, όπου τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω αντιπροσωπεύουν ήδη το 30% του πληθυσμού....», επισημαίνει ο Hippolyte Fofack Και με τις παρατηρήσεις του ανοίγει ένα νέο πεδίο παραγωγικής δραστηριότητας και εμπνεύσεων, που είναι αυτό των μερισμάτων μακροζωίας.

«...Η Σαουδική Αραβία έχει δώσει σημαντική ώθηση σε αυτές τις προσπάθειες. Πρέπει όμως να γίνουν περισσότερα για να μετατοπιστεί η νοσηρότητα στο τέλος της ζωής και να παραταθούν τα παραγωγικά χρόνια των ανθρώπων, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να παραμείνουν οικονομικά ενεργοί μέχρι τα γεράματα.

Η ζωή είναι ακόμα μονόδρομος - αυτό δεν αλλάζει. Αλλά όταν ένα άτομο ευδοκιμεί, η ζωή αξίζει πάντα να  τη ζει. Στόχος μας πρέπει να είναι να διασφαλίσουμε ότι το ταξίδι κάθε ανθρώπου στη Γη θα παραμείνει, φωτεινό και παραγωγικό για όσο το δυνατόν περισσότερο.

Για να παραφράσουμε ένα ρητό που συχνά αποδίδεται στον θεατρικό συγγραφέα Τζορτζ Μπέρναρντ Σο, «Δεν σταματάμε να εργαζόμαστε επειδή γερνάμε· γερνάμε επειδή σταματάμε να δουλεύουμε»...».

Με αυτά τα λόγια καταλήγει ο Αφρικανός οικονομολόγος, που συνεργάζεται επίσης και με την Αφρικανική Ακαδημία Επιστημών.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Στο βιβλίο του με τίτλο «Η Οικονομία της Πολιτιστικής Κληρονομίας», ο ομότιμος καθηγητής Γιώργος Μέργος, με υψηλή εξειδίκευση στην οικονομική ανάπτυξη φέρνει στο προσκήνιο προτάσεις που δεν θα έπρεπε να αγνοηθούν.

Έχοντας την πεποίθηση ότι το πλουσιότατο πολιτιστικό κεφάλαιο της χώρας μας μπορεί να αποτελέσει δυναμικό εργαλείο οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, ο Γ. Μέργος εστιάζει την προσοχή του στους συντελεστές μιας δυναμικής παρουσίας του πολιτισμού στη δημιουργία αξίας.

«Τα μουσεία και οι πολιτιστικοί χώροι, γράφει, μπορούν να αποτελέσουν φορείς μάθησης, συμμετοχής και κοινωνικής ενσωμάτωσης. Ως εκ τούτου, το βιβλίο εστιάζει στα οικονομικά μεθοδολογικά εργαλεία και προσεγγίζει το ερώτημα με αναφορά στην έννοια της οικονομικής αξίας και του αναπτυξιακού ρόλου της πολιτιστικής κληρονομιάς, την οποία θεωρεί ως την «άλλη όψη του Ιανού», αναγνωρίζοντας ότι η πολιτιστική και ιστορική αξία αποτελούν «πρώτη και κύρια όψη» της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ωστόσο, ο δημόσιος διάλογος για την οικονομική αξία και τον αναπτυξιακό ρόλο της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ελλάδα παρουσιάζει έντονες αντιπαραθέσεις. Ακόμα και η απλή αναφορά σε οικονομική αξία αντιμετωπίζεται συχνά στην Ελλάδα, τόσο από ειδικούς στο αντικείμενο της πολιτιστικής κληρονομιάς όσο και από τους πολίτες, με σκεπτικισμό ή και με αποστροφή ως «νεοφιλελεύθερη ιδεολογία που έχει εμπορευματοποιήσει τα πάντα». Μήπως, όμως, αυτή η επιφυλακτικότητα δεν λαμβάνει υπόψη της τη μεγάλη μετακίνηση που έχει γίνει στην προσέγγιση για την αξία της πολιτιστικής κληρονομιάς διεθνώς;

Μήπως δεν έχει γίνει ακόμα αντιληπτή η αλλαγή επιστημονικού παραδείγματος που προσεγγίζει την αξία της πολιτιστικής κληρονομιάς όχι με αφετηρία τη διάσωση του παρελθόντος, αλλά τη δημιουργία μιας βιώσιμης, ευημερούσας και ανθεκτικής κοινωνίας στο παρόν και στο μέλλον;»

Με βάση τις σκέψεις που προηγούνται, κατά τον συγγραφέα, η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για ένα νέο, βιώσιμο αναπτυξιακό υπόδειγμα στην Ελλάδα. Σε μια περίοδο που η χώρα αναζητά νέες οικονομικές κατευθύνσεις μετά τη μακρά οικονομική κρίση, η πολιτιστική κληρονομιά και το πολιτιστικό κεφάλαιο αποτελούν ισχυρό πλεονέκτημα: ενισχύουν το brand της χώρας, προσφέρουν ευκαιρίες απασχόλησης και τροφοδοτούν την καινοτομία.

Και αυτήν την τελευταία, η Ελλάδα σήμερα την έχει ανάγκη όσον ποτέ άλλοτε αν η χώρα έχασε το όχημα της βιομηχανικής επανάστασης γιατί βρισκόταν υπό οθωμανική κατοχή, στον 21ο αιώνα δεν νοείται να μην έχει μια αξιόλογη θέση στον παγκόσμιο τεχνολογικό μετασχηματισμό, ο οποίος δημιουργεί και νέες συνθήκες παραγωγής πλούτου.

Πολύ σωστά έτσι, ο ομότιμος καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης Γιώργος Μέργος, έχει απόλυτο δίκαιο όταν επισημαίνει ότι στις σημερινές αναπτυξιακές συνθήκες η ελληνική πολιτιστική κληρονομιά πρέπει να κατέχει κεντρική θέση. «Το θέμα, γράφει, δεν είναι μόνο οικονομικό». Έχει και πολιτικο-κοινωνική διάσταση που το κάνει ακόμα πιο ζωτικό.

Κεντρικό ζήτημα στην Ελλάδα σήμερα είναι η ανάγκη να διατυπωθεί ένα νέο αναπτυξιακό και παραγωγικό πρότυπο. Στην προσπάθεια αυτή η Ελλάδα θα πρέπει να κινητοποιήσει όλο το διαθέσιμο αναπτυξιακό δυναμικό της και να στηριχτεί στα παγκόσμια ανταγωνιστικά της πλεονεκτήματα.

Όσο για τις θεωρίες ότι τα πολιτιστικά αγαθά πρέπει να παραμένουν εκτός οικονομικής σφαίρας, μπας και «μολυνθούν» από το εμπόριο, είναι θεωρίες εκ του πονηρού που εξυπηρετούν αυτούς που θέλουν τη χώρα φτωχή για να μπορούν οι ίδιοι να υπόσχονται «λαγούς και πετραχήλια» όταν καταλάβουν την εξουσία. Τα αποτελέσματα αυτών των «οραμάτων» είναι γνωστά … και όχι λίγες φορές τραγικά.