Το γεγονός ότι ένας μισθός εξαντλείται πριν ολοκληρωθεί ο μήνας αποτυπώνει με τον πιο καθαρό τρόπο την πίεση που δέχονται εργαζόμενοι και συνταξιούχοι. Η οικονομική ασφυξία οδηγεί ολοένα περισσότερους στην αναζήτηση δεύτερης δουλειάς ή στην επιστροφή στην αγορά εργασίας μετά τη συνταξιοδότηση.

Σύμφωνα με έρευνες για την οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών, το διαθέσιμο εισόδημα επαρκεί συχνά μόνο για τις πρώτες εβδομάδες του μήνα, ενώ σχεδόν ένας στους δύο εργαζομένους δηλώνει ότι είτε αEFKAναζητεί είτε έχει ήδη βρει συμπληρωματική απασχόληση ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες διαβίωσης.

Την ίδια στιγμή, παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στους συνταξιούχους, πολλοί από τους οποίους επιστρέφουν στην εργασία προκειμένου να ενισχύσουν το εισόδημά τους.

Ραγδαία αύξηση στους εργαζόμενους συνταξιούχους

Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο αριθμός των εργαζόμενων συνταξιούχων αυξήθηκε εντυπωσιακά μέσα σε δύο χρόνια, φτάνοντας πλέον περίπου τις 300.000 από περίπου 250.000 που καταγράφονταν νωρίτερα.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με το χαμηλό ύψος των συντάξεων, καθώς η μέση κύρια σύνταξη του ΕΦΚΑ διαμορφώνεται περίπου στα 865 ευρώ μηνιαίως — επίπεδο που για πολλούς δεν επαρκεί ώστε να καλυφθούν βασικά έξοδα διαβίωσης.

Καθοριστικό ρόλο στην αύξηση των εργαζόμενων συνταξιούχων έπαιξε και η αλλαγή του θεσμικού πλαισίου από την 1η Ιανουαρίου 2024. Η προηγούμενη οριζόντια περικοπή 30% στη σύνταξη αντικαταστάθηκε από παρακράτηση 10% επί του εισοδήματος από εργασία, γεγονός που έκανε πιο ελκυστική την επιστροφή στην απασχόληση.

Από τη στιγμή που ενεργοποιήθηκε η νέα πλατφόρμα του ΕΦΚΑ για τη δήλωση απασχόλησης συνταξιούχων, ο αριθμός όσων εγγράφηκαν αυξήθηκε κατακόρυφα.

Επιπλέον ένσημα και προσαυξήσεις

Η εργασία μετά τη συνταξιοδότηση δεν προσφέρει μόνο συμπληρωματικό εισόδημα, αλλά και προσαύξηση σύνταξης μέσω των πρόσθετων ενσήμων.

Ο ΕΦΚΑ έχει ήδη εκδώσει εκατοντάδες αποφάσεις επανυπολογισμού συντάξεων για εργαζόμενους συνταξιούχους που απασχολήθηκαν για δύο ή τρία χρόνια μετά τη συνταξιοδότησή τους και στη συνέχεια διέκοψαν την εργασία τους.

Για κάθε έτος απασχόλησης προβλέπεται προσαύξηση περίπου 0,77% επί των αποδοχών εργασίας, κάτι που λειτουργεί ως επιπλέον κίνητρο για αρκετούς συνταξιούχους.

Άνοδος του κινδύνου φτώχειας

Την ίδια ώρα, τα στοιχεία για τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό αποτυπώνουν τη συνεχιζόμενη πίεση στην ελληνική κοινωνία.

Ο δείκτης κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού αυξήθηκε το 2025 και πλέον επηρεάζει περίπου το 27,5% του πληθυσμού, δηλαδή σχεδόν 2,8 εκατομμύρια ανθρώπους.

Η αύξηση αποδίδεται κυρίως στην ενίσχυση της υλικής και κοινωνικής στέρησης, καθώς όλο και περισσότερα νοικοκυριά δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες ή να διατηρήσουν σταθερό επίπεδο διαβίωσης.

Τα οικονομικά όρια της φτώχειας για το 2025 διαμορφώνονται περίπου στα 7.020 ευρώ ετησίως για μονοπρόσωπο νοικοκυριό και στα 14.742 ευρώ για οικογένεια με δύο ενήλικες και δύο παιδιά κάτω των 14 ετών.

Το μέσο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών υπολογίζεται κοντά στις 21.724 ευρώ ετησίως, ενώ το μέσο ατομικό εισόδημα διαμορφώθηκε περίπου στις 13.381 ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά.

Παρά την άνοδο αυτή, η αγοραστική δύναμη παραμένει περιορισμένη εξαιτίας της επίμονης ακρίβειας σε τρόφιμα, υπηρεσίες, ενοίκια και ενέργεια.

Η εικόνα των μισθών στην Ευρώπη

Η εργασία εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική πηγή εισοδήματος για τα ελληνικά νοικοκυριά, καλύπτοντας περίπου το 71,7% των συνολικών αποδοχών, ενώ οι συντάξεις ακολουθούν με ποσοστό περίπου 23%.

Ωστόσο, η θέση της Ελλάδας σε επίπεδο κατώτατου μισθού παραμένει χαμηλή συγκριτικά με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα κατατάσσεται στη 14η θέση μεταξύ των 22 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που διαθέτουν θεσμοθετημένο κατώτατο μισθό, τόσο σε απόλυτα ποσά όσο και σε μονάδες αγοραστικής δύναμης.

Η χώρα ανήκει στη μεσαία κατηγορία των κρατών όπου ο κατώτατος μισθός κυμαίνεται μεταξύ 1.000 και 1.500 ευρώ μηνιαίως ή αντίστοιχων μονάδων αγοραστικής δύναμης.

Παρά τις αυξήσεις που έχουν δοθεί τα τελευταία χρόνια, η πραγματικότητα για πολλά νοικοκυριά παραμένει δύσκολη, καθώς η άνοδος του κόστους ζωής απορροφά μεγάλο μέρος των εισοδηματικών βελτιώσεων και εντείνει την ανάγκη για επιπλέον εργασία ή δεύτερη πηγή εισοδήματος.

-Ροδάκινα 2,50 €/κιλό

-Βερίκοκα 2,50 €/κιλό

-Νεκταρίνια 2,50-3 €/κιλό

-Κεράσια 3 -6 €/κιλό

-Πεπόνια 1,50 €/κιλό

Στα συνοικιακά καταστήματα μαναβικής οι τιμές είναι ακόμη πιο αυξημένες, αφού κοστίζουν:

-Ροδάκινα 2,75-3 €/κιλό

-Βερίκοκα 2,50 -3€/κιλό

-Νεκταρίνια 3,40 €/κιλό

-Κεράσια 6-7 €/κιλό

Πεπόνια 1,50-3 €/κιλό

Παραγωγοί και πωλητές επιμένουν ότι ακόμη δεν έχουν μετακυλήσει στα προϊόντα το αυξημένο κόστος παραγωγής και μεταφοράς λόγω του τρίμηνου ανοδικού ράλι της τιμής του πετρελαίου. Οι καταναλωτές ζητούν στοχευμένες παρεμβάσεις, αφού αναγνωρίζουν ότι έχουν εκτοξευτεί τα κόστη σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας των τροφίμων και των ειδών πρώτης ανάγκης.

Το αυξημένο ενεργειακό κόστος, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι δυσκολίες στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες συντηρούν το κύμα ακρίβειας, επηρεάζοντας τόσο το κόστος μετακίνησης όσο και τις καθημερινές αγορές των πολιτών.

Ακριβότερος ο ανεφοδιασμός των οχημάτων

Οι τιμές στα πρατήρια καυσίμων εξακολουθούν να κινούνται σε υψηλά επίπεδα. Η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης βενζίνης διαμορφώνεται στα 2,097 ευρώ ανά λίτρο, ενώ το πετρέλαιο κίνησης φτάνει τα 1,816 ευρώ το λίτρο.

Η αύξηση αποτυπώνεται ξεκάθαρα στο κόστος πλήρωσης ενός ρεζερβουάρ 60 λίτρων. Για τα βενζινοκίνητα οχήματα, το κόστος έχει ανέβει από περίπου 105 ευρώ στα 126 ευρώ, δηλαδή κατά 21 ευρώ περισσότερο σε σχέση με τα τέλη Φεβρουαρίου. Η τιμή της βενζίνης έχει αυξηθεί από τα 1,751 ευρώ ανά λίτρο στα σημερινά επίπεδα.

Ανάλογη είναι η εικόνα και για το πετρέλαιο κίνησης, όπου το κόστος ανεφοδιασμού έχει αυξηθεί από 94 σε 109 ευρώ, επιβαρύνοντας τους οδηγούς κατά περίπου 15 ευρώ ανά γέμισμα.

Ανατιμήσεις και στα τρόφιμα

Οι επιπτώσεις του αυξημένου κόστους ενέργειας δεν περιορίζονται στις μεταφορές. Οι ανατιμήσεις μεταφέρονται πλέον και στα ράφια των σούπερ μάρκετ, επηρεάζοντας μια σειρά από βασικά καταναλωτικά αγαθά.

Το αυξημένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, οι ακριβότερες μεταφορές και οι πιέσεις που καταγράφονται στη γεωργική παραγωγή και τη βιομηχανία λιπασμάτων συμβάλλουν στη διαμόρφωση υψηλότερων τιμών για τους καταναλωτές.

Μεταξύ των προϊόντων που παρουσιάζουν αυξήσεις είναι τα μπισκότα, τα τυροκομικά, τα αλλαντικά και ο καφές.

Ενδεικτικά:

• Συσκευασία μπισκότων αυξήθηκε από 2,03 ευρώ σε 2,19 ευρώ (+7,88%).
• Άλλη κατηγορία μπισκότων από 3,50 ευρώ διαμορφώθηκε στα 3,82 ευρώ (+9,14%).
• Το ανθότυρο ανέβηκε από 7,55 ευρώ στα 8,53 ευρώ (+12,98%).
• Η καπνιστή γαλοπούλα αυξήθηκε από 9,50 ευρώ σε 10,44 ευρώ (+9,89%).
• Το τυρί σε φέτες από 3,85 ευρώ έφτασε στα 4,28 ευρώ (+11,17%).
• Ο καφές φίλτρου διαμορφώθηκε στα 12,73 ευρώ από 11,76 ευρώ προηγουμένως (+8,25%).
• Το σαλάμι κατέγραψε τη μεγαλύτερη ανατίμηση, καθώς η τιμή του αυξήθηκε από 12,60 ευρώ σε 14,60 ευρώ (+15,87%).

Συνεχίζεται η πίεση στο κόστος ζωής

Η διατήρηση υψηλών τιμών στην ενέργεια και οι ανατιμήσεις σε βασικά αγαθά συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους ζωής για τα ελληνικά νοικοκυριά. Η επιβάρυνση γίνεται αισθητή τόσο στις καθημερινές μετακινήσεις όσο και στις αγορές βασικών ειδών, σε μια περίοδο όπου οι πληθωριστικές πιέσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών.

Το συνολικό κόστος για ένα τυπικό τραπέζι

Σύμφωνα με το ΙΝΚΑ Γενική Ομοσπονδία Καταναλωτών Ελλάδας, η δαπάνη για 6 έως 8 άτομα υπολογίζεται στα 412,29 ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση από 14% έως 20% σε σχέση με το 2025, όταν το αντίστοιχο κόστος ήταν 361,95 ευρώ. Το ποσό καλύπτει τόσο το τραπέζι της Ανάστασης όσο και εκείνο της Κυριακής του Πάσχα.

Οι βασικές τιμές των προϊόντων

Η τιμή για το αρνί, που αποτελεί τον βασικό πυλώνα του τραπεζιού, διαμορφώνεται ενδεικτικά στα 16 ευρώ το κιλό στην επαρχία, φτάνοντας όμως ακόμη και τα 18 ευρώ ή υψηλότερα σε μεγάλες πόλεις όπως η Αθήνα, ο Πειραιάς και η Θεσσαλονίκη, με συνολικό κόστος περίπου 160 ευρώ για 10 κιλά.

Το κοκορέτσι (1,5 κιλό) κοστίζει περίπου 24 ευρώ, ενώ τα λαχανικά όπως μαρούλια, φρέσκα κρεμμύδια, άνηθος, ντομάτες και αγγούρια κινούνται σε χαμηλότερα επίπεδα, χωρίς όμως να αντισταθμίζουν τη συνολική επιβάρυνση. Το τζατζίκι φτάνει τα 4,90 ευρώ, ενώ η μαγειρίτσα εκτιμάται στα 13 ευρώ.

Στα γαλακτοκομικά, η φέτα (μισό κιλό) κοστίζει περίπου 7 ευρώ και η γραβιέρα ή κεφαλογραβιέρα (μισό κιλό) 9,50 ευρώ. Το ψωμί (1 κιλό) διαμορφώνεται στα 2,40 ευρώ.

Τα συνοδευτικά και τα επιπλέον έξοδα

Τα αυγά, βαμμένα στο σπίτι, φτάνουν συνολικά τα 15,60 ευρώ, ενώ τα κάρβουνα για το ψήσιμο κοστίζουν περίπου 36 ευρώ για 20 κιλά, με πιθανή αύξηση αν απαιτηθούν περισσότερα.

Τα σπιτικά κουλούρια υπολογίζονται στα 16,69 ευρώ, ενώ το τσουρέκι αγγίζει τα 22 ευρώ το κιλό. Στα ποτά, το χύμα κρασί κοστίζει 7,50 ευρώ, οι μπύρες περίπου 23 ευρώ και τα αναψυκτικά 5,60 ευρώ.

Τα φρούτα εκτιμώνται στα 11 ευρώ και τα γλυκά στα 22 ευρώ, ενώ πρόσθετα λειτουργικά έξοδα —όπως ρεύμα, λάδι, ξύδι και λοιπά υλικά— υπολογίζονται επίσης στα 22 ευρώ.

Η συνολική εικόνα για τα νοικοκυριά

Η φετινή αύξηση αποτυπώνει τη συνεχιζόμενη πίεση στο κόστος διαβίωσης, με το πασχαλινό τραπέζι να γίνεται αισθητά πιο ακριβό, ακόμη και για βασικές επιλογές, επιβαρύνοντας περαιτέρω τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Αυξημένο θα είναι το συνολικό κόστος για το πασχαλινό τραπέζι του 2026, σύμφωνα με το ΙΝΚΑ Γενική Ομοσπονδία Καταναλωτών Ελλάδας που εκτιμά ότι θα διαμορφωθεί στα 412,29 ευρώ για 6 έως 8 άτομα, καταγράφοντας άνοδο από 14% έως και 20% σε σχέση με το 2025, όταν το αντίστοιχο κόστος ανερχόταν σε 361,95 ευρώ.

Στο πλαίσιο αυτό, με πράξη νομοθετικού περιεχομένου η κυβέρνηση έθεσε σε εφαρμογή έκτακτα μέτρα για την αγορά καυσίμων και βασικών αγαθών, με στόχο την αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας εν μέσω διεθνών αναταράξεων. Σε δηλώσεις του, ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος υπογράμμισε πρόσφατα ότι η διεθνής αβεβαιότητα επιβαρύνει την οικονομία και αυξάνει τις πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, γεγονός που ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, ιδιαίτερα στα βασικά είδη.

Όπως ανέφερε, το υπουργείο έχει ήδη εντείνει τους ελέγχους, πραγματοποιώντας περίπου 1.500 ελέγχους σε πρατήρια καυσίμων. Επίσης, στο πλαίσιο της πράξης νομοθετικού περιεχομένου επιβάλλεται πλαφόν στα περιθώρια κέρδους για βασικά είδη διαβίωσης και τρόφιμα. Σύμφωνα με τον υπουργό, από την έναρξη ισχύος του μέτρου κανένα προϊόν δεν θα μπορεί να πωλείται με μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους από αυτό που ίσχυε το 2025. Το μέτρο θα ισχύσει έως τις 30 Ιουνίου, οπότε και θα αξιολογηθεί, εκ νέου, σε ποια προϊόντα θα συνεχιστεί.

Τα πρόστιμα για παραβάσεις φτάνουν έως τα 5 εκατομμύρια ευρώ και το μέτρο αφορά το χονδρεμπόριο, τα σούπερ μάρκετ, τη βιομηχανία και τις εταιρείες διακίνησης προϊόντων. «Είναι ένα αυστηρό μέτρο, αλλά οι συνθήκες το καθιστούν δίκαιο», ανέφερε ο κ. Θεοδωρικάκος, καλώντας την επιχειρηματικότητα να επιδείξει κοινωνική ευθύνη. «Το κέρδος είναι θεμιτό, η αισχροκέρδεια όχι», σημείωσε.

Με αφορμή τα νέα μέτρα της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση πιθανών ανατιμήσεων λόγω των διεθνών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ) εξέδωσε ανακοίνωση επιβεβαιώνοντας ότι τα μέλη της «βρίσκονται σταθερά στο πλευρό των ελληνικών νοικοκυριών, τόσο διαχρονικά όσο και σε έκτακτες περιόδους διεθνούς αβεβαιότητας, συγκρατώντας τις τιμές προς όφελος των Ελλήνων καταναλωτών».

Όπως αναφέρεται μεταξύ άλλων, «η εμπειρία των τελευταίων ετών και τα γρήγορα αντανακλαστικά του κλάδου σε περιόδους έντονων γεωπολιτικών κρίσεων και οικονομικών πιέσεων, δείχνουν πως ανεξάρτητα από την επιβολή οριζόντιων μέτρων από την Πολιτεία, τα σούπερ μάρκετ λειτουργούν καθημερινά με διαφάνεια, υπευθυνότητα, φροντίδα και σεβασμό απέναντι στους εκατομμύρια Έλληνες καταναλωτές που εξυπηρετούν σε κάθε μεριά της χώρας».

Η ΕΣΕ επικαλείται στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, βάσει των οποίων ο μέσος όρος του πληθωρισμού στα σούπερ μάρκετ διαμορφώθηκε στο 1,29% το 2025, παρά την κατάργηση του πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους τον Ιούλιο του ίδιου έτους. Το χαμηλό αυτό ποσοστό αποδεικνύει, σύμφωνα με την ΕΣΕ, πως «τόσο ο υγιής ανταγωνισμός, όσο και η ομαλή λειτουργία της αγοράς, συγκρατούν χαμηλά τις τιμές, με τα οφέλη να είναι άμεσα και απτά για τους πολίτες – καταναλωτές».

Αλλαγή ψυχολογίας όλων των εμπλεκομένων στην αγορά

Πώς επηρεάζει όμως η κρίση στην Μέση Ανατολή την αγορά και τον Έλληνα καταναλωτή; Όπως εξηγεί μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γεώργιος Μπάλτας Καθηγητής του Τμήματος Μάρκετινγκ & Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής Μεταπτυχιακών Σπουδών «ενώ η Ελλάδα δεν εισάγει καύσιμα από το Ιράν, εμπορεύματα όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο τιμολογούνται σε διεθνείς αγορές. Όταν ένα στρατηγικό σημείο του δικτύου εφοδιασμού διαταράσσεται, η αναστάτωση διαχέεται διεθνώς. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η μεσανατολική σύρραξη έχει ήδη οδηγήσει στην αναστολή περίπου του ενός πέμπτου της παγκόσμιας παραγωγής καυσίμων και οι αγορές έχουν ήδη αντιδράσει ανάλογα».

Είναι λοιπόν προβλέψιμο, σύμφωνα με τον κ. Μπάλτα, ότι η πρώτη και ταχύτερη επίπτωση της μεσανατολικής σύρραξης στον Έλληνα καταναλωτή είναι οι ανατιμήσεις των καυσίμων. Ενώ η άνοδος των τιμών πετρελαίου είναι ως τώρα συγκρίσιμη με εκείνες που προκάλεσαν προηγούμενες μεσανατολικές κρίσεις, η επίπτωση στις τιμές φυσικού αερίου είναι πιο έντονη. «Αυτό έχει συνέπειες για την ηλεκτροπαραγωγή και τη θέρμανση, δεδομένου ότι το φυσικό αέριο είναι σημαντικός παράγοντας στο ενεργειακό μείγμα. Επισημαίνεται ωστόσο ότι οι τιμές της ενέργειες παρουσιάζουν διαχρονικά έντονες διακυμάνσεις, με απότομη άνοδο και πτώση. Επομένως, ενδέχεται να επιστρέψουν γρήγορα στα προ σύρραξης επίπεδα, εάν αυτή σταματήσει εγκαίρως» σημειώνει.

Ο πρώτος είναι το μεταφορικό κόστος. Ναύλα και ασφάλιστρα αυξάνονται προσθέτοντας σημαντικό κόστος στις μεταφορές, το οποίο εντέλει ενσωματώνεται στις τιμές των εμπορευμάτων.

Ο δεύτερος δίαυλος μετάδοσης είναι το υψηλότερο ενεργειακό κόστος που επηρεάζει καθοριστικά την αγροτική και βιομηχανική παραγωγή και ταυτόχρονα καθιστά τις μεταφορές των τροφίμων ακριβότερες σε κάθε κρίκο της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ο τρίτος δίαυλος μετάδοσης της κρίσης είναι τα λιπάσματα και συναφείς εισροές στην αγροτική παραγωγή. Άνοδος των τιμών τους θα μπορούσε να προκαλέσει μειωμένες αποδόσεις καλλιεργειών, υψηλότερο κόστος παραγωγής αγροτικών προϊόντων και επακόλουθη άνοδο στις τιμές τροφίμων για τον καταναλωτή.

Σύμφωνα με τον κ. Μπάλτα, αυτά τα τρία κανάλια μετάδοσης της κρίσης στα τρόφιμα βρίσκουν τον Έλληνα καταναλωτή σε ένα ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον, με τις μεγάλες συσσωρευτικές ανατιμήσεις της περιόδου 2021-2025 να έχουν ήδη σχηματίσει υψηλές τιμές που πιέζουν έντονα τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

«Οι προβλέψεις για την πορεία της σύρραξης είναι επισφαλείς και υπερβαίνουν τον σκοπό της συζήτησης μας. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το μέγεθος των επιπτώσεων στον καταναλωτή και την ακρίβεια εξαρτάται κυρίως από τη διάρκεια της σύρραξης» τονίζει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Μπάλτας και συμπληρώνει:

«Εάν απλουστεύσουμε σκόπιμα μία σύνθετη κατάσταση, διακρίνουμε δύο σενάρια: το καλό και το κακό. Στο καλό σενάριο έχουμε μία ταχεία αποκλιμάκωση σε διάστημα εβδομάδων, με επιπτώσεις αισθητές, αλλά προσωρινές και αντιστρέψιμες. Τα καύσιμα σταδιακά επιστρέφουν στις προ σύρραξης τιμές τους, οι οποίες πρέπει να σημειωθεί ότι ήταν σχετικά χαμηλές. Οι τιμές των καταναλωτικών αγαθών αυξάνονται λίγο, αλλά σύντομα σταθεροποιούνται ή επανέρχονται στα προ ιρανικής κρίσης επίπεδα. Στο κακό σενάριο, έχουμε μία παρατεταμένη σύρραξη με σοβαρότερες επιπτώσεις. Στο δυσμενές σενάριο, το ενεργειακό κόστος ανέρχεται και παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα, καθιστώντας εξαιρετικά ακριβή υπόθεση τις μετακινήσεις και τη θέρμανση για τους καταναλωτές. Οι τρεις δίαυλοι που αναφέραμε πριν μεταδίδουν την κρίση στις αγορές τροφίμων. Σταδιακά επηρεάζονται όλοι οι κλάδοι που αφορούν τους καταναλωτές, καθώς το αυξημένο κόστος παραγωγής και λειτουργίας των επιχειρήσεων προκαλεί μεγάλες αλυσιδωτές ανατιμήσεις που διαχέονται στην ελληνική οικονομία».

Εστιάζοντας στον ρόλο του ψυχολογικού παράγοντα, σημειώνει ότι «είναι στην πράξη περισσότερο πρωταγωνιστικός από όσο συνήθως νομίζουμε».

Όπως εξηγεί «μία παρατεταμένη και διευρυμένη σύρραξη αλλάζει την ψυχολογία όλων των εμπλεκομένων στην αγορά και προκαλεί διάφορες παρενέργειες. Για παράδειγμα, η ανησυχία για επάρκεια αγαθών ή για μεγάλες επικείμενες ανατιμήσεις οδηγεί καταναλωτές σε προληπτικές αγορές που θα λειτουργήσουν, εν μέρει, ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Επίσης, η διάχυτη αβεβαιότητα διαμορφώνει μία περισσότερο επιφυλακτική καταναλωτική συμπεριφορά, η οποία στοχεύει στην προστασία των διαθέσιμων πόρων και στη μείωση δαπανών, σε μία προσπάθεια ανάκτησης του ελέγχου. Σε άλλες περιπτώσεις, παράγοντες της αγοράς μπορεί να παρασυρθούν από υπερβολική ανησυχία και να αναστείλουν επενδύσεις ή επιχειρηματικές κινήσεις. Τέτοιες ψυχολογικές αντιδράσεις από την πλευρά των επιχειρήσεων διευρύνουν το οικονομικό αποτύπωμα της κρίσης. Τέλος, γνωρίζουμε ότι οι μεγάλες κρίσεις μπορούν να προκαλέσουν κερδοσκοπική ψυχολογία και οπορτουνιστικές συμπεριφορές. Για τον λόγο αυτόν, χρειάζεται αυτοσυγκράτηση, ψυχραιμία και θεσμική επιστασία της αγοράς, ώστε οι συνέπειες της μεσανατολικής σύρραξης να μην πολλαπλασιαστούν από τον ψυχολογικό παράγοντα στο εσωτερικό της χώρας».

Το νέο προφίλ του Έλληνα καταναλωτή

Την ίδια στιγμή, οι παρεμβάσεις της πολιτείας θεωρούνται κρίσιμες, καθώς το διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών έχει ήδη πιεστεί τα τελευταία χρόνια από τον υψηλό πληθωρισμό. Η περίοδος των μεγάλων αυξήσεων σε τρόφιμα και ενέργεια άφησε ισχυρό αποτύπωμα στις καταναλωτικές συνήθειες, διαμορφώνοντας ένα διαφορετικό προφίλ για τον Έλληνα καταναλωτή. Συγκεκριμένα, οι αγορές χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη προσοχή και συγκράτηση. Οι καταναλωτές συγκρίνουν συστηματικά τιμές, στρέφονται συχνότερα σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας και αναζητούν προσφορές πριν προχωρήσουν σε αγορές. Παράλληλα, η κατανάλωση σε ορισμένες κατηγορίες μη βασικών αγαθών έχει περιοριστεί, καθώς προτεραιότητα δίνεται στις βασικές ανάγκες του νοικοκυριού.

Ιδιαίτερα στον τομέα των τροφίμων, η συμπεριφορά έχει αλλάξει αισθητά. Τα ελληνικά νοικοκυριά οργανώνουν περισσότερο τις αγορές τους, αποφεύγουν τις σπατάλες και επιλέγουν προϊόντα με βάση την τιμή αλλά και την ποσότητα. Οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ καταγράφουν αυξημένη ζήτηση σε οικονομικότερες επιλογές, γεγονός που επιβεβαιώνει τη στροφή προς πιο «συντηρητικά» καταναλωτικά πρότυπα.

Σύμφωνα με έρευνα της Circana με τίτλο «Καταναλωτικές τάσεις στην Ελλάδα: Οικονομική πίεση, νέες συνήθειες, νέες ευκαιρίες», η οποία παρουσιάστηκε πρόσφατα σε εκδήλωση του Ινστιτούτου Πωλήσεων Ελλάδος, οι καταναλωτές βρίσκονται σε αβεβαιότητα, εμφανίζονται ιδιαίτερα προσεκτικοί στις δαπάνες τους και στρέφονται περισσότερο σε βασικά αγαθά και οικονομικότερες επιλογές. Αναλυτικότερα, μόλις 1 στους 5 καταναλωτές αισθάνεται οικονομικά ασφαλής, ενώ περίπου το 25% των νοικοκυριών δηλώνει ότι δυσκολεύεται να καλύψει τις μηνιαίες υποχρεώσεις του. Παράλληλα, μόνο οι μισοί εργαζόμενοι δηλώνουν ότι αισθάνονται ασφάλεια για τη δουλειά τους, στοιχείο που επηρεάζει άμεσα την καταναλωτική συμπεριφορά.

Η οικονομική πίεση οδηγεί σε πιο προσεκτικές αγοραστικές επιλογές. Σύμφωνα με την έρευνα, το 60% των καταναλωτών δηλώνει ότι αγοράζει προϊόντα κυρίως όταν βρίσκονται σε προσφορά, ενώ το 43% στρέφεται περισσότερο σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ως οικονομικότερη λύση. Το 57% έχει περιορίσει τις αγορές μη αναγκαίων, το 52% συγκρίνει τιμές και αγοράζει συνήθως τη φθηνότερη μάρκα, το 29% αγοράζει μικρότερες ποσότητες ή λιγότερο συχνά, το 21% έχει σταματήσει την αγορά συγκεκριμένων προϊόντων και ένα 10% δηλώνει ότι αγοράζει περισσότερο κατεψυγμένα αντί για φρέσκα.

Παράλληλα, καταγράφεται σημαντική μεταβολή στις συνήθειες κατανάλωσης εκτός σπιτιού. Το 84% των καταναλωτών δηλώνει ότι έχει περιορίσει τη δαπάνη για φαγητό ή διασκέδαση εκτός σπιτιού, καθώς και για ρούχα, παπούτσια ή αξεσουάρ, ενώ η συχνότητα εξόδων διαμορφώνεται κατά μέσο όρο σε περίπου 5,9 ημέρες τον μήνα, καθώς η διασκέδαση παραμένει ανάγκη αλλά το κόστος την περιορίζει. Στις προτιμήσεις εξόδου, εστιατόρια και ταβέρνες έχουν το 60%, καφέ και μπαρ 50%, ταξίδια και εκδρομές 46%.

Ταυτόχρονα, παρά την πίεση, η έρευνα εντοπίζει ευκαιρίες για τις εταιρείες, όπως η ανάπτυξη private label, η έμφαση σε «value προϊόντα», οι προσφορές, οι προωθητικές ενέργειες και οι λύσεις που διευκολύνουν την κατανάλωση στο σπίτι. Δηλαδή, οι εταιρείες που προσαρμόζονται στη λογική «value for money» μπορούν να κερδίσουν μερίδιο αγοράς.

Οι εξελίξεις αυτές διαμορφώνουν, σύμφωνα με την Circana, ένα νέο τοπίο στη λιανική αγορά, όπου η σχέση ποιότητας-τιμής, οι προωθητικές ενέργειες και οι οικονομικές επιλογές, αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τους καταναλωτές.

H απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου με φόντο τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, έχει γίνει ένα σημαντικό επίκεντρο τόσο για τις αγορές όσο και για τους καταναλωτές.

Ακριβότερο ακόμα και από το φετινό χριστουγεννιάτικο τραπέζι αναμένεται να είναι το γεύμα της Πρωτοχρονιάς, καθώς οι καταναλωτές παρατηρούν πως μέσα σε μια εβδομάδα καταγράφονται νέες αυξήσεις σε βασικά είδη διατροφής, όπως φρούτα και λαχανικά.

Οι τιμές στα βασικά είδη πρώτης ανάγκης εκτινάχθηκαν συχνά χωρίς προειδοποίηση, μετατρέποντας το εβδομαδιαίο σούπερ μάρκετ σε μια μικρή οικονομική δοκιμασία. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ορισμένα προϊόντα ξεχώρισαν για τις εντυπωσιακές τους αυξήσεις.

Πρώτο στη λίστα βρίσκεται το αρνί και το κατσίκι, με άνοδο 67,7%. Η τιμή από περίπου 8 ευρώ το κιλό το 2020 έφτασε σήμερα στα 13,9–14,2 ευρώ.

Ακολουθεί το μοσχάρι, με αύξηση 65,9%, καθώς η μειωμένη παραγωγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση εκτόξευσε τις εισαγωγικές τιμές, ανεβάζοντας το κιλό από τα 10 ευρώ στα 16–17 ευρώ.

Στην τρίτη θέση οι σοκολάτες, με άνοδο 60,9%, λόγω της διεθνούς κρίσης στο κακάο. Η τιμή ανέβηκε από 1 ευρώ περίπου στο 1,60 ευρώ, ενώ και η σκόνη κακάο ακολούθησε με αύξηση 58,3%, από 2,50 στα 4 ευρώ.

Το ελαιόλαδο, με αύξηση 44,28%, επηρεάστηκε από τις κακές χρονιές στην παραγωγή, ανεβαίνοντας από 5,5–6 ευρώ το λίτρο στα 8,5–9 ευρώ.

Αντίστοιχη εικόνα στον καφέ, που κατέγραψε άνοδο 44,37%, εξαιτίας των ακραίων καιρικών συνθηκών σε Βραζιλία και Κολομβία και της αύξησης στο κόστος μεταφορών. Από τα 6,50 ευρώ, η τιμή έφτασε κοντά στα 9,50 ευρώ.

Τα τυριά, με αύξηση 41,4%, επηρεάστηκαν από την εκτίναξη των ζωοτροφών, ανεβαίνοντας από περίπου 8,5 ευρώ στα 12 ευρώ το κιλό.

Στα αυγά, η άνοδος 36,9% (από 2,20 σε 3,10 ευρώ) προήλθε από την άνοδο του ενεργειακού κόστους και των ζωοτροφών.

Το ψωμί ανατιμήθηκε κατά 36,1%, από 0,90 σε 1,25 ευρώ, καθώς το αλεύρι και το κόστος λειτουργίας των φούρνων οδήγησαν σε νέο και δύσκολα αναστρέψιμο επίπεδο τιμών.

Τα νωπά λαχανικά, με άνοδο 36,2%, επηρεάστηκαν έντονα από την κλιματική αστάθεια, με προϊόντα όπως η ντομάτα και το αγγούρι να αυξάνονται σημαντικά.

Οι ανατιμήσεις στη δεύτερη σειρά των προϊόντων αποδεικνύουν ότι η ακρίβεια δεν περιορίστηκε στα ακριβότερα είδη, αλλά επηρέασε και τα καθημερινά τρόφιμα.

Τα ζυμαρικά σημείωσαν άνοδο 35%, λόγω του ακριβότερου σιταριού και της αυξημένης ενεργειακής επιβάρυνσης.

Τα όσπρια αυξήθηκαν κατά 34%, με τις φακές να πηγαίνουν από 1,50 σε 2 ευρώ.

Η ζάχαρη, με άνοδο 32%, αντικατοπτρίζει την ένταση των διεθνών πιέσεων και τα προβλήματα στα αποθέματα.

Το γάλα, με αύξηση 30%, ανέβηκε από 1,10 σε 1,45 ευρώ, επηρεάζοντας σειρά προϊόντων όπως γιαούρτι, τυριά και επιδόρπια.

Στα φρούτα, τα πορτοκάλια κατέγραψαν άνοδο 29%, ενώ οι πατάτες αυξήθηκαν 28%. Το αλεύρι, με άνοδο 27%, επηρέασε ψωμί, ζύμες και ζυμαρικά.

Το γιαούρτι αυξήθηκε κατά 26%, διατηρώντας σταθερά ανοδική τάση.

Οι χυμοί με +25% και το ρύζι με +22% συμπληρώνουν την εικοσάδα των προϊόντων που ανατιμήθηκαν περισσότερο, επιβεβαιώνοντας ότι η ακρίβεια άγγιξε κάθε νοικοκυριό και δεν περιορίστηκε στα «είδη πολυτελείας».

Πώς διαμορφώνονται σήμερα οι τιμές:
Αρνί: από περίπου 15 ευρώ πέρσι, φέτος φτάνει σχεδόν τα 18 ευρώ.
Γαλοπούλα: αύξηση κατά 1 ευρώ, με την πιο ακριβή να αγγίζει τα 13 ευρώ.
Μοσχάρι: ήδη στα 20 ευρώ το κιλό, από 15 ευρώ πέρσι. Η άνοδος είναι ραγδαία, καθώς στα μέσα Νοεμβρίου πωλούνταν με 15–17 ευρώ.

Οι τιμές στα αγαπημένα γλυκά των εορτών
Η αύξηση στις πρώτες ύλες και το ενεργειακό κόστος έχουν εκτοξεύσει τα έξοδα παραγωγής σε ζαχαροπλαστεία και καταστήματα εποχιακών ειδών, μεταφέροντας τις αυξήσεις στον καταναλωτή.
Μελομακάρονα: 20 ευρώ/κιλό
Κουραμπιέδες: 30 ευρώ/κιλό
Δίπλες: 18 ευρώ/κιλό

Υψηλές τιμές για χριστουγεννιάτικο δέντρο και στολίδια
Αυξημένο κόστος καταγράφεται και στον εορταστικό διάκοσμο, από τα δέντρα μέχρι τα λαμπάκια και τις μπάλες. Η αγορά χριστουγεννιάτικου δέντρου αποτελεί την πρώτη βασική δαπάνη. Ένα δέντρο ύψους 2,40 μ. κοστίζει περίπου 125 ευρώ, ενώ η χιονισμένη εκδοχή φτάνει τα 330 ευρώ – χαρακτηριστική της διαφοράς ανάμεσα σε απλό και θεματικό στολισμό.

Για μικρότερη επιλογή, ένα δέντρο 1,80 μ. διατίθεται στα 85 ευρώ, προσφέροντας μια πιο οικονομική λύση.

Χριστουγεννιάτικα λαμπάκια: από 9 έως 30 ευρώ, ανάλογα με μήκος, LED και πυκνότητα. Περισσότερες σειρές για πιο εντυπωσιακό αποτέλεσμα αυξάνουν το συνολικό κόστος.

Μπάλες και στολίδια: μια απλή μπάλα κοστίζει περίπου 2,5 ευρώ, με μέση τιμή 4–5 ευρώ. Ένα σετ 10 μπαλών μπορεί να φτάσει τα 40–50 ευρώ.

Σε πιο πλούσιες επιλογές με πρόσθετα διακοσμητικά, το συνολικό κόστος μπορεί να ξεπεράσει τα 400 ευρώ.

Συνολικά:
Ένας βασικός στολισμός ξεκινά από 150–200 ευρώ, ενώ μια πολυτελής εκδοχή μπορεί να φτάσει ή και να υπερβεί τα 400 ευρώ.