Γιατί ξεπουλούν τα ομόλογα

Όταν οι επενδυτές πουλούν μαζικά κρατικά ομόλογα, οι τιμές τους υποχωρούν και οι αποδόσεις τους ανεβαίνουν. Αυτή ακριβώς η κίνηση καταγράφεται σήμερα σε μεγάλο μέρος της παγκόσμιας αγοράς.

Ο βασικός φόβος είναι ότι η νέα άνοδος των ενεργειακών τιμών μπορεί να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό και να υποχρεώσει τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες να διατηρήσουν τα επιτόκια υψηλά για περισσότερο ή ακόμη και να προχωρήσουν σε νέες αυξήσεις.

Το ακριβότερο πετρέλαιο μεταφέρεται στο κόστος μεταφορών, παραγωγής και τελικά στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές. Έτσι, οι αγορές επανατιμολογούν ήδη τις προσδοκίες τους για τη μελλοντική πορεία των επιτοκίων.

Ιαπωνία: Στο 3% το 10ετές για πρώτη φορά από το 1996

Η πιο εντυπωσιακή κίνηση καταγράφεται στην Ιαπωνία.

Η απόδοση του 10ετούς ιαπωνικού κρατικού ομολόγου έφτασε το 3%, επίπεδο που είχε να καταγραφεί από τον Σεπτέμβριο του 1996.

Πρόκειται για τεράστια αλλαγή για μια οικονομία που επί δεκαετίες ήταν συνώνυμη με τα μηδενικά ή ακόμη και αρνητικά επιτόκια.

Η απόδοση του 10ετούς ιαπωνικού τίτλου έχει υπερτριπλασιαστεί μέσα σε περίπου δύο χρόνια, καθώς οι επενδυτές βλέπουν υψηλότερο πληθωρισμό και αυξανόμενη πιθανότητα ταχύτερων αυξήσεων επιτοκίων από την Τράπεζα της Ιαπωνίας.

Στα ύψη και τα αμερικανικά ομόλογα

Οι πιέσεις είναι έντονες και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς Treasury κινείται κοντά στο 4,8%, ενώ οι μακροπρόθεσμοι τίτλοι έχουν βρεθεί σε επίπεδα που δεν είχαν εμφανιστεί εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες.

Η εικόνα αυτή επηρεάζει άμεσα και τη Wall Street, καθώς οι υψηλότερες αποδόσεις των κρατικών ομολόγων κάνουν τις μετοχές λιγότερο ελκυστικές σε σχετικούς όρους.

Οι πιέσεις είναι μεγαλύτερες στις τεχνολογικές εταιρείες, επειδή οι αποτιμήσεις τους στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στα κέρδη που αναμένονται τα επόμενα χρόνια.

Η Ευρώπη πληρώνει ακριβότερα

Ανάλογη εικόνα διαμορφώνεται στην Ευρώπη, όπου οι αποδόσεις των κρατικών τίτλων έχουν αυξηθεί σημαντικά.

Το γερμανικό 10ετές Bund, το βασικό σημείο αναφοράς της Ευρωζώνης, έχει κινηθεί σε επίπεδα άνω του 3,3%, τα υψηλότερα εδώ και περίπου 15 χρόνια.

Στη Βρετανία οι πιέσεις είναι ακόμη εντονότερες, με το κόστος μακροπρόθεσμου δανεισμού να βρίσκεται σε επίπεδα που παραπέμπουν στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει πλέον να προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις για να προσελκύσουν επενδυτές στις νέες εκδόσεις χρέους.

Το πετρέλαιο αλλάζει ξανά τις ισορροπίες

Καταλύτης για το νέο sell-off αποτελεί η άνοδος των τιμών του πετρελαίου πάνω από τα 90 δολάρια το βαρέλι.

Οι νέες εντάσεις στη Μέση Ανατολή και οι ανησυχίες για τις ενεργειακές ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν επαναφέρει το γεωπολιτικό premium στις τιμές.

Για την αγορά ομολόγων αυτό δημιουργεί έναν άμεσο κίνδυνο: υψηλότερη ενέργεια σημαίνει υψηλότερος πληθωρισμός.

Και υψηλότερος πληθωρισμός σημαίνει ότι η Federal Reserve, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και οι υπόλοιπες μεγάλες κεντρικές τράπεζες μπορεί να χρειαστεί να διατηρήσουν αυστηρότερη νομισματική πολιτική.

Τα τεράστια κρατικά χρέη ανησυχούν τους επενδυτές

Πίσω από το sell-off υπάρχει όμως και ένα βαθύτερο πρόβλημα: το ύψος του παγκόσμιου δημόσιου χρέους.

Οι επενδυτές αρχίζουν να απαιτούν μεγαλύτερη απόδοση για να χρηματοδοτούν κυβερνήσεις με υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα και συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες δανεισμού.

Στις ΗΠΑ το δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια, ενώ στις περισσότερες χώρες του G7 το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ βρίσκεται πάνω από το 100%.

Όσο περισσότερα ομόλογα πρέπει να εκδίδουν οι κυβερνήσεις, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η προσφορά τίτλων στην αγορά. Εάν η ζήτηση δεν αυξάνεται αντίστοιχα, οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερη απόδοση.

Επιστρέφουν οι «bond vigilantes»

Στις αγορές έχει επιστρέψει έτσι ένας όρος που χρησιμοποιούνταν ιδιαίτερα σε προηγούμενες δεκαετίες: οι bond vigilantes.

Πρόκειται ουσιαστικά για επενδυτές που «τιμωρούν» κυβερνήσεις όταν θεωρούν ότι η δημοσιονομική πολιτική τους γίνεται υπερβολικά χαλαρή.

Πουλούν κρατικά ομόλογα, πιέζοντας τις τιμές χαμηλότερα και τις αποδόσεις υψηλότερα. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνουν το κόστος δανεισμού και ασκούν έμμεση πίεση στις κυβερνήσεις να περιορίσουν τα ελλείμματα.

Η σημερινή κατάσταση δείχνει ότι η δημοσιονομική αξιοπιστία αποκτά ξανά τεράστια σημασία.

Τι σημαίνει για επιχειρήσεις και νοικοκυριά

Η άνοδος των κρατικών αποδόσεων δεν παραμένει περιορισμένη στις οθόνες των traders.

Τα κρατικά ομόλογα λειτουργούν ως βάση πάνω στην οποία τιμολογείται μεγάλο μέρος του ιδιωτικού δανεισμού.

Όταν ανεβαίνει το κόστος δανεισμού μιας κυβέρνησης, ακολουθούν συνήθως προς τα πάνω οι αποδόσεις των εταιρικών ομολόγων, τα επιτόκια επιχειρηματικών δανείων και, με διαφορετικό χρόνο μετάδοσης, το κόστος στεγαστικής πίστης.

Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, τα στεγαστικά επιτόκια κινούνται ήδη κοντά στο 6,7%, περιορίζοντας σημαντικά την αγοραστική δυνατότητα των νοικοκυριών.

Γιατί επηρεάζονται οι μετοχές

Το sell-off στα ομόλογα εξηγεί επίσης ένα μέρος των σημερινών πιέσεων στις διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές.

Όταν ένας κρατικός τίτλος προσφέρει απόδοση κοντά στο 5%, ένας επενδυτής έχει μικρότερο κίνητρο να αναλάβει τον μεγαλύτερο κίνδυνο μιας μετοχής.

Παράλληλα, το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης περιορίζει τις επενδύσεις των επιχειρήσεων και αυξάνει τις δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους τους.

Οι εταιρείες υψηλής ανάπτυξης και ιδιαίτερα η τεχνολογία είναι συνήθως περισσότερο ευάλωτες σε αυτό το περιβάλλον.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η διεθνής άνοδος των αποδόσεων είναι επίσης σημαντική, καθώς το κόστος νέου κρατικού δανεισμού επηρεάζεται από τις συνθήκες που επικρατούν στην Ευρωζώνη.

Η χώρα έχει όμως ένα σημαντικό πλεονέκτημα: το ελληνικό δημόσιο χρέος διαθέτει μεγάλη μέση διάρκεια, σημαντικό μέρος του βρίσκεται σε επίσημους πιστωτές και οι ετήσιες ανάγκες αναχρηματοδότησης είναι περισσότερο ελεγχόμενες σε σχέση με άλλες χώρες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα μένει ανεπηρέαστη από ένα παγκόσμιο sell-off. Σημαίνει όμως ότι η μετάδοση του σοκ στο συνολικό κόστος εξυπηρέτησης του ελληνικού χρέους δεν γίνεται άμεσα και στο σύνολό του.

Η μεγάλη αλλαγή στις παγκόσμιες αγορές

Για περισσότερο από μία δεκαετία μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις είχαν συνηθίσει σε εξαιρετικά χαμηλό κόστος χρήματος.

Αυτή η εποχή φαίνεται πλέον μακρινή.

Το σημερινό sell-off υπενθυμίζει ότι οι αγορές απαιτούν ξανά σημαντική απόδοση για να χρηματοδοτήσουν κυβερνήσεις και επιχειρήσεις, ιδιαίτερα όταν ο πληθωρισμός παραμένει επίμονος και τα χρέη αυξάνονται.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η άνοδος των αποδόσεων θα σταθεροποιηθεί ή αν θα μετατραπεί σε έναν νέο κύκλο παγκόσμιας ανατιμολόγησης του χρέους.

Στη δεύτερη περίπτωση, οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στις αγορές ομολόγων: θα περάσουν στις μετοχές, στις επιχειρήσεις, στα στεγαστικά δάνεια, στις επενδύσεις και τελικά στην πραγματική οικονομία.