Σύμφωνα με τη WWF, το τροπικό δάσος του Αμαζονίου αποθηκεύει από 90 έως 140 δισ. μετρικούς τόνους άνθρακα και δέχεται ετησίως πάνω από 180 εκατοστά βροχής. Αυτό το οικοσύστημα είναι βασικό στοιχείο των κύκλων νερού και άνθρακα της Γης. Τα τελευταία 100 χρόνια, ωστόσο, τέτοιου είδους δάση έχουν καταστεί ευάλωτα σε ξηρασίες και πυρκαγιές, κυρίως εξαιτίας της αποψίλωσης και της κλιματικής ανισορροπίας. Μόνο το 2024, ο Αμαζόνιος έχασε 28.000 τετρ. χλμ. βλάστησης — μια έκταση ίση με την πολιτεία της Μασαχουσέτης.

Ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι βρισκόμαστε πολύ κοντά σε ένα σημείο καμπής, όπου ολόκληρος ο Αμαζόνιος μπορεί να μεταβληθεί σε σαβάνα. Άλλοι αμφιβάλλουν. Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Geophysical Research Letters εξέτασε το πιθανό μέλλον του δάσους. Ο Άντριου Φρεντ, γεωεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ, τόνισε ότι το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να συμβεί η κατάρρευση, αλλά σε ποιο επίπεδο αλλαγών θα ενεργοποιηθεί.

Με τη χρήση ενός υπολογιστικού μοντέλου που προσομοιώνει την τυπική δυναμική της περιοχής, η ερευνητική ομάδα εντόπισε τρία κρίσιμα όρια:

• Απώλεια 65% της δασικής κάλυψης
• Μείωση 10% στην υγρασία από τον Ατλαντικό
• Πτώση 6% στη βροχόπτωση

Αν ξεπεραστούν αυτοί οι δείκτες, ακόμη και μικρές αλλαγές μπορούν να πυροδοτήσουν την κατάρρευση του οικοσυστήματος.

Τα δέντρα παίζουν ρόλο-κλειδί στην ανακύκλωση της υγρασίας. Αντλούν νερό και το απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα, το οποίο επιστρέφει ως βροχή. Αν όμως μειωθεί η βλάστηση, λιγοστεύει η βροχόπτωση, το έδαφος ξηραίνεται και το δάσος υποβαθμίζεται. Αυτή η αλλαγή μπορεί να επέλθει τόσο από ανθρώπινη επέμβαση όσο και από κλιματικές μεταβολές.

Οι ερευνητές παραδέχονται πως το μοντέλο τους αγνοεί τις γεωγραφικές διαφορές, καθώς εξετάζει μόνο ένα τμήμα του δάσους. Ο Κρις Μπούλτον του Πανεπιστημίου Exeter σημειώνει ότι η θέση της αποψίλωσης είναι κρίσιμη — ειδικά αν αυτή ξεκινά από τις ακτές του Ατλαντικού, επηρεάζοντας την υγρασία προς το εσωτερικό του Αμαζόνιου. Οι επιστήμονες καταλήγουν με σαφή προειδοποίηση: ακόμη και σε σενάρια ήπιας κλιματικής αλλαγής, η συνεχιζόμενη αποψίλωση αρκεί για να αποδιαρθρώσει το σύστημα μέσα στον επόμενο αιώνα. Ο Άντριου Φρεντ τονίζει ότι δεν μπορούμε να περιμένουμε πλήρη κατανόηση πριν δράσουμε: «Η αβεβαιότητα δεν είναι λόγος για αδράνεια».

Σύμφωνα με τους ακτιβιστές, οι ιθαγενείς της φυλής Mashco Piro εθεάθησαν να βγαίνουν από το τροπικό δάσος στο απομακρυσμένο τμήμα τους στον Αμαζόνιο του Περού – στο οποίο διαμένουν- τις τελευταίες εβδομάδες σε μια προσπάθεια να αναζητήσουν τροφή.

Αρκετές εταιρείες υλοτομίας διαθέτουν άδειες μέσα στην περιοχή, ενώ την ίδια στιγμή πάνω από 50 άτομα της φυλής Mashco Piro εμφανίστηκαν τις τελευταίες ημέρες κοντά σε ένα χωριό που κατοικείται από τον λαό Yine, που ονομάζεται Monte Salvado.

Οι Mashco Piro σπάνια εμφανίζονται και δεν επικοινωνούν πολύ με τους Yine ή με καμία άλλη ανθρώπινη φυλή, σύμφωνα με τη Survival International.

«Πρόκειται για μια ανθρωπιστική καταστροφή εν τη γενέσει της - είναι απολύτως ζωτικής σημασίας να εκδιωχθούν οι υλοτόμοι και να προστατευτεί επιτέλους σωστά η περιοχή του Mashco Piro», δήλωσε η διευθύντρια Caroline Pearce.

Μια εταιρεία, η Canales Tahuamanu, έχει κατασκευάσει πάνω από 200 χιλιόμετρα δρόμων για τα φορτηγά της για την εξόρυξη ξυλείας, σύμφωνα με τη Survival International. Η εταιρεία είναι πιστοποιημένη από το Forest Stewardship Council, σύμφωνα με το οποίο διαθέτει 130.000 στρέμματα δασών στο Madre de Dios για την εξαγωγή ξύλου κέδρου και μαόνι, αναφέρει ο ιστότοπος Sky News.

Τα κουτιά, που ονομάζονται «κουρουπίρες» από ένα λαϊκό πλάσμα του δάσους που κυνηγά κυνηγούς και λαθροθήρες, διαθέτουν αθλητικούς αισθητήρες και λογισμικό που έχει εκπαιδευτεί «για να αναγνωρίζει τους ήχους αλυσοπρίονων και τρακτέρ ή οτιδήποτε μπορεί να προκαλέσει αποψίλωση των δασών», δήλωσε στο AFP ο υπεύθυνος του έργου Τιάγκο Αλμέιδα.

«Καταγράψαμε τον ήχο των αλυσοπρίονων και των τρακτέρ στο δάσος. Στη συνέχεια, όλοι οι ήχοι που συλλέχθηκαν διαβιβάστηκαν στην ομάδα τεχνητής νοημοσύνης για να εκπαιδευτεί για το πρόγραμμα ώστε να αναγνωρίζει μόνο αυτούς τους ήχους και όχι τους χαρακτηριστικούς ήχους του δάσους, όπως τα ζώα, τη βλάστηση και τη βροχή», εξήγησε.

Μόλις αναγνωριστεί, οι λεπτομέρειες της απειλής μπορούν στη συνέχεια να μεταδοθούν σε ένα κεντρικό σημείο και να αναπτυχθούν «πράκτορες» για την αντιμετώπισή της.

Σε αντίθεση με τα δορυφορικά δεδομένα, τα οποία αποκαλύπτουν την αποψίλωση των δασών μόνο εκ των υστέρων, οι κουρουπίρες μπορούν να ανιχνεύσουν «όταν αρχίζει η καταστροφή», πρόσθεσε.

Οι αισθητήρες μοιάζουν με μικρά μόντεμ του Διαδικτύου, αλλά στην πραγματικότητα είναι ασύρματοι και μπορούν να αναμεταδίδουν δεδομένα έως και ένα χιλιόμετρο μέσω δορυφόρου σε άλλα μέλη ενός δικτύου.

Τα κουτιά πήραν το όνομά τους από την Κουρουπίρα, ένα πλάσμα σε ορισμένες λαϊκές παραδόσεις των ιθαγενών που έχει τα πόδια του γυρισμένα προς τα πίσω για να μπερδεύει τους κυνηγούς που καταδιώκει.

Η ομάδα αναζητά τώρα περισσότερη χρηματοδότηση για να προσθέσει εκατοντάδες ακόμη αισθητήρες στο σύστημα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που θα μπορούν να ανιχνεύουν τον καπνό και τη θερμότητα από τις δασικές πυρκαγιές.

Ο πρόεδρος Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα έχει υποσχεθεί να τερματίσει την παράνομη αποψίλωση των δασών στον Αμαζόνιο έως το 2030.

Ο ακροδεξιός προκάτοχός του Ζαΐρ Μπολσονάρου είχε προεδρεύσει σε μια αύξηση άνω του 75 % της μέσης ετήσιας αποψίλωσης του Αμαζονίου σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία.

Η κατασκευή κάθε αισθητήρα κοστίζει περίπου 200-250 ευρώ.