Η έρευνα παρουσιάζει στατιστικά στοιχεία για το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων - Gender Pay Gap (GPG) που χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση των μισθολογικών ανισορροπιών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Το Χάσμα Αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών ορίζεται ως η διαφορά μεταξύ των μέσων ακαθάριστων ωριαίων αποδοχών ανδρών και γυναικών, εκφρασμένη ως ποσοστό των μέσων ακαθάριστων ωριαίων αποδοχών των ανδρών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, για τα έτη 2022, 2023, 2024 το Χάσμα Αμοιβών (δηλαδή το ποσοστό κατά το οποίο οι ακαθάριστες ωριαίες αποδοχές των ανδρών είναι μεγαλύτερες από αυτές των γυναικών) παραμένει σχετικά σταθερό στο σύνολο της οικονομίας στο 13,4% το 2022 και το 2024 ενώ το 2023 ήταν 13,6%.

Μεταξύ των τομέων οικονομικής δραστηριότητας, το μεγαλύτερο Χάσμα Αμοιβών παρατηρείται στον τομέα Ενημέρωση και Επικοινωνία: Κατά 24,5%, 24,9% και 25,3% για τα έτη 2022, 2023 και 2024 αντίστοιχα είναι χαμηλότερες οι ακαθάριστες ωριαίες αποδοχές των γυναικών έναντι των ανδρών.

Το μικρότερο μισθολογικό χάσμα και με αντίθετο πρόσημο (δηλαδή οι ακαθάριστες ωριαίες αποδοχές των ανδρών είναι χαμηλότερες από των γυναικών) καταγράφεται στον τομέα Παροχή Νερού, Επεξεργασία Λυμάτων, Διαχείριση Αποβλήτων και Δραστηριότητες Εξυγίανσης, με -4,8%, -4,4% και -5,5% για τα έτη 2022, 2023 και 2024 αντίστοιχα.

Χάσμα Αμοιβών ανά ηλικιακή ομάδα

Το μεγαλύτερο Χάσμα Αμοιβών παρατηρείται στην ηλικιακή ομάδα 65+, με 27,1%, 25,1% και 21,5% για τα έτη 2022, 2023 και 2024 αντίστοιχα. Το μικρότερο μισθολογικό χάσμα και με αντίθετο πρόσημο (δηλαδή οι ακαθάριστες ωριαίες αποδοχές των ανδρών είναι χαμηλότερες από των γυναικών) καταγράφεται στην ηλικιακή ομάδα κάτω των 25 ετών, με -3,7%, -4,4% και -3,4% για τα έτη 2022, 2023 και 2024 αντίστοιχα.

Η ΕΛΣΤΑΤ επισημαίνει ότι για τον υπολογισμό του Χάσματος Αμοιβών τα δεδομένα προέρχονται από επιχειρήσεις με 10 ή περισσότερους εργαζομένους που δραστηριοποιούνται στους τομείς Β-Σ, εξαιρουμένου του Ξ (Δημόσια Διοίκηση και Άμυνα, Υποχρεωτική Κοινωνική Ασφάλιση), βάσει της ονοματολογίας δραστηριοτήτων NACE Αναθ. 2.

Σε αυτό το πλαίσιο, η νομοθεσία προβλέπει ειδικούς κανόνες αποζημίωσης, τόσο για όσους δεν εργάζονται όσο και για όσους απασχολούνται τις ημέρες αυτές. Οι συγκεκριμένες αργίες λειτουργούν ως «μοχλός» πρόσθετης αμοιβής και ειδικής μεταχείρισης, ιδίως όταν μια επιχείρηση λειτουργεί και απαιτείται η παρουσία προσωπικού.

Τι συμβαίνει όταν η επιχείρηση δεν ανοίγει

Κατά κανόνα, στις ημέρες υποχρεωτικής αργίας οι επιχειρήσεις παραμένουν κλειστές και οι εργαζόμενοι λαμβάνουν κανονικά τις αποδοχές τους. Οι εργαζόμενοι με ημερομίσθιο πληρώνονται το συνηθισμένο ημερομίσθιό τους, χωρίς καμία προσαύξηση. Αντίστοιχα, όσοι αμείβονται με μηνιαίο μισθό λαμβάνουν κανονικά τον μισθό τους, χωρίς πρόσθετη αμοιβή για την ημέρα της αργίας.

Σε αυτή την περίπτωση, δεν υπάρχει καμία οικονομική απώλεια για τον εργαζόμενο. Οι ημέρες αυτές δεν αφαιρούνται από την ετήσια άδεια και δεν μπορούν να αντικατασταθούν με ρεπό ή άλλη ημέρα ανάπαυσης, διασφαλίζοντας πλήρως το δικαίωμα στην ξεκούραση.

Τι ισχύει όταν η επιχείρηση λειτουργεί

Όταν μια επιχείρηση λειτουργεί νόμιμα σε ημέρα υποχρεωτικής αργίας και απασχολεί προσωπικό, εφαρμόζονται ειδικές προσαυξήσεις. Οι εργαζόμενοι που εργάζονται λαμβάνουν προσαύξηση 75% επί του νομίμου ωρομισθίου για τις ώρες απασχόλησης.

Για τους εργαζόμενους με ημερομίσθιο, η αμοιβή είναι διπλά ευνοϊκή: λαμβάνουν τόσο το κανονικό ημερομίσθιο της ημέρας όσο και την προσαύξηση 75% επί του νομίμου ωρομισθίου για τις ώρες εργασίας.

Αντίστοιχα, οι εργαζόμενοι με μηνιαίο μισθό που απασχολούνται στις ημέρες αυτές δικαιούνται την ίδια προσαύξηση 75% επί του νομίμου ωρομισθίου για τις ώρες που εργάστηκαν, γεγονός που αυξάνει αισθητά τη συνολική τους αποζημίωση.

Άλλες πρακτικές και ιδιαίτερες περιπτώσεις

Η νομοθεσία προβλέπει επιπλέον δικαιώματα όταν η απασχόληση υπερβαίνει συγκεκριμένα όρια. Αν ένας εργαζόμενος εργαστεί πάνω από πέντε ώρες σε Κυριακή ή υποχρεωτική αργία, ο εργοδότης οφείλει να του χορηγήσει αναπληρωματική ημέρα ανάπαυσης (ρεπό) διάρκειας 24 ωρών σε επόμενη εργάσιμη ημέρα της ίδιας εβδομάδας.

Παράλληλα, εφόσον οι συνολικές ώρες εργασίας της εβδομάδας ξεπεράσουν τις 40 ώρες, εφαρμόζονται οι κανόνες για υπερεργασία και υπερωρίες, με αντίστοιχη πρόσθετη αμοιβή.

Τέλος, όπου ισχύουν ευνοϊκότεροι όροι μέσω συλλογικών συμβάσεων, κανονισμών εργασίας ή επιχειρησιακής πρακτικής, αυτοί υπερισχύουν του γενικού πλαισίου, προσφέροντας πρόσθετες παροχές, υψηλότερες αμοιβές ή επιπλέον χρόνο ανάπαυσης στους εργαζόμενους.

Οι απαντήσεις βρίσκονται σε συγκριτική έρευνα του Δικτύου ΕΥΡΥΔΙΚΗ, του Ευρωπαϊκού Δικτύου Πληροφόρησης για την οργάνωση και τη λειτουργία των εκπαιδευτικών συστημάτων στην Ευρώπη, η οποία δημοσιεύθηκε πρόσφατα στη σειρά σχετικών εκθέσεων Facts & figures και αναφέρεται στη διετία 2021-2022.

Ενδιαφέροντα ευρήματα και βασικά συμπεράσματα της έρευνας «Ευρυδίκη»

Σημαντικές διαφορές σημειώνονται μεταξύ των Ευρωπαϊκών κρατών σε ό,τι αφορά τις θεσμοθετημένες αμοιβές για τους νεοδιοριζόμενους εκπαιδευτικούς: το μικτό ετήσιο εισόδημα του κυμαίνεται μεταξύ 11.000 και 59.000 ευρώ. Στις χαμηλότερες θέσεις οι Έλληνες.

Οι θεσμοθετημένες αμοιβές των εκπαιδευτικών παρουσιάζουν διαφορετική δυναμική σε ό,τι αφορά την προοπτική αυξήσεων στην πορεία της καριέρας τους. Ανάλογα με τη χώρα, η αύξηση στους μισθούς των εκπαιδευτικών κατά τη θητεία τους, από την πρόσληψη έως τη συνταξιοδότησή τους δηλαδή, ξεκινά από μόλις 14% στην Αλβανία ενώ ‘σκαρφαλώνει’ στο 143% στην Κύπρο. Για να αγγίξουν την ανώτατη μισθολογική βαθμίδα οι εκπαιδευτικοί, θα πρέπει να έχουν εργαστεί, κατά μέσο όρο, 12 χρόνια στη Δανία και την Ολλανδία αλλά 42 χρόνια στην Ουγγαρία. Στην Ιρλανδία, την Κύπρο, την Ολλανδία και την Πολωνία, οι αρχικοί μισθοί των εκπαιδευτικών μπορεί να αυξηθούν περισσότερο από 60% μέσα στην πρώτη δεκαπενταετία, με περαιτέρω προοπτικές αυξήσεων τα υπόλοιπα χρόνια της θητείας τους.

Το ετήσιο εισόδημα εκπαιδευτικών όλων των βαθμίδων το διάστημα 2014/2015 - 2021/2022 συρρικνώθηκε σε Βέλγιο, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Κύπρο, Πορτογαλία, Φινλανδία, Νορβηγία. Αντίθετα, μέσα στην τελευταία εξαετία σημειώθηκε άνοδος έως και 30% στους μισθούς των Βούλγαρων, Λιθουανών, Σέρβων και Λετονών εκπαιδευτικών.

Ο μισθός των εκπαιδευτικών συνδέεται, κατά κανόνα, με το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εθνικό εισόδημα. Πιο απλά, όσο υψηλότερο είναι το κατά κεφαλήν εισόδημα, τόσο υψηλότερος είναι και ο μέσος όρος των μισθών των εκπαιδευτικών – αυτό ισχύει σε 13 εκπαιδευτικά συστήματα. Στην Ελλάδα, ωστόσο, όπως και στην Εσθονία, Ιρλανδία, Λετονία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σουηδία και Νορβηγία, ο μέσος μισθός του εκπαιδευτικού είναι χαμηλότερος από το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εθνικό εισόδημα.

Ο χαμηλότερος μέσος μισθός των διευθυντών σχολείων με δεκαπενταετή εμπειρία, καταγράφεται στο γαλλόφωνο Βέλγιο και στην Αλβανία.

Ευρωπαϊκό στρατηγικό πλάνο συνεργασιών στο χώρο της εκπαίδευσης και μισθολογική επαναξιολόγηση μέχρι το 2025

Οι προκλήσεις πολλές, όπως και οι παράμετροι, που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε όλα τα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα. Τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όσο και το Συμβούλιο της Ευρώπης φιλοδοξούν μέχρι το 2025 να διαμορφώσουν ένα στρατηγικό πλάνο για ευρωπαϊκές συνεργασίες στο χώρο της εκπαίδευσης και της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, επαναξιολογώντας κοινωνικά αλλά και μισθολογικά το λειτούργημα του δασκάλου, ώστε να καταστεί πιο ελκυστικό για τους νέους και μάλιστα, τους καλύτερα καταρτισμένους από αυτούς.

Το ύψος των απολαβών, αποτελεί αναμφίβολα σημείο-κλειδί στο να αποτελέσει ‘πόλο έλξης’ για τους νέους, που επιθυμούν να εργαστούν στο χώρο της εκπαίδευσης. Οι εργασιακές συνθήκες, οι προοπτικές σταδιοδρομίας, οι ευκαιρίες επαγγελματικής ανάπτυξης, είναι ορισμένα από τα πιο ισχυρά κίνητρα. Ειδικά, σε μία εποχή, που σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες παρατηρείται έλλειψη εκπαιδευτικών όπως και απόσυρση πολλών από την αγορά εργασίας λόγω συνταξιοδότησης. Επομένως, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία η κινητροδότηση των εκπαιδευτικών, τόσο εκείνων που ήδη υπηρετούν, όσο και των υποψηφίων.

Σημαντικές οι μισθολογικές διαφορές μεταξύ των νεοδιόριστων εκπαιδευτικών ανά την Ευρώπη

Το σύνολο των θεσμοθετημένων ετήσιων αποδοχών για τους Ευρωπαίους εκπαιδευτικούς, συμπεριλαμβανομένων επιδομάτων και δώρων, κυμαίνεται μεταξύ 11.000 και 59.000 ευρώ. Σε οκτώ χώρες-μέλη της ΕΕ καταγράφονται οι χαμηλότερες αμοιβές – μεταξύ αυτών, η Ελλάδα. Συγκεκριμένα, μαζί με τη χώρα μας, κάτω από 20.000 ευρώ το χρόνο συγκεντρώνουν ετησίως ως εισόδημα οι νέοι εκπαιδευτικοί στη Βουλγαρία, την Εσθονία, τη Λετονία, την Ουγγαρία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία. Σε χαμηλά επίπεδα βρίσκονται ακόμη η Αλβανία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία. Στον αντίποδα, οι καλύτερα αμειβόμενοι νεοπροσλαμβανόμενοι εκπαιδευτικοί με μισθούς, που ξεπερνούν τα 34.000 ευρώ ετησίως, είναι στη Γερμανία, στο Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, την Αυστρία, την Ελβετία. Ιδιαίτερα στη Γερμανία, οι αποδοχές ξεπερνούν τις 50.000 ευρώ για όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες. Το ποσό αυτό ξεπερνούν, επίσης, οι εκπαιδευτικοί της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στο Λουξεμβούργο αλλά και στο Λουξεμβούργο.

Το 2015, ήτοι το έτος πριν η Βρετανία ψηφίσει υπέρ της αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση, κανείς στο τμήμα της τράπεζας που εδρεύει στη Φρανκφούρτη δεν πήρε σπίτι, το οποίο να άξιζε πάνω από 1 εκατομμύριο ευρώ (1,09 εκατομμύρια δολάρια). Μέχρι το 2019 υπήρχαν εννέα και μέχρι το 2021, το τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα, ο αριθμός αυξήθηκε σε 85. Μάλιστα επτά στελέχη έφτασαν τα 3,5 εκατομμύρια ευρώ.

Άνοδος στην ανώτερη κλίμακα

Η εκρηκτική ανάπτυξη στις υψηλότερες κλίμακες των εισοδημάτων αναδεικνύει μερικές τάσεις. Μετά το Brexit, η JPMorgan έχει μετατρέψει το τμήμα της στη Γερμανία σε μια πιο ουσιαστική θυγατρική με έδρα την ΕΕ. Το προσωπικό της μοιράζεται σε 14 τοποθεσίες στην Ευρώπη, αλλά και στο Λονδίνο. Και η αμερικανική τράπεζα έχει προσθέσει καλά αμειβόμενα στελέχη στο Παρίσι και τη Φρανκφούρτη και προσωπικό πωλήσεων σε πόλεις σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Την ίδια εξαετία, οι υψηλές αποδοχές στην κύρια επιχείρηση της JPMorgan στο Λονδίνο αυξήθηκαν μόλις 4% σε 312.

Αυτή την εβδομάδα συμπληρώνονται τρία χρόνια από το Brexit, και ενώ οι προειδοποιήσεις για απώλεια δεκάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας στο Λονδίνο αποδείχθηκαν άστοχες, ο τραπεζικός κλάδος έχει ευθυγραμμιστεί. Τράπεζες, όπως η Goldman Sachs Group Inc., η Morgan Stanley και η JPMorgan έχουν ενισχύσει τις δραστηριότητές τους στην ΕΕ.

Αυτό σήμαινε μετακίνηση ή δημιουργία νέων υψηλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας εντός του ευρωπαϊκού μπλοκ. Ο αριθμός των τραπεζιτών και των στελεχών εντός της ΕΕ που πήραν σπίτια άνω του 1 εκατομμυρίου ευρώ αυξήθηκε κατά 42% το 2021 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, ανέφερε η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών τον Ιανουάριο. Ο τελευταίος αριθμός, στα 1.957, είναι ο υψηλότερος που έχει καταγραφεί και σημειώθηκε καθώς οι εταιρείες  έλαβαν αύξησαν τα έσοδά τους και οι επενδυτικές τράπεζες μετέφεραν προσωπικό εντός της Ευρώπης.

Η καθίζηση των αμοιβών την δεκαετία της κρίσης είναι γνωστή, αλλά η πλήρης απεικόνισή της έγινε σε έρευνα – μελέτη του Κοινωνικού Πολυκέντρου της ΑΔΕΔΥ στην οποία καταγράφεται με ακρίβεια η αρνητική εξέλιξη των αποδοχών στο δημόσιο τομέα.

Η εξέλιξη του ονομαστικού μισθού των δημοσίων υπαλλήλων κατά την περίοδο 2010 έως 2020 δεν διαφέρει σημαντικά από την εξέλιξη των μισθών του συνόλου εργαζομένων, σημειώνει η μελέτη του Πολυκέντρου της ΑΔΕΔΥ, ενώ υπογραμμίζεται ότι οι εργαζόμενοι στον δημόσιο τομέα παραμένουν με καθηλωμένες αμοιβές, αφού δεν έλαβαν – ούτε καν – τις περιορισμένες αυξήσεις που δόθηκαν στις αρχές του 2022 στον ιδιωτικό τομέα.

Ο μέσος μισθός των εργαζομένων στον δημόσιο τομέα μειώθηκε – την δεκαετία 2010 – 2020 – κατά 15,2% (από 1.271,6 σε 1078,4 ευρώ), ενώ ο μέσος μισθός στον ιδιωτικό τομέα μειώθηκε κατά 16,1% (από 954,5 σε 801 ευρώ).

Το «ψαλίδι» στο μισθό ανά κατηγορία

Οι μειώσεις μισθών ανά επαγγελματική κατηγορία του δημοσίου είναι οι εξής:

Μείωση 11,2%  στα ανώτερα διευθυντικά και διοικητικά στελέχη, με το μισθό από 1.632 να μειώνεται σε 1.449 ευρώ.

Μείωση 15,8% στους επιστήμονες (γιατροί, δάσκαλοι, καθηγητές, κτλ) δηλαδή από 1.366 σε 1.150 ευρώ.

Μείωση 13,4% στους τεχνικούς από 1.265 σε 1.096 ευρώ και στους υπαλλήλους γραφείου, μείωση 15,3%, δηλαδή ο μισθός διαμορφώθηκε από 1.196 σε 1.013 ευρώ.

Διερύνονται οι ανισότητες

Οι μέσοι μισθοί τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες υποχωρούν (την περίοδο 2010-2020) ενώ συγχρόνως η απόσταση ανάμεσα στο μισθό κατά φύλο αυξάνει.

Πιο συγκεκριμένα, παρατηρούμε ότι ο μέσος μισθός για τους άνδρες δημόσιους υπαλλήλους υποχωρεί κατά 14,7% από 1326 ευρώ σε 1131 ευρώ, ενώ αντίστοιχα για τις γυναίκες υποχωρεί κατά 15,4% από 1210 ευρώ σε 1024 ευρώ.

Ως αποτέλεσμα της ταυτόχρονης αυτής υποχώρησης ο μέσος μισθός για τις γυναίκες από 92,1% του αντίστοιχου για τους άνδρες το 2010 υποχωρεί στο 90,6%. Με άλλα λόγια, η κρίση οδηγεί σε αύξηση της απόκλισης των μισθών κατά φύλο.

Η ανισότητα επεκτείνεται και στη σχέση μισθού με το εκπαιδευτικό επίπεδο του εργαζόμενο.

Το 2010 η αμοιβή για πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ήταν αυξημένη κατά 18,1% σε σχέση με αυτό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ κατά το 2020 η επιπλέον αμοιβή περιορίστηκε σε ένα πρόσθετο 10,5% σε σχέση με το πτυχίο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Τέλος, εξετάζοντας την εξέλιξη της κατανομής των μισθών παρατηρείται ότι το ποσοστό των δημοσίων υπαλλήλων που λαμβάνει μισθό από 1.100 έως 1.300 ευρώ αυξάνει οριακά από 29% σε 32%.

Αντιθέτως, οι δημόσιοι υπάλληλοι που λαμβάνουν από 1.300 έως 1.600 ευρώ μειώνονται από 27% του συνόλου σε 17%, και οι υπάλληλοι που λαμβάνουν πάνω από 1.600 ευρώ μειώνονται από 15% σε 6%.

Στην αντίπερα όχθη, οι υπάλληλοι που λαμβάνουν από 1.000 έως 1.100 ευρώ αυξάνονται από 11% σε 16% του συνόλου, όσοι λαμβάνουν από 900 έως 1.000 ευρώ αυξάνονται από 6% σε 10%, ενώ για επίπεδο μισθού κάτω από 900 αυξάνονται από 12% σε 20%.

Με άλλα λόγια, παρατηρείται σημαντική μετατόπιση προς τα κάτω των εισοδημάτων των δημοσίων υπαλλήλων.