Το νομικό πλαίσιο για τις κατασχέσεις και τους κοινούς λογαριασμούς καθορίζεται από το άρθρο 4 του νόμου 5638/1932 περί καταθέσεων σε κοινό λογαριασμό, σε συνδυασμό με τις διατάξεις του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, όταν επιβάλλεται κατάσχεση σε κοινό τραπεζικό λογαριασμό, ισχύει νομικό τεκμήριο ότι τα κατατεθειμένα ποσά ανήκουν ισόποσα σε όλους τους συνδικαιούχους. Αυτό σημαίνει ότι το Δημόσιο και η τράπεζα μπορούν να προχωρήσουν σε κατάσχεση μόνο του μεριδίου που αντιστοιχεί στον οφειλέτη, χωρίς να θίγονται τα δικαιώματα των υπόλοιπων συνδικαιούχων.

Για να ενεργοποιηθεί η προστασία του ακατάσχετου ποσού των 1.250 ευρώ μηνιαίως, κάθε φυσικό πρόσωπο οφείλει να ακολουθήσει συγκεκριμένη διαδικασία. Ο τραπεζικός λογαριασμός πρέπει να δηλωθεί ηλεκτρονικά ως ακατάσχετος στο σύστημα της ΑΑΔΕ, είτε μέσω Gov.gr είτε μέσω Taxisnet. Στην περίπτωση κοινού λογαριασμού, η διαδικασία είναι αυστηρότερη, καθώς απαιτείται η δήλωση από όλους τους συνδικαιούχους. Αν έστω και ένας δεν ολοκληρώσει τη σχετική ενέργεια, το ποσό δεν καλύπτεται από την προστασία και μπορεί να κατασχεθεί. Παράλληλα, ο καταθέτης οφείλει να ενημερώσει και την τράπεζα, καθώς το ακατάσχετο ισχύει αποκλειστικά για τον λογαριασμό που έχει δηλωθεί.

Το χρονικό πεδίο εφαρμογής της ρύθμισης καλύπτει όλες τις κατασχέσεις που επιβλήθηκαν μετά τις 19 Αυγούστου 2015, ανεξάρτητα από το πότε δημιουργήθηκαν οι οφειλές. Με το άρθρο 11 του νόμου 4484/2017 καθορίστηκε ρητά ότι οι καταθέσεις σε πιστωτικά ιδρύματα προστατεύονται έως το ποσό των 1.250 ευρώ μηνιαίως για κάθε φυσικό πρόσωπο και μόνο σε ένα πιστωτικό ίδρυμα. Η προστασία αφορά τα ποσά που δεν υπερβαίνουν το όριο αυτό από την ημερομηνία επιβολής της κατάσχεσης έως και την επόμενη ημέρα καταβολής του εισοδήματος. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 982 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η εξαίρεση από την κατάσχεση ισχύει και όταν μισθοί ή συντάξεις κατατίθενται απευθείας στον τραπεζικό λογαριασμό του δικαιούχου.

Σε ό,τι αφορά τα όρια κατάσχεσης μισθών και συντάξεων, η ισχύουσα εγκύκλιος της ΑΑΔΕ προβλέπει ακατάσχετο ποσό έως τα 1.000 ευρώ. Για εισοδήματα από 1.000 έως 1.500 ευρώ, επιτρέπεται κατάσχεση μόνο στο ήμισυ του υπερβάλλοντος ποσού, ενώ για ποσά που υπερβαίνουν τα 1.500 ευρώ η κατάσχεση μπορεί να αφορά το σύνολο του υπερβάλλοντος. Παράλληλα, το ακατάσχετο όριο των τραπεζικών καταθέσεων έχει μειωθεί από τα 1.500 στα 1.250 ευρώ μηνιαίως και ισχύει αποκλειστικά για έναν λογαριασμό σε μία τράπεζα, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την προσεκτική επιλογή του λογαριασμού που θα δηλωθεί.

Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται τόσο σε νέες όσο και σε ήδη ενεργές κατασχέσεις, υπό την προϋπόθεση ότι τα ποσά καθίστανται απαιτητά μετά τις 19 Αυγούστου 2015. Ακόμη και αν μια κατάσχεση είχε επιβληθεί πριν από την ημερομηνία αυτή, η προστασία του ακατάσχετου λογαριασμού ισχύει για τις καταθέσεις που πραγματοποιούνται μετά την έναρξη ισχύος του νόμου. Καθοριστικής σημασίας παραμένει η έγκαιρη και ορθή υποβολή όλων των απαιτούμενων δηλώσεων και δικαιολογητικών τόσο στην ΑΑΔΕ όσο και στην τράπεζα, ώστε να διασφαλιστεί πλήρως η προβλεπόμενη προστασία.

Όπως σημειώνει, σε ανακοίνωσή της, αυξάνονται οι διαμαρτυρίες για δεσμεύσεις χρηματικών ποσών που βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς οφειλετών του δημοσίου, παρά το ότι οι λογαριασμοί αυτοί έχουν δηλωθεί ως ακατάσχετοι και παρά το ότι είναι μισθοδοτικοί/συνταξιοδοτικοί.

Η ένωση υπογραμμίζει ότι τα παραδείγματα είναι πολλά και ενδεικτικά αναφέρει τα εξής: «Υπάλληλος σε σούπερ μάρκετ με αμοιβή 450 ευρώ το μήνα και οφειλή 4.000 ευρώ στη ΔΟΥ, βλέπει τον «ακατάσχετο» λογαριασμό του να δεσμεύεται στο σύνολό του δύο φορές το μήνα, με την καταβολή του κάθε δεκαπενθήμερου του μισθού του, για όλο το ποσό. Υπερχρεωμένη δανειολήπτρια που λαμβάνει το Κοινωνικό Επίδομα Αλληλεγγύης, βλέπει ολόκληρο το ποσό του επιδόματος να δεσμεύεται μετά από κατάσχεση στον λογαριασμό. Σε άλλη περίπτωση, έγινε δέσμευση στον ακατάσχετο λογαριασμό του επιδόματος ανεργίας ποσού 200 ευρώ».

Η ένωση στην ανακοίνωσή της αναφέρει, ακόμη, τα εξής:

Υπενθυμίζεται πως, σε περίπτωση οφειλών προς το δημόσιο, εξαιρούνται της κατασχέσεως εις χείρας τρίτων, μεταξύ άλλων: Καταθέσεις σε πιστωτικά ιδρύματα σε ατομικό ή κοινό λογαριασμό είναι ακατάσχετες μέχρι του ποσού των 1.250 ευρώ μηνιαίως για κάθε φυσικό πρόσωπο και σε ένα μόνο πιστωτικό ίδρυμα. Για την εφαρμογή της ρύθμισης αυτής απαιτείται γνωστοποίηση από το φυσικό πρόσωπο ενός μοναδικού λογαριασμού, με υποβολή ηλεκτρονικής δήλωσης στο πληροφοριακό σύστημα της Φορολογικής Διοίκησης. Εφ' όσον υπάρχει λογαριασμός περιοδικής πίστωσης μισθών, συντάξεων και ασφαλιστικών βοηθημάτων, γνωστοποιείται, αποκλειστικά και μόνο, ο λογαριασμός αυτός.

Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε δέσμευση ποσού για ποσό που είναι χαμηλότερο του ορίου των 1.250 ευρώ από τις τράπεζες, επί του δηλωθέντος ακατάσχετου λογαριασμού, δεν είναι σύννομη και πρέπει να καταγγέλλεται αμέσως.

Προσοχή, όμως, διότι σε περίπτωση ύπαρξης κοινού λογαριασμού, το ακατάσχετο όριο των 1.250 ευρώ ισχύει για τον καθένα από τους συνδικαιούχους, μόνο αν και οι δύο έχουν δηλώσει τον ίδιο λογαριασμό ως ακατάσχετο. Ειδάλλως οι καταναλωτές κινδυνεύουν με κατάσχεση ποσών ακόμα και κάτω από το όριο, αφού ο νόμος λέει ότι το ποσό που υπάρχει στον κοινό τραπεζικό λογαριασμό ανήκει στους δικαιούχους κατά ίσα μέρη. Δηλαδή αν σε έναν λογαριασμό κατατίθεται το ποσό της σύνταξης π.χ. 1.000 ευρώ και ο συνδικαιούχος του ίδιου λογαριασμού είναι οφειλέτης του δημοσίου, η τράπεζα μπορεί να δεσμεύσει ποσό 500 ευρώ, δηλ. ποσό κάτω του ακατάσχετου ορίου.

Επίσης, αν καταβληθούν αναδρομικά ποσά (μισθών ή συντάξεων) οι τράπεζες δεν έχουν το δικαίωμα να θεωρήσουν το ποσό ως ένα ενιαίο σύνολο αλλά να το αναγάγουν σε μηνιαία βάση προκειμένου να διαπιστωθεί αν καλύπτεται το όριο του ακατάσχετου. Είναι παράνομες οι πρακτικές των τραπεζών που κατάσχουν συλλήβδην αναδρομικά ποσά χωρίς να διενεργούν το σχετικό έλεγχο για την αιτία προέλευσης του ποσού αυτού.

«Τα τραπεζικά ιδρύματα, στα χέρια των οποίων επιβάλλεται κατάσχεση από την ΑΑΔΕ, οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τους τα νομοθετικά όρια και να μην στερούν τη δυνατότητα στους καταναλωτές να κάνουν χρήση του νομοθετικά κατοχυρωμένου ακατάσχετου ποσού. Από την άλλη μεριά, η ίδια η ΑΑΔΕ οφείλει να εξαιρεί της κατάσχεσης τους δηλωμένους ακατάσχετους λογαριασμούς, μέχρι του ορίου των 1.250 ευρώ. Δεν μπορεί ο καταναλωτής να επωμίζεται νέα βάρη και ταλαιπωρία, μέχρι την άρση της παράνομης κατάσχεσης» καταλήγει η ανακοίνωση.

Αν και η νέα ρύθμιση έχει ψηφιστεί από το 2019, ακόμα δεν έχει ενταχθεί στο επιχειρησιακό σχέδιο της ΑΑΔΕ, κάτι που αναμένεται να γίνει από το τρέχον έτος, προκειμένου να υπάρξουν άμεσα αποτελέσματα.

Η νέα φιλοσοφία είναι να μπορούν οι φορολογούμενοι που ρυθμίζουν τις οφειλές τους προς το Δημόσιο, να «χτίζουν» προοδευτικά έναν ακατάσχετο λογαριασμό, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχουν καταβάλει δύο δόσεις της ρύθμισης και υποβάλλουν ηλεκτρονική αίτηση στην οποία θα αναγράφεται ο αριθμός λογαριασμού για τον οποίο ζητείται περιορισμός της κατάσχεσης. Ειδικά για τα φυσικά πρόσωπα ο περιορισμός της κατάσχεσης θα χορηγείται αποκλειστικά στον δηλωθέντα μοναδικό ακατάσχετο λογαριασμό.

Το νέο σύστημα θα λειτουργεί ως εξής:

• Φορολογούμενος ο οποίος έχει υποστεί κατάσχεση, καταβάλλοντας τουλάχιστον δύο δόσεις των ρυθμισμένων οφειλών του μπορεί τον τρίτο μήνα να ζητήσει αύξηση του ακατάσχετου ορίου. Το σημερινό όριο των 1.250 ευρώ προσαυξάνεται κατά το άθροισμα των ποσών των δύο τελευταίων μηνιαίων δόσεων που εξοφλήθηκαν και πολλαπλασιάζεται με συντελεστές από 3 έως και 4,5. Ωστόσο αύξηση του ακατάσχετου θα έχουν μόνο οι οφειλέτες που η μηνιαία δόση της ρύθμισης είναι μεγαλύτερη των 400 ευρώ.
• Σε περίπτωση που η δόση είναι 500 ευρώ με την εφαρμογή του συντελεστή 3, το νέο ύψος ακατάσχετου λογαριασμού διαμορφώνεται στα 1.500 ευρώ.
• Όσο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ο οφειλέτης είναι συνεπής ο συντελεστής θα αυξάνεται. Για παράδειγμα για φορολογούμενο που έχει ρυθμίσει τις οφειλές του με την πάγια ρύθμιση εξοφλώντας 5 δόσεις των 500 ευρώ, ο συντελεστής προσαύξησης θα είναι 3,8, και έτσι το ύψος του ακατάσχετου λογαριασμού ανεβαίνει στα 1.900 ευρώ.
• Τα όρια του ακατάσχετου ισχύουν για ένα μήνα από την ημερομηνία χορήγησής του και ανανεώνονται μηνιαίως, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις.
• Αν φορολογούμενος που έχει κερδίσει αύξηση ακατάσχετου λογαριασμού, χάσει τη ρύθμιση οφειλών εξαιτίας της μη καταβολής δύο συνεχόμενων δόσεων, χάνει τον αυξημένο ακατάσχετο καθώς και το δικαίωμα να τον διεκδικήσει εκ νέου.

Με βάση το ισχύον νομοθετικό καθεστώς για κάθε οφειλέτη ισχύει ακατάσχετο όριο 1.250 ευρώ για τα ποσά των καταθέσεών του σε έναν λογαριασμό που έχει ανοίξει σε ένα μόνο τραπεζικό ίδρυμα. Αν ο μηνιαίος μισθός ή η μηνιαία σύνταξη ή άλλο βοήθημα υπερβαίνει τα 1.000 ευρώ αλλά δεν ξεπερνά τα 1.500 ευρώ, επιτρέπεται η κατάσχεση ποσοστού 50% του τμήματος πάνω από τα 1.000 και μέχρι τα 1.500 ευρώ, ενώ αν το ποσό υπερβαίνει τα 1.500 ευρώ το μήνα επιτρέπεται η κατάσχεση του συνόλου του υπερβάλλοντος των 1.500 ευρώ ποσού.

Για παράδειγμα αν κάποιος οφειλέτης εισπράττει μισθό 1.600 ευρώ το μήνα, η εφορία μπορεί να του κατάσχει κάθε μήνα το 100% του ποσού άνω των 1.500 ευρώ, δηλαδή 100 ευρώ, συν το 50% της διαφοράς μεταξύ 1.000 και 1.500 ευρώ δηλαδή άλλα 250 ευρώ.

Επισημαίνεται ότι για να ισχύσει το ακατάσχετο όριο των 1.250 ευρώ ο οφειλέτης θα πρέπει να δηλώσει τον συγκεκριμένο τραπεζικό του λογαριασμό στην ειδική ηλεκτρονική εφαρμογή στο Taxisnet. Για κοινό λογαριασμό, το ακατάσχετο όριο ισχύει για τον καθένα από τους συνδικαιούχους μόνο εφόσον και οι δύο έχουν δηλώσει τον ίδιο λογαριασμό ως ακατάσχετο.