Σύμφωνα με έκθεση της Worldpanel by Numerator που δημοσιεύθηκε την Τρίτη, ο πληθωρισμός των τροφίμων σε συγκρίσιμη βάση υποχώρησε στο 4% τις τέσσερις εβδομάδες έως τις 25 Ιανουαρίου σε σχέση με ένα χρόνο νωρίτερα, προσφέροντας περιορισμένη ανακούφιση σε νοικοκυριά που δέχονται πιέσεις.

Την ίδια στιγμή, οι δαπάνες για προϊόντα σε προσφορά κατέγραψαν ετήσια άνοδο 10,9%, ενώ οι πωλήσεις χωρίς προσφορά αυξήθηκαν μόλις κατά 1,7%. Τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ξεπέρασαν το 50% των συνολικών δαπανών σε είδη παντοπωλείου, καταγράφοντας ιστορικό υψηλό.

Τα πρόσφατα δεδομένα αποτυπώνουν την πίεση στα νοικοκυριά μετά και τις ανακοινώσεις ορισμένων αλυσίδων για απογοητευτικές πωλήσεις στη διάρκεια των Χριστουγέννων. Παρότι ο ρυθμός ανόδου επιβραδύνθηκε τον προηγούμενο μήνα, οι τιμές τροφίμων συνεχίζουν να αυξάνονται ταχύτερα από τον γενικό πληθωρισμό στη χώρα, ο οποίος, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Τράπεζας της Αγγλίας, αναμένεται να προσεγγίσει τον στόχο του 2% στο επόμενο τρίμηνο.

«Ο Ιανουάριος αποτελεί για τα περισσότερα νοικοκυριά περίοδο επαναξιολόγησης των εξόδων, και φέτος δεν διέφερε», ανέφερε ο Fraser McKevitt, επικεφαλής λιανικής και καταναλωτικής ανάλυσης της Worldpanel. «Παρά τη συνεχιζόμενη αύξηση των πωλήσεων και την υποχώρηση του πληθωρισμού σε χαμηλό μηνών, η αναζήτηση αξίας παρέμεινε καθοριστική».

Η Lidl αναδείχθηκε η ταχύτερα αναπτυσσόμενη αλυσίδα τροφίμων, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, καταγράφοντας αύξηση πωλήσεων 10,1% στις 12 εβδομάδες έως τις 25 Ιανουαρίου, σε ετήσια βάση.

Εκτόξευση πληθωρισμού τροφίμων τον Δεκέμβριο

Στην Ελλάδα, ο πληθωρισμός τροφίμων αυξήθηκε τον Δεκέμβριο στο 3,6%, από 2,7% τον Νοέμβριο, φθάνοντας σε υψηλό από τον Απρίλιο του 2024. Η άνοδος αυτή οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στις ανατιμήσεις των κρεάτων και, σε δεύτερο βαθμό, στα γαλακτοκομικά και τα φρούτα. Καθοριστικό ρόλο στο να συγκρατηθεί η συνολική εικόνα έπαιξε η συνεχιζόμενη πτώση της τιμής του ελαιολάδου.

Στην Ευρωζώνη, ο αντίστοιχος δείκτης επιταχύνθηκε πιο ήπια, από 1,8% σε 2%.

Κρέατα: η μεγαλύτερη πηγή πληθωριστικών πιέσεων

Για δεύτερο συνεχόμενο μήνα, ο πληθωρισμός των κρεάτων στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 13,2%, ενώ για τρίτο μήνα παρέμεινε σε διψήφιο ποσοστό. Πρόκειται για τη χειρότερη επίδοση μεταξύ όλων των κρατών-μελών, όταν ο μέσος όρος της Ευρωζώνης περιορίστηκε στο 5,2%.

Είναι το υψηλότερο επίπεδο από τον Μάρτιο του 2023, περίοδο κατά την οποία ο γενικός πληθωρισμός στην Ελλάδα βρισκόταν στο 14,3%.

Οι τιμές του μοσχαρίσιου κρέατος κινούνται από ρεκόρ σε ρεκόρ. Τον Οκτώβριο, ο πληθωρισμός άγγιξε το 26,9%, το υψηλότερο που έχει καταγραφεί ποτέ στη χώρα, σχεδόν διπλάσιο από τον κοινοτικό μέσο όρο του 13,7%. Μόνο η Ολλανδία σημείωσε μεγαλύτερη αύξηση, σε μια εικόνα που παραπέμπει σε «πληθωρισμό ελαιολάδου».

Στο αιγοπρόβειο κρέας, η Ελλάδα κατέγραψε την τρίτη μεγαλύτερη ανατίμηση στην Ευρωζώνη με 12,2%, πίσω από Ιρλανδία και Πορτογαλία. Πρόκειται για δεύτερο συνεχόμενο μήνα σε τόσο υψηλό επίπεδο, με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης στο 8,3%.

Παράλληλα, οι ελλείψεις και οι υψηλές τιμές φαίνεται πως ώθησαν τους καταναλωτές προς το χοιρινό, όπου η χώρα εμφάνισε τον τρίτο υψηλότερο πληθωρισμό, στο 5,6%, έναντι 2,4% της Ευρωζώνης. Η άνοδος είναι σταδιακή αλλά σταθερή, καθώς τον Ιούλιο ο δείκτης βρισκόταν στο 4,2%.

Κοτόπουλο και γαλακτοκομικά: ανάσες και νέες πιέσεις

Στο κοτόπουλο, ο πληθωρισμός έκλεισε στο 4% στην Ελλάδα, χαμηλότερα από το 4,9% της Ευρωζώνης, προσφέροντας μια σχετική ανάσα.

Αντίθετα, στα γαλακτοκομικά η εικόνα παραμένει βαριά. Για τρίτο συνεχόμενο μήνα, η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη ανατίμηση στο γιαούρτι, με πληθωρισμό 9%, εννέα φορές υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το γάλα ακολούθησε με αύξηση 9,9%, σχεδόν τετραπλάσια της Ευρωζώνης, τοποθετώντας τη χώρα στην πέμπτη θέση των ανατιμήσεων.

Εξαίρεση αποτελούν τα τυριά, όπου ο πληθωρισμός περιορίστηκε στο 1%, ελαφρώς χαμηλότερα από το 1,4% της Ευρωζώνης, παρά τις προειδοποιήσεις παραγωγών για επερχόμενες αυξήσεις.

Φρούτα, βασικά αγαθά και οι λίγες θετικές εξαιρέσεις

Στα φρούτα, η Ελλάδα είχε τον τέταρτο υψηλότερο πληθωρισμό στην Ευρωζώνη με 10,6%, πέντε φορές πάνω από τον κοινοτικό μέσο όρο. Υψηλότερα από την Ευρωζώνη κινήθηκαν επίσης οι τιμές στο ψωμί, τα θαλασσινά, το βούτυρο, τον καφέ, τους χυμούς και την μπύρα.

Παρά τη συνολική επιβάρυνση, υπάρχουν κατηγορίες με σαφώς καλύτερη εικόνα. Στα αβγά, ο πληθωρισμός περιορίστηκε στο 1,7%, έναντι 8,8% της Ευρωζώνης, καταγράφοντας την τέταρτη χαμηλότερη επίδοση.

Το ελαιόλαδο σημείωσε πτώση τιμών 34,1%, τη μεγαλύτερη στην Ευρωζώνη, ενώ μειώσεις καταγράφηκαν και στα λαχανικά, τις πατάτες και τη ζάχαρη.

Πώς διαμορφώνονται οι τιμές από τον παραγωγό στο σούπερ μάρκετ

Η διαδρομή των αγροτικών προϊόντων από το χωράφι έως το τελικό σημείο πώλησης συνοδεύεται από εντυπωσιακές αυξήσεις στο κόστος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα τοματίνια δεύτερης διαλογής, τα οποία ο παραγωγός διαθέτει στα 0,25 ευρώ, φτάνουν στη λαϊκή αγορά περίπου στο 1 ευρώ, ενώ στο σούπερ μάρκετ αγγίζουν ακόμη και τα 3 ευρώ.

Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζουν και οι τομάτες, οι οποίες από 0,60 ευρώ στον παραγωγό φτάνουν τα 1,80 ευρώ στο ράφι, ενώ τα λεμόνια ακολουθούν παρόμοια πορεία, από 0,60 ευρώ σε 1,60 έως 1,80 ευρώ, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του ΑΝΤ1.

Η εικόνα δεν διαφοροποιείται ούτε στα χλωρά λαχανικά. Τα μαρούλια, που κοστίζουν 0,40 ευρώ στον παραγωγό, πωλούνται έως και 1 ευρώ στο σούπερ μάρκετ, ενώ τα αγγούρια από 0,30–0,40 ευρώ εκτινάσσονται επίσης στο 1 ευρώ.

Σημαντικές αυξήσεις και στα φρούτα

Ιδιαίτερα αισθητές είναι οι αυξήσεις και στα φρούτα, με τα αχλάδια κρυστάλλια να ανεβαίνουν από 0,80 ευρώ στα 2,30 ευρώ, τα ακτινίδια από 1,70 ευρώ στα 3 ευρώ, τα μήλα στάρκιν από 0,60 ευρώ στα 2 ευρώ και τα πορτοκάλια από 0,40 ευρώ στο 1,20 ευρώ.

Οι διαφορές αυτές καταδεικνύουν το μέγεθος της επιβάρυνσης που υφίσταται ο τελικός καταναλωτής, καθώς η τιμή συχνά διπλασιάζεται ή και τριπλασιάζεται μέχρι να φτάσει στο ράφι.

Τα κρυφά κόστη που επιβαρύνουν τους αγρότες

Καθοριστικό ρόλο στις τελικές ανατιμήσεις παίζει το αυξημένο κόστος παραγωγής, το οποίο πιέζει έντονα τους αγρότες. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου το 60% του συνολικού κόστους κατευθύνεται σε τέσσερις βασικούς τομείς: τα καύσιμα για τη λειτουργία των γεωργικών μηχανημάτων, τις μεταφορές των προϊόντων, την αποθήκευση για τη διατήρηση της φρεσκάδας και την ενέργεια που απαιτείται για άρδευση και εγκαταστάσεις.

Τα έξοδα αυτά μετακυλίονται αναπόφευκτα στην τελική τιμή, δημιουργώντας μια αλυσίδα ανατιμήσεων που επιβαρύνει τόσο τους παραγωγούς όσο και τους καταναλωτές, εντείνοντας το πρόβλημα της ακρίβειας στην αγορά τροφίμων.

Η τελευταία αποτύπωση του πληθωρισμού από το Ινστιτούτο Ερευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), που διεξάγει έρευνες για λογαριασμό των μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ, ανέδειξε μια ανησυχητική εικόνα. Συγκεκριμένα, τα φρέσκα κρέατα κατέγραψαν αύξηση τιμής 11,3% τον Αύγουστο, την υψηλότερη ανάμεσα σε όλες τις κατηγορίες τροφίμων.

Σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, η εξέλιξη αυτή σχετίζεται άμεσα με δύο βασικούς παράγοντες: αφενός με την άνοδο των διεθνών τιμών στα εισαγόμενα προϊόντα, και ειδικά στο μοσχάρι, λόγω της συρρίκνωσης του ζωικού κεφαλαίου, και αφετέρου με τις ασθένειες που έπληξαν την εγχώρια παραγωγή - ιδιαίτερα στα αμνοερίφια, αλλά και σε άλλα κτηνοτροφικά είδη.

Ο Κώστας Νιτσιάκος, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Νιτσιάκος, της μεγαλύτερης ελληνικής εταιρείας στον κλάδο του κοτόπουλου, αλλά και με δραστηριότητα στην εκτροφή μοσχαριών, υπογραμμίζει χαρακτηριστικά ότι «δεν υπάρχει ταβάνι για την τιμή του μοσχαριού». Η διατύπωση αυτή δείχνει την κρισιμότητα της κατάστασης, καθώς οι δυνάμεις της αγοράς και οι περιορισμοί στην παραγωγή καθιστούν την ανοδική πορεία των τιμών σχεδόν αναπόφευκτη.Η εξάρτηση της Ελλάδας από τις εισαγωγές του μοσχαρίσιου κρέατος 

Η εξάρτηση της Ελλάδας από τις εισαγωγές είναι ένας ακόμα κρίσιμος παράγοντας. Περίπου το 90% του μοσχαρίσιου κρέατος που καταναλώνεται στη χώρα προέρχεται από το εξωτερικό, ενώ μόλις το 10% παράγεται εγχώρια. Ακόμα όμως και αυτή η εγχώρια παραγωγή στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε εισαγωγές ζώων: τα περισσότερα μοσχάρια προέρχονται από γαλλικές ράτσες, οι οποίες φτάνουν στη χώρα σε ηλικία πέντε μηνών και εκτρέφονται μέχρι τους 15-16 μήνες, πριν οδηγηθούν στη σφαγή. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι οι διεθνείς τιμές επηρεάζουν άμεσα και το κόστος παραγωγής στην Ελλάδα.

Η εικόνα περιπλέκεται περαιτέρω από τις γενικότερες τάσεις που επικρατούν στην Ευρώπη. Η παραγωγή μοσχαρίσιου κρέατος έχει μειωθεί σε αρκετές χώρες, καθώς πολλοί κτηνοτρόφοι εγκαταλείπουν τη δραστηριότητα. Ο λόγος είναι η δυσανάλογη επένδυση χρόνου και πόρων που απαιτείται. Ενα μοσχάρι χρειάζεται περίπου δύο χρόνια για να φτάσει στο βάρος σφαγής, τη στιγμή που το κοτόπουλο μπορεί να είναι έτοιμο σε μόλις 45 ημέρες.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ενωση, στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης, έχει σταματήσει να εγκρίνει νέες κτηνοτροφικές μονάδες στη Δυτική Ευρώπη, λόγω των υψηλών εκπομπών μεθανίου από την εκτροφή βοοειδών. Η περιβαλλοντική διάσταση, λοιπόν, περιορίζει ακόμα περισσότερο τη διαθεσιμότητα.

"Στροφή" των καταναλωτών στο κοτόπουλο

Την ίδια στιγμή που το μοσχάρι καθίσταται όλο και πιο ακριβό, το κοτόπουλο αναδεικνύεται στον μεγάλο κερδισμένο της αγοράς. Η ζήτησή σου ενισχύεται από δύο παράγοντες: αφενός είναι σημαντικά πιο φθηνό σε σχέση με το μοσχάρι, αφετέρου θεωρείται πιο υγιεινή επιλογή, καθώς περιέχει λιγότερα λιπαρά και θερμίδες. Η στροφή των καταναλωτών είναι εμφανής σε όλους τους χώρους εστίασης. Για παράδειγμα, στα ψητοπωλεία η αναλογία γύρου χοιρινού προς κοτόπουλο, που παλαιότερα ήταν 80%-20%, έχει πλέον εξισορροπηθεί στο 50%-50%.

Στην πραγματικότητα, το κοτόπουλο κατακτά μερίδια τόσο από το χοιρινό όσο και από το μοσχάρι. Ο κ. Νιτσιάκος ανέφερε επίσης ότι η κατά κεφαλήν κατανάλωση κοτόπουλου στην Ελλάδα ανήλθε το 2024 στα 31 κιλά, έναντι 30,5 κιλών το 2023. Η αύξηση, αν και μικρή, είναι ενδεικτική της συνεχούς ανοδικής πορείας του λευκού κρέατος. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι η εγχώρια παραγωγή καλύπτει περισσότερο από το 85% της κατανάλωσης, εξασφαλίζοντας έτσι σχετική αυτάρκεια και προστατεύοντας τις τιμές από τις έντονες διακυμάνσεις των διεθνών αγορών.

Η άνοδος της τιμής του μοσχαριού δεν είναι απλώς ένα ζήτημα για τους καταναλωτές που προτιμούν το συγκεκριμένο κρέας. Εχει πολλαπλές επιπτώσεις για την αγορά τροφίμων συνολικά. Καθώς το μοσχάρι γίνεται όλο και πιο ακριβό, οι καταναλωτές στρέφονται σε φθηνότερες εναλλακτικές, όπως το κοτόπουλο ή το χοιρινό, αυξάνοντας τη ζήτηση γι’ αυτά. Αυτό όμως ενδέχεται να δημιουργήσει νέες πιέσεις στις τιμές και αυτών των προϊόντων, αν η ζήτηση αυξηθεί απότομα.

Για τα ελληνικά νοικοκυριά, η ψαλίδα στις επιλογές περιορίζεται. Ηδη το καλάθι της νοικοκυράς έχει επιβαρυνθεί σημαντικά από την άνοδο των τιμών σε γαλακτοκομικά, ζυμαρικά και έλαια το προηγούμενο διάστημα, λόγω του πληθωρισμού. Η μετατροπή του μοσχαριού σε είδος πολυτελείας ενδέχεται να οδηγήσει σε αλλαγές στη διατροφική κουλτούρα της χώρας, με λιγότερη κατανάλωση κόκκινου κρέατος και μεγαλύτερη έμφαση σε πιο προσιτές επιλογές.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η κατάσταση δύσκολα θα αντιστραφεί στο άμεσο μέλλον. Η ανασυγκρότηση του ζωικού κεφαλαίου απαιτεί χρόνια, ενώ οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί της Ε.Ε. δεν αφήνουν μεγάλα περιθώρια επέκτασης της παραγωγής. Ετσι, η τιμή του μοσχαριού είναι πιθανό να συνεχίσει να κινείται σε υψηλά επίπεδα.

Και αποκαλύπτουν ότι ακόμα και αν οι παραγωγοί δεν πιέζονται τόσο πια από τις τιμές των καυσίμων, «πνίγονται» από τις αυξήσεις στα μεροκάματα, αλλά και στους τόκους που πληρώνουν για τα αγροτικά δάνεια που πήραν για να στηρίξουν την παραγωγή τους.

Η εικόνα της πορείας των τιμών, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, είναι ότι τον Ιούνιο ο πληθωρισμός έπεσε ακόμα χαμηλότερα, στο 1,8%. Και αυτό επειδή, σε σχέση με πέρυσι, κατέρρευσαν οι τιμές που πληρώνουν τα νοικοκυριά για φυσικό αέριο (-54,7%), στο ηλεκτρικό ρεύμα (-21,7% ) και στα καύσιμα και τα λιπαντικά (-21,4%).

Ο τιμάριθμος τροφίμων είναι δηλαδή… δεκαπλάσιος από τον γενικό δείκτη τιμών, και πολύ μεγαλύτερος από περίπου 10% που ήταν πριν έξι μήνες, όταν (με βάση αυτή την παραδοχή) υπολογίστηκε και εφαρμόστηκε το επίδομα market pass.

Ειδικά, μάλιστα, στα γαλακτοκομικά προϊόντα (γάλα, τυρί κτλ), οι τιμές αυξήθηκαν κατά 15,3%, σε ετήσια βάση! Το λάδι και τα βούτυρα 14,2%. Τα λαχανικά 14,7%. Τα λοιπά τρόφιμα 15,6%. Το εντυπωσιακότερο όλων όμως είναι οι τιμές στα φρούτα: Αύξηση 10,7% σε σχέση με πέρυσι. Αλλά… κατά 28,8% (!) μέσα σε μόλις έναν μήνα, δηλαδή τον Ιούνιο σε σχέση με τον Μάιο του 2023.

Οι αιτίες μπορούν να αναζητηθούν στα στοιχεία που ανακοίνωσε επίσης εχθές η ΕΛΣΤΑΤ και δείχνουν ότι το 2022 αυξήθηκαν κατά 14,4% οι αμοιβές (αλλά και τα κόστη) στη γεωργία και κτηνοτροφία, σε σύγκριση με το 2021 -αλλά και έναντι αύξησης 4,1% που σημειώθηκε το 2021 σε σύγκριση με το 2020.

Αυτό δείχνει ότι οι πιέσεις στις τιμές των αγροτικών προϊόντων είναι φέτος μεγαλύτερες. Και αυτό, όχι μόνο λόγω της αύξησης του δείκτη αμοιβής εργασίας (αγροτικά ημερομίσθια) κατά 17,1%. Ούτε μόνο λόγω της αύξησης του δείκτη ενοικίων γης (ενοίκια αγροκτημάτων) κατά 5,7%.

• Αύξηση 18,8% σημείωσε ο δείκτης «τόκων δανείων» που πληρώνουν οι αγρότες, προφανώς λόγω της αύξησης των τραπεζικών επιτοκίων διεθνώς
• Αύξηση 18,2% σημείωσε σε έναν χρόνο και ο δείκτης «ενοικίασης μηχανημάτων», δηλαδή το κόστος του αγρότη για ενοικίαση ή leasing μηχανημάτων και οχημάτων που έχει ανάγκη για το χωράφι ή την κτηνοτροφική μονάδα του

Και καθώς η αύξηση των επιτοκίων συνεχίζεται, μπορεί η τάση αυτή να αποτελέσει έναν νέο (ή και επιπλέον) παράγοντα πίεσης για να μην πέσουν οι τιμές καταναλωτή στα τρόφιμα τους επόμενους μήνες, μετά και πέραν από τις αυξήσεις στα κόστη για τα λιπάσματα ή τα καύσιμα παραγωγής κτλ.

Οι ανατιμήσεις σε βασικές κατηγορίες τροφίμων, όπως δείχνουν τα στοιχεία επιμένουν ενώ σε γαλακτοκομικά και αυγά, έλαια και λίπη καθώς και στο κρέας καταγράφονται οι υψηλότερες μεταβολές τιμών σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο του 2022.

• • Γαλακτοκομικά και αυγά 25,2%
  • Έλαια και λίπη 22,9%
  • Κρέατα 20%
  • Ψωμί και δημητριακά 16,8%
  • Λοιπά τρόφιμα 13,1%
  • Καφές- κακάο- τσάι 13%
  • Ζάχαρη – σοκολάτες – γλυκά παγωτά 9,2%
  • Μεταλλικό νερό- αναψυκτικά -χυμοί φρούτων 9%

• Λαχανικά νωπά: αύξηση 14,9%
• Λαχανικά κατεψυγμένα: αύξηση 3,5%
• Ελαιόλαδο: αύξηση 2,7%
• Καφές: αύξηση 2,3%
• Τυριά: αύξηση 2,1%
• Μοσχάρι: αύξηση 1,9%
• Χοιρινό: αύξηση 1,5%
• Φρούτα νωπά 1,4%

Αντίθετα μείωση κατέγραψαν τα ζυμαρικά κατά 3,2% και τα λαχανικά διατηρημένα ή επεξεργασμένα κατά 1,7%.