Η Ευρωπαϊκή Σύγκριση και το Χάσμα

Η αδυναμία αυτή αντικατοπτρίζεται ξεκάθαρα στα πλέον πρόσφατα στατιστικά της Eurostat για το α' τρίμηνο του 2026. Την ώρα που ο μέσος Ευρωπαίος καταφέρνει να βάζει στην άκρη σταθερά το 14,3% του διαθέσιμου εισοδήματός του, στην Ελλάδα παρατηρείται ραγδαία επιδείνωση. Η χώρα μας σημείωσε πτώση της τάξης των 3,7 ποσοστιαίων μονάδων στο ποσοστό αποταμίευσης συγκριτικά με το προηγούμενο τρίμηνο — μια επίδοση που την κατατάσσει στη δεύτερη χειρότερη θέση πανευρωπαϊκά, ξεπερνώντας μόνο τη Ρουμανία. Μάλιστα, δεν είναι λίγες οι φορές που το ισοζύγιο των ελληνικών νοικοκυριών γυρνάει σε αρνητικό έδαφος, δείγμα ότι οι πολίτες αναγκάζονται να κάψουν παλιότερα κεφάλαια ή να δανειστούν απλώς για να καλύψουν τον μήνα.

Η Ανατομία των Τραπεζικών Λογαριασμών

Το πόσο ασφυκτική είναι η κατάσταση επιβεβαιώνεται από την ακτινογραφία των λογαριασμών που δημοσίευσε το Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων (ΤΕΚΕ) με βάση τα δεδομένα στο κλείσιμο του 2025. Ο πλούτος είναι εξαιρετικά συγκεντρωμένος, ενώ η συντριπτική πλειονότητα ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί:

• Το 70% των καταθετών διατηρεί στους λογαριασμούς του ποσά που δεν υπερβαίνουν τα 1.000 ευρώ.

• Το 13% κινείται στη μικρή κλίμακα των 1.000 έως 5.000 ευρώ.

• Το 14% διαθέτει αποθέματα μεταξύ 5.000 και 50.000 ευρώ.

• Μόλις το 1,5% κατέχει ποσά της τάξης των 50.000 έως 100.000 ευρώ.

Τα νούμερα αυτά μαρτυρούν ότι επτά στους δέκα πολίτες είναι πρακτικά απροστάτευτοι απέναντι σε οποιαδήποτε ξαφνική οικονομική αναποδιά.

Το Μεγάλο Μακροοικονομικό Παράδοξο

Πώς συμβαδίζει όμως αυτή η σκληρή πραγματικότητα με την εικόνα ανάκαμψης που προβάλλουν τα επίσημα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος; Σύμφωνα με αυτά, η ρευστότητα καλπάζει: μόνο μέσα στον Ιούνιο τα υπόλοιπα του ιδιωτικού τομέα έκαναν άλμα 8,58 δισ. ευρώ, σημειώνοντας ετήσια μεγέθυνση κατά 8,8%.

Η εξήγηση αυτού του φαινομένου κρύβεται στην έντονη ανισομέρεια της οικονομικής ανάκαμψης. Η θεαματική αυτή εισροή κεφαλαίων στις τράπεζες προέρχεται κατά κύριο λόγο από τα εταιρικά ταμεία και από μια πολύ μικρή ελίτ καταθετών, οι οποίοι συγκεντρώνουν και τη μερίδα του λέοντος από τον χρηματοοικονομικό πλούτο της χώρας. Έτσι, δημιουργείται μια "οφθαλμαπάτη": οι αριθμοί στο σύνολό τους ευημερούν, δίνοντας την ψευδαίσθηση της καθολικής ευμάρειας, ενώ την ίδια στιγμή η καθημερινότητα των πολλών χαρακτηρίζεται από διαρκή οικονομική πίεση και στασιμότητα.

Σύμφωνα με πρόσφατα οικονομικά δεδομένα, η αύξηση των εξόδων των καταναλωτών στους τομείς της διασκέδασης και του τουρισμού ανά τη Γηραιά  Ήπειρο αντισταθμίζουν τη μείωση της βιομηχανικής παραγωγής, την κρίση που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και την κρίση στην εφοδιαστική αλυσίδα λόγω της έξαρσης κρουσμάτων κορωνοϊού στην Κίνα.

Η ενίσχυση των καταναλωτικών στοιχείων αυτών αυξάνει την πιθανότητα αποφυγής της ύφεσης αλλά και του στασιμοπληθωρισμού. Παράλληλα υποστηρίζει και τα σχέδια της ΕΚΤ για την αύξηση των επιτοκίων της για πρώτη φορά εδώ και μία δεκαετία.

Η ανάκαμψη υποστηρίζεται από την άρση πολλών εκ των μέτρων περιορισμού της μετακίνησης λόγω της πανδημίας. Παράλληλα, η ανεργία βρίσκεται σε ιστορικό χαμηλό, ενώ τα νοικοκυριά έχουν συσσωρεύσει 700 δισ ευρώ σε αποταμιεύσεις, σύμφωνα με τη Morgan Stanley.

Αρκετοί απαισιόδοξοι αναλυτές τονίζουν πως η αύξηση της καταναλωτικής ζήτησης δεν μπορεί να αντισταθμίσει τον καλπάζοντα πληθωρισμό. Σημειωτέον πως ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη άγγιξε το 8,1% τον περασμένο μήνα, αυξάνοντας τις ανησυχίες για το κόστος διαβίωσης των πολιτών. Ο πόλεμος στην Ουκρανία κινδυνεύει να επιδεινώσει την κατάσταση, ιδιαίτερα μετά το καλοκαίρι, όταν οι τιμές ενέργειας βρεθούν και πάλι στο προσκήνιο.

Η εικόνα στα ευρωπαϊκά αεροδρόμια, όμως, υποδεικνύει ένα διαφορετικό αφήγημα. Η αύξηση των τιμών δε σταματά αυτούς που θέλουν να ταξιδέψουν για διακοπές μετά από δύο και πλέον έτη πανδημίας.

Αισιόδοξες παραμένουν και αρκετές εταιρείες. Ο τουριστικός κολοσσός TUI θα καταγράψει κέρδη για πρώτη φορά μετά από μία διετία, ενώ σύμφωνα με την Booking Holdings Inc, η κίνηση την φετινή καλοκαιρινή περίοδο ενδέχεται να καταγράψει νέο υψηλό ρεκόρ.

«Δεν έχουμε κάνει καλοκαιρινές διακοπές εδώ και τρία χρόνια λόγω του κορωνοϊού», ανέφερε ο Dagmar Giessen ο οποίος έχει κλείσει εισιτήρια για ταξίδι με τρένο στο βαυαρικό resort Murnau. «Αν και τα πάντα έχουν ακριβύνει, παρατηρήσαμε πως ζούμε πιο απλά. Δεν έχουμε χρειαστεί να μειώσουμε τις δαπάνες μας, αλλά μπορούμε να το κάνουμε», τόνισε.

Ανάκαμψη

Σύμφωνα με την Aline Schuiling, αναλυτή της ABN Amro «η ανάπτυξη της κατανάλωσης στην Ευρωζώνη θα υποστηριχθεί από την αύξηση των εξόδων των καταναλωτών για τους επόμενους μήνες».

Αυτή η καταναλωτική δύναμη θα υποστηρίξει την άρση των προγραμμάτων στήριξης των οικονομιών και την αύξηση των επιτοκίων εκ μέρους της ΕΚΤ. Σύμφωνα με υπολογισμούς της S&P Global, η Ευρωζώνη αποδεικνύεται «αισιόδοξα στιβαρή» λόγω του ισχυρού τομέα υπηρεσιών της, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον τουρισμό και την διασκέδαση.

Παρά τις επιπτώσεις του πολέμου, η Κομισιόν αναμένει ανάπτυξη της οικονομίας της Ευρωζώνης κατά 2,7% το 2022. 

Όσο για τη χρήση των αποταμιεύσεων των πολιτών, αυτή ενδέχεται να διαρκέσει για αρκετούς μήνες. Σε συνδυασμό με την χαμηλή ανεργία του 6,8% και τον περιορισμό των ανησυχιών για αναταραχή στην αγορά εργασίας λόγω του πολέμου, ο Dean Turner της UBS Global Wealth Management τονίζει πως «ιστορικά, όσο περισσότερο διαρκούν αυτές οι κρίσεις, τόσο λιγότερη επιρροή ασκούν στην καταναλωτική αυτοπεποίθηση. Εάν οι καταναλωτές φοβούνται πως θα χάσουν τις δουλειές τους, τόσο περισσότερο αλλάζουν τις καταναλωτικές τους συνήθειες».

Τέλος, ο Jens Eisenschmidt της Morgan Stanley τονίζει πως η ανισόρροπη διανομή των αποταμιεύσεων αυτών ενδέχεται να περιορίσει τη δυναμική τους. Παρ’ όλα αυτά «μαζί με το “άνοιγμα” από την πανδημία και την σταθερή αγορά εργασίας, η κατανάλωση αυτή είναι το μόνο που μας προστατεύει από τη δημιουργία οικονομικής ύφεσης».