Συνοπτικά, προβλέπονται τα εξής:

- Μηδενισμός των χρεώσεων για αναλήψεις μετρητών από το δίκτυο ΑΤΜ των τραπεζών.

- Κατάργηση των χρεώσεων σε δημοτικές κοινότητες όπου λειτουργεί μόνο ένα ΑΤΜ, είτε αυτό ανήκει σε τράπεζα είτε σε τρίτο πάροχο.

- Θέσπιση εθνικού πλαφόν ύψους 1,5 ευρώ για αναλήψεις από ΑΤΜ τρίτων παρόχων στις υπόλοιπες περιπτώσεις.

- Δωρεάν ερωτήσεις υπολοίπου και εναρμόνιση παρόχων με τις χρεώσεις των τραπεζών για τα εμβάσματα.

Το ΑΠΕ- ΜΠΕ έχει σταχυολογήσει τέσσερα βασικά σημεία, επεξηγώντας και τις αλλαγές που επέρχονται.

1η Αλλαγή:

Συναλλαγές με χρήση ΑΤΜ για ανάληψη μετρητών από ΑΤΜ επιχείρησης ή νομικής οντότητας που εκμεταλλεύεται ΑΤΜ, στις δημοτικές κοινότητες, στις οποίες υπάρχει μόνο ένα ΑΤΜ. Η παρούσα περίπτωση εφαρμόζεται και για δήμους που αποτελούνται μόνο από δημοτικές ενότητες.

Υπήρξε βελτίωση, καθώς προστέθηκε το «η παρούσα περίπτωση εφαρμόζεται και για δήμους που αποτελούνται μόνο από δημοτικές ενότητες», ώστε να περιλαμβάνει και δήμους που δεν έχουν δημοτικές κοινότητες. Επομένως πλέον το μέτρο ισχύει και για δημοτικές ενότητες.

2η Αλλαγή:

Συναλλαγές με χρήση ΑΤΜ για ανάληψη μετρητών, το οποίο εκμεταλλεύεται πάροχος υπηρεσιών πληρωμών με τη χρήση πιστωτικής ή χρεωστικής κάρτας που έχει εκδώσει πάροχος υπηρεσιών πληρωμών που είναι μέλος της εταιρείας «ΔΙΑΣ- Διατραπεζικά Συστήματα».

Η ρύθμιση αυτή μηδενίζει τις προμήθειες όταν ένας κάτοχος κάρτας που έχει εκδοθεί από τράπεζα που είναι μέλος της ΔΙΑΣ (π.χ. όλες οι συστημικές, CREDIA, Optima) κάνει ανάληψη από το ΑΤΜ μιας τράπεζας.

Παραδείγματα: Κάτοχος κάρτας της Eurobank μπορεί να κάνει ανάληψη από ATM της Τράπεζας Πειραιώς. Κάτοχος κάρτας της Εθνικής Τράπεζας μπορεί να κάνει ανάληψη από ATM της Optima.

Την τροπολογία που προβλέπει, μεταξύ άλλων, τον μηδενισμό των χρεώσεων για αναλήψεις μετρητών από το δίκτυο ΑΤΜ των τραπεζών, καθώς και τη θέσπιση εθνικού πλαφόν ύψους 1,50 ευρώ για αναλήψεις από ΑΤΜ τρίτων παρόχων, καταψήφισαν ΣΥΡΙΖΑ και Ελληνική Λύση, ενώ ΚΚΕ, Νέα Αριστερά και Νίκη δήλωσαν «παρών».

«Διαφωνούμε σταθερά με τις υπερβάλλουσες χρεώσεις και στο όνομα του αλληλοσεβασμού και της εμπιστοσύνης πρέπει να τερματιστούν. Με την τροπολογία κατοχυρώνουμε μηδενικές χρεώσεις μεταξύ των τραπεζών και καθιερώνουμε εθνικό πλαφόν 1,5 ευρώ», ανέφερε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης.

Η τροπολογία προβλέπει:

•Μηδενισμό των χρεώσεων για αναλήψεις μετρητών από το δίκτυο ΑΤΜ των τραπεζών.
•Κατάργηση των χρεώσεων σε δημοτικές κοινότητες όπου λειτουργεί μόνο ένα ΑΤΜ, είτε αυτό ανήκει σε τράπεζα είτε σε τρίτο πάροχο.
•Θέσπιση εθνικού πλαφόν ύψους 1,5 ευρώ για αναλήψεις από ΑΤΜ τρίτων παρόχων στις υπόλοιπες περιπτώσεις.

Ακολουθεί το κείμενο της τροπολογίας:

Περιορισμός των προμηθειών και λοιπών χρεώσεων των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών και επιχειρήσεων που εκμεταλλεύονται αυτόματες ταμειολογιστικές μηχανές (ΑΤΜ) – Τροποποίηση άρθρου 48 ν. 5167/2024

1. Στο άρθρο 48 του ν. 5167/2024 (Α΄207) περί περιορισμού των προμηθειών και λοιπών χρεώσεων των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) ο τίτλος αντικαθίσταται, β) στην παρ. 1, βα) στο εισαγωγικό εδάφιο, i) οι λέξεις «που εποπτεύονται από την Τράπεζα της Ελλάδος» αντικαθίστανται από τις λέξεις «με έδρα ή εγκατάσταση στην Ελλάδα, ή από επιχειρήσεις ή νομικές οντότητες που εκμεταλλεύονται αυτόματες ταμειολογιστικές μηχανές (ΑΤΜ)», ββ) στην περ. β), i) οι λέξεις «ΑΤΜ άλλου πιστωτικού ιδρύματος από αυτό στο οποίο τηρείται ο λογαριασμός χρέωσης, σε δημοτικές ενότητες στις οποίες υπάρχει ΑΤΜ μόνο ενός (1) πιστωτικού ιδρύματος» αντικαθίστανται από τις λέξεις «ΑΤΜ επιχείρησης ή νομικής οντότητας που εκμεταλλεύεται ΑΤΜ στις δημοτικές κοινότητες, στις οποίες υπάρχει μόνο ένα (1) ΑΤΜ», ii) προστίθεται τελευταίο εδάφιο, βγ) προστίθενται υποπερ. βα) και ββ), βδ) στην περ. γ), οι λέξεις «άλλου πιστωτικού ιδρύματος από αυτό στο οποίο τηρείται ο λογαριασμός χρέωσης,» αντικαθίστανται από τις λέξεις «παρόχου υπηρεσιών πληρωμών ή σε ATM επιχειρήσεων ή νομικών οντοτήτων που εκμεταλλεύονται ΑΤΜ», γ) στην παρ. 2, οι λέξεις «υπηρεσιών πληρωμών της παρ. 2 του άρθρου 1 και του άρθρου 4 του ν. 4537/2018 που εποπτεύονται από την Τράπεζα της Ελλάδος» αντικαθίστανται από τις λέξεις «των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών και των επιχειρήσεων ή νομικών οντοτήτων που εκμεταλλεύονται ΑΤΜ της παρ. 1,», δ) η παρ. 3 καταργείται, ε) προστίθεται παρ. 4 και, μετά από νομοτεχνικές βελτιώσεις, το άρθρο 48 διαμορφώνεται ως εξής:

«Άρθρο 48
Περιορισμός των προμηθειών και λοιπών χρεώσεων των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών και επιχειρήσεων που εκμεταλλεύονται αυτόματες ταμειολογιστικές μηχανές (ΑΤΜ).

1. Δεν επιβάλλεται προμήθεια ή οποιουδήποτε είδους χρέωση από παρόχους υπηρεσιών πληρωμών της παρ. 2 του άρθρου 1 και του άρθρου 4 του ν. 4537/2018 (Α’ 84) με έδρα ή εγκατάσταση στην Ελλάδα, ή από επιχειρήσεις ή νομικές οντότητες που εκμεταλλεύονται αυτόματες ταμειολογιστικές μηχανές (ΑΤΜ), στις εξής συναλλαγές φυσικών προσώπων, ιδιωτών, ατομικών επιχειρήσεων και ελεύθερων επαγγελματιών:

α) εντολές πληρωμής, εφόσον διενεργούνται μέσω ψηφιακών δικτύων πληρωμής (web/mobile/internet banking), καθώς και πάγιες εντολές πληρωμής, οφειλών και εξόφλησης λογαριασμών προς το Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία, τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και λοιπούς φορείς γενικής κυβέρνησης, τις εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου, ύδρευσης, τηλεπικοινωνιών και τις ασφαλιστικές εταιρείες,

β) συναλλαγές με χρήση ΑΤΜ για ανάληψη μετρητών από ΑΤΜ επιχείρησης ή νομικής οντότητας που εκμεταλλεύεται ΑΤΜ, στις δημοτικές κοινότητες, στις οποίες υπάρχει μόνο ένα (1) ΑΤΜ. Η παρούσα περίπτωση εφαρμόζεται και για δήμους που αποτελούνται μόνο από δημοτικές ενότητες. βα) συναλλαγές με χρήση ΑΤΜ για ανάληψη μετρητών από ΑΤΜ, το οποίο εκμεταλλεύεται πάροχος υπηρεσιών πληρωμών με τη χρήση πιστωτικής ή χρεωστικής κάρτας που έχει εκδώσει πάροχος υπηρεσιών πληρωμών, ββ) συναλλαγές με χρήση ΑΤΜ για ανάληψη μετρητών από ΑΤΜ, το οποίο εκμεταλλεύεται επιχείρηση ή νομική οντότητα, με τη χρήση πιστωτικής ή χρεωστικής κάρτας που έχει εκδώσει πάροχος υπηρεσιών πληρωμών, ο οποίος συμμετέχει άμεσα ή έμμεσα στη διοίκηση ή στο κεφάλαιο της επιχείρησης ή νομικής οντότητας που εκμεταλλεύεται το συγκεκριμένο ΑΤΜ,

γ) ερωτήσεις υπολοίπου λογαριασμού ή κάρτας ή δανείου ή κινήσεων λογαριασμών σε ATM παρόχου υπηρεσιών πληρωμών ή σε ATM επιχειρήσεων ή νομικών οντοτήτων που εκμεταλλεύονται ΑΤΜ και

δ) φορτίσεις και αποφορτίσεις προπληρωμένων καρτών για ποσό φόρτισης έως εκατό (100) ευρώ ημερησίως, εφόσον διενεργούνται μέσω ψηφιακών δικτύων πληρωμής (web/mobile/internet banking), καθώς και πάγιες εντολές πληρωμής τους.

Η μετάβαση αυτή γίνεται σταδιακά, με τα τραπεζικά καταστήματα να αναβαθμίζουν τα υπάρχοντα ΑΤΜ τους που πλέον θα φέρουν ειδικό σήμα (NFC ή «contactless cash withdrawal»). Η νέα λειτουργικότητα επιτρέπει στους χρήστες να λαμβάνουν χρήματα και να ελέγχουν το υπόλοιπό τους μέσω μιας απλής διαδικασίας που βασίζεται στο κινητό τους.

Προϋπόθεση: Ενσωμάτωση κάρτας στο ψηφιακό πορτοφόλι

Για να αξιοποιήσει κανείς αυτή τη νέα δυνατότητα, είναι απαραίτητο να έχει προσθέσει τα στοιχεία της τραπεζικής του κάρτας σε ένα ψηφιακό πορτοφόλι εγκατεστημένο στο κινητό του τηλέφωνο, όπως το Apple Pay ή το Google Wallet. Μόλις η κάρτα ψηφιοποιηθεί, το κινητό τηλέφωνο μετατρέπεται σε ένα ασφαλές μέσο ανάληψης μετρητών από τα συμβατά ΑΤΜ.

• Πλησιάζετε το κινητό σας στο ΑΤΜ
• Επιβεβαιώνετε με Face ID ή δακτυλικό αποτύπωμα
• Επιλέγετε ποσό και ολοκληρώνετε τη συναλλαγή

Η ειδική ένδειξη και τα οφέλη των ανέπαφων συναλλαγών

Προς το παρόν, τρεις μεγάλες τράπεζες στην Ελλάδα έχουν ήδη ξεκινήσει να προσφέρουν αυτή την υπηρεσία μέσω των αναβαθμισμένων ΑΤΜ τους: η Eurobank, η Εθνική Τράπεζα και η Τράπεζα Πειραιώς.

Για να διευκολύνουν τους χρήστες στον εντοπισμό των συγκεκριμένων μηχανημάτων, τα ΑΤΜ που υποστηρίζουν την ανάληψη με κινητό φέρουν ειδική ένδειξη, καθιστώντας τα εύκολα αναγνωρίσιμα. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα προς την ψηφιοποίηση των τραπεζικών συναλλαγών, προσφέροντας μεγαλύτερη ευκολία και ταχύτητα στους καταναλωτές.

Η μετάβαση σε ανέπαφες συναλλαγές αυξάνει σημαντικά την ασφάλεια:

• Δεν υπάρχει καμία φυσική επαφή με πληκτρολόγιο ή κάρτα
• Μείωση κινδύνου υποκλοπής PIN ή card skimming
• Ασφαλής έλεγχος ταυτότητας μέσω του κινητού

Σύμφωνα με δημοσίευμα της «Καθημερινής», οι τράπεζες εξετάζουν να πουλήσουν τα λεγόμενα sell off μηχανήματα αυτόματων συναλλαγών που είναι τοποθετημένα -για παράδειγμα- έξω από σούπερ μάρκετ ή σε πολυκαταστήματα και αλλού. Επίσης, δεν αποκλείεται να «εξαφανιστούν» ΑΤΜ σε διάφορα απομακρυσμένα σημεία της Ελλάδας, αλλά όχι σε πολυσύχναστα ή εμπορικά σημεία και μέρη με μεγάλη τουριστική κίνηση.

Δεν ισχύει το ίδιο όμως για μέρη όπως νοσοκομεία, απομακρυσμένα δημοτικά σημεία ή απομακρυσμένα νησιά, που δεν έχουν εμπορικό ενδιαφέρον για τις τράπεζες, αλλά εξυπηρετούν τους πολίτες.

Εκτός από την έλλειψη όμως, ένα ακόμα πρόβλημα που θα προκύψει είναι το αυξημένο κόστος από τις διατραπεζικές συναλλαγές για αναλήψεις μετρητών ή άλλων αυτόματων συναλλαγών. Προς το παρόν, την αρχή αναμένεται να κάνει η Τράπεζα Πειραιώς, όμως σε ίδιες συζητήσεις φέρονται να βρίσκονται όλες οι τράπεζες.

Νέες καταναλωτικές συνήθειες, εξοικείωση με τα ΑΤΜ από τα capital controls και με τις ηλεκτρονικές συναλλαγές κατά την πανδημία, οι φουσκωμένοι λογαριασμοί λόγω ανατιμήσεων και η κυριαρχία του μετρητού στην ελληνική οικονομία είναι μερικές αιτίες που εξηγούν το φαινόμενο. Σε αυτές προστίθεται ο αριθμός και η γεωγραφική κατανομή των ΑΤΜ και των συναλλαγών που υποστηρίζουν καθώς περιορίζεται ο αριθμός των τραπεζικών καταστημάτων, σε συνδυασμό με την άνοδο των ηλεκτρονικών συναλλαγών. Η επιβάρυνση των νοικοκυριών φαίνεται και από τη μείωση της μέσης ανάληψης φέτος και από τις περισσότερες αγορές μέσω χρεωστικών μικρότερης αξίας.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών (ΕΕΤ), στο πρώτο εξάμηνο του έτους, κατατέθηκαν μέσω ΑΤΜ συνολικά ποσά 9,3 δισ. ευρώ, όταν όλο το 2021 είχαν κατατεθεί 15,8 δισ. ευρώ. Κατά το πανδημικό έτος 2020, όταν παρατηρήθηκε και η αύξηση των τραπεζικών καταθέσεων, μέσω ΑΤΜ κατατέθηκαν 33 δισ. ευρώ, έναντι, ενδεικτικά, 3,6 δισ. ευρώ το 2017. Παράλληλα, παρατηρήθηκε εκτίναξη του αριθμού (πλήθος) συναλλαγών για καταθέσεις σε ΑΤΜ. Για παράδειγμα, από 9,6 εκατ. καταθέσεις (συναλλαγές) το 2017, ο αριθμός μόνο στο α’ εξάμηνο του 2022 ήταν διπλάσιος (18,8 εκατ. συναλλαγές), έναντι 33,1 εκατ. συναλλαγών το 2021 και 26,6 εκατ. συναλλαγών το 2020.

Έτσι, η μέση κατάθεση το α’ εξάμηνο του έτους ανήλθε στα 491 ευρώ, έναντι 477 ευρώ το 2021, 451 ευρώ το 2020 και 375 το 2017. Η συνολική αξία των καταθέσεων μετρητών στα ΑΤΜ από το 2017 μέχρι σήμερα δείχνει υπερδιπλασιασμό, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΚΤ για την Ελλάδα.

Πέραν, όμως, από τις καταθέσεις μετρητών στα ΑΤΜ, στο πρώτο εξάμηνο του έτους πραγματοποιήθηκαν 3,2 εκατ. άλλες εγχρήματες συναλλαγές (πχ πληρωμές λογαριασμών), κατάθεση σε τρίτο λογαριασμό (πχ ενοίκιο) συνολικού ύψους 780 εκατ. ευρώ (248 ευρώ ανά συναλλαγή).

Αναλήψεις μετρητών

Από την άλλη πλευρά, οι αναλήψεις μετρητών από τα ΑΤΜ, στο πρώτο εξάμηνο πραγματοποιήθηκαν 98,8 εκατ. με συνολική αξία 22,2 δισ. ευρώ. Έτσι, η μέση ανάληψη μετρητών υπολογίζεται σε 225 ευρώ, δηλαδή ελαφρώς χαμηλότερα από τη μέση ανάληψη του 2021 (230 ευρώ) και υψηλότερα του 2020 (206 ευρώ) και του 2017 (170 ευρώ).

Συγκρίνοντας το μέσο ποσό ανάληψης με το μέσο ποσό κατάθεσης προκύπτει ότι σήμερα η μέση κατάθεση είναι υπερδιπλάσια του μέσου ποσού ανάληψης. Ωστόσο, ως προς τη δημοφιλία, το ΑΤΜ παραμένει κυρίαρχο στις αναλήψεις αν ληφθεί υπόψη ο συνολικός αριθμός και η συνολική αξία των αναλήψεων (σε σχέση με τις καταθέσεις). Όμως, τόσο ο αριθμός των καταθέσεων όσο και τα συνολικά ποσά έχουν σχεδόν πενταπλασιαστεί την τελευταία τετραετία.

10 κύριες τάσεις και αιτίες

Σύμφωνα με τραπεζικά στελέχη, οι κύριοι λόγοι που έχουν αναδείξει το ΑΤΜ ως νέο μέσο πληρωμής και κατάθεσης μετρητών είναι οι εξής:

Πρώτον, υπήρξε μεγάλη εξοικείωση με τα ΑΤΜ από τα capital control το 2015, των οποίων η πλήρης άρση έγινε τον Αύγουστο του 2019. Τα capital control επηρέασαν κυρίως τις αναλήψεις (για αυτό επιβλήθηκαν), ενώ στην πλευρά των καταθέσεων είχε ήδη κλονιστεί η εμπιστοσύνη.

Δεύτερον, επιστροφή μετρητών από την αγορά και τα "σεντούκια” στις τράπεζες. Αυτό έγινε οριακά εμφανές μετά το 2017, με πιο έντονα σημάδια από το 2019. Σε αυτό συνέβαλε η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς το τραπεζικό σύστημα, η πανδημία, αλλά και η αύξηση των υποχρεώσεων των νοικοκυριών και επιχειρήσεων για πληρωμές λογαριασμών. Έτσι, σταδιακά ξεκίνησε η μείωση των μετρητών σε κυκλοφορία με παράλληλη αύξηση των υπολοίπων στους τραπεζικούς καταθετικούς λογαριασμούς. Ενδεικτικά, σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, το 2020, όταν ξεκίνησαν τα μέτρα στήριξης για την πανδημία και η αύξηση των καταθέσεων από τα lockdown, το νόμισμα σε κυκλοφορία υπολογίστηκε σε 22,6 δισ. ευρώ. Το 2021, με συνέχιση των μέτρων στήριξης αλλά και της αύξησης των τραπεζικών καταθέσεων, το νόμισμα σε κυκλοφορία μειώθηκε σε 20,2 δισ. ευρώ. Στο πρώτο εξάμηνο του 2022 σημείωσε νέα πτώση στα 18,8 δισ. ευρώ.

Τρίτον, οι αυξημένοι λογαριασμοί κυρίως της ενέργειας. Αυτό φαίνεται και από τις ηλεκτρονικές συναλλαγές. Σύμφωνα με στοιχεία της ΔΙΑΣ Διατραπεζικά Συστήματα, με την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών συναλλαγών IRIS, οι πληρωμές με μετρητά σε καταστήματα έπεσαν κατά 54% στο πεντάμηνο του 2022 σε σχέση με το 2020. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές (πάγιες εντολές) για ενέργεια αυξήθηκαν κατά 25%, αλλά η αξία τους κατά 63%. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν και τη μείωση των μετρητών από την αγορά και την αύξηση των ηλεκτρονικών δικτύων αλλά και τους αυξημένους λογαριασμούς λόγω των ανατιμήσεων. Η επιβάρυνση των νοικοκυριών μπορεί να εξηγεί τη μικρή μείωση της μέσης αξίας ανάληψης το 2022 (225 ευρώ από 230 ευρώ το 2021), σε συνδυασμό με τις περισσότερες αγορές μέσω χρεωστικών καρτών μικρής αξίας.

Τέταρτον, η αύξηση των καταθέσεων και γενικότερα οι καταθέσεις σε ΑΤΜ οφείλονται κυρίως στις επιχειρήσεις. Υπάρχουν επιχειρήσεις που συγκεντρώνουν μετρητά στα ταμεία τους (από τη φύση της δραστηριότητάς τους) και τα καταθέτουν στα ΑΤΜ των τραπεζών. Η επανεκκίνηση της οικονομίας μετά την πανδημία και γενικότερα η αύξηση του τζίρου (και λόγω των ανατιμήσεων) προκάλεσαν τεράστια αύξηση καταθέσεων από επιχειρήσεις σε ΑΤΜ, σε σημείο που μία συστημική τράπεζα επέβαλε πλαφόν. Με τον τρόπο αυτό ήθελε να αποσυμφορήσει τα ΑΤΜ των καταστημάτων, οδηγώντας τις καταθέσεις αυτές στο ταμείο για καλύτερη διαχείριση των μετρητών (κόστος και ασφάλεια) και για λόγους κανονιστικής συμμόρφωσης (προέλευση, κλπ). Η τάση αυτή, στο σύνολο της αγοράς αναμένεται να περιοριστεί λόγω των ειδικών εφαρμογών IRIS της ΔΙΑΣ για επιχειρήσεις και ιδιώτες.

Πέμπτον, ο αριθμός των ΑΤΜ μπορεί να έχει μειωθεί αλλά όχι σε τόσο μεγάλο βαθμό όπως τα καταστήματα. Το κομβικό σημείο είναι ότι καταθέσεις δέχονται κατά βάση τα ΑΤΜ που λειτουργούν εντός καταστήματος και τα κέντρα συναλλαγών που δημιουργήθηκαν από τις τράπεζες. Για παράδειγμα, το 2012, σύμφωνα με την ΕΕΤ, υπήρχαν 6.650 ΑΤΜ σε όλη την επικράτεια (4.090 εντός καταστημάτων και 2.565) εκτός καταστημάτων. Το 2017, το οποίο ελήφθη ως σύγκριση για τις αναλήψεις και τις καταθέσεις, υπήρχαν 5.505 ΑΤΜ (2.740 σε καταστήματα και 2.765 εκτός καταστημάτων). Στο α’ εξάμηνο του έτους, ο συνολικός αριθμός είναι υψηλότερος από εκείνον πέντε χρόνια πριν. Υπάρχουν 5.788 ΑΤΜ σε όλη τη χώρα, αλλά λιγότερα σε καταστήματα και περισσότερα εκτός. Συγκεκριμένα, υπάρχουν 2.323 ΑΤΜ εντός καταστημάτων και 3.359 εκτός καταστημάτων.

Έκτον, ρόλο παίζει και η γεωγραφική κατανομή των ΑΤΜ και των συναλλαγών που υποστηρίζουν. Δηλαδή είναι σημαντικό το εάν υπάρχουν ΑΤΜ που δέχονται καταθέσεις σε περιοχές όπου υπάρχουν επιχειρήσεις που καταθέτουν μετρητά (πχ διόδια). Όσο, όμως, αυξάνονται οι ηλεκτρονικές συναλλαγές, τόσο θα περιορίζεται και αυτή η ανάγκη. Η γεωγραφική κατανομή παίζει ρόλο γενικότερα στην προσβασιμότητα των πελατών των τραπεζών και των καταναλωτών στα ΑΤΜ (πχ αναλογία κέντρου Αθήνας και περιφέρειας, νησιά, κλπ).

Έβδομον, μπορεί το 97% των εγχρήματων συναλλαγών να πραγματοποιείται μέσω των ψηφιακών δικτύων των τραπεζών, αλλά μέσα σε αυτά περιλαμβάνονται και τα ΑΤΜ. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΚΤ, η αξία των συναλλαγών με ΑΤΜ αντιστοιχεί σχεδόν στο 6% του συνόλου (περίπου 1 τρισ. ευρώ αναμένεται το 2022 από περίπου 940 δισ. το 2021).

Όγδοον, υπάρχει η εντύπωση ότι η κατάθεση μετρητών μέσω ΑΤΜ σε τρίτο λογαριασμό δεν εντοπίζεται από το σύστημα (τραπεζικό και φορολογικό). Στην πραγματικότητα, η καταγραφή και ο εντοπισμός είναι λίγο πιο δύσκολος ειδικά στις περιπτώσεις που κάποιος κάνει ανάληψη μετρητών από το ΑΤΜ, δίνει μέρος των μετρητών σε άλλον και αυτός καταθέτει τα μετρητά στον λογαριασμό του. Όμως, τα στοιχεία των καρτών και των λογαριασμών που χρησιμοποιήθηκαν για ανάληψη και κατάθεση μετρητών σε ΑΤΜ όπως και οι κινήσεις στους τραπεζικούς λογαριασμούς και τα υπόλοιπα καταγράφονται. Όταν ξεπερνώνται κάποια όρια τότε το σύστημα ενεργοποιείται, όπως γίνεται και με τα εμβάσματα εσωτερικού ή εξωτερικού ή καταθέσεων/κινήσεων από τον γκισέ. Πιο εύκολη είναι η καταγραφή στην κατάθεση μετρητών σε τρίτο λογαριασμό κατ’ ευθείαν μέσω ΑΤΜ.

Ένατον, το μετρητό, παρά την αύξηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, παραμένει ακόμα το κυρίαρχο μέσο πληρωμής στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΚΤ (μελέτη SPACE) και της Τράπεζας της Ελλάδος. Από την έκθεση της ΕΚΤ προκύπτει ότι τα μετρητά αντιπροσωπεύουν το 80% των συνολικών συναλλαγών στην οικονομία (χέρι με χέρι και διατραπεζικά/ηλεκτρονικά) και το 62% της αξίας. Η Τράπεζα της Ελλάδος συγκρίνει την αξία των αναλήψεων μετρητών από ΑΤΜ με το σύνολο των πληρωμών με ΑΤΜ και κάρτες (χρεωστικές και πιστωτικές). Το ποσοστό αυτό κινείται ακόμα πάνω από το 50% αλλά πτωτικά Έτσι, ο λόγος μετρητά προς συναλλαγές με κάρτες και αναλήψεις από ΑΤΜ διαμορφώθηκε το 2019 στο 63% και το 2020 στο υποχώρησε στο 52% (από 85% το 2015). Το 2021 υπολογίζεται γύρω στο 51%.

Δέκατον, ρόλο παίζει και η πορεία του τουρισμού. Γενικά η αύξηση των αφίξεων και των εσόδων ενισχύει την κίνηση στα ΑΤΜ (κυρίως αναλήψεις από τουρίστες) αλλά και τις καταθέσεις από ξενοδοχεία, τουριστικά πρακτορεία, κλπ. Το 2019 υπήρξε ρεκόρ εισπράξεων και φαίνεται ότι φέτος θα καταγραφεί νέο φτάνοντας κοντά ή ξεπερνώντας τα 20 δισ., σύμφωνα με εκτιμήσεις τραπεζών και επιχειρηματιών του τουριστικού τομέα.

Συγκεκριμένα, τους απαλλάσσει πλήρως από την προμήθεια μετατροπής συναλλάγματος (DCC), τις συναλλαγές ανάληψης μετρητών που πραγματοποιούνται στα ΑΤΜ του δικτύου της, με κάρτες που έχουν εκδοθεί από ουκρανικές τράπεζες.

Ως γνωστόν, οι συναλλαγές που πραγματοποιούνται στα ΑΤΜ των ελληνικών τραπεζών με κάρτες έκδοσης τραπεζών χωρών εκτός ευρώ, χρεώνονται με προμήθεια για την χρήση της υπηρεσίας Dynamic Currency Conversion (DCC).

Από το σύνολο των συναλλαγών που πραγματοποιήθηκαν το περασμένο έτος μέσω της ΔΙΑΣ, το 85,5% αντιστοιχεί σε μεταφορές πίστωσης, στις οποίες περιλαμβάνονται διατραπεζικά εμβάσματα (αύξηση 24%), άμεσες μεταφορές πίστωσης (αύξηση 65%), εισπράξεις (αύξηση 12%) και πληρωμές (αύξηση 9,7%) φορέων του δημοσίου και ιδιωτικών επιχειρήσεων.

Οι πληρωμές από επιχειρήσεις/οργανισμούς, οι οποίες αποτελούν το 31% του συνόλου των συναλλαγών που διακινήθηκαν από τη ΔΙΑΣ το 2021, αφορούν  κυρίως σε πληρωμές φορέων του Δημοσίου, όπως μισθοδοσίες υπαλλήλων του Δημοσίου, συντάξεις και επιδόματα. Να σημειωθεί ότι οι πληρωμές από ιδιωτικές επιχειρήσεις αυξήθηκαν 89% σε σχέση με το 2020.

Συναλλαγές με κωδικό πληρωμής RF/QR

Οι οργανισμοί και οι επιχειρήσεις που έχουν υιοθετήσει την τυποποίηση του κωδικού πληρωμής RF/QR ξεπερνούν πλέον το 75% του συνόλου των οργανισμών που είναι διασυνδεδεμένοι στο διατραπεζικό Σύστημα Πληρωμών ΔΙΑΣ. Ενδεικτικά, κωδικό πληρωμής RF/QR χρησιμοποιούν δημόσιοι φορείς, όπως οι φορολογικές αρχές για την είσπραξη φόρων (π.χ. τέλη κυκλοφορίας), φορείς κοινωνικής ασφάλισης και ιδιωτικές εταιρείες, όπως εταιρείες ενέργειας, τηλεπικοινωνιών, ασφαλιστικές, φαρμακοβιομηχανίες, εταιρείες ταχυμεταφορών, εμπορίας αυτοκινήτων, ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, εταιρείες εμπορίας ηλεκτρικών ειδών, ειδών ένδυσης, καλλυντικών κ.ά. Εντός του 2022 έχει προγραμματιστεί η ενεργοποίηση της υπηρεσίας από ακόμη περισσότερους οργανισμούς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, γεγονός που θα συμβάλλει στη διευκόλυνση των συναλλαγών για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

Συναλλαγές μέσω του IRIS

Το 2021 ενισχύθηκε σημαντικά η υπηρεσία «IRIS online payments» η οποία παρέχεται από τη ΔΙΑΣ σε συνεργασία με τα πιστωτικά ιδρύματα και τους Παρόχους Υπηρεσιών Πληρωμών με στόχο την εξασφάλιση συναλλαγών με ακόμη μεγαλύτερη ταχύτητα και ασφάλεια. Στα προϊόντα IRIS περιλαμβάνονται οι άμεσες μεταφορές χρημάτων μεταξύ φίλων (IRIS P2P) και οι πληρωμές σε ηλεκτρονικό κατάστημα (IRIS e-commerce) που κατέγραψαν ισχυρούς ρυθμούς αύξησης 140% και 75% αντίστοιχα..

Τη μέθοδο του card skimming χρησιμοποιούσαν δύο άνδρες βουλγαρικής καταγωγής για να παγιδεύουν ΑΤΜ τραπεζών και να υποκλέπτουν τα στοιχεία και τους κωδικούς καρτών ανυποψίαστων πελατών.

Σε δεύτερο χρόνο οι δράστες κλωνοποιούσαν τις κάρτες και πραγματοποιούσαν αναλήψεις, ηλεκτρονικές αγορές και μεταφορές ποσών σε άλλους λογαριασμούς.

Όμως η επιλογή να παγιδεύσουν το ΑΤΜ της Τρ. Πειραιώς στη Νέα Χαλκηδόνα δεν αποδείχτηκε σωστή, καθώς οι υπάλληλοι του καταστήματος πραγματοποιούν καθημερινούς ελέγχους και έτσι διαπίστωσαν ίχνη παρέμβασης στο εξωτερικό του ΑΤΜ.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι διευθύνσεις απατηλών συναλλαγών (Fraud) και ασφαλείας της Τράπεζας Πειραιώς, όπου σε πρώτο βαθμό εντοπίστηκε η ύποπτη δραστηριότητα στις κινήσεις του μηχανήματος και σε δεύτερο βαθμό διαπιστώθηκε η τοποθέτηση του αυτοσχέδιου συστήματος υποκλοπής καρτών.

Άμεσα έγινε καταγγελία στην Αστυνομία και ειδικό κλιμάκιο του Τμήματος Ασφαλείας Νέας Φιλαδέλφειας – Χαλκηδόνας έστησε ενέδρα στους δυο δράστες συλλαμβάνοντάς τους επ΄ αυτοφώρω.

Από έρευνες στις οικίες των δύο δραστών εντοπίστηκαν μεταξύ άλλων ηλεκτρονικός μηχανισμός ανάγνωσης καρτών, ηλεκτρονικός μηχανισμός ανάγνωσης και σάρωσης καρτών, καθώς και κάρτα διαστάσεων παρόμοιων με αυτών των τραπεζικών καρτών με ηλεκτρονικό αναγνώστη.

Οι δράστες οδηγήθηκαν στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών και μετέπειτα στον Ανακριτή, οι οποίοι αποφάσισαν την προφυλάκισή τους για πράξεις κακουργηματικού χαρακτήρα. Για τον έναν από τους συλληφθέντες εκκρεμεί ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης από την Interpol για αντίστοιχες υποθέσεις στο εξωτερικό.

ATM: Συμβουλές για την προστασία των συναλλαγών σας

Η Ελληνική Αστυνομία, στο πλαίσιο της πρόληψης και αποτροπής περιστατικών εξαπάτησης κατά τη διάρκεια συναλλαγών μέσω Α.Τ.Μ, ενημερώνει τους πολίτες ως προς τα ακόλουθα:
Οι συνηθέστεροι τρόποι δράσης για την εξαπάτηση πολιτών μέσω αυτόματων μηχανημάτων ταμειακών συναλλαγών «Α.Τ.Μ.» είναι οι ακόλουθοι:

α) «Card Skimming»

Στην περίπτωση αυτή, οι δράστες τοποθετούν στο Α.Τ.Μ. ηλεκτρονική ιδιοκατασκευή, η οποία μπορεί να υποκλέπτει τα προσωπικά δεδομένα που περιέχονται στις κάρτες πληρωμής των τραπεζών (δεδομένα της μαγνητικής πίστας της κάρτας, μυστικός αριθμός PIN).

Ο πελάτης πραγματοποιεί τη συναλλαγή που επιθυμεί, χωρίς να δημιουργηθεί κανένα πρόβλημα και αποχωρεί.

Οι δράστες αφού καταφέρουν να αποκτήσουν τα δεδομένα της μαγνητικής πίστας των τραπεζικών καρτών και του μυστικού αριθμού “PIN”, αντιγράφουν τα δεδομένα σε κάρτες που περιλαμβάνουν μαγνητική ταινία και εκταμιεύουν παράνομα χρηματικά ποσά από τους λογαριασμούς των νόμιμων δικαιούχων ή προβαίνουν σε αγορές διαφόρων προϊόντων.

β) «Card Trapping»

Στην περίπτωση αυτή οι δράστες τοποθετούν στη σχισμή υποδοχής της κάρτας πρόσθετο μηχανισμό ή τμήμα κλωστής ή ταινίας εντός αυτής.

Ο ανυποψίαστος πελάτης τοποθετεί την κάρτα του στη σχισμή του Α.Τ.Μ. και αυτή μπλοκάρεται.

Δράστης, ο οποίος βρίσκεται πλησίον του Α.Τ.Μ. καταφέρνει να αποσπάσει το μυστικό αριθμό “PIN” είτε εν γνώσει του πελάτη (προθυμοποιούμενος ευγενικά να τον βοηθήσει κατά την πληκτρολόγηση του PIN) είτε αν αγνοία του (υποκλέπτοντας τον κωδικό κατά την πληκτρολόγηση του).

Στη συνεχεία ο πελάτης θεωρώντας ότι το Α.Τ.Μ. έχει πρόβλημα και του έχει κρατήσει την κάρτα, αποχωρεί.

Οι δράστες με την αποχώρηση του πελάτη εξάγουν την “μπλοκαρισμένη” κάρτα και γνωρίζοντας το “ ΡΙΝ”, την χρησιμοποιούν αναλόγως.

γ) Cash trapping

Στην περίπτωση αυτή, οι δράστες χρησιμοποιούν μικρά μεταλλικά ελάσματα-τάπες, τα οποία τοποθετούν στην έξοδο χρημάτων του Α.Τ.Μ., έχοντας πρώτα τοποθετήσει στην εσωτερική πλευρά των ελασμάτων-ταπών κολλητική ταινία διπλής όψεως.

Όταν οι πελάτες – χρήστες των Α.Τ.Μ. πραγματοποιούν συναλλαγή ανάληψης χρημάτων, τα χρήματα επικολλούνται πάνω στην τάπα και η συναλλαγή φαινομενικά δεν ολοκληρώνεται.
Ο ανυποψίαστος πελάτης νομίζοντας ότι η συναλλαγή δεν έχει ολοκληρωθεί, αποχωρεί θεωρώντας ότι το Α.Τ.Μ. είναι χαλασμένο η δεν έχει χρήματα.

Οι δράστες, οι οποίοι συνήθως επιτηρούν από κοντά το Α.Τ.Μ. με την αποχώρηση του πελάτη σπεύδουν σε αυτό και αφαιρούν την τάπα και τα χρήματα που είναι κολλημένα στην ταινία διπλής όψεως.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελληνική Αστυνομία συνιστά στους χρήστες των Α.Τ.Μ. τα κάτωθι:

Πριν ξεκινήσετε τη συναλλαγή ελέγξτε προσεκτικά το χώρο γύρω σας για τυχόν ύποπτες κινήσεις.

Βεβαιωθείτε ότι στο χώρο που βρίσκεται το Α.Τ.Μ. δεν υπάρχει κάποιο πρόσθετο εξάρτημα, του οποίου η παρουσία δεν δικαιολογείται.

Εάν εντοπίσετε οποιοδήποτε ύποπτο αντικείμενο, αλλοιώσεις ή σημάδια στη σχισμή υποδοχής της κάρτας, όπως στρεβλωμένο πλαίσιο, εκδορές, επιπλέον εξαρτήματα, τρύπες κ.λπ. αποφύγετε να χρησιμοποιήσετε το συγκεκριμένο Α.Τ.Μ. και ειδοποιήστε αμέσως την Τράπεζα.

Σε περίπτωση που το Α.Τ.Μ. κρατήσει την κάρτα ή αντιμετωπίσετε οποιοδήποτε πρόβλημα κατά τη συναλλαγή, επικοινωνήστε μόνο με την τράπεζα που σας χορήγησε την κάρτα.

Σε περίπτωση που κατά τη διαδικασία ανάληψης χρημάτων η συναλλαγή δεν έχει ολοκληρωθεί (π.χ. το Α.Τ.Μ. δεν σας δώσει χρήματα), ελέγξτε την απόδειξη της συναλλαγής. Εάν δεν είχατε ζητήσει απόδειξη συναλλαγής, τοποθετήστε ξανά την κάρτα στο Α.Τ.Μ. και ελέγξετε το υπόλοιπο του λογαριασμού σας ή τις τελευταίες κινήσεις του λογαριασμού σας.

Μην εμπιστεύεστε αγνώστους που προθυμοποιούνται να σας βοηθήσουν στο χειρισμό του Α.Τ.Μ. ή ζητούν το «ΡΙΝ» της κάρτας σας.

Σε περίπτωση που το μηχάνημα παρουσιάσει οποιαδήποτε βλάβη, επικοινωνήσετε μόνο με τα τηλέφωνα της τράπεζας.

Όταν πληκτρολογείτε τον κωδικό σας ΡΙΝ «προστατέψτε» το πληκτρολόγιο, ώστε κανείς γύρω σας να μην αντιληφθεί τον τετραψήφιο αριθμό.

Μετά την ολοκλήρωση της ανάληψης χρημάτων μετρήστε τα χρήματα με διακριτικότητα και όσο πιο σύντομα μπορείτε.

Φροντίστε να μην είστε μόνοι σας όταν χρησιμοποιείτε το Α.Τ.Μ. κατά τη διάρκεια της νύχτας και σε μη πολυσύχναστες περιοχές.

Αν σκοπεύετε να εκταμιεύσετε μεγάλο χρηματικό ποσό από τραπεζικό κατάστημα καλό θα ήταν να συνοδεύεστε από δεύτερο άτομο.

Εάν χρησιμοποιείτε Α.Τ.Μ. που βρίσκεται σε ειδικό θάλαμο, μην επιτρέπετε σε άτομα που δεν γνωρίζετε να εισέλθουν στο χώρο, κατά τη διάρκεια της συναλλαγής.

Μην αφήνετε τα κλειδιά σας ή πολύτιμα αντικείμενα στο αυτοκίνητό σας ενώ χρησιμοποιείτε Α.Τ.Μ. και μην αφήνετε τη μηχανή του αυτοκινήτου σας αναμμένη.

Μόλις παραβιαστούν τα ΑΤΜ, τα χαρτονομίσματα βάφονται με ανεξίτηλο χρώμα και δεν «περνάνε» πουθενά. Οι ληστές που ανατίναξαν τα ξημερώματα της Κυριακής το ΑΤΜ της Τράπεζας Πειραιώς στη Λεωφόρο Βουλιαγμένης, στο ύψος του Αγίου Δημητρίου, προφανώς δεν το γνώριζαν και έμειναν με τα πράσινα 20ευρα και 50ευρα στο χέρι.