Όπως ξεκαθάρισε, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, 35.000 φοιτητές αξιοποίησαν τη «δεύτερη ευκαιρία» που δόθηκε με το θεσμικό πλαίσιο που ψηφίστηκε το περασμένο καλοκαίρι, ενώ περίπου 280.000 ανενεργοί φοιτητές θα διαγραφούν.

«Κατανοώ απόλυτα, ότι κάθε αλλαγή σε ένα τόσο ευαίσθητο ζήτημα γεννά ανησυχίες. Θέλω όμως να είμαι ξεκάθαρη: δεν μιλάμε για τιμωρητικές πολιτικές, ούτε για “εκκαθαρίσεις” φοιτητών, αλλά για ένα σύγχρονο, δίκαιο και λειτουργικό πλαίσιο, που βάζει τάξη χωρίς να στερεί ευκαιρίες», αναφέρει η κ. Ζαχαράκη.

Η υπουργός εξέφρασε την άποψη ότι το καθεστώς των ανενεργών φοιτητών εδώ και δεκαετίες «αδικούσε τους πάντες: τα Ιδρύματα που δεν μπορούσαν να προγραμματίσουν, τους ενεργούς φοιτητές που κοπίαζαν και κυρίως τους ίδιους τους νέους μας, που έμεναν εγκλωβισμένοι, χωρίς ουσιαστική σύνδεση με τις σπουδές τους».

Η κ. Ζαχαράκη σημείωσε ότι η νομοθετική παρέμβαση που έγινε αποδείχθηκε «αναγκαία», ενώ τόνισε ότι το νέο πλαίσιο «δεν είναι άκαμπτο». «Προβλέπει ρητά εξαιρέσεις και ευελιξία για όσους εργάζονται, για όσους έχουν προβλήματα υγείας ή σοβαρές οικογενειακές και κοινωνικές υποχρεώσεις. Δεν αντιμετωπίζουμε όλους το ίδιο, αλλά τον καθένα δίκαια. Το επόμενο διάστημα θα διαγραφούν περίπου 280.000 ανενεργοί φοιτητές, ενώ για σοβαρούς κοινωνικούς λόγους θα δοθεί η αναγκαία παράταση. Ταυτόχρονα, 35.000 φοιτητές μας αξιοποίησαν τη “δεύτερη ευκαιρία” που θεσπίσαμε, κι αυτό λέει πολλά για το πόσο αναγκαία ήταν αυτή η παρέμβαση», είπε χαρακτηριστικά.

Η κ. Ζαχαράκη επεσήμανε, δε, ότι η φοιτητική ιδιότητα «δεν ισχύει εφ’ όρου ζωής σε κανένα σύγχρονο ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο» και πρόσθεσε ότι στόχος είναι τα πτυχία να έχουν αξία και «να αντανακλούν προσπάθεια, ικανότητες και μεράκι».

«Στόχος μας είναι ένα δημόσιο πανεπιστήμιο σύγχρονο, εξωστρεφές και συμπεριληπτικό. Ένα πανεπιστήμιο που στηρίζει τον φοιτητή, χτίζει το μέλλον του και δεν τον αφήνει επ’ αόριστον στο περιθώριο. Δεν κλείνουμε πόρτες, αλλά ανοίγουμε δρόμους σε σπουδές με προοπτική, αξιοπιστία και θεσμική συνέπεια», κατέληξε η υπουργός.

Το νομοθετικό πλαίσιο και οι αριθμοί

Η 31η Δεκεμβρίου 2025 είναι η ημερομηνία, κατά την οποία αυτόματα θα διαγραφούν όσοι έχουν ξεπεράσει την ανώτατη χρονική διάρκεια φοίτησης, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο.

Το νέο θεσμικό πλαίσιο για την ανώτατη διάρκεια φοίτησης και τις δυνατότητες ολοκλήρωσης σπουδών στα ΑΕΙ, όπως ψηφίστηκε το περασμένο καλοκαίρι, προβλέπει ότι όσοι φοιτητές έχουν ολοκληρώσει το 70% των μαθημάτων ή πιστωτικών μονάδων και έχουν συμμετάσχει σε εξετάσεις τουλάχιστον δύο φορές τα τελευταία δύο χρόνια, είχαν δικαίωμα ολοκλήρωσης σπουδών εντός δύο επιπλέον εξαμήνων, κατόπιν υποβολής αίτησης, εντός 30 ημερών από την έκδοση των βαθμολογίων της εξεταστικής περιόδου του Σεπτεμβρίου κατά την οποία συμπληρώνεται η ανώτατη χρονική διάρκεια φοίτησης.

Όσοι δεν εκκίνησαν τη διαδικασία παράτασης σπουδών, θα διαγραφούν αυτόματα στο τέλος του ημερολογιακού έτους.

Από τη διαγραφή εξαιρούνται τα άτομα με αναπηρία άνω του 50%, ενώ προβλέπεται κατ’ εξαίρεση υπέρβαση της ανώτατης διάρκειας φοίτησης για σοβαρούς λόγους υγείας.

Σημειώνεται ότι η ρύθμιση δεν επηρεάζει ενεργούς φοιτητές, ούτε όσους βρίσκονται εντός του νόμιμου χρονικού πλαισίου σπουδών (4+2 ή 5+3 έτη).

Επιπρόσθετα, η πρόβλεψη για μερική φοίτηση αφορά σε γονείς παιδιών έως 8 ετών, εργαζόμενους (άνω των 20 ωρών εργασίας την εβδομάδα αποδεδειγμένα) και πρωταθλητές και αθλητές με εντατικό πρόγραμμα.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Ιούνιο, το σύνολο των ενεργών φοιτητών των ΑΕΙ κατά την ακαδημαϊκή χρονιά 2023-24 ήταν 352.099. Παράλληλα, οι εγγεγραμμένοι φοιτητές ήταν συνολικά 703.857, κάτι που συνεπάγεται ότι οι μη ενεργοί φοιτητές, κατά την ίδια περίοδο, ανήλθαν στους 351.758.

Διαγραφές φοιτητών – Ποιοι μένουν «εκτός»

Η διαδικασία διαγραφής αφορά φοιτητές που έχουν υπερβεί τη νόμιμη ανώτατη διάρκεια σπουδών, καθώς και την πρόσθετη προθεσμία που προβλέφθηκε από τον νόμο 5224/2025. Η διάταξη αυτή παρείχε μια τελευταία ευκαιρία για την ολοκλήρωση των σπουδών τους.

Ήδη έχει δημοσιευθεί η εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας, η οποία καθορίζει τα βήματα εφαρμογής σχετικά με την ανώτατη διάρκεια φοίτησης και τις διαγραφές. Τα πανεπιστήμια έχουν λάβει αναλυτικές οδηγίες για την υλοποίηση του μέτρου.

Πλαίσιο εφαρμογής

Η υπουργική απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 2025, σε εκτέλεση του άρθρου 76 του νόμου 4957/2022 («Νέοι Ορίζοντες στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα»), θεσπίζει την καθολική και υποχρεωτική εφαρμογή του συστήματος “ν + 2 / ν + 4 / ν + 6” για όλα τα ΑΕΙ. Οι πρώτες αυτοδίκαιες διαγραφές φοιτητών αναμένονται να πραγματοποιηθούν από το ακαδημαϊκό έτος 2026–2027.

Η ρύθμιση περιλαμβάνει δικλείδες προστασίας για φοιτητές που αντιμετωπίζουν τεκμηριωμένα εμπόδια ή έχουν περιορισμένο αριθμό μαθημάτων για την ολοκλήρωση των σπουδών τους. Παράλληλα, τα ΑΕΙ οφείλουν να δημιουργήσουν ηλεκτρονικά συστήματα ειδοποίησης και εξατομικευμένους πίνακες ορίων φοίτησης.

Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη δήλωσε ότι η διαδικασία θα προχωρήσει κανονικά, επισημαίνοντας πως το Υπουργείο διαθέτει πλήρη εικόνα για τους φοιτητές που δεν έχουν ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις τους. Όπως ανέφερε, περίπου 30.000 φοιτητές έχουν ήδη υποβάλει αίτηση αξιοποιώντας τη μεταβατική δυνατότητα ολοκλήρωσης σπουδών που προβλέπει ο νόμος.

Οι αριθμοί πίσω από τις διαγραφές

Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας και της Συνόδου Πρυτάνεων, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) παρουσιάζει τον μεγαλύτερο αριθμό φοιτητών που δεν έχουν ολοκληρώσει σπουδές, με 83.970 άτομα συνολικά.

Το υψηλό αυτό ποσοστό αποδίδεται στο μέγεθος και τη μακρόχρονη λειτουργία του ιδρύματος, καθώς περιλαμβάνονται ακόμη εγγραφές που χρονολογούνται από το 1938. Σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί το έτος εισαγωγής λόγω έλλειψης παλαιότερων ηλεκτρονικών αρχείων.

Αντίθετα, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό ενεργών φοιτητών ανάμεσα στους λεγόμενους «αιώνιους», με 42,17% εξ αυτών να έχουν συμμετάσχει στις πρόσφατες εξεταστικές περιόδους.

Στον αντίποδα, στα πρώην ΤΕΙ —τα οποία ενσωματώθηκαν στα πανεπιστήμια το 2018— η συμμετοχή είναι ιδιαίτερα περιορισμένη. Ενδεικτικά, στο πρώην ΤΕΙ Δυτικής Ελλάδας, μόλις 2,3% των ενεργών φοιτητών συμμετείχε σε εξετάσεις τα τελευταία δύο χρόνια.

Τι προβλέπει ο νόμος 5224/2025

Σύμφωνα με τον νόμο, οι φοιτητές που εισήχθησαν έως το 2016 θα διαγραφούν δύο μήνες μετά τη λήξη της επαναληπτικής εξεταστικής του Σεπτεμβρίου 2025, εκτός εάν έχουν υποβάλει αίτηση εξαίρεσης.

Παρέχεται δυνατότητα παράτασης ή εξαίρεσης μόνο για όσους υποβάλουν εμπρόθεσμα σχετική αίτηση και πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια, όπως σοβαρά προβλήματα υγείας ή άλλες τεκμηριωμένες δυσκολίες.

Με εγκύκλιο του υφυπουργού Παιδείας Νίκου Παπαϊωάννου, τα πανεπιστήμια έχουν ήδη ξεκινήσει να ενημερώνουν τους φοιτητές μέσω των ιστοσελίδων τους, καλώντας τους να ενεργήσουν άμεσα. Όπως αναφέρει η Πρυτανεία του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου,

«Οι προθεσμίες είναι αυστηρές και δεν προβλέπεται νέα παράταση. Οι δικαιούχοι καλούνται να προχωρήσουν επειγόντως στη συμπλήρωση της αίτησης που είναι απαραίτητη για την εξαίρεσή τους από τις διαγραφές».

«Τέλος εποχής» για τους «αιώνιους φοιτητές»

Η νέα ρύθμιση στοχεύει στον οριστικό τερματισμό του φαινομένου των “αιώνιων φοιτητών”, το οποίο, σύμφωνα με το Υπουργείο Παιδείας, επηρεάζει τα στατιστικά στοιχεία της ανώτατης εκπαίδευσης και δυσχεραίνει τον προγραμματισμό των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων.

Οι πρυτανικές αρχές εκτιμούν ότι η εκκαθάριση των μητρώων θα συμβάλει στην ορθολογικότερη διαχείριση πόρων και προσωπικού, ενώ θα βοηθήσει τα ελληνικά πανεπιστήμια να ευθυγραμμιστούν με τα ευρωπαϊκά πρότυπα λειτουργίας.

Όπως εξήγησε, μιλώντας στους Κώστα Παπαχλιμίντζο και Κατερίνα Δούκα, η διάταξη αφορά φοιτητές που έχουν περάσει το 75% των μαθημάτων ή μονάδων τους και έχουν συμμετάσχει σε εξετάσεις τουλάχιστον δύο φορές τα τελευταία δύο χρόνια. «Θα έχουν δικαίωμα να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους σε δύο ακόμη εξάμηνα», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι η παρουσία στις εξεταστικές αποτελεί κρίσιμο στοιχείο διατήρησης του φοιτητικού status.

Η ρύθμιση, σύμφωνα με την κ. Ζαχαράκη, βελτιώνει το ήδη υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο, αποτυπώνοντας τη βούληση του Πρωθυπουργού να δοθεί «μια τελευταία ευκαιρία σε ανθρώπους που είναι πολύ κοντά στο πτυχίο». Παράλληλα, διατηρεί κοινωνικό χαρακτήρα, καθώς δεν θα διαγράφονται φοιτητές με αναπηρία άνω του 50%, γονείς παιδιών έως 8 ετών, εργαζόμενοι άνω των 20 ωρών την εβδομάδα και αθλητές με απαιτητικό πρόγραμμα.

Η ανάγκη εκκαθάρισης των μητρώων – Οι επιπτώσεις στα πανεπιστήμια

Η υπουργός υπογράμμισε ότι οι διαγραφές δεν είναι απλώς διοικητικό μέτρο, αλλά απαραίτητο βήμα για την αξιολόγηση και τη διεθνοποίηση των ελληνικών πανεπιστημίων. Όπως είπε, «το προφίλ κάθε ιδρύματος επηρεάζεται όταν στους καταλόγους περιλαμβάνονται ανενεργοί φοιτητές, καθώς στρεβλώνεται η αναλογία φοιτητών-διδασκόντων και η εικόνα των ιδρυμάτων».

«Φανταστείτε ένα τμήμα που έχει 100 ενεργούς φοιτητές αλλά εμφανίζεται με 150 εγγεγραμμένους. Η εικόνα αυτή δεν βοηθά ούτε στην αποτίμηση του έργου ούτε στην εξεύρεση συνεργασιών με άλλα πανεπιστήμια», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Ποιοι εξαιρούνται – Τι ισχύει για τους ενεργούς φοιτητές

Η κ. Ζαχαράκη ξεκαθάρισε πως οι φοιτητές που έχουν ακόμη περιθώριο φοίτησης (π.χ. «4+2» έτη για τετραετή προγράμματα) δεν επηρεάζονται από τη ρύθμιση. Το ίδιο ισχύει και για όσους ξεκίνησαν πρόσφατα τις σπουδές τους.

Αναφορικά με τον ορισμό του «αιώνιου φοιτητή», διευκρίνισε πως δεν αφορά όσους έχουν ξεπεράσει απλώς τον τυπικό χρόνο σπουδών, αλλά εκείνους που έχουν υπερβεί και το επιτρεπόμενο όριο καθυστέρησης (π.χ. 4+2 ή 5+2 έτη), χωρίς ενεργή συμμετοχή στο πανεπιστημιακό πρόγραμμα.

Ενδεικτικά, μόνο από τα μεγάλα πανεπιστήμια, όπως το ΕΚΠΑ και το ΟΠΑ, υπολογίζεται ότι υπάρχουν πάνω από 10.000 φοιτητές ανά έτος εισαγωγής που δεν έχουν ολοκληρώσει τις σπουδές τους, με κάποιες εγγραφές να χρονολογούνται από το 1930 ή το 1931.

Μηχανογραφικά, στέγαση και φοιτητικές εστίες

Η υπουργός υπενθύμισε πως από σήμερα είναι ανοιχτή η πλατφόρμα για τη συμπλήρωση του μηχανογραφικού, καλώντας τους υποψήφιους φοιτητές να επιλέξουν με κριτήριο τα ενδιαφέροντα, τις οικονομικές δυνατότητες της οικογένειας και τη γεωγραφική εγγύτητα.

Αναφερόμενη στη φοιτητική στέγαση, η κ. Ζαχαράκη παραδέχθηκε ότι υπάρχουν μεγάλες ελλείψεις, ειδικά σε τουριστικές περιοχές όπως η Κέρκυρα, τα Χανιά και το Ρέθυμνο, ενώ έκανε λόγο για συνεχή προσπάθεια ενίσχυσης του στεγαστικού επιδόματος. «Το φοιτητικό επίδομα φτάνει έως και τα 2.500 ευρώ όταν υπάρχει συγκατοίκηση στην περιφέρεια», είπε.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης και δημιουργίας νέων φοιτητικών εστιών, μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου και ΣΔΙΤ, τα οποία αναμένεται να προσθέσουν περίπου 10.000 νέες κλίνες στα πανεπιστήμια της περιφέρειας, με ορίζοντα υλοποίησης πενταετίας.

Καμία αλλαγή στις πανελλαδικές έως το 2029

Αναφερόμενη στο μέλλον των πανελλαδικών εξετάσεων, η κ. Ζαχαράκη τόνισε ότι οι μαθητές που φοιτούν σήμερα στο Λύκειο δεν θα επηρεαστούν από πιθανές αλλαγές στο σύστημα εισαγωγής. Όπως είπε, η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο αφορά το σχολικό έτος 2029-2030 και εντάσσεται σε μια ευρύτερη διακομματική συζήτηση που θα ξεκινήσει από τη Βουλή.

«Είναι θετικό να υπάρχουν ιδέες, αλλά δεν αφορά τους μαθητές που βρίσκονται σήμερα στην Α΄, Β΄ ή Γ΄ Λυκείου», διευκρίνισε.