Αυτό σημαίνει ότι δύο υπάλληλοι με παρόμοια ασφαλιστική διαδρομή μπορεί να λάβουν διαφορετική σύνταξη, παρότι αποχωρούν μέσα στο ίδιο έτος. Εκείνος που θα καταθέσει αίτηση στις αρχές του 2026, για παράδειγμα με 35 έτη, θα δει χαμηλότερο ποσό από κάποιον που θα περιμένει έως την άνοιξη, το καλοκαίρι ή το τέλος της χρονιάς και θα εμφανίσει 35,3, 35,6, 35,9 ή 36 έτη ασφάλισης. Σε κάθε περίπτωση, οι νέοι συνταξιούχοι του 2026 έχουν αφετηριακά καλύτερες αποδοχές σε σχέση με όσους αποχώρησαν το 2025, ακόμη και όταν τα χρόνια ασφάλισης είναι ίδια.

Τα τρία σημεία που ανεβάζουν τη σύνταξη

Το πρώτο στοιχείο που λειτουργεί υπέρ των ασφαλισμένων είναι η τιμαριθμική αναπροσαρμογή του μέσου όρου των μηνιαίων αποδοχών για όλη την περίοδο από το 2002 έως το 2025. Η προσαρμογή αυτή γίνεται με βάση τον πληθωρισμό του 2025, ο οποίος διαμορφώθηκε στο 2,6%. Επειδή ο συντάξιμος μισθός αποτελεί τη βάση υπολογισμού της ανταποδοτικής σύνταξης, κάθε αύξηση σε αυτόν περνά άμεσα στο τελικό ποσό. Όσο υψηλότερη είναι η συντάξιμη αποδοχή, τόσο μεγαλύτερη καθίσταται η ανταποδοτική παροχή.

Το δεύτερο στοιχείο είναι η προσθήκη ενός επιπλέον έτους ασφάλισης, ή ακόμη και μερικών μηνών που οδηγούν προς αυτό. Η αύξηση των ετών μεταβάλλει το ποσοστό αναπλήρωσης και ανεβάζει το ανταποδοτικό τμήμα της σύνταξης. Ένας ασφαλισμένος που υποβάλλει αίτηση τον Ιανουάριο του 2026 με 35 έτη θα υπολογιστεί με ποσοστό αναπλήρωσης 37,31%, ενώ αν μείνει έως τον Δεκέμβριο και συμπληρώσει 36 έτη, το ποσοστό ανεβαίνει στο 39,81%. Αυτή η διαφορά περίπου 2,5 μονάδων δεν είναι θεωρητική, αλλά μεταφράζεται σε καθαρό όφελος στη μηνιαία παροχή. Ουσιαστικά, κάθε μήνας που προστίθεται στην ασφάλιση αυξάνει σταδιακά τη σύνταξη.

Το τρίτο καθοριστικό στοιχείο είναι η ηλικία εξόδου. Όσοι αποχωρούν με όριο ηλικίας που οδηγεί σε πλήρη σύνταξη, όπως στα 62 με 40 χρόνια ή στα 65 με 35ετία όταν έχει κατοχυρωθεί δικαίωμα έως το 2021, λαμβάνουν ακέραια την εθνική σύνταξη. Αντιθέτως, η έξοδος με μειωμένη συνεπάγεται περικοπή 30% στο εθνικό τμήμα, που για το 2026 αντιστοιχεί σε απώλεια 134 ευρώ. Επομένως, το πότε και με ποια προϋπόθεση γίνεται η αποχώρηση έχει βαρύτητα αντίστοιχη με τα έτη ασφάλισης και τον συντάξιμο μισθό.

Η δυναμική εξόδου παραμένει ισχυρή και μέσα στο 2026. Στο πρώτο δίμηνο της χρονιάς οι αιτήσεις συνταξιοδότησης ξεπέρασαν τις 35.000, επιβεβαιώνοντας ότι το κύμα αποχωρήσεων συνεχίζεται με ένταση. Το 2025 είχαν κατατεθεί 199.450 αιτήσεις, επίδοση που συνιστά το τρίτο υψηλότερο επίπεδο συνταξιοδοτήσεων των τελευταίων έξι ετών. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι πολλοί ασφαλισμένοι εξακολουθούν να σπεύδουν να κατοχυρώσουν καλύτερους όρους εξόδου, ιδίως όταν βλέπουν ότι λίγοι μήνες μπορούν να κάνουν αισθητή διαφορά.

Πού φτάνουν οι αυξήσεις στις νέες κύριες συντάξεις

Για τους ασφαλισμένους του Δημοσίου που θα αποχωρήσουν μέσα στο 2026, οι αυξήσεις σε σχέση με το 2025, αλλά και οι διαφορές ανάμεσα στον Ιανουάριο και τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, μπορεί να φτάσουν από 35 έως 65 ευρώ τον μήνα, ανάλογα με την κατηγορία υπαλλήλου, τον συντάξιμο μισθό και τα έτη ασφάλισης.

Σε υπαλλήλους με 35 έως 36 έτη, οι μεταβολές ξεκινούν από χαμηλότερα επίπεδα αλλά είναι ορατές. Στην κατηγορία Υ.Ε., με συντάξιμο μισθό 1.390 ευρώ, η σύνταξη ανεβαίνει από 965 ευρώ τον Ιανουάριο σε 1.000 ευρώ τον Δεκέμβριο, δηλαδή κατά 35 ευρώ. Στην κατηγορία Δ.Ε., με μισθό 1.668 ευρώ, η παροχή ανεβαίνει από 1.069 σε 1.111 ευρώ, με κέρδος 42 ευρώ. Στην κατηγορία Τ.Ε., με συντάξιμο μισθό 2.145 ευρώ, η σύνταξη αυξάνεται από 1.247 σε 1.301 ευρώ, δηλαδή κατά 54 ευρώ. Στην κατηγορία Π.Ε., με μισθό 2.275 ευρώ, το ποσό διαμορφώνεται από 1.296 σε 1.353 ευρώ, με διαφορά 57 ευρώ.

Ανάλογη είναι η εικόνα και για όσους κινούνται στην κλίμακα 37 έως 38 ετών ασφάλισης. Για υπάλληλο Υ.Ε. με συντάξιμο μισθό 1.435 ευρώ, η σύνταξη ανεβαίνει από 1.055 σε 1.091 ευρώ, άρα το όφελος φτάνει τα 36 ευρώ. Για Δ.Ε. με μισθό 1.735 ευρώ, η παροχή αυξάνεται από 1.182 σε 1.226 ευρώ, με κέρδος 44 ευρώ. Για Τ.Ε. με 2.201 ευρώ μισθό, το ποσό διαμορφώνεται από 1.379 σε 1.435 ευρώ, με αύξηση 56 ευρώ. Για Π.Ε. με συντάξιμο μισθό 2.335 ευρώ, η σύνταξη μετακινείται από 1.436 σε 1.496 ευρώ, δηλαδή κατά 60 ευρώ υψηλότερα.

Στην πλέον ευνοϊκή ζώνη, δηλαδή από 39 έως 40 έτη, οι αυξήσεις γίνονται ακόμη πιο έντονες. Στην κατηγορία Υ.Ε. με μισθό 1.470 ευρώ, η σύνταξη ανεβαίνει από 1.145 σε 1.182 ευρώ, με διαφορά 37 ευρώ. Στην κατηγορία Δ.Ε. με 1.785 ευρώ, το ποσό περνά από 1.294 σε 1.340 ευρώ, δηλαδή αυξάνεται κατά 46 ευρώ. Για Τ.Ε. με συντάξιμο μισθό 2.255 ευρώ, η σύνταξη πηγαίνει από 1.517 σε 1.575 ευρώ, με όφελος 58 ευρώ. Η μεγαλύτερη διαφορά εμφανίζεται στην κατηγορία Π.Ε. με μισθό 2.550 ευρώ, όπου η σύνταξη ξεκινά από 1.657 ευρώ τον Ιανουάριο και φθάνει στα 1.722 ευρώ τον Δεκέμβριο, καταγράφοντας αύξηση 65 ευρώ.

Παραδείγματα που δείχνουν πότε συμφέρει η αναμονή

Η πρακτική επίδραση φαίνεται καλύτερα μέσα από συγκεκριμένες περιπτώσεις. Υπάλληλος της κατηγορίας Δ.Ε. με συντάξιμο μισθό 1.668 ευρώ που αποχωρεί στις αρχές του έτους με 35 έτη θα κινηθεί χαμηλότερα από άλλον υπάλληλο της ίδιας κατηγορίας που θα περιμένει λίγους μήνες ακόμη και θα φτάσει τα 35,6 ή 36 έτη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το όφελος πλησιάζει τα 20 ευρώ ή και περισσότερο, καθώς ο συντελεστής αναπλήρωσης μεταβάλλεται υπέρ του ασφαλισμένου.

Αντίστοιχα, υπάλληλος Τ.Ε. με 37 έτη και συντάξιμο μισθό 2.201 ευρώ που υποβάλλει αίτηση τον Ιανουάριο λαμβάνει σύνταξη 1.379 ευρώ με αναπλήρωση 42,36%. Εάν ο ίδιος ασφαλισμένος μεταθέσει την αίτηση έως τον Δεκέμβριο, με τα ίδια συντάξιμα δεδομένα αλλά 38 έτη, το ποσό ανεβαίνει στα 1.435 ευρώ, κερδίζοντας 56 ευρώ τον μήνα χάρη σε ποσοστό αναπλήρωσης 44,91%.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση υπαλλήλου Π.Ε. με συντάξιμο μισθό 2.550 ευρώ. Με αίτηση τον Ιανουάριο και 39 έτη θα πάρει 1.657 ευρώ. Εάν αποχωρήσει τον Ιούνιο με 39,6 έτη, το ποσό πηγαίνει στα 1.690 ευρώ. Τον Σεπτέμβριο, με 39 έτη και 9 μήνες, η σύνταξη ανεβαίνει στα 1.706 ευρώ. Τον Δεκέμβριο, με πλήρη 40ετία, φθάνει στα 1.722 ευρώ. Από την αρχή ως το τέλος της χρονιάς, η διαφορά ανέρχεται στα 65 ευρώ, καθώς το ποσοστό αναπλήρωσης αυξάνεται από 47,46% σε 50,01%.

Ποιοι βγαίνουν κερδισμένοι και ποιοι όχι

Το μεγαλύτερο όφελος συγκεντρώνουν οι ασφαλισμένοι με υψηλές συντάξιμες αποδοχές, άνω των 2.500 ευρώ, και με ασφαλιστικό βίο από 37 έως 40 έτη. Σε αυτή τη ζώνη ενεργοποιείται το ευνοϊκότερο τμήμα των ποσοστών αναπλήρωσης, που εξασφαλίζει υψηλότερη τελική σύνταξη. Όσοι συνδυάζουν υψηλές αποδοχές, ώριμη ασφαλιστική διαδρομή και έξοδο σε πλήρη ηλικία, κερδίζουν το μεγαλύτερο μέρος της ανόδου.

Αντίθετα, για όσους παραμένουν στην εργασία μετά τη 40ετία, το κίνητρο περιορίζεται αισθητά. Μετά το όριο αυτό, η ετήσια προσαύξηση στο ποσοστό αναπλήρωσης πέφτει στο 0,5%, όταν μέχρι τα 40 έτη φτάνει το 2,55%. Έτσι, η παραμονή πέραν της 40ετίας δεν μεταβάλλει ουσιαστικά το ύψος της σύνταξης σε σύγκριση με όσους αποχωρούν αμέσως μόλις συμπληρώσουν 40 χρόνια.

Οι νέες επικουρικές και το διπλό σύστημα υπολογισμού

Για όσους συνταξιοδοτηθούν μέσα στο 2026, οι επικουρικές κινούνται σε εύρος από 160 έως 401 ευρώ. Ο τρόπος υπολογισμού παραμένει διττός. Το πρώτο κομμάτι αφορά τα έτη 2002-2014 και υπολογίζεται με σταθερό ποσοστό αναπλήρωσης 0,45% επί των συντάξιμων αποδοχών εκείνης της περιόδου. Το δεύτερο τμήμα καλύπτει τα έτη από το 2015 έως τη συνταξιοδότηση και συνδέεται με το σύνολο των εισφορών που έχουν καταβληθεί.

Σε αυτό το νεότερο τμήμα παρεμβαίνει και ο συντελεστής απομείωσης, η λεγόμενη «ράντα», ο οποίος εξαρτάται από την ηλικία εξόδου. Όσο μεγαλύτερη είναι η ηλικία συνταξιοδότησης, τόσο μικρότερη είναι η απομείωση. Αντίστροφα, έξοδος σε χαμηλότερη ηλικία σημαίνει μεγαλύτερη περικοπή στο ποσό της επικουρικής.

Για ασφαλισμένο του Δημοσίου που θα αποχωρήσει στο 67ο έτος με 40 χρόνια ασφάλισης, μέσο όρο αποδοχών 2.260 ευρώ για την περίοδο 2002-2014 και 2.599 ευρώ για τα έτη 2015-2026, η επικουρική διαμορφώνεται στα 401 ευρώ μικτά. Αν άλλος ασφαλισμένος του Δημοσίου αποχωρήσει στο 64ο έτος, επίσης με 40 χρόνια, αλλά με μέσες αποδοχές 2.180 ευρώ στην πρώτη περίοδο και 2.507 ευρώ στη δεύτερη, η επικουρική ανέρχεται στα 376 ευρώ μικτά.

Στον ιδιωτικό τομέα, ασφαλισμένος που θα φύγει στο 67ο έτος με 35 χρόνια ασφάλισης, μέσες αποδοχές 1.880 ευρώ για την περίοδο 2002-2014 και 2.162 ευρώ για την περίοδο 2015-2026, θα πάρει επικουρική 308 ευρώ μικτά. Αντίστοιχα, ασφαλισμένος που αποχωρεί στο 62ο έτος με 33 έτη, μέσο όρο αποδοχών 1.370 ευρώ για τα πρώτα έτη και 1.576 ευρώ για τα επόμενα, θα περιοριστεί σε επικουρική 160 ευρώ μικτά.

Στις περιπτώσεις μειωμένης σύνταξης, στο τμήμα της επικουρικής έως το 2014 εφαρμόζεται μείωση έως 30%, ενώ από το 2015 και μετά ενεργοποιούνται οι συντελεστές απομείωσης που συνδέονται με την ηλικία. Επομένως, και εδώ η ηλικία εξόδου παίζει κρίσιμο ρόλο για το τελικό ποσό.

Οι εκκρεμότητες που παραμένουν

Στο μέτωπο της απονομής, οι κύριες συντάξεις που παραμένουν σε εκκρεμότητα για διάστημα άνω των τριών μηνών υπολογίζονται σε 13.800 τον Ιανουάριο του 2026, αριθμός που παραμένει κάτω από τις 14.000. Αντίθετα, το σημαντικότερο πρόβλημα εντοπίζεται στις επικουρικές, όπου οι εκκρεμείς υποθέσεις ανέρχονται σε 33.000.

Για να επιταχυνθεί η διαδικασία, προωθείται ρύθμιση που θα επιτρέπει στις επικουρικές με διαδοχική ασφάλιση να εκδίδονται από το τελευταίο Ταμείο, χωρίς η υπόθεση να επιστρέφει στα προηγούμενα Ταμεία λόγω αρμοδιότητας. Η παρέμβαση αυτή στοχεύει στο να περιορίσει τις χρονοβόρες αλληλοπαραπομπές και να επιταχύνει μια από τις πιο αργές φάσεις της συνταξιοδοτικής διαδικασίας.

Η εικόνα στα εφάπαξ και οι μεγάλες αποκλίσεις

Το 2026 δεν φέρνει μόνο μεταβολές στις κύριες και επικουρικές συντάξεις, αλλά και έντονες διακυμάνσεις στα εφάπαξ 35 Ταμείων Πρόνοιας. Στο πρώτο δίμηνο της χρονιάς, σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025, καταγράφονται αυξήσεις σε 15 τομείς και μειώσεις σε 20. Οι αυξήσεις φθάνουν μέχρι 32.270 ευρώ, ενώ οι μειώσεις έως 25.807 ευρώ. Σε μία περίπτωση, στον Οργανισμό Λιμένος Θεσσαλονίκης, η μείωση φτάνει τα 53.000 ευρώ.

Στο Δημόσιο, το μέσο εφάπαξ των πολιτικών υπαλλήλων διαμορφώνεται στα 21.476 ευρώ, παρουσιάζοντας μικρή πτώση κατά 598 ευρώ σε σχέση με το αντίστοιχο περσινό διάστημα. Για τους δημοτικούς υπαλλήλους του ΤΑΔΚΥ, το μέσο ποσό φτάνει τα 20.721 ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 862 ευρώ. Στα Σώματα Ασφαλείας, δηλαδή αστυνομικούς και πυροσβέστες, το μέσο εφάπαξ ανεβαίνει στα 25.188 ευρώ, με μεγάλη αύξηση 10.131 ευρώ. Για τους εκπαιδευτικούς, το μέσο ποσό φτάνει τα 26.984 ευρώ, αλλά εμφανίζει μικρή μείωση 398 ευρώ. Στα ειδικά μισθολόγια, όπως καθηγητές, γιατροί ΕΣΥ, διπλωμάτες και δικαστικοί, το μέσο εφάπαξ διαμορφώνεται στα 41.309 ευρώ, μειωμένο κατά 2.432 ευρώ. Για υπαλλήλους δημόσιων νοσοκομείων που παραμένουν σε λίστα αναμονής, το ποσό φθάνει τα 23.226 ευρώ, με μείωση 3.103 ευρώ. Για τους συνταξιούχους που προέρχονται από το ΙΚΑ, το μέσο εφάπαξ ανεβαίνει στα 30.405 ευρώ, αυξημένο κατά 3.525 ευρώ.

Υψηλότερα ποσά σε ΔΕΚΟ και τράπεζες

Στις ΔΕΚΟ και στις τράπεζες τα εφάπαξ διαμορφώνονται σε σαφώς υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με το Δημόσιο. Για τους συνταξιούχους του ΟΣΕ, το πληρωτέο ποσό φθάνει στα 102.412 ευρώ και είναι αυξημένο κατά 30.323 ευρώ. Για τους συνταξιούχους του ΟΤΕ, το μέσο εφάπαξ διαμορφώνεται στα 52.387 ευρώ, αυξημένο κατά 9.933 ευρώ.

Στην ΕΡΤ, όμως, το αντίστοιχο ποσό περιορίζεται στα 11.751 ευρώ, σημειώνοντας μείωση 25.807 ευρώ. Στη ΔΕΗ, το μέσο εφάπαξ φθάνει τα 44.202 ευρώ, παρουσιάζοντας πτώση 5.579 ευρώ. Για τους τραπεζοϋπαλλήλους που είχαν εισφορές στο Ταμείο της πρώην Εμπορικής, το μέσο πληρωτέο εφάπαξ ανέρχεται στα 39.646 ευρώ, αυξημένο κατά 32.270 ευρώ. Για εκείνους της πρώην Ιονικής, το ποσό φτάνει τα 46.836 ευρώ, δηλαδή 7.015 ευρώ υψηλότερα.

Τα ποσά για επιστήμονες και ιδιωτικό τομέα

Στα Ταμεία επιστημόνων, η εικόνα είναι περισσότερο πιεσμένη. Οι συμβολαιογράφοι εξακολουθούν να λαμβάνουν το υψηλότερο μέσο εφάπαξ της κατηγορίας, στα 24.658 ευρώ, αλλά με μείωση 5.940 ευρώ. Για τους δικηγόρους Αθηνών, το μέσο πληρωτέο ποσό ανέρχεται σε 17.527 ευρώ, χαμηλότερο κατά 1.291 ευρώ σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι γιατροί αποτελούν εξαίρεση, καθώς το μέσο εφάπαξ διαμορφώνεται στα 4.681 ευρώ, αυξημένο κατά 647 ευρώ. Για τους μηχανικούς, το ποσό είναι 8.828 ευρώ και εμφανίζει μείωση 775 ευρώ.

Στον ιδιωτικό τομέα τα εφάπαξ είναι πολλών ταχυτήτων. Οι λιμενεργάτες λαμβάνουν κατά μέσο όρο 109.257 ευρώ, αλλά με μείωση 16.378 ευρώ. Για τους συνταξιούχους του ΟΛΘ, το μέσο πληρωτέο ποσό φτάνει τα 49.879 ευρώ, σημειώνοντας μεγάλη πτώση 53.063 ευρώ. Αντίθετα, στον ΟΛΠ το μέσο εφάπαξ ανέρχεται στα 35.638 ευρώ, αυξημένο κατά 27.809 ευρώ.

Τι συζητείται για να αυξηθούν τα εφάπαξ

Η βασική σκέψη που έχει τεθεί σε επίπεδο υπηρεσιακών παραγόντων είναι η αναθεώρηση του τρόπου υπολογισμού, ώστε να λαμβάνονται περισσότερο υπόψη οι αποδοχές της τελευταίας πενταετίας πριν από τη συνταξιοδότηση. Η λογική αυτής της προσέγγισης είναι ότι τα πιο πρόσφατα εισοδήματα αντανακλούν καλύτερα τη μισθολογική εικόνα του ασφαλισμένου λίγο πριν την έξοδο.

Έτσι, για όσους αποχωρούν το 2026, προτείνεται το πρώτο τμήμα του εφάπαξ να υπολογίζεται με βάση την πενταετία 2013-2018, ενώ για τα έτη 2018-2026 να εφαρμόζεται ο νεότερος τρόπος, ο οποίος σήμερα ουσιαστικά επιστρέφει μόνο τις εισφορές χωρίς ουσιαστική ανταποδοτικότητα και περιορίζει το τελικό ποσό. Η αλλαγή αυτή, εφόσον προχωρήσει, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για πιο ευνοϊκές καταβολές στο μέλλον.

Η γενική εικόνα δείχνει ότι το 2026 εξελίσσεται σε χρονιά σημαντικών διαφοροποιήσεων για όσους κινούνται προς τη συνταξιοδότηση. Το πότε θα κατατεθεί η αίτηση, πόσα χρόνια ασφάλισης έχουν συμπληρωθεί, σε ποια ηλικία γίνεται η έξοδος και από ποιο Ταμείο προέρχεται ο ασφαλισμένος, είναι παράγοντες που πλέον επηρεάζουν αποφασιστικά όχι μόνο την κύρια σύνταξη, αλλά συνολικά το πακέτο αποδοχών μετά την αποχώρηση.

Παράταση στο «πάγωμα» επιτοκίων έως το 2027

Κεντρική ρύθμιση αποτελεί η επέκταση για δύο επιπλέον χρόνια της αναστολής αύξησης επιτοκίων σε ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τον ΕΦΚΑ και το ΚΕΑΟ, σε μια συγκυρία όπου το κόστος δανεισμού στην ευρωζώνη παραμένει υψηλό. Με βάση το άρθρο 109 του σχεδίου νόμου, το «πάγωμα» μετατίθεται έως τις 12 Σεπτεμβρίου 2027, αντί για το 2025 που ίσχυε μέχρι σήμερα.

Στην πράξη, τα επιτόκια παραμένουν στα επίπεδα του Σεπτεμβρίου 2022. Για οφειλές εκτός ρύθμισης διατηρούνται στο 8,5%, ενώ για ρυθμισμένες στο 5,5%, αποφεύγοντας νέες επιβαρύνσεις για επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες.

Στόχος η σταθερότητα των ρυθμίσεων

Η συγκεκριμένη παρέμβαση στοχεύει στη διατήρηση της βιωσιμότητας των ρυθμίσεων χρεών και στον περιορισμό της δημιουργίας νέων ληξιπρόθεσμων οφειλών, σε ένα περιβάλλον αυξημένων οικονομικών πιέσεων.

Παράλληλα, προβλέπεται ότι τα επιτόκια θα μεταβάλλονται μόνο σε περίπτωση σημαντικής αλλαγής της νομισματικής πολιτικής, και συγκεκριμένα εφόσον υπάρξει συνολική μεταβολή πέντε ποσοστιαίων μονάδων στο βασικό επιτόκιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας σε σχέση με το 2014.

Σημαντική είναι και η πρόβλεψη για όσους επιβαρύνθηκαν στο παρελθόν με υψηλότερα επιτόκια, καθώς δίνεται η δυνατότητα επιστροφής ή συμψηφισμού των επιπλέον ποσών, αποκαθιστώντας στρεβλώσεις προηγούμενων ετών.

Απλοποίηση διαδικασιών για τις επικουρικές

Στο ασφαλιστικό σκέλος, το άρθρο 110 επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα χρόνιο πρόβλημα: τις καθυστερήσεις στην απονομή επικουρικών συντάξεων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης.

Με τη νέα ρύθμιση, η αρμοδιότητα απονομής περνά στον φορέα όπου υποβάλλεται η αίτηση, ανεξάρτητα από το πλήθος των ασφαλιστικών ταμείων στα οποία έχει ασφαλιστεί ο ενδιαφερόμενος.

Ο ίδιος φορέας θα είναι υπεύθυνος τόσο για τον υπολογισμό του συνολικού χρόνου ασφάλισης όσο και για τον προσδιορισμό του ποσού της σύνταξης, μειώνοντας τη γραφειοκρατία και απλοποιώντας σημαντικά τη διαδικασία.

Ταχύτερες απονομές χωρίς αλλαγές στον υπολογισμό

Η αλλαγή εκτιμάται ότι θα επιταχύνει ουσιαστικά την έκδοση των επικουρικών συντάξεων, που σήμερα αποτελούν ένα από τα βασικά «αγκάθια» του συστήματος, χωρίς όμως να μεταβάλλεται ο τρόπος υπολογισμού των παροχών.

Με τις παρεμβάσεις αυτές, το υπουργείο Εργασίας και ο ΕΦΚΑ επιχειρούν να προσφέρουν ουσιαστική ανακούφιση τόσο σε οφειλέτες όσο και σε ασφαλισμένους, σε μια περίοδο όπου οι οικονομικές πιέσεις παραμένουν έντονες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης ΑΤΛΑΣ για τον Δεκέμβριο του 2025, την περίοδο 2019–2025 καταγράφηκαν συνολικά 1.356.146 νέες συνταξιοδοτήσεις. Πρόκειται για ιστορικά υψηλό αριθμό, ο οποίος αντανακλά το μεγάλο κύμα αποχωρήσεων από την εργασία της γενιάς των baby boomers.

Μόνο μέσα στο 2025 υπέβαλαν αίτηση συνταξιοδότησης 199.450 ασφαλισμένοι, διατηρώντας σε υψηλά επίπεδα την πίεση προς τον ΕΦΚΑ. Παρά τον μεγάλο αυτό όγκο νέων αιτήσεων, το απόθεμα εκκρεμών κύριων συντάξεων έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Συγκεκριμένα, στο τέλος του 2025 οι ληξιπρόθεσμες κύριες συντάξεις περιορίστηκαν σε 13.756 υποθέσεις. Επιπλέον, άλλες 17.017 αιτήσεις βρίσκονται ακόμη στο στάδιο επεξεργασίας χωρίς να έχουν συμπληρώσει το τρίμηνο που απαιτείται για να χαρακτηριστούν ληξιπρόθεσμες. Συνολικά, δηλαδή, 30.773 αιτήσεις συνταξιοδότησης παραμένουν σε εκκρεμότητα στα συστήματα του ΕΦΚΑ, χωρίς να συνυπολογίζονται διεθνείς υποθέσεις και ειδικές κατηγορίες.

Η σημερινή εικόνα διαφέρει σημαντικά από την κατάσταση που επικρατούσε πριν από λίγα χρόνια. Στα τέλη του 2019 ο ΕΦΚΑ είχε συγκεντρώσει περίπου 170.000 αιτήσεις για απονομή κύριας σύνταξης, από τις οποίες οι 127.155 παρέμεναν σε εκκρεμότητα ακόμη και για διάστημα τριών έως τεσσάρων ετών.

Η αυτοματοποίηση επιτάχυνε τις απονομές

Καθοριστικός παράγοντας για τη μείωση των εκκρεμοτήτων ήταν η αυτοματοποίηση της διαδικασίας απονομής συντάξεων. Η ψηφιακή επεξεργασία των αιτήσεων έχει αυξήσει σημαντικά την ταχύτητα έκδοσης των αποφάσεων.

Σήμερα ο ΕΦΚΑ εκδίδει κάθε μήνα περίπου 15.000 έως 20.000 οριστικές κύριες συντάξεις. Ο ρυθμός αυτός επιτρέπει στον οργανισμό να απορροφά τον όγκο των νέων αιτήσεων χωρίς να δημιουργείται νέο μεγάλο απόθεμα εκκρεμοτήτων.

Στελέχη του Φορέα επισημαίνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος των εκκρεμών αιτήσεων συγκεντρώνεται κυρίως στους μεγάλους αστικούς νομούς, όπως η Αττική και η Θεσσαλονίκη, όπου βρίσκεται και η πλειονότητα των ασφαλισμένων. Στην περιφέρεια, αντίθετα, οι εκκρεμότητες είναι πολύ μικρότερες και σε αρκετές περιπτώσεις περιορίζονται ακόμη και σε μονοψήφιους αριθμούς.

Νέα εποχή με την πλήρη ψηφιοποίηση

Η επόμενη σημαντική μεταρρύθμιση στη λειτουργία του ΕΦΚΑ αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στο 2026 με την πλήρη ψηφιοποίηση του ασφαλιστικού ιστορικού.

Συνολικά 56 εκατομμύρια σελίδες φυσικού αρχείου, που προέρχονται από 28 πρώην ασφαλιστικούς φορείς, μετατρέπονται σε ψηφιακή μορφή. Το υλικό αυτό περιλαμβάνει το ασφαλιστικό ιστορικό εργαζομένων από το 1980 έως σήμερα, καλύπτοντας ουσιαστικά περίπου 45 χρόνια επαγγελματικής δραστηριότητας.

Η διαδικασία ψηφιοποίησης αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος Μαΐου 2026 και θα αποτελέσει τη βάση για τη λειτουργία του νέου Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος του ΕΦΚΑ.

Στόχος είναι η δημιουργία ενός ενιαίου και αξιόπιστου ψηφιακού αρχείου ασφαλιστικής ιστορίας για εκατομμύρια ασφαλισμένους, το οποίο θα ενισχύσει τη διαφάνεια, θα επιταχύνει τις διαδικασίες και θα αναβαθμίσει την ποιότητα των υπηρεσιών.

Συντάξεις σε λίγες ημέρες

Με την πλήρη λειτουργία του νέου ψηφιακού συστήματος, η απονομή συντάξεων αναμένεται να γίνεται πολύ ταχύτερα. Εφόσον το σύνολο της ασφαλιστικής πορείας των εργαζομένων θα είναι διαθέσιμο ψηφιακά, η επεξεργασία των αιτήσεων θα περιορίζεται κυρίως στον έλεγχο των ηλικιακών και ασφαλιστικών προϋποθέσεων.

Σε πολλές περιπτώσεις, η απονομή σύνταξης θα μπορεί να ολοκληρώνεται μέσα σε λίγες ημέρες από την υποβολή της αίτησης, μειώνοντας δραστικά τον χρόνο αναμονής.

Το ψηφιακό μητρώο ενσήμων θα συνεχίσει να εμπλουτίζεται μέσα στο 2026 και εκτιμάται ότι από τις αρχές του 2027 θα αντικαταστήσει πλήρως το σημερινό πληροφοριακό σύστημα του ΕΦΚΑ.

Παράλληλα, το νέο σύστημα αναμένεται να περιορίσει σημαντικά τις καθυστερήσεις ακόμη και σε πιο σύνθετες υποθέσεις, όπως αιτήσεις με διαδοχική ή παράλληλη ασφάλιση, ελλιπή δικαιολογητικά ή εκκρεμείς οφειλές, που σήμερα αποτελούν τις πιο απαιτητικές περιπτώσεις για την απονομή σύνταξης.

Με βάση τις έως τώρα πληροφορίες, η συμπληρωματική αυτή σύνταξη μπορεί να φτάνει έως και τα 500 ευρώ για ασφαλισμένους με μεγάλη διάρκεια συμμετοχής, που προσεγγίζει τα 35 χρόνια ασφάλισης.

Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου αναδιάρθρωσης του ασφαλιστικού συστήματος, με έμφαση στη συμπληρωματική αποταμίευση για τη σύνταξη και στη βελτίωση των μελλοντικών παροχών προς τους εργαζομένους.

Τι είναι τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης

Τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης λειτουργούν συμπληρωματικά προς το δημόσιο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης και αποτελούν μη κερδοσκοπικούς φορείς ιδιωτικού δικαίου.

Συνήθως δημιουργούνται σε επίπεδο:

• επιχειρήσεων
• επαγγελματικών κλάδων
• ομάδων εργαζομένων

Η χρηματοδότησή τους προέρχεται από εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών, ενώ τα κεφάλαια που συγκεντρώνονται επενδύονται με στόχο τη δημιουργία αποθεματικών.

Το αποθεματικό αυτό αποδίδεται στον ασφαλισμένο με τη μορφή συμπληρωματικής σύνταξης όταν ολοκληρωθεί η επαγγελματική του πορεία.

Το νέο πλαίσιο επιδιώκει να ενισχύσει τη συμμετοχή εργαζομένων και εργοδοτών στα επαγγελματικά ταμεία μέσω συγκεκριμένων παρεμβάσεων.

Απλοποίηση ίδρυσης νέων Ταμείων

Δημιουργία κοινών Ταμείων από ομοειδείς κλάδους

Δίνεται η δυνατότητα σε συναφείς επαγγελματικούς τομείς να ιδρύουν κοινά ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης, με συμμετοχή εργαζομένων από περισσότερους κλάδους.

Ελεύθερη μεταφορά συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων

Οι ασφαλισμένοι θα έχουν τη δυνατότητα να μεταφέρουν τα δικαιώματά τους μεταξύ ιδιωτικών ασφαλιστικών προγραμμάτων και επαγγελματικών ταμείων, επιλέγοντας το σχήμα με τις καλύτερες αποδόσεις ή παροχές.

Είσοδος νέων παρόχων στην επαγγελματική ασφάλιση

Το νομοσχέδιο προβλέπει τη δημιουργία επενδυτικών ταμείων επαγγελματικής ασφάλισης, στα οποία θα μπορούν να συμμετέχουν ασφαλισμένοι ανεξαρτήτως επαγγελματικού κλάδου.

Μείωση φορολόγησης των παροχών

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη μείωση της φορολογίας. Ο συντελεστής ξεκινά από 20% και μπορεί να μειωθεί έως και 5%, εφόσον η συμμετοχή στο σύστημα ξεπερνά τα 20 χρόνια.

Η ρύθμιση αυτή στοχεύει στην άρση ενός βασικού αντικινήτρου που μέχρι σήμερα απέτρεπε πολλούς εργαζομένους από τη συμμετοχή στα επαγγελματικά ταμεία.

Οι τρεις πυλώνες του ασφαλιστικού συστήματος

Το συνταξιοδοτικό μοντέλο στην Ελλάδα βασίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες:

Πρώτος πυλώνας

Το δημόσιο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, που περιλαμβάνει την κύρια και επικουρική σύνταξη με κρατική εγγύηση.

Δεύτερος πυλώνας

Τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης, τα οποία λειτουργούν συμπληρωματικά και εποπτεύονται από το κράτος.

Τρίτος πυλώνας

Η ιδιωτική ασφάλιση μέσω συνταξιοδοτικών προγραμμάτων ασφαλιστικών εταιρειών.

Η ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα αποτελεί στρατηγική επιλογή και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς συμβάλλει στη μείωση της πίεσης στα δημόσια συνταξιοδοτικά συστήματα.

Πόσα επαγγελματικά ταμεία λειτουργούν σήμερα

Στην Ελλάδα λειτουργούν σήμερα 33 Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης.

Από αυτά:

29 είναι προαιρετικής συμμετοχής
4 είναι υποχρεωτικής ασφάλισης

Συνολικά καλύπτουν 222.671 εργαζόμενους, δηλαδή περίπου το 4,85% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού και σχεδόν το 6% των απασχολουμένων.

Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, η συνολική αξία των περιουσιακών τους στοιχείων ανέρχεται περίπου στα 2,74 δισ. ευρώ.

Γιατί δίνεται έμφαση στα επαγγελματικά ταμεία

Η ενίσχυση των επαγγελματικών ταμείων θεωρείται κρίσιμο εργαλείο για τη βελτίωση του μελλοντικού εισοδήματος των συνταξιούχων.

Εφόσον εφαρμοστεί το νέο πλαίσιο, περισσότεροι εργαζόμενοι θα έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν ένα συμπληρωματικό αποθεματικό, το οποίο θα μετατρέπεται σε επιπλέον σύνταξη μετά την αποχώρησή τους από την εργασία.

Οι δημογραφικές προβλέψεις για την Ελλάδα είναι δυσοίωνες, αφού δείχνουν ότι θα υποστεί πληθυσμιακή μείωση έως το 2100 κατά 24% (5% στην Ευρωζώνη) και θα είναι στην τρίτη χειρότερη θέση μεταξύ των χωρών-μελών της ΕΕ, πυροδοτώντας μια σειρά αλυσιδωτών αντιδράσεων στην οικονομία και στο ασφαλιστικό μας σύστημα.

Το 2024 ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων στην Ελλάδα, που «μετράει» την αναλογία των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω σε σχέση με τον πληθυσμό σε ηλικία εργασίας (20 έως 64 ετών) σκαρφάλωσε στο 40%.

Ο δείκτης αυτός που καθορίζει πόσο θα αυξηθούν τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης στη χώρα μας, διαμορφώθηκε αρκετά υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (37%) και μαρτυρά πως για κάθε άτομο ηλικίας 65 ετών και άνω υπήρχαν λιγότερα από τρία άτομα σε ηλικία εργασίας, τα οποία με τις ασφαλιστικές εισφορές τους θα συμβάλλουν στην πληρωμή των συντάξεων των πρώτων. Ευνόητο είναι πως όσο ανεβαίνει αυτός ο δείκτης, τόσο θα μεγαλώνει η ανάγκη για αύξηση των συνταξιοδοτικών παροχών, ενώ ανάλογες επιπτώσεις θα έχει και ο τομέας της υγείας.

Ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων αποτελεί «νάρκη» για το ασφαλιστικό, καθώς δεν υπάρχουν εισφορές εργαζομένων για να καλύψουν τις παροχές των συνταξιούχων, κάτι που εύλογα επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό. Στο διάστημα 2030-2050 οι συνταξιοδοτικές δαπάνες προβλέπεται να αυξηθούν από 12,7% του ΑΕΠ σε 14,0% του ΑΕΠ, λόγω του αυξανόμενου αριθμού συνταξιούχων.

Αλλά και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων έχει αυξηθεί αισθητά τα τελευταία 20 χρόνια. Το 2004, ο δείκτης στην ΕΕ ήταν στο 26,8%, που σημαίνει ότι υπήρχαν περίπου 4 ενήλικες σε ηλικία εργασίας ανά ηλικιωμένο άτομο 65+. Την 1η Ιανουαρίου 2024, ο δείκτης ανέβηκε στο 37%, γεγονός που υποδηλώνει ότι υπήρχαν λιγότεροι από 3 ενήλικες σε ηλικία εργασίας για κάθε ηλικιωμένο άτομο.

Οι πιο γερασμένες περιοχές

Η Ευρυτανία είναι μία από τις τρεις πιο γερασμένες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς περισσότερα από τα δύο τρίτα των ενηλίκων της είναι ηλικιωμένοι. Με ποσοστό 71,1% προηγείται της Ηπείρου (51,7%), της Πελοποννήσου (48%), της Στερεάς Ελλάδας (46,5%) και της Δυτικής Μακεδονίας (46,1%).

Οι γαλλικές επαρχίες Μαγιότ (6,1%) και Γουιάνα (13,8%) και η Κοπεγχάγη στη Δανία (17,8%) είχαν τους χαμηλότερους δείκτες εξάρτησης ηλικιωμένων στην ΕΕ.

Στον αντίποδα, η βελγική παράκτια περιοχή Arrondissement of Veurne είχε τον υψηλότερο δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων (72,8%). Ακολουθούν οι Άλτο Τάμεγα και Μπαρόζο στη βόρεια Πορτογαλία (71,4%) και η Ευρυτανία στην κεντρική Ελλάδα (71,1%).

Η Ελλάδα «γερνάει» γρήγορα

Εξετάζοντας το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω στον συνολικό πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ιταλία βρίσκεται στην πρώτη θέση (23%) και ακολουθούν η Ελλάδα, η Φινλανδία, η Πορτογαλία, η Γερμανία και η Βουλγαρία (όλες με 22%). Στον αντίποδα, οι χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά των ατόμων ηλικίας κάτω των 20 ετών ήταν η Ιρλανδία (27%), η Γαλλία (24%) και η Σουηδία (23%).

Η Ελλάδα όχι μόνο δεν γεννάει, αλλά γερνάει, αφού ο πληθυσμός της είναι όλο και περισσότερο γερασμένος. Τα στοιχεία δείχνουν ότι για κάθε δύο ανθρώπους που πεθαίνουν γεννιέται ένας, γεγονός που μέσα σε λίγα χρόνια θα φέρει δραστικές αλλαγές σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο στην ελληνική κοινωνία. Ο χαμηλός αριθμός των γεννήσεων δεν οφείλεται στο γεγονός ότι οι γυναίκες κάνουν λιγότερα παιδιά, αλλά στο ότι έχει μειωθεί το μέγεθος του πληθυσμού που βρίσκεται σε αναπαραγωγική ηλικία, καθώς ο μέσος όρος ζωής αυξάνεται.

Συνταξιοδοτικό ρεύμα προς νέα επίπεδα
Το πρώτο ισχυρό καμπανάκι είναι οι 123.000 αιτήσεις συνταξιοδότησης που υποβλήθηκαν στον ΕΦΚΑ κατά το πρώτο επτάμηνο του 2025. Αν διατηρηθεί ο ρυθμός, οι συνολικές αιτήσεις αναμένεται να υπερβούν τις 200.000 μέσα στο έτος—ποσό που ξεπερνά τα επίπεδα τουλάχιστον των τελευταίων ετών.

Δημογραφική επιβάρυνση: γήρανση και λιγότερα παιδιά
Η γήρανση του πληθυσμού φαίνεται στην απόλυτη αύξηση του δείκτη γήρανσης στο 175,5, έναντι 155 το 2019. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι πλέον αναλογούν 1.750 ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών προς 1.000 παιδιά έως 14 ετών. Την ίδια στιγμή, ο δείκτης γονιμότητας έχει μειωθεί στο 1,3, από 2,1 που θεωρείται το επίπεδο αναπαραγωγικής ανανέωσης ισορροπίας ένθεν προς το ασφαλιστικό μοντέλο.

Το προσδόκιμο ζωής και τα όρια συνταξιοδότησης
Από το 2027, η ηλικία συνταξιοδότησης θα διασυνδεθεί με το προσδόκιμο ζωής άνω των 65 ετών: για κάθε έτος αύξησης της ελπίδας ζωής, θα αυξάνονται και τα όρια συνταξιοδότησης. Αυτό μπορεί να σημαίνει από εξάμηνη έως ολόκληρη ετήσια αύξηση ανάλογα με την πολιτική επιλογή.

Η λύση μοιάζει αναπόφευκτη, αλλά προϋποθέτει συντονισμό πολιτικών, δημογραφικών παρεμβάσεων και αξιοποίηση εναλλακτικών υποστηρικτικών θεσμών όπως τα επαγγελματικά ταμεία και τα κεφαλαιοποιητικά συστήματα.

Η υπογεννητικότητα και η μαζική μετανάστευση των νέων στα χρόνια της κρίσης έχουν επιφέρει τη συρρίκνωση του ενεργού πληθυσμού. Τα ασφαλιστικά ταμεία επιβαρύνονται και η πίεση στην αγορά εργασίας εντείνεται. Οι ειδικοί τονίζουν ότι, χωρίς γενναίες παρεμβάσεις υπέρ της οικογένειας, της γεννητικότητας και της επιστροφής νέων από το εξωτερικό, η κρίση μπορεί να γίνει μη αναστρέψιμη.

Σύμφωνα με το Ageing Report 2024 της Κομισιόν, ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων στην Ελλάδα είναι 39, έναντι 36,1 στην Ε.Ε., ενώ ο δείκτης οικονομικής εξάρτησης το 2022 ήταν 56,2, δέκα μονάδες πάνω από τον μέσο όρο. Προβλέπεται άνοδος στο 46% έως το 2030.

Αριθμοί που σοκάρουν: 720.000 λιγότεροι κάτοικοι σε 17 χρόνια

Η Ελλάδα έχασε 720.000 κατοίκους από το 2008 ως το 2025, με μείωση 8,5%. Παρότι η μείωση επιβραδύνεται, το πρόβλημα παραμένει. Η ηλικιακή ομάδα 30-44 ετών έχει χάσει 683.000 άτομα, ενώ η ομάδα 65+ έχει αυξηθεί κατά 405.000. Το ενεργό δυναμικό συρρικνώνεται, ιδίως στις ηλικίες 20-44, που φτάνουν μείωση έως 30%.

Το 2024, η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στις ηλικίες 30-44 (-78,3 χιλ.) και 20-24 (-15,1 χιλ.), ενώ αυξήθηκαν οι ομάδες 15-19 (+29,5 χιλ.) και άνω των 65 (+32,9 χιλ.). Οι γυναίκες σημείωσαν εντονότερη μείωση σε σχέση με τους άνδρες.

Σενάρια αλλαγών και επανεκκίνησης

Το κράτος εξετάζει εναλλακτικές, όπως ενίσχυση του κεφαλαιοποιητικού πυλώνα και χρήση αποθεματικών για μελλοντικά ελλείμματα. Όμως, χωρίς πολιτικές συνοχής, ευρύτερες συναινέσεις και στρατηγική για δημογραφική αναστροφή, το ασφαλιστικό και η κοινωνική ισορροπία θα συνεχίσουν να αποδομούνται.

Η Ελλάδα του 2030 κινδυνεύει να έχει πληθυσμό κάτω των 10 εκατ. κατοίκων και συνταξιούχους που θα ξεπερνούν το 46% του συνολικού πληθυσμού. Το ζήτημα δεν είναι πλέον μελλοντικό – είναι παρόν και πιεστικό.

Το σχέδιο νόμου, θα παραμείνει σε δημόσια διαβούλευση έως την Τετάρτη 6 Δεκεμβρίου και χωρίζεται σε τρία μέρη.

Ειδικότερα:

Α ΜΕΡΟΣ: Αναμόρφωση Επαγγελματικής Ασφάλισης και Ταμείων Συμπληρωματικών Παροχών

Β ΜΕΡΟΣ: Εξορθολογισμός Ασφαλιστικής Νομοθεσίας

Γ ΜΕΡΟΣ: Σύστημα διορισμού και προσλήψεων των εκπαιδευτικών της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (Δ.ΥΠ.Α.) και λοιπές διατάξεις αρμοδιότητας Δ.ΥΠ.Α.

Το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με τη νέα νομοθετική του πρωτοβουλία, προχωρά στη συνολική αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου που διέπει την επαγγελματική ασφάλιση και την εποπτεία των ταμείων που παρέχουν συμπληρωματικές συνταξιοδοτικές παροχές, με στόχο την ανάπτυξη και θωράκιση του θεσμού της συνταξιοδοτικής αποταμίευσης και την ενίσχυση του εισοδήματος των μελλοντικών συνταξιούχων.

Επιπλέον, εισάγονται ρυθμίσεις για τον εξορθολογισμό της ασφαλιστικής νομοθεσίας και την αντιμετώπιση επί μέρους ζητημάτων κοινωνικοασφαλιστικού και συνταξιοδοτικού ενδιαφέροντος, όπως είναι η απασχόληση συνταξιούχων, η συνταξιοδότηση με οφειλές προς τον e-ΕΦΚΑ, η επέκταση του επιδόματος μητρότητας σε αυτοαπασχολούμενες και αγρότισσες, η καταβολή του επιδόματος προσωπικής διαφοράς, η ταχύτερη απονομή επικουρικών συντάξεων κ.α.

Τέλος, εισάγονται διατάξεις που αφορούν τη Δ.ΥΠ.Α. με στόχο την όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματική λειτουργία των υπηρεσιών της προς όφελος των ανέργων και των ωφελούμενων.

Οι κυριότερες τομές που φέρνει το νομοσχέδιο επικεντρώνονται στα εξής σημεία:

1. Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης

Με το προτεινόμενο νομοσχέδιο, επιχειρείται μια συνολική μεταρρύθμιση στο κανονιστικό πλαίσιο που διέπει την επαγγελματική ασφάλιση (ν. 3029/2002 και ν. 4680/2020). Στόχος είναι  η προώθηση του θεσμού, ώστε να ενισχυθεί το εισόδημα των μελλοντικών συνταξιούχων με συμπληρωματική παροχή και ταυτόχρονα να καλλιεργηθεί κουλτούρα συνταξιοδοτικής αποταμίευσης στους ασφαλισμένους, προς όφελος των ιδίων και, συνολικά, της εθνικής οικονομίας.

Ειδικότερα, οι νέες ρυθμίσεις έχουν ως επιμέρους στόχους:

– την απλοποίηση των διαδικασιών σύστασης των ΤΕΑ

– την καθιέρωση ενός πρότυπου καταστατικού

– τη διευκόλυνση ίδρυσης ΤΕΑ από περισσότερους εργοδότες (πολυεργοδοτικά ΤΕΑ), χωρίς να απαιτείται κλαδική/επαγγελματική συνάφεια μεταξύ τους, ώστε να δίνεται η δυνατότητα και σε μικρότερες επιχειρήσεις να εντάσσουν σε ΤΕΑ τους εργαζομένους τους,

– τη θέσπιση κανόνων χρηστής διακυβέρνησης, για την επίτευξη καλύτερων αποδόσεων και την αύξηση της εμπιστοσύνης των ασφαλισμένων προς τα ΤΕΑ,

– την ενίσχυση της διαφάνειας της δράσης των ΤΕΑ και την καλύτερη ενημέρωση των ασφαλισμένων,

– την αναβάθμιση της εποπτείας των ΤΕΑ, η οποία από 1/1/2025 ανατίθεται στην Τράπεζα της Ελλάδος, προκειμένου να διασφαλιστεί η οργανωτική και επιχειρηματική επάρκεια των ΤΕΑ, να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των ασφαλισμένων στο θεσμό και να συγκεντρωθεί η εποπτεία σε μία ενιαία αρχή κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα (σήμερα ισχύει τριμερές σύστημα εποπτείας: Υπουργείο Εργασίας, Εθνική Αναλογιστική Αρχή, Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς),

– την ομοιόμορφη φορολογική αντιμετώπιση των προϊόντων της προαιρετικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης (ΤΕΑ και ομαδικά ασφαλιστήρια).

Ειδικά ως προς τη φορολόγηση των παροχών των ΤΕΑ, προβλέπεται κλιμακωτή φορολόγηση, ανάλογα με τα χρόνια ασφάλισης κάθε ασφαλισμένου. Όσο περισσότερος χρόνος έχει διανυθεί σε ΤΕΑ ή ομαδικό ασφαλιστήριο συμβόλαιο, τόσο μικρότερος είναι ο συντελεστής φορολόγησης, ώστε να ενισχύεται η μακροπρόθεσμη αποταμίευση, η οποία μπορεί να αποφέρει ικανοποιητικά εισοδήματα κατά τη συνταξιοδότηση. Επιπλέον, παρέχονται επιπρόσθετα φορολογικά κίνητρα για την καταβολή σύνταξης μέσω της οποίας διασφαλίζεται πραγματικό συμπληρωματικό εισόδημα καθ’ όλη τα διάρκεια της συνταξιοδότησης.

2.1. Απασχόληση συνταξιούχων

Καταργείται η περικοπή του 30% της σύνταξης, αφήνοντάς την ακέραια στους απασχολούμενους συνταξιούχους. Στόχος είναι η τόνωση του εισοδήματός των συνταξιούχων και η περαιτέρω αύξηση της νόμιμης και δηλωμένης συμμετοχής στην αγορά εργασίας των συνταξιούχων που επιθυμούν να εργαστούν. Ταυτόχρονα, θεσπίζεται ένας μη ανταποδοτικός πόρος υπέρ e-ΕΦΚΑ, ο οποίος για τους μισθωτούς εργαζόμενους συνταξιούχους θα ισούται με το 10% επί των ασφαλιστέων αποδοχών τους και για τους μη μισθωτούς εργαζόμενους συνταξιούχους με το 50% επί της επιλεγείσας ασφαλιστικής κλάσης για κύρια σύνταξη. Θεσπίζεται, επίσης, ετήσιο πλαφόν του πόρου που δεν μπορεί να υπερβαίνει το 12πλασιο της μηνιαίας εθνικής σύνταξης.

2.2. Απασχόληση συνταξιούχων αναπηρίας

Από 01.01.2024 θεσπίζεται για πρώτη φορά ενιαίος κανόνας για την απασχόληση των συνταξιούχων αναπηρίας. Σήμερα, ένα άτομο με αναπηρία που συνταξιοδοτείται από τον π. ΟΑΕΕ, δεν επιτρέπεται να εργαστεί μετά τη συνταξιοδότησή του λόγω αναπηρίας. Το ίδιο ισχύει και για τα υπόλοιπα ταμεία πλην του π. ΙΚΑ. Εάν συνταξιοδοτείται από το π. ΙΚΑ, επιτρέπεται υπό προϋποθέσεις να εργαστεί και μετά τη συνταξιοδότησή του λόγω αναπηρίας. Με τις νέες διατάξεις δίνεται η δυνατότητα σε όλους τους συνταξιούχους με αναπηρία να εργασθούν με τις προϋποθέσεις του π. ΙΚΑ και, μάλιστα, χωρίς να επιβαρύνονται με τον πόρο 10% υπέρ ΕΦΚΑ προκειμένου να ενθαρρύνουμε την επανένταξη τους στην αγορά εργασίας.

2.3. Συνταξιοδότηση με οφειλές

Δίνεται λύση στο αδιέξοδο που αντιμετωπίζουν οι μη μισθωτοί ασφαλισμένοι, οι οποίοι βρίσκονται σε ηλικία συνταξιοδότησης, πλην όμως παραμένουν εγκλωβισμένοι λόγω πραγματικής αδυναμίας αποπληρωμής των συσσωρευμένων ληξιπρόθεσμων οφειλών τους στον e-ΕΦΚΑ.

Ειδικότερα, αυξάνεται το ανώτατο όριο οφειλών ασφαλιστικών εισφορών για συνταξιοδότηση από €20.000 σε €30.000 (από €6.000 σε €10.000 για τον π. Ο.Γ.Α.). Για το ποσό από €20.000 έως €30.000 (€6.000 ως €10.000 για τον π. ΟΓΑ), παρακρατείται ποσοστό 60% της μηνιαίας σύνταξης, ενώ για το υπόλοιπο χρέος, γίνεται παρακράτηση σε 60 δόσεις μέχρι την εξόφλησή του, όπως γίνεται και σήμερα.

Ως κριτήρια υπαγωγής στη ρύθμιση τίθενται τα εξής:

– Όριο τραπεζικών καταθέσεων του οφειλέτη στις €12.000 (€6.000 για οφειλέτες του π. ΟΓΑ).

– Συμπλήρωση του 67ου έτους ηλικίας τους

– Πληρωμή εισφορών για τουλάχιστον 20 έτη ασφάλισης

2.4. Απονομή Επικουρικών Συντάξεων

Αντιμετωπίζεται το πρόβλημα της χρόνιας αναμονής για χορήγηση επικουρικών συντάξεων σε ασφαλισμένους – κυρίως του Δημοσίου – που με το τωρινό καθεστώς για να λάβουν την σύνταξη, έπρεπε να έχουν τις ίδιες προϋποθέσεις θεμελίωσης με τον φορέα κύριας ασφάλισης ή να έχουν συμπληρώσει τον ίδιο αριθμό ημερών επικουρικής ασφάλισης με τον κύριο φορέα.

Με την ενοποίηση κανόνων όσοι παίρνουν την κύρια σύνταξη τους και έχουν τουλάχιστον 15 χρόνια επικουρικής ασφάλισης θα μπορούν να πάρουν αμέσως τις συντάξεις τους. Εκτιμάται ότι περίπου 15.000 αιτήματα συνταξιοδότησης που βρίσκονται σε αναμονή για τουλάχιστον 2 χρόνια θα μπορούν να εκκαθαριστούν αυτόματα μόλις ψηφιστεί η ρύθμιση.

2.5. Επίδομα Μητρότητας

Λαμβάνουν για πρώτη φορά την 9μηνη παροχή προστασίας της μητρότητας και οι ελεύθερες επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενες και αγρότισσες στο πεδίο της ανατροφής τέκνου. Συγκεκριμένα θα λαμβάνουν για 9 μήνες τον κατώτατο μισθό (780 ευρώ σήμερα) δηλαδή συνολικά 7.020 ευρώ πέραν του ποσού που λαμβάνουν κατά τη διάρκεια κυοφορίας και λοχείας.

Επιπλέον, το επίδομα επεκτείνεται και σε μισθωτές μητέρες του π. ΤΑΥΤΕΚΩ, ΕΤΑΠ-ΜΜΕ, ΕΔΟΕΑΠ που με την ισχύουσα νομοθεσία λάμβαναν μόνο το επίδομα κυοφορίας και λοχείας από τον φορέα τους. Με τη νέα διάταξη θα λαμβάνουν και αυτές για 9 μήνες και το επίδομα μητρότητας από το οποίο πριν αποκλείονταν.

2.6. Ενεργός ΑΜΚΑ και υγειονομική περίθαλψη

Η διάταξη που περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο προσαρμόζει τη νομοθεσία στα νέα διακριτά στάδια έκδοσης και ενεργοποίησης του ΑΜΚΑ και έχει ως στόχο να αντιμετωπίσει φαινόμενα καταστρατήγησης του συστήματος και συγκεκριμένα να αποθαρρύνει τους ανθρώπους που δεν μένουν ή/και δεν έχουν πλέον καμία έννομη σχέση με την Ελλάδα, επισκέπτονται περιστασιακά τη χώρα για να κάνουν χρήση της δωρεάν ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και φεύγουν αμέσως μετά, επιβαρύνοντας οικονομικά τη χώρα και τους πολίτες που πληρώνουν φόρους και εισφορές.

Σε κάθε περίπτωση πρέπει να τονιστεί ότι η πρόσβαση στα δημόσια νοσοκομεία και δομές υγείας για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη παραμένει ελεύθερη, όμως, σε περίπτωση μη ενεργού ΑΜΚΑ, η σχετική δαπάνη θα βαρύνει τον ασθενή, όπως ισχύει και τώρα για τους μη κατόχους ΑΜΚΑ.

2.7. Επίδομα Προσωπικής Διαφοράς

Η Kυβέρνηση, λαμβάνοντας υπόψη τις πληθωριστικές πιέσεις στα εισοδήματα, και σε συνέχεια των εξαγγελιών του πρωθυπουργού, καταβάλει – για δεύτερη φορά εντός του 2023 – έκτακτη ενίσχυση στους συνταξιούχους με θετική προσωπική διαφορά.

Συνταξιούχοι με προσωπική διαφορά μεγαλύτερη των 10€ που λαμβάνουν μηνιαία σύνταξη έως και 1.600€, θα λάβουν έκτακτη εφάπαξ οικονομική ενίσχυση έως και 200€, αναλόγως τους ύψους της σύνταξης τους.

Ειδικότερα, οι συνταξιούχοι με μηνιαίο ύψος συντάξεων:

– έως 700€, θα λάβουν ενίσχυση 200€,

– από 700,01€ έως 1.100€, θα λάβουν ενίσχυση 150€

– από 1.100,01€ έως 1.600€, θα λάβουν ενίσχυση 100€.

2.8. Προπληρωμένη κάρτα

Πρόκειται για μια καινοτόμα παρέμβαση που ως στόχο έχει να εκσυγχρονίσει τον τρόπο πληρωμής των επιδομάτων αφού το σύνολο αυτών – πλην κάποιων εξαιρέσεων όπως τα αναπηρικά επιδόματα, το επίδομα στέγασης και έκτακτες οικονομικές ενισχύσεις της ΔΥΠΑ – θα αρχίσουν να καταβάλλονται σταδιακά μέσω μιας προπληρωμένης κάρτας, όπως συμβαίνει ήδη σήμερα με το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα.

Οι δικαιούχοι θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν τουλάχιστον το 50% του ποσού της ενίσχυσης ή του επιδόματος σε ηλεκτρονικές πληρωμές και αγορές, ενώ για το υπόλοιπο ποσό παρέχεται η δυνατότητα ανάληψης μετρητών. Προβλέπονται επίσης κίνητρα για όποιον επιλέξει να μην κάνει ανάληψη του υπολοίπου αλλά να το χρησιμοποιήσει σε ηλεκτρονικές συναλλαγές, κατά το πρότυπο των φορολοταριών που πραγματοποιεί σήμερα το Υπουργείο Οικονομικών.

2.9. Σύνταξη σε ορφανά τέκνα

Ενοποιούνται οι κανόνες και προϋποθέσεις χορήγησης σύνταξης θανάτου στα δικαιοδόχα τέκνα, διορθώνοντας αδικίες που προέκυψαν από τη διαφορετική αντιμετώπιση αναλόγως της ημερομηνίας θανάτου του γονέα (πριν ή μετά την έναρξη ισχύος του νόμου 4387/2016).

Ειδικότερα, πλέον, θα χορηγείται σύνταξη θανάτου για όλα τα άγαμα ορφανά τέκνα έως το 24ο έτος της ηλικίας τους, ανεξαρτήτως εάν σπουδάζουν ή όχι και ανεξαρτήτως του πότε επήλθε ο θάνατος του γονέα (πριν ή μετά το 2016).

Με αυτόν τον τρόπο, ορφανά τέκνα που έχαναν τη σύνταξη θανάτου του γονέα τους μόλις συμπλήρωναν τα 18 τους έτη (εάν ο θάνατος γονέα είχε επέλθει προ του 2016 και δεν σπούδαζαν), πλέον θα την λαμβάνουν για έξι επιπλέον χρόνια, όπως ακριβώς συμβαίνει όταν ο θάνατος του γονέα επήλθε μετά το 2016.

2.10. Σύνταξη σε ορφανά τέκνα με αναπηρία

Ενοποιούνται οι κανόνες χορήγησης σύνταξης στα αμφοτεροπλεύρως (που έχουν χάσει και τους δύο γονείς) ορφανά τέκνα με βαριές αναπηρίες και αίρεται η ανισότητα ανάμεσα στον Ιδιωτικό και το Δημόσιο τομέα. Συγκεκριμένα, με την προτεινόμενη ρύθμιση επεκτείνεται ρητώς στο Δημόσιο και στο πρώην ΝΑΤ η εφαρμογή της ειδικής ρύθμισης (που ήδη ισχύει και εφαρμόζεται στις περιπτώσεις που ο θανών γονέας προέρχεται από τον Ιδιωτικό τομέα) που προβλέπει ότι τα αμφοτεροπλεύρως ορφανά τέκνα με βαριά αναπηρία λαμβάνουν το 100% της σύνταξης των γονέων τους (από 50% που ισχύει με το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο).

2.11. Ασφάλιση ιδιοκτητών τουριστικών καταλυμάτων δυναμικότητας έως 10 δωματίων

Από το 2002 έως σήμερα οι συνεχείς αλλαγές του νομοθετικού πλαισίου οδήγησαν σε ασάφεια ως προς την υπαγωγή στην ασφάλιση του ΟΑΕΕ ή του ΟΓΑ, η οποία δημιουργούσε πολυδιάσπαση και ανασφάλεια δικαίου στους ιδιοκτήτες. Δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις που οι ασφαλισμένοι βρίσκονταν εκτεθειμένοι στις αμφισβητήσεις των ασφαλιστικών φορέων ως προς την υποχρέωση καταβολής εισφορών και, αργότερα, για την απονομή της σύνταξής τους.

Με την προωθούμενη νομοθετική ρύθμιση μπαίνει τέλος στο κατακερματισμένο νομοθετικό καθεστώς και πλέον όλοι οι ιδιοκτήτες καταλυμάτων δυναμικότητας έως 10 δωματίων, που είναι παράλληλα εγγεγραμμένοι στο μητρώο αγροτών και αγροτικών εκμεταλλεύσεων, θα υπάγονται στην ασφάλιση του π. ΟΓΑ και όχι στον π. ΟΑΕΕ. Ταυτόχρονα, λαμβάνεται μέριμνα ώστε να συνεχίσει να τους αναγνωρίζεται ο ασφαλιστικός χρόνος των προηγούμενων ετών, για τον οποίο έχουν καταβάλει εισφορές στον π. ΟΓΑ.

Όσοι ιδιοκτήτες καταλυμάτων δεν είναι εγγεγραμμένοι στο μητρώο αγροτών και αγροτικών εκμεταλλεύσεων, υπάγονται στην ασφάλιση του π. ΟΑΕΕ.

2.12. Αντιμετώπιση της υποδηλωμένης εργασίας

Μέχρι σήμερα αρμόδια για να διεξάγει ελέγχους για τυχόν παραβάσεις για υποδηλωμένη εργασία ήταν μόνο η Επιθεώρηση Εργασίας. Πλέον δυνατότητα ελέγχων και επιβολής προστίμων έχουν και οι ελεγκτές των Περιφερειακών Ελεγκτικών Κέντρων Ασφάλισης (ΠΕΚΑ) του e-ΕΦΚΑ σε περίπτωση που, για παράδειγμα, οι εργαζόμενοι δουλεύουν περισσότερες ώρες από αυτές για τις οποίες έχουν δηλωθεί στην ΕΡΓΑΝΗ ή λαμβάνουν μεγαλύτερο μισθό από αυτό που έχει δηλωθεί και επί του οποίου καταβάλλονται ασφαλιστικές εισφορές. Στόχος είναι η αυστηροποίηση του πλαισίου ελέγχου, και η προώθηση της νόμιμης απασχόλησης προκειμένου να μπει ένα τέλος στην μαύρη εργασία.

2.13. Παράταση προαιρετικής ασφάλισης στο ΤΕΚΑ για 1 χρόνο

Από 1/1/2023, δόθηκε η δυνατότητα σε εργαζόμενους που είναι ήδη ασφαλισμένοι στην επικουρική του e-ΕΦΚΑ και έχουν γεννηθεί από 1/1/1987 και μετά, να μεταβούν από τον e-ΕΦΚΑ στο ΤΕΚΑ. Η διαδικασία γίνεται απλά με την υποβολή αίτησης στο be.teka.gov.gr, “Πλατφόρμα 1” μέχρι 31/12/2023. Η προθεσμία αυτή παρατείνεται για έναν ακόμα χρόνο, μέχρι τις 31/12/2024.

Στόχος είναι η ευρύτερη και πληρέστερη ενημέρωση των ασφαλισμένων σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του ΤΕΚΑ και τα οφέλη της νέας επικουρικής ασφάλισης και του κεφαλαιοποιητικού συστήματος για τους νέους ασφαλισμένους, όπως είναι ο έλεγχος των αποταμιεύσεών τους και η απευθείας χρηματοδότηση της δικής τους σύνταξης.

Επισημαίνεται ότι οι μη μισθωτοί ασφαλισμένοι (αυτοαπασχολούμενοι υγειονομικοί, αγρότες, ελεύθεροι επαγγελματίες) που δεν έχουν υποχρέωση υπαγωγής στον κλάδο επικουρικής, μπορούν να υποβάλουν αίτηση στο  be.teka.gov.gr, “Πλατφόρμα 2” χωρίς χρονικό περιορισμό εφόσον έχουν γεννηθεί από 1/1/1987 και εντεύθεν.

2.14. Χορήγηση επικουρικής σύνταξης σε Πρατηριούχους Υγρών Καυσίμων που λαμβάνουν βασική σύνταξη από τον πρώην ΟΓΑ

Με την παρούσα διάταξη αποκαθίσταται μια διαχρονική αδικία για ασφαλισμένους που ενώ κατέβαλαν εισφορές επικουρικής ασφάλισης (στο π. ΤΕΑΠΥΚ) δεν λάμβαναν επικουρική σύνταξη εάν έπαιρναν τη βασική σύνταξη του πρώην ΟΓΑ. Από εδώ και στο εξής, εφόσον έχουν πληρωθεί εισφορές στο πρώην ΤΕΑΠΥΚ, οι ασφαλισμένοι θα δικαιούνται επικουρική σύνταξη ανεξαρτήτως του εάν λαμβάνουν βασική σύνταξη από τον π. ΟΓΑ.

2.15. Διευκόλυνση συμπλήρωσης απαιτούμενων ενσήμων, για το έτος της πανδημίας (2020), για τη λήψη μειωμένης σύνταξης

Δίνεται η ευκαιρία στους εργαζόμενους, παλαιούς ασφαλισμένους που το 2020 βίωσαν τις αρνητικές συνέπειες της πανδημίας και δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν τα απαιτούμενα ένσημα για το έτος αυτό, να τα συμπληρώσουν ώστε να μπορέσουν να λάβουν μειωμένη σύνταξη υπολογίζοντας προς το σκοπό αυτό τα ένσημα του έτους 2019.

2.16. Αναστολή αύξησης επιτοκίου οφειλών προς φορείς κοινωνικής ασφάλισης

Η αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ καθιστά τα επιτόκια που ισχύουν για τις ρυθμίσεις οφειλών πολύ υψηλά και απαγορευτικά για υπαγωγή οφειλετών στις ρυθμίσεις αυτές, γεγονός που μας οδηγεί στην προτεινόμενη ρύθμιση αναστολής της αύξησης των επιτοκίων που επιβαρύνουν ρυθμισμένες ή μη οφειλές προς φορείς κοινωνικής ασφάλισης με στόχο την άμβλυνση των επιπτώσεων του πληθωρισμού στις υποχρεώσεις του νοικοκυριών.

2.17. Ασφάλιση των φοιτητών κατά την πρακτική άσκηση

Αποσαφηνίζεται ο νόμος και καθίσταται ανεμπόδιστη η ασφαλιστική κάλυψη των φοιτητών για τον κίνδυνο ατυχημάτων που μπορεί να προκύψουν κατά την περίοδο που διεξάγουν την πρακτική άσκηση που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την λήψη του πτυχίου τους, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται η ασφάλισή τους για παροχές σε είδος από τον ΕΟΠΥΥ, σε περίπτωση που δεν καλύπτονται ιατροφαρμακευτικά από άλλες διατάξεις.

3.1. Εισοδηματικές προϋποθέσεις για παροχές προς ανέργους

Αποσαφηνίζεται ότι η μοριοδότηση του κριτηρίου της ανεργίας σε διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ για διορισμό στο Δημόσιο, ανήκει στις διευκολύνσεις που παρέχονται μόνο σε ανέργους και αναζητούντες εργασίας που πληρούν τα εισοδηματικά κριτήρια του επιδόματος θέρμανσης προκειμένου να ωφελούνται από τις ευνοϊκές ρυθμίσεις όσοι πραγματικά έχουν ανάγκη.

3.2. Σποραδική απασχόληση επιδοτούμενων ανέργων

Δίνεται η δυνατότητα σε ανέργους που απασχολούνται  με συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου μίας ημέρας, να εργάζονται χωρίς να χάνουν το επίδομα ανεργίας, υπό την προϋπόθεση ότι η απασχόληση αυτή δεν υπερβαίνει σωρευτικά τις τρεις ημέρες εβδομαδιαίως και τις δώδεκα ημέρες μηνιαίως. Στην περίπτωση αυτή, το επίδομα ανεργίας μειώνεται ανάλογα με τις ημέρες απασχόλησης.

3.3. Εξαρέσεις στο δηλούμενο εισόδημα για την καταβολή του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος

Εξαιρείται από το δηλούμενο εισόδημα, που υπολογίζεται για την ένταξη στο Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, το ειδικό βοήθημα που χορηγείται σε όσους εξέτισαν ποινή στερητική της ελευθερίας τους. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται η στήριξη των ατόμων αυτών, τα οποία ανήκουν σε μια ιδιαίτερα ευάλωτη κοινωνική ομάδα.

Τι προβλέπει το μίνι ασφαλιστικό

Σύνταξη με χρέη

• Ελεύθεροι επαγγελματίες: με 30.000ε (από 20.000ε)
• Για αγρότες : με 10.000ε (από 6.000ε)

Ενθάρρυνση στη νόμιμη εργασία των συνταξιούχων με την κατάργηση της περικοπής του 30% δίνει η κυβέρνηση καθώς κερδισμένοι από το νέο νομοσχέδιο βγαίνουν και περίπου 35.000 συνταξιούχοι που εργάζονται.

Αν για παράδειγμα σήμερα ένας συνταξιούχος με σύνταξη 1200 ευρώ έχει κρατήσεις 360 ευρώ με το νέο νομοσχέδιο αν εργάζεται από 1124 θα κερδίζει το 100% της σύνταξης του και θα κρατείται μόνο το 10% από το μισθό με κέρδος 282€ το μήνα

Τι θα ισχύσει για εργαζόμενους συνταξιούχους

• Συνταξιούχος με σύνταξη €1.200
• Έχει σήμερα κράτηση €360
• Εργάζεται με μικτό μηνιαίο μισθό €780

Από 1/1/2024

• Θα λαμβάνει το 100% της σύνταξης
• Θα χάνει 78€ από τον μισθό του
• Όφελος: €282 μηνιαίως

Οι βασικοί άξονες του νέου νομοσχεδίου

Για την ενίσχυση του εισοδήματος των συνταξιούχων και την άμβλυνση των επιπτώσεων του δημογραφικού, το υπουργείο Εργασίας προχωράει, μεταξύ άλλων, με:

• τη δεύτερη για φέτος έκτακτη ενίσχυση των συνταξιούχων με προσωπική διαφορά,
• την ενθάρρυνση της νόμιμης απασχόλησης συνταξιούχων, με την κατάργηση της περικοπής του 30% της σύνταξης του εργαζόμενου συνταξιούχου και τη θέσπιση μη ανταποδοτικού πόρου υπέρ e-ΕΦΚΑ, υπολογιζόμενου επί του εισοδήματος από την ασφαλιστέα εργασία, που ευνοεί τη συντριπτική πλειονότητα των εργαζόμενων συνταξιούχων,
• τη δυνατότητα, για πρώτη φορά, συνταξιοδότησης μη μισθωτών με ληξιπρόθεσμες οφειλές ασφαλιστικών εισφορών στον e-ΕΦΚΑ έως 30.000 ευρώ από 20.000 ευρώ, που ισχύει σήμερα (έως 10.000 ευρώ για αγρότες από 6.000 ευρώ, που ισχύει σήμερα), με αυστηρά κριτήρια διαπίστωσης πραγματικής αδυναμίας πληρωμής,
• την ενιαιοποίηση των προϋποθέσεων θεμελίωσης επικουρικής σύνταξης και την επιτάχυνση της απονομής των εκκρεμών επικουρικών συντάξεων,
• την επέκταση του επιδόματος μητρότητας της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) για 9 μήνες και στις μη μισθωτές (αυτοαπασχολούμενες και αγρότισσες) μητέρες, ολοκληρώνοντας την ενιαιοποίηση κανόνων, που είχε ξεκινήσει με την εξίσωση μισθωτών μητέρων ιδιωτικού και δημόσιου τομέα,
  την καθιέρωση προπληρωμένης κάρτας για την καταβολή της πλειοψηφίας των επιδομάτων της ΔΥΠΑ και του Οργανισμού Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ), με στόχο την απλοποίηση και την ενιαιοποίηση της διαδικασίας πληρωμής και την αύξηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών προς όφελος των δημοσίων εσόδων,
• την προϋπόθεση ύπαρξης ενεργού ΑΜΚΑ για την παροχή δωρεάν υγειονομικής κάλυψης στα δημόσια νοσοκομεία σε ανασφάλιστους, προκειμένου να αντιμετωπιστούν φαινόμενα καταστρατήγησης του συστήματος.

Το δεύτερο μέρος του νομοσχεδίου αποτελείται από διατάξεις κοινωνικοασφαλιστικού χαρακτήρα, που έχουν ως στόχο την ενίσχυση των εισοδημάτων των συνταξιούχων και την άμβλυνση των επιπτώσεων του δημογραφικού στο ασφαλιστικό σύστημα.

Οι βασικότερες εξ αυτών είναι οι ακόλουθες:

1) Οικονομική ενίσχυση συνταξιούχων με προσωπική διαφορά

Η κυβέρνηση, λαμβάνοντας υπόψη τις πληθωριστικές πιέσεις στα εισοδήματα και σε συνέχεια των εξαγγελιών του πρωθυπουργού, καταβάλλει, για δεύτερη φορά εντός του 2023, έκτακτη ενίσχυση στους συνταξιούχους με θετική προσωπική διαφορά, που δεν θα δουν αύξηση των συντάξεών τους από 1/1/2024.

Συνταξιούχοι με θετική προσωπική διαφορά μεγαλύτερη των 10 ευρώ που λαμβάνουν μηνιαία σύνταξη έως και 1.600 ευρώ θα λάβουν έκτακτη εφάπαξ οικονομική ενίσχυση έως και 200 ευρώ, αναλόγως του ύψους της σύνταξής τους.

Ειδικότερα, οι συνταξιούχοι με μηνιαίο ύψος συντάξεων: α) έως 700 ευρώ θα λάβουν ενίσχυση 200 ευρώ, β) από 700,01 ευρώ έως 1.100 ευρώ θα λάβουν ενίσχυση 150 ευρώ και γ) με μηνιαίο ύψος συντάξεων από 1.100,01 ευρώ έως 1.600 ευρώ θα λάβουν ενίσχυση 100 ευρώ.

2) Κίνητρα απασχόλησης συνταξιούχων-Κατάργηση της περικοπής της σύνταξης

Κατά την προηγούμενη θητεία της, η κυβέρνηση μείωσε την περικοπή της σύνταξης του απασχολούμενου συνταξιούχου από 60%, που ήταν επί ΣΥΡΙΖΑ, σε 30%. Αποτέλεσμα της παραπάνω ρύθμισης ήταν ο πενταπλασιασμός των εργαζόμενων συνταξιούχων στην επίσημη αγορά εργασίας, παρότι σε απόλυτους όρους ο αριθμός των εργαζόμενων συνταξιούχων παραμένει χαμηλός. Παρά τη βελτίωση, η περικοπή αυτή ισχύει είτε ένας συνταξιούχος εργαστεί για μία ημέρα είτε έχει πλήρη απασχόληση.

Με την παρούσα διάταξη, καταργείται η περικοπή του 30% της σύνταξης, αφήνοντάς την ακέραια στους απασχολούμενους συνταξιούχους. Στόχος είναι η τόνωση του εισοδήματος των συνταξιούχων, η προώθηση της ενεργού γήρανσης και η περαιτέρω αύξηση της νόμιμης και δηλωμένης συμμετοχής στην αγορά εργασίας των συνταξιούχων που επιθυμούν να εργαστούν.

Ταυτόχρονα, θεσπίζεται ένας μη ανταποδοτικός πόρος υπέρ e-ΕΦΚΑ, ο οποίος για τους μισθωτούς εργαζόμενους συνταξιούχους θα ισούται με το 10% επί των ασφαλιστέων αποδοχών τους και για τους μη μισθωτούς εργαζόμενους συνταξιούχους με το 50% επί της επιλεγείσας ασφαλιστικής κλάσης για κύρια σύνταξη. Θεσπίζεται, επίσης, ετήσιο πλαφόν του πόρου, που δεν μπορεί να υπερβαίνει το 12πλασιο της εθνικής σύνταξης.

3) Δυνατότητα συνταξιοδότησης μη μισθωτών με ληξιπρόθεσμες ασφαλιστικές οφειλές πάνω από 20.000 ευρώ

Με την προτεινόμενη διάταξη, δίνεται λύση στο αδιέξοδο που αντιμετωπίζουν μη μισθωτοί ασφαλισμένοι, οι οποίοι βρίσκονται σε ηλικία συνταξιοδότησης, πλην, όμως, παραμένουν εγκλωβισμένοι, λόγω πραγματικής αδυναμίας αποπληρωμής των συσσωρευμένων ληξιπρόθεσμων οφειλών τους στον e-ΕΦΚΑ.

Ειδικότερα, αυξάνεται το ανώτατο όριο οφειλών ασφαλιστικών εισφορών για συνταξιοδότηση από 20.000 ευρώ σε 30.000 ευρώ (από 6.000 ευρώ σε 10.000 ευρώ για τον π. ΟΓΑ), για οφειλέτες που έχουν συμπληρώσει το 67ο έτος ηλικίας τους και, ταυτόχρονα, έχουν καταβάλει εισφορές για τουλάχιστον 20 έτη ασφάλισης. Για το ποσό από 20.000 ευρώ έως 30.000 ευρώ (6.000 ευρώ έως 10.000 ευρώ για τον π. ΟΓΑ), παρακρατείται ποσοστό τουλάχιστον 60% της μηνιαίας σύνταξης, ενώ, για το υπόλοιπο χρέος, γίνεται παρακράτηση σε 60 δόσεις, μέχρι την εξόφλησή του, όπως γίνεται και σήμερα. Ως κριτήριο υπαγωγής στη ρύθμιση τίθεται όριο τραπεζικών καταθέσεων του οφειλέτη στις 12.000 ευρώ (6.000 ευρώ για οφειλέτες του π. ΟΓΑ).

Παράδειγμα:

Ασφαλισμένος, με οφειλές 29.000 ευρώ, δικαιούται μηνιαία σύνταξη 750 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι η παρακράτηση αρχικά θα ανέρχεται σε 750 ευρώ x 60% = 450 ευρώ και αυτός θα λαμβάνει 300 ευρώ. Εντός 20 μηνών, η οφειλή του θα έχει μειωθεί κατά 450 ευρώ x 20 = 9.000 ευρώ, με το υπόλοιπό του να ανέρχεται σε 20.000 ευρώ. Από αυτό το σημείο και έπειτα, θα ενταχθεί στο καθεστώς των 60 δόσεων. Η νέα του παρακράτηση θα είναι 20.000 ευρώ/60 = 333,33 ευρώ έως την αποπληρωμή της οφειλής και θα λαμβάνει σύνταξη 416,67 ευρώ τον μήνα για 60 μήνες.

4) Ενιαιοποίηση κανόνων θεμελίωσης δικαιώματος επικουρικής σύνταξης και επιτάχυνση της απονομής επικουρικών συντάξεων

Κατά την προηγούμενη τετραετία, ο χρόνος έκδοσης απόφασης για κύριες συντάξεις μειώθηκε σημαντικά και, πλέον, αποδίδεται κύρια σύνταξη κατά μέσο όρο εντός δύο μηνών από την υποβολή της αίτησης.

Σε συνέχεια της επιτυχημένης προσπάθειας επιτάχυνσης του συστήματος, ενιαιοποιούνται πλέον οι προϋποθέσεις θεμελίωσης επικουρικής σύνταξης για δημόσιο και ιδιωτικό τομέα με τη συμπλήρωση 15 ετών επικουρικής ασφάλισης (4.500 ένσημα) είτε σε έναν φορέα είτε διαδοχικά.

Με τη διάταξη αυτή, υπηρετείται η ενοποίηση των κανόνων του ασφαλιστικού συστήματος για όλους, με άμεση συνέπεια την ένταξη των επικουρικών συντάξεων στο σύστημα fast track, ώστε οι εκκρεμείς επικουρικές συντάξεις, οι οποίες υπολογίζονται σήμερα περίπου στις 40.000, να μειωθούν σημαντικά σε σύντομο χρονικό διάστημα.

5) Απονομή, για πρώτη φορά, επιδόματος μητρότητας της ΔΥΠΑ σε αυτοαπασχολούμενες και αγρότισσες

Με την επέκταση του δικαιώματος ειδικής παροχής προστασίας μητρότητας στις αυτοαπασχολούμενες και τις αγρότισσες, ολοκληρώνεται η προσπάθεια προστασίας της μητρότητας για το σύνολο των ασφαλισμένων του e-ΕΦΚΑ, που ξεκίνησε η κυβέρνηση κατά την προηγούμενη τετραετία, με την επέκταση του 9μήνου στις μισθωτές του ιδιωτικού τομέα. Το δικαίωμα είναι μερικώς μεταβιβάσιμο και στον έτερο γονέα, ώστε να μπορούμε να αναφερόμαστε πλέον σε συνολική προστασία της γονεϊκότητας.

Ειδικότερα, με την προτεινόμενη διάταξη, όλες οι νέες μη μισθωτές, ασφαλιστικά ενήμερες μητέρες, θα λαμβάνουν μηνιαίο επίδομα μητρότητας από τη ΔΥΠΑ, ύψους 780 ευρώ (κατώτατος μισθός), για 9 μήνες.

Επιπλέον, το επίδομα μητρότητας της ΔΥΠΑ θα λαμβάνουν και οι μισθωτές ασφαλισμένες, οι οποίες, έως σήμερα, αποκλείονταν, λόγω διαφορετικών κανόνων των πρώην Ταμείων τους (π.χ. ασφαλισμένες π. ΤΑΥΤΕΚΩ και έμμισθες ασφαλισμένες π. ΕΤΑΑ).

Στόχος είναι η όσο το δυνατόν ευρύτερη προστασία της μητρότητας και η συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, που συμβάλλει στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, σε ευθυγράμμιση με τις αντίστοιχες συνταγματικές διατάξεις.

6) Υγειονομική κάλυψη ανασφάλιστων με ενεργό ΑΜΚΑ

Με τον ν. 4826/2021, επικαιροποιήθηκε το νομοθετικό πλαίσιο χορήγησης του ΑΜΚΑ, διαχωρίστηκαν τα στάδια έκδοσης και ενεργοποίησής του και εξορθολογίστηκε το καθεστώς του, μέσα από ηλεκτρονικές διασταυρώσεις, για λόγους αντιμετώπισης φαινομένων καταστρατήγησης.

Με την προτεινόμενη ρύθμιση, η διάταξη για την υγειονομική κάλυψη ανασφάλιστων και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων προσαρμόζεται στα νέα διακριτά στάδια έκδοσης και ενεργοποίησης του ΑΜΚΑ.

Ως προϋπόθεση για την παροχή δωρεάν υγειονομικής κάλυψης ορίζεται πλέον η κατοχή ενεργού ΑΜΚΑ. Η πρόσβαση στα δημόσια νοσοκομεία και στις δομές υγείας για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη παραμένει ελεύθερη. Όμως, σε περίπτωση μη ενεργού ΑΜΚΑ, η σχετική δαπάνη θα βαρύνει τον ασθενή, όπως ισχύει και τώρα για τους μη κατόχους ΑΜΚΑ.

7) Χρήση προπληρωμένης κάρτας για την πληρωμή της πλειοψηφίας των επιδομάτων της ΔΥΠΑ και του ΟΠΕΚΑ

Με την παρούσα διάταξη, προβλέπεται η καταβολή της πλειοψηφίας των επιδομάτων της ΔΥΠΑ, όπως το τακτικό επίδομα ανεργίας και του ΟΠΕΚΑ, όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, το επίδομα παιδιού, το επίδομα γέννησης, μέσω προπληρωμένης κάρτας, με όριο αναλήψεων μετρητών μέχρι το 50% του ποσού κάθε επιδόματος.

Για τη χρήση της κάρτας και για το υπόλοιπο 50%, προβλέπεται η παροχή κινήτρων κατά τα πρότυπα της φορολοταρίας της ΑΑΔΕ (κοινό έργο με το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ενταγμένο στο Ταμείο Ανάκαμψης).

Με αυτόν τον τρόπο, απλοποιείται η διαδικασία πληρωμής από διαφορετικούς φορείς και αυξάνονται οι ηλεκτρονικές συναλλαγές προς όφελος των δημοσίων εσόδων.

Σημειώνεται πως από την καταβολή, μέσω προπληρωμένης κάρτας, υπάρχουν ορισμένες εξαιρέσεις, με κυριότερη τα αναπηρικά επιδόματα και το επίδομα ενοικίου».

Περίπου 750.000 συνταξιούχοι που δεν θα πάρουν αύξηση στις συντάξεις τους - λόγω προσωπικής διαφοράς - θα λάβουν 100,150 ή 200 ευρώ. Η οικονομική ενίσχυση έχει «κλειδώσει», έχει συμπεριληφθεί στον προϋπολογισμό και θα πληρωθεί κατά πληροφορίες λίγο πριν τα Χριστούγεννα.

Ισχύουν δύο προϋποθέσεις που θα πρέπει να πληρούν οι συνταξιούχοι για να λάβουν το επίδομα:

-να είναι θετική η προσωπική διαφορά, μεγαλύτερη των 10 ευρώ

Πιο αναλυτικά, η κυβέρνηση, λαμβάνοντας υπόψη τις πληθωριστικές πιέσεις στα εισοδήματα και σε συνέχεια των εξαγγελιών του Πρωθυπουργού, καταβάλλει – για δεύτερη φορά εντός του 2023 – έκτακτη ενίσχυση στους συνταξιούχους με θετική προσωπική διαφορά που δεν θα δουν αύξηση των συντάξεών τους από 1.1.2024.

Συνταξιούχοι με θετική προσωπική διαφορά μεγαλύτερη των 10 ευρώ που λαμβάνουν μηνιαία σύνταξη έως και 1.600 ευρώ , θα λάβουν έκτακτη εφάπαξ οικονομική ενίσχυση έως και 200€, αναλόγως του ύψους της σύνταξης τους. Ειδικότερα, οι συνταξιούχοι με μηνιαίο ύψος συντάξεων:

α) έως 700 ευρώ, θα λάβουν ενίσχυση 200 ευρώ

β) από 700,01 ευρώ έως 1.100 ευρώ, θα λάβουν ενίσχυση 150 ευρώ και

γ) με μηνιαίο ύψος συντάξεων από 1.100,01 ευρώ έως 1.600 ευρώ θα λάβουν ενίσχυση 100 ευρώ.