Σύμφωνα με το Bloomberg, οι συζητήσεις βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, εξακολουθεί να εκταμιεύει κεφάλαια από το υφιστάμενο πρόγραμμα δανείων, ανέφεραν οι ίδιες πηγές, μιλώντας ανώνυμα λόγω του ιδιωτικού χαρακτήρα του σχεδιασμού. Οι αξιωματούχοι αναμένουν επίσης ότι θα απομείνουν αρκετά δισεκατομμύρια ευρώ από το ταμείο, λόγω αποκλίσεων μεταξύ των αιτημάτων των χωρών και των τελικών συμβάσεων.

Ωστόσο, μόλις τα κεφάλαια εξαντληθούν την άνοιξη, η Επιτροπή θα αξιολογήσει τη διαδικασία και θα εξετάσει τη σκοπιμότητα ενός νέου γύρου χρηματοδότησης, που ενδέχεται να περιλαμβάνει και ένα δεύτερο πρόγραμμα δανείων, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.

Οι συνομιλίες αντικατοπτρίζουν την επιθυμία της ΕΕ να αυξήσει γρήγορα την εγχώρια αμυντική παραγωγή, προκειμένου να προστατευθεί από την επιθετική πολιτική της Ρωσίας, καθώς και από την πρόθεση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να περιορίσει τις αμερικανικές δεσμεύσεις ασφαλείας στην Ευρώπη.

Πέρυσι, η ΕΕ δημιούργησε το πρόγραμμα δανείων για να ενθαρρύνει την κοινή προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού και να απλοποιήσει τις διαδικασίες μετακίνησης στρατιωτικού υλικού σε ολόκληρη την ήπειρο. Το πρόγραμμα ονομάστηκε «SAFE».

Το σχέδιο προέβλεπε ότι η Επιτροπή θα αντλούσε κεφάλαια από τις κεφαλαιαγορές και θα τα διέθετε ως δάνεια, ώστε τα κράτη να αγοράσουν συγκεκριμένα προϊόντα που λείπουν από την ευρωπαϊκή ήπειρο, όπως πύραυλοι, χερσαίος εξοπλισμός και συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας.

Η πρόταση αποδείχθηκε ιδιαίτερα δημοφιλής: οι πρωτεύουσες των κρατών-μελών υπέβαλαν αρχικά αιτήματα ύψους 190 δισ. ευρώ. Στη συνέχεια, η Επιτροπή ενέκρινε περίπου 150 δισ. ευρώ και ζήτησε από τις χώρες να καταρτίσουν σχέδια δαπανών. Το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ επεξεργάζεται τώρα αυτά τα σχέδια και εκταμιεύει τα χρήματα υπό τη μορφή μακροπρόθεσμων, χαμηλότοκων δανείων.

Τις τελευταίες ημέρες, η Επιτροπή ενέκρινε τα σχέδια 19 χωρών, ενώ απομένουν ακόμη ορισμένες.

«Η Επιτροπή αξιολογεί επί του παρόντος τα εθνικά σχέδια SAFE των τριών εναπομεινάντων κρατών-μελών», δήλωσε σε ανακοίνωσή του ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Τόμας Ρενιέ. «Δεν θα κάνουμε εικασίες σε αυτό το στάδιο για ένα πιθανό δεύτερο ταμείο SAFE».

Επειδή ορισμένα από τα σχέδια δαπανών απαιτούν τελικά λιγότερα χρήματα από όσα είχαν αρχικά εγκριθεί, είναι πιθανό να υπάρξουν αδιάθετα κεφάλαια που θα μπορέσει να κατανείμει η Επιτροπή, ανέφεραν οι ίδιες πηγές. Οι αξιωματούχοι εργάζονται ήδη πάνω σε αυτή τη διαδικασία.

Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα εξετάσει τις επιλογές της για την παροχή πρόσθετων πόρων, με ένα νέο πρόγραμμα δανείων να αποτελεί μία από τις πιθανές λύσεις, πρόσθεσαν οι πηγές.

Η ανακατεύθυνση δισεκατομμυρίων ευρώ από τη χρηματοδότηση έργων για την προστασία από πλημμύρες, ξηρασίες και κυκλώνες σε φτωχότερες χώρες ενδέχεται να τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό, να αυξήσει τις μεταναστευτικές ροές και να αποδυναμώσει τη θέση της Ευρώπης στη διεθνή σκηνή.

«Εξαρτόμαστε αμοιβαία από αυτές τις χώρες», τονίζει ο Γκάρεθ Ρέντμοντ-Κινγκ, επικεφαλής διεθνών προγραμμάτων στο Energy and Climate Intelligence Unit.

Οικονομικές επιπτώσεις

Η απόφαση της Ευρώπης να μειώσει την αναπτυξιακή βοήθεια έχει ευρύτερες οικονομικές συνέπειες, καθώς πολλές χώρες που εξάγουν πρώτες ύλες στην ευρωπαϊκή αγορά θα μείνουν χωρίς προστασία από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. «Λιγότερη προστασία από φυσικές καταστροφές σημαίνει υψηλότερες τιμές για βασικά προϊόντα, από τον καφέ και το κακάο μέχρι τις μπανάνες», προειδοποιεί ο Ρέντμοντ-Κινγκ.

Το Ηνωμένο Βασίλειο εισάγει το 40% των τροφίμων του από το εξωτερικό, με το 50% αυτών να προέρχεται από περιοχές που πλήττονται από την κλιματική αλλαγή. Οι περικοπές χρηματοδότησης αναμένεται να επιδεινώσουν τη διαθεσιμότητα και τις τιμές βασικών αγαθών, δημιουργώντας πληθωριστικές πιέσεις.

Η μείωση της αναπτυξιακής βοήθειας από τις δυτικές κυβερνήσεις κινδυνεύει να αφήσει κενό σε στρατηγικά σημαντικές περιοχές, το οποίο θα μπορούσε να καλυφθεί από ανταγωνιστικές δυνάμεις, όπως η Ρωσία.

«Ο κόσμος έχει αλλάξει ριζικά τον τελευταίο μήνα και είναι σαφές ότι πρέπει να αυξήσουμε τις αμυντικές δαπάνες», επισημαίνει ο Ρέντμοντ-Κινγκ. «Όμως, με το να περικόπτουμε την κλιματική βοήθεια, αποσύρουμε ένα στοιχείο σταθερότητας από αναπτυσσόμενες χώρες, αφήνοντας περιθώρια για παρεμβάσεις από τη Ρωσία».

Αθέτηση δεσμεύσεων και επενδυτική στροφή

Η ανατροπή των κλιματικών προγραμμάτων έρχεται μόλις τρεις μήνες μετά τη Σύνοδο COP29 στο Μπακού, όπου οι πλούσιες χώρες δεσμεύτηκαν να παρέχουν 300 δισ. δολάρια ετησίως για την κλιματική προσαρμογή φτωχότερων κρατών. Τώρα, αυτή η υπόσχεση τίθεται εν αμφιβόλω.

«Θα είναι πολύ δύσκολο να τηρηθούν οι δεσμεύσεις που υπεγράφησαν στο Μπακού», δηλώνει ο Ρέντμοντ-Κινγκ. Παράλληλα, οι επενδυτές στρέφουν την πλάτη σε μετοχές που συνδέονται με την κλιματική χρηματοδότηση. Ο δείκτης S&P Global Clean Energy έχει σημειώσει πτώση 40% από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.

Σύμφωνα με το Bloomberg, οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί για το εάν οι κυβερνήσεις της Γηραιάς Ηπείρου θα καταφέρουν να βρουν ισορροπία μεταξύ των στρατιωτικών τους αναγκών και των δεσμεύσεών τους για ένα βιώσιμο μέλλον. Αυτό που φαίνεται σίγουρο, όμως, είναι ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες και η παγκόσμια οικονομία θα αισθανθούν άμεσα τις επιπτώσεις αυτής της μεταστροφής.

Όπως αναφέρεται στο δημοσίευμα, η Κομισιόν μελετά την ένταξη δαπανών για τη μισθοδοσία των ενόπλων δυνάμεων και τη συντήρηση εξοπλισμού στην κατηγορία εξόδων που δεν προσμετρώνται στον προσδιορισμό του κενού στον προϋπολογισμό των κρατών μελών.

Πρόκειται για κίνηση που, εφόσον υλοποιηθεί, θα περιόριζε τους δημοσιονομικούς περιορισμούς που προβλέπει το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας, επιτρέποντας στις χώρες της ΕΕ να διαθέσουν περισσότερους πόρους για την ενίσχυση της άμυνάς τους δίχως να κινδυνεύσουν άμεσα με υπαγωγή στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είναι επί χρόνια ένας από τους κύριους υπέρμαχους της αναθεώρησης των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ και της στενότερης διακρατικής συνεργασίας για την τόνωση της ευρωπαϊκής άμυνας.

Την προηγούμενη εβδομάδα, με αφορμή την άτυπη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου με αντικείμενο την άμυνα, ο πρωθυπουργός έγραψε σε άρθρο του στους «Financial Times» πως οι αμυντικές δαπάνες «θα πρέπει να εξαιρεθούν από τους δημοσιονομικούς στόχους εκ των προτέρων», προσθέτοντας ότι αυτό «θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να ξοδεύουν περισσότερα για την άμυνα, διατηρώντας παράλληλα τη δημοσιονομική αξιοπιστία» και χαμηλό κόστος δανεισμού από τις αγορές.

Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία, ο ρωσικός αναθεωρητισμός και σειρά κρίσεων στη Μέση Ανατολή και την υποσαχάρια Αφρική έχουν αναδείξει τη χρόνια υποεπένδυση τόσο στις στρατιωτικές δυνατότητες όσο και στην αμυντική βιομηχανία της Ευρώπης. Το πρόβλημα επιδεινώθηκε μετά την επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, με δεδομένη την αμφίβολη δέσμευση του αμερικανού προέδρου στη συλλογική άμυνα των μελών του NATO και τη δριμεία κριτική που συχνά ασκεί στην ΕΕ.

Στις ελληνικές προτάσεις για την ευρωπαϊκή άμυνα περιλαμβάνεται επίσης η σύσταση κοινού ενός ταμείου, με «δύναμη πυρός» τουλάχιστον 100 δισεκ. ευρώ, που θα χρηματοδοτηθεί μέσω κοινού δανεισμού, ώστε να διοχετευτούν πρόσθετοι πόροι σε κομβικές αμυντικές επενδύσεις. Την περασμένη άνοιξη ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Πολωνός ομόλογός του Ντόναλντ Τουσκ πρότειναν ως εμβληματικό κοινό έργο την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού συστήματος αεράμυνας.

Ορισμένα «φειδωλά» κράτη της ΕΕ, όπως η Γερμανία, εμφανίζονται έως τώρα επιφυλακτικά απέναντι στην πρόταση για έκδοση κοινού χρέους για την ευρωπαϊκή άμυνα.