«Με την πάροδο του χρόνου, τον περιορισμό των σωματικών δραστηριοτήτων και την επακόλουθη μείωση της μυϊκής μάζας, στη μεγάλη πλειονότητα του πληθυσμού επιβραδύνεται ο μεταβολισμός, οπότε η αύξηση του σωματικού βάρους είναι σχεδόν δεδομένη», λέει ο γενικός χειρουργός Δρ. Δημήτρης Βουγιουκλάκης, διευθυντής της Β’ Χειρουργικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκομείου Αεροπορίας. «Κάθε χρόνος που περνά μας “δωρίζει” επιπλέον κιλά και, όταν η αντίδραση δεν είναι άμεση, τα κιλά συσσωρεύονται, αυξάνοντας τις πιθανότητες εμφάνισης ασθενειών που σχετίζονται άμεσα με την παχυσαρκία, όπως είναι η στεφανιαία νόσος, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπέρταση και ο καρκίνος».

Δυστυχώς, πολλοί άνθρωποι έχουν την τάση να αγνοούν αυτά τα κιλά και μετά από λίγο καιρό αποκτούν την πεποίθηση ότι το νέο βάρος είναι φυσιολογικό. «Όταν αυτό συνεχίζεται με κάθε κιλό που προστίθεται, γίνεται αντιληπτό ότι δύσκολα αντιλαμβάνεται το άτομο ότι είναι πλέον υπέρβαρο ή παχύσαρκο. Όταν, μάλιστα, συγκρίνει την εικόνα του με εκείνη των συνομηλίκων του, δεδομένης της γενικότερης αύξησης της παχυσαρκίας στις δυτικές κοινωνίες, θεωρεί το σωματικό βάρος του κανονικό», συνεχίζει και προσθέτει ότι «η αναγνώριση του προβλήματος είναι το ήμισυ του παντός, το σημαντικότερο βήμα για την επίλυσή του».

Οι μελέτες και οι έρευνες που γίνονται κάθε χρόνο για τα αίτια της αύξησης των ποσοστών της παχυσαρκίας στις ανεπτυγμένες χώρες, τους τρόπους αντιμετώπισης της νόσου, τις επιπλοκές της και τις ψυχολογικές επιπτώσεις της είναι πολυάριθμες. Σε γενικές γραμμές, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, αλλά και χρόνου για την προετοιμασία υγιεινών γευμάτων, που οδηγεί σε κατανάλωση τροφίμων υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά και σε ζάχαρη -τα οποία είναι φθηνά, πολυδιαφημιζόμενα και διαθέσιμα σχεδόν σε κάθε κατάστημα τροφίμων- είναι οι κύριες αιτίες της παχυσαρκίας σήμερα.

«Δεδομένου ότι η χώρα μας ανήκει στην ομάδα εκείνων με τους πιο υπέρβαρους/παχύσαρκους πολίτες, αλλά και τα πιο παχύσαρκα παιδιά στην Ευρώπη, είναι επιβεβλημένη η εξεύρεση στρατηγικών για την πρόληψη και αντιμετώπιση της νόσου και του περιορισμού των επιπτώσεών της», τονίζει ο κ. Βουγιουκλάκης.

«Η κατά το δυνατόν ταχύτερη αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να αποτρέψουν την ανάπτυξη επικίνδυνων για τη ζωή ασθενειών και να εξασφαλίσουν πολλά περισσότερα χρόνια ζωής χωρίς παθολογίες και αναπηρίες και συνεπώς με καλύτερη ποιότητα ζωής. Οι απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής δυσκολεύουν τους ανθρώπους να βρουν χρόνο για να δώσουν προτεραιότητα στην υγεία τους, όμως είναι το καλύτερο δώρο που μπορούν να κάνουν στον εαυτό τους. Η συστηματική υγιεινή διατροφή και η αύξηση της σωματικής δραστηριότητας αποτελούν τους προτεινόμενους τρόπους αποφυγής, αλλά και αντιμετώπισης της παχυσαρκίας. Ωστόσο, ένα ποσοστό ανθρώπων δεν καταφέρνει να ακολουθήσει απαρέγκλιτα τις συστάσεις αυτές, παχαίνει και αδυνατεί να απολέσει το επιπλέον βάρος με συντηρητικές μεθόδους. Τότε, τη λύση έρχεται να δώσει η χειρουργική παχυσαρκίας».

Η βαριατρική χειρουργική, όπως ονομάζεται, «δίνει μια δεύτερη ευκαιρία σε όσους θέλουν να προστατεύσουν τον εαυτό τους από μελλοντικά προβλήματα υγείας, αλλά και σε όσους έχουν ήδη έρθει αντιμέτωποι με ορισμένα απ’ αυτά, καθώς επιτρέπει να ελαχιστοποιηθούν σε σημαντικό βαθμό οι επιπτώσεις της παχυσαρκίας», συμπληρώνει.
Είναι γνωστό, για παράδειγμα, ότι η παχυσαρκία είναι ένας καλά αναγνωρισμένος, ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για καρδιακή ανεπάρκεια, ιδιαίτερα για καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης (HFpEF).

Σύμφωνα με δεδομένα που παρουσιάστηκαν το 2016 σε συνέδριο της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας (AHA’s Scientific Sessions), η σημαντική απώλεια βάρους που παρατηρείται μετά από βαριατρική χειρουργική επέμβαση σχετίζεται με ουσιαστική μείωση του κινδύνου για καρδιακή ανεπάρκεια. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα, στη Σουηδία, μελέτησαν 25.804 ασθενείς προκειμένου να διαπιστώσουν εάν η επέμβαση γαστρικής παράκαμψης οδηγεί σε χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας, σε σύγκριση με την εντατική τροποποίηση του τρόπου ζωής. Όπως διαπίστωσαν, όσοι είχαν υποβληθεί σε βαριατρική επέμβαση είχαν συχνότητα εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας μειωμένη κατά 46%, σε σχέση με τους ασθενείς που άλλαξαν τον τρόπο ζωής τους για να χάσουν τα παραπανίσια κιλά τους.

Η βαριατρική χειρουργική δεν αποτρέπει μόνο την εμφάνιση καρδιακής ανεπάρκειας, αλλά είναι ευεργετική και στους ανθρώπους που υποφέρουν ήδη από την πάθηση, όπως διαπιστώθηκε από ερευνητές με επικεφαλής τον Yuichi Shimada, MD του Γενικού Νοσοκομείου της Μασαχουσέτης και της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ. Αυτός και η ομάδα του, προκειμένου να μελετήσουν την επίδραση της χειρουργικής απώλειας βάρους στη σοβαρότητα της καρδιακής ανεπάρκειας, ενέκυψαν στα στοιχεία 524 πασχόντων από τη νόσο, οι οποίοι υποβλήθηκαν σε βαριατρική χειρουργική επέμβαση, διαπιστώνοντας ότι τα ποσοστά νοσηλειών που σχετίζονταν με το καρδιολογικό τους πρόβλημα μειώθηκαν κατά 40% μετά την υποβολή τους σε αυτήν.

«Οι συγκεκριμένες επεμβάσεις δεν απευθύνονται μόνο σε νοσηρά παχύσαρκους ασθενείς, αλλά και στους υπέρβαρους που έχουν αποτύχει να επανέλθουν στο κανονικό βάρος τους μόνο με καλή διατροφή και άσκηση, οπότε εξακολουθούν να κινδυνεύουν από την εμφάνιση νοσημάτων που συνοδεύουν συνήθως τα άτομα με αξιοσημείωτο πλεονάζον βάρος, όπως ο διαβήτης και η δυσλιπιδιαμία, δηλαδή τις κύριες αιτίες των καρδιαγγειακών νόσων», εξηγεί ο κ. Βουγιουκλάκης. «Τα εντυπωσιακά αποτελέσματα που επιφέρουν οι επεμβάσεις αυτές πραγματοποιούνται με τεχνικές που είτε περιορίζουν την προσλαμβανόμενη ποσότητα τροφής, είτε αποσκοπούν στη δυσαπορρόφηση των θρεπτικών ουσιών που λαμβάνονται μέσω της διατροφής. Η μεγάλη πλειονότητα των χειρουργημένων ασθενών χάνουν το πλεονάζον βάρος, γίνονται πιο δραστήριοι, διατηρούν για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα το νέο βάρος, η ψυχολογία τους βελτιώνεται και ζουν ποιοτικότερη ζωή.

Επιπλέον, κερδίζουν χρόνια ζωής, καθώς έχει αποδειχθεί ότι όσοι υποβάλλονται σε βαριατρικές επεμβάσεις έχουν χαμηλότερη συνολική θνησιμότητα από όλα τα αίτια. Είναι σημαντικό λοιπόν οι άνθρωποι να ελέγχουν το βάρος τους με αντικειμενικούς τρόπους, να συνειδητοποιούν τις αλλαγές στο σώμα τους και να λαμβάνουν αποφάσεις για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας εγκαίρως».

Μια από τις δημοφιλέστερες βαριατρικές τεχνικές είναι το γαστρικό «μανίκι», που έχει ως στόχο τη μείωση του μεγέθους του στομάχου. Αν και η ανακάλυψη της τεχνικής αυτής έγινε τυχαία το 2000 από τον Δρ. Michel Gagner, που κλήθηκε να χειρουργήσει μια εξαιρετικά παχύσαρκη γυναίκα, σήμερα αποτελεί χειρουργική λύση πρώτης επιλογής για τη νοσογόνο παχυσαρκία.

«Το γαστρικό μανίκι, sleeve gastrectomy όπως είναι η αγγλική ορολογία, είναι η επέμβαση που εφαρμόζεται συχνότερα παγκοσμίως και τείνει να αποτελέσει τη χειρουργική λύση πρώτης επιλογής για τη νοσογόνο παχυσαρκία. Η μέθοδος θεωρείται εναλλακτική στο γαστρικό δακτύλιο. Ουσιαστικά, κάνουμε λαπαροσκοπικά αφαίρεση τμήματος του στομάχου, με αποτέλεσμα αυτό να παίρνει σχήμα σωλήνα, δηλαδή να μοιάζει με “μανίκι”, περιορίζοντας τη χωρητικότητά του. Το αίσθημα της πείνας θα μπορούσαμε να πούμε πως εξαφανίζεται, αφού στο τμήμα του στομάχου που αφαιρείται εκκρίνεται η γρελίνη, η λεγόμενη και ορμόνη της πείνας», εξηγεί ο Δρ. Δημήτρης Σ. Μουσιώλης, Γενικός Χειρουργός-Βαριατρική Χειρουργική, Λαπαροσκοπική Χειρουργική, Ορθοπρωκτική Χειρουργική (www.dmousiolis.gr).

Όπως και το σύνολο των βαριατρικών επεμβάσεων, το γαστρικό μανίκι γίνεται λαπαροσκοπικά, υπό γενική αναισθησία, με την όλη χειρουργική διαδικασία να διαρκεί περίπου τρεις ώρες. Η αφαίρεση γαστρικού θόλου είναι μια εκτεταμένη χειρουργική επέμβαση και ο βαθμός δυσκολίας της επέμβασης είναι μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο του γαστρικού δακτυλίου, αλλά μικρότερος από αυτόν της γαστρικής παράκαμψης.

«Το γαστρικό μανίκι αποτελεί λύση για ασθενείς των οποίων ο Δείκτης Μάζας Σώματος είναι πάνω από 39 και συνυπάρχουν προβλήματα υγείας, όπως υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, υπνική άπνοια κ.ά. Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, ότι αφορά οξείες μορφές παχυσαρκίας και δεν απευθύνεται σε άτομα που θέλουν να χάσουν 10-20 κιλά. Απευθύνεται σε άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία, που έχουν άστατες και παρορμητικές διατροφικές συνήθειες, τους αρέσει να τσιμπολογούν και να τρώνε γλυκά, ενώ παράλληλα δυσκολεύονται να πειθαρχήσουν ή είναι ασυνεπείς σε διατροφικές οδηγίες», σημειώνει ο Δρ. Μουσιώλης.

Μετά την ολοκλήρωση της χειρουργικής διαδικασίας ακολουθεί νοσηλεία περίπου τεσσάρων ημερών, χωρίς μετεγχειρητικό πόνο, και ο ασθενής κινητοποιείται αμέσως. Η σίτιση γίνεται αρχικά μόνο με ορό και ακολουθεί ένα διάστημα 30 ημερών διατροφικής προσαρμογής, με κυρίως υδαρείς και μαλακές τροφές, όπως σούπες, γάλα, καθώς επίσης και άφθονα υγρά. Στη συνέχεια ο ασθενής είναι σε θέση να τρώει σχεδόν τα πάντα, σε μικρές ποσότητες, και σε έξι μήνες μπορεί να καταναλώνει ποσότητες φαγητού ίσες µε µια μικρή μερίδα εστιατορίου, καθώς η χωρητικότητα του στομάχου έχει σταθεροποιηθεί, χωρίς όμως να επανέλθει ποτέ στα προ της επέμβασης δεδομένα.

«Αυτό που πρέπει να συγκρατήσουμε στην περίπτωση του γαστρικού μανικιού είναι πως η απώλεια βάρους είναι γρήγορη, χωρίς πείνα και χωρίς ο ασθενής να χρειάζεται αυστηρή ιατρική παρακολούθηση. Επίσης, δεν απαιτείται να παίρνει συμπληρώματα διατροφής, καθώς δεν προκαλείται δυσαπορρόφηση κάποιων εκ των συστατικών των τροφών. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, κατά το πρώτο έτος μετά την επέμβαση ο ασθενής μπορεί να χάσει έως και το 70% του πλεονάζοντος σωματικού βάρους, ενώ έπειτα ο ρυθμός απώλειας των κιλών μειώνεται. Βέβαια, ανάλογα με την πειθαρχία που θα επιδείξει, μπορεί να επιτύχει και το ιδανικό για το ύψος του βάρος. Φυσικά, υπάρχουν και περιπτώσεις ασθενών που αποτυγχάνουν στην επίτευξη των στόχων και αυτό οφείλεται κυρίως στην υπερβολική κατανάλωση υδατανθράκων», σημειώνει ο Γενικός Χειρουργός-Βαριατρική Χειρουργική.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με μελέτη από τις ΗΠΑ, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Οbesity Surgery το Μάιο του 2014, οι ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε γαστρικό μανίκι διατηρούσαν πέντε χρόνια μετά την επέμβαση απώλεια βάρους της τάξης του 45%, ενώ στο δεύτερο έτος από την επέμβαση η απώλεια ήταν 72%.

Πέραν της απώλειας βάρους, στα πλεονεκτήματα του γαστρικού μανικιού συγκαταλέγονται οι μικρές χειρουργικές τομές, λόγω λαπαροσκόπησης, και η μικρής διάρκειας νοσηλεία στο νοσοκομείο. Εξάλλου, δεν χρειάζονται περαιτέρω ρυθμίσεις, όπως στο γαστρικό δακτύλιο, και δεν εισάγεται μόνιμα κανένα ξένο σώμα στον οργανισμό.

Το γαστρικό μανίκι θεωρείται ασφαλές ακόμη και για άτομα με πολλαπλά προβλήματα υγείας, ενώ μειώνει το αίσθημα της πείνας και της βουλιμίας χωρίς περιορισμούς σε είδη τροφής, δίνοντας μια μόνιμη λύση με φυσιολογική λειτουργία του πεπτικού συστήματος. Από μαρτυρίες ασθενών προκύπτει, εξάλλου, ότι απολαμβάνουν μια καλή ποιότητα ζωής μετά την επέμβαση.

«Φυσικά, όπως κάθε άλλη χειρουργική επέμβαση, το γαστρικό μανίκι ενέχει και κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών. Βέβαια, στη συγκεκριμένη επέμβαση τα ποσοστά είναι εξαιρετικά χαμηλά και συνήθως αφορούν την πιθανότητα αιμορραγίας, λοίμωξης, διαφυγής από τη γραμμή συρραφής του στομάχου, διαστολής του στομάχου, δυσκοιλιότητα, ναυτία και εμετό, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και αντιδράσεις στη γενική αναισθησία. Συνεπώς, ο υποψήφιος ασθενής πρέπει να είναι σωστά ενημερωμένος για τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της χειρουργικής τεχνικής που επιλέγει για τη διαχείριση της νοσογόνου παχυσαρκίας», καταλήγει ο Δρ. Δημήτρης Μουσιώλης.

Ωστόσο, τα τελευταία 15 χρόνια, χάρη στη διάδοση της Λαπαροσκόπησης στην καθημερινή χειρουργική πρακτική, η Βαριατρική παρέχει αξιόπιστες λύσεις στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Μάλιστα, την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα ο γαστρικός δακτύλιος αναδείχθηκε σε δημοφιλή χειρουργική τεχνική για την απώλεια των πολλών κιλών σε άτομα με ΔΜΣ >35-49.

«Ο γαστρικός δακτύλιος είναι ένα εμφυτεύσιµο, απολύτως βιοσυμβατό υλικό, κατασκευασμένο από καθαρή ιατρική σιλικόνη, το οποίο αποτελείται από 3 μέρη: το δακτύλιο της σιλικόνης, που στην εσωτερική πλευρά του έχει τον υδροθάλαμο, το “port”, το οποίο είναι ένα μικρό αντικείμενο από τιτάνιο που τοποθετείται κάτω από το δέρμα και στο οποίο γίνονται οι εγχύσεις φυσιολογικού ορού για τη ρύθμιση, και ένα λεπτό σωλήνα σιλικόνης, ο οποίος συνδέει τα δύο προηγούμενα μέρη.

Ο ρυθμιζόμενος γαστρικός δακτύλιος επινοήθηκε το 1983 από τον Lubomir Kuzmak και εφαρμόστηκε πρώτη φορά λαπαροσκοπικά το 1992 από τον Δρ. Mitiku Belachew. Τοποθετείται κοντά στον οισοφάγο, δίνοντας σχήμα κλεψύδρας στο στομάχι και περιορίζοντας δραστικά την ποσότητα τροφής που μπορεί να δεχθεί», εξηγεί ο Δρ. Δημήτρης Σ. Μουσιώλης, Γενικός Χειρουργός-Βαριατρική Χειρουργική, Λαπαροσκοπική Χειρουργική, Ορθοπρωκτική Χειρουργική (www.dmousiolis.gr).

Και συμπληρώνει: «Η τοποθέτηση του γαστρικού δακτυλίου γίνεται λαπαροσκοπικά, υπό γενική αναισθησία. Η θέση όπου τοποθετείται έχει μεταβληθεί αρκετά στην πορεία του χρόνου. Αρχικά ο δακτύλιος περιέβαλλε το στομάχι αρκετά χαμηλά, αφήνοντας ένα μεγάλο γαστρικό θύλακο, όπου αποθηκευόταν η τροφή. Τα κακά αρχικά αποτελέσματα οδήγησαν σε αναθεώρηση της τεχνικής με το δακτύλιο να τοποθετείται όλο και πιο κοντά στον οισοφάγο, αφήνοντας ελάχιστο χώρο πάνω από το σημείο σύσφιξης. Σκοπός είναι η επέμβαση να προκαλεί δυσφαγία και να αποθαρρύνεται η βουλιμία».

Πρόκειται για μια επέμβαση που αλλάζει εντελώς τις διατροφικές συνήθειες του ασθενή, καθώς πρέπει πλέον να καταργήσει τροφές από το διαιτολόγιό του (όλες τις μαλακές τροφές και υγρά που είναι πλούσια σε ζάχαρη και λιπαρά και «ξεγελούν» το δακτύλιο, αφού τον διαπερνούν με μεγάλη ευκολία και ο ασθενής συνεχίζει να τρώει έως ότου χορτάσει), να αφιερώσει χρόνο στα γεύματά του μασώντας καλά τις τροφές, να μην καταναλώνει υγρά κατά τη διάρκεια των γευμάτων και να σταματά το φαγητό μόλις αισθανθεί κορεσμό.
«Αυτοί οι διατροφικοί κανόνες πρέπει να γίνουν κυριολεκτικά κανόνας ζωής, διαφορετικά εμφανίζονται εμετοί, οι οποίοι θέτουν σε κίνδυνο το αποτέλεσμα της επέμβασης. Εάν δεν έχετε σκοπό να συμμορφωθείτε με αυτούς τους κανόνες, τότε είναι προτιμότερο να μην προχωρήσετε με την επέμβαση της τοποθέτησης του γαστρικού δακτυλίου», υπογραμμίζει ο Δρ. Μουσιώλης.

Οι ασθενείς µε γαστρικό δακτύλιο πρέπει να παρακολουθούνται τακτικά μέχρι να σταθεροποιηθεί το βάρος τους, επισκεπτόμενοι ανά τρίμηνο το θεράποντα ιατρό, προκειμένου αυτός να ρυθμίζει (να σφίγγει ή να χαλαρώνει) το δακτύλιο, ανάλογα με την πρόοδο. Η μέση απώλεια βάρους είναι 4 κιλά ανά μήνα και το οριστικό αποτέλεσμα επιτυγχάνεται σε περίπου 18 μήνες. Έτσι, αν ένας ασθενής ζυγίζει αρχικά 100 κιλά πάνω από το φυσιολογικό, µε το δακτύλιο θα χάσει έως και 70 κιλά σε περίπου 18 μήνες.

Σύμφωνα με τον ειδικό, τα πλεονεκτήματα του ρυθμιζόμενου γαστρικού δακτυλίου είναι ότι τοποθετείται λαπαροσκοπικά, χωρίς επώδυνες και αντιαισθητικές τομές, με τη χειρουργική διαδικασία να διαρκεί περίπου 1 ώρα. Ακολουθεί νοσηλεία 24 ωρών, ενώ το στομάχι παραμένει σχετικά ανέπαφο και η ρύθμιση του δακτυλίου θεωρείται εύκολη.

«Όμως, στην πορεία του χρόνου έχουμε παρατηρήσει μια σειρά σοβαρών προβλημάτων. Τα συχνότερα είναι: η διάταση της “τσέπης” που δημιουργείται πάνω από το δακτύλιο, κυρίως λόγω λήψης υπερβολικής ποσότητας φαγητού, το “γλίστρημα” του δακτυλίου, το οποίο είναι στην πραγματικότητα γλίστρημα του στομάχου και όχι του δακτυλίου, και το οποίο οφείλεται στους συχνούς εμετούς, και η διάβρωση του στομάχου, η οποία είναι σπάνια (λιγότερο από 2%), κατά την οποία ένα μέρος του δακτυλίου περνά μέσα στο στομάχι. Αυτό είναι ανώδυνο, πλην όμως ο δακτύλιος χάνει την αποτελεσματικότητά του και πρέπει να αφαιρεθεί. Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου η κακή ρύθμιση του δακτυλίου ή βουλιμικά επεισόδια που συνοδεύονται από εμετούς ενδέχεται να οδηγήσουν σε σημαντική διάταση του οισοφάγου. Η διάταση παίρνει τη μορφή “ψευδοαχαλασίας”, και όταν επιβεβαιωθεί, απαιτείται αμέσως να ανοίξει ο δακτύλιος και στη συνέχεια να αφαιρεθεί. Η επιπλοκή δεν είναι συχνή, αλλά πρέπει να αντιμετωπίζεται με μεγάλη σοβαρότητα από τον ασθενή και τον θεράποντα χειρουργό», σημειώνει ο Δρ. Δημήτρης Μουσιώλης.

Έτσι, παρά τη μεγάλη διάδοση του γαστρικού δακτυλίου αρχικά, το συνολικό ποσοστό επιτυχίας ως προς την απώλεια βάρους είναι μικρό και δεν ξεπερνά το 30-40% σε ορίζοντα πενταετίας. Ο δακτύλιος έχει πλέον περιορισμένες ενδείξεις και οι περισσότεροι ειδικοί Βαριατρικής Χειρουργικής δεν τον συνιστούν πια.

«Ο λόγος είναι ότι ο έλεγχος των κιλών είναι δύσκολος και ο στόχος σπάνια επιτυγχάνεται. Επίσης, λόγω προβλημάτων που προκύπτουν με την πάροδο του χρόνου πολλές συσκευές πρέπει να αφαιρεθούν. Με την αφαίρεση του γαστρικού δακτυλίου η όποια απώλεια βάρους είχε επιτευχθεί χάνεται, αφού οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν στο αρχικό τους βάρος. Να προσθέσουμε εδώ ότι, ενώ η αφαίρεση του δακτυλίου γίνεται κι αυτή λαπαροσκοπικά, μπορεί να αποδειχθεί τεχνικά δύσκολη, καθώς ο χειρουργός πρέπει να έχει μεγάλη πείρα στη συγκεκριμένη διαδικασία και να γνωρίζει τους διάφορους τύπους δακτυλίου και τα τεχνικά τους χαρακτηριστικά», λέει ο Δρ. Μουσιώλης.

Κι ενώ εύκολα κάποιος θα σκεφτεί ότι μετά την αποτυχία του γαστρικού δακτυλίου ο ασθενής μπορεί να στραφεί σε άλλη βαριατρική τεχνική απώλειας βάρους, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. «Ο εξειδικευμένος στη Βαριατρική χειρουργός θα εξετάσει κατά πάσαν πιθανότητα την περίπτωση να προχωρήσει σε γαστρεκτομή ή παράκαμψη. Όμως, μελέτες έχουν δείξει ότι οι διπλές επεμβάσεις συνοδεύονται από μεγαλύτερο ποσοστό επιπλοκών. Έτσι, όταν η αφαίρεση του γαστρικού δακτυλίου γίνεται σε επείγουσα βάση (π.χ., μεγάλη ολίσθηση), καλό είναι να αποφεύγεται στον ίδιο χρόνο άλλη βαριατρική επέμβαση. Όταν η αφαίρεση γίνεται προγραμματισμένα, μπορεί να συνδυαστεί με άλλη βαριατρική τεχνική έπειτα από συνεννόηση με τον ασθενή», καταλήγει ο ειδικός.

«Σήμερα, εφαρμόζονται τέσσερις διαφορετικές χειρουργικές τεχνικές αντιμετώπισης της νοσογόνου παχυσαρκίας. Οι δημοφιλέστερες, αν επιτρέπεται να το πούμε έτσι, είναι η γαστρική παράκαμψη Roux-en-Y και το γαστρικό "μανίκι". Και οι δυο στόχο έχουν να μειώσουν το μέγεθος του στομάχου. Υπάρχει επίσης ο γαστρικός δακτύλιος, μια απλούστερη μεν διαδικασία αλλά απεδείχθη αναποτελεσματική και πλέον δεν προτιμάται. Τέλος, μια πιο δραστική λύση είναι η χολοπαγκρεατική εκτροπή», εξηγεί ο Δρ. Δημήτρης Σ. Μουσιώλης, Γενικός Χειρουργός-Βαριατρική Χειρουργική, Λαπαροσκοπική Χειρουργική, Ορθοπρωκτική Χειρουργική (www.dmousiolis.gr).

Εντύπωση προκαλεί ότι, οι δύο δημοφιλέστερες σήμερα βαριατρικές τεχνικές ανακαλύφθηκαν ουσιαστικά κατά λάθος. Η γαστρική παράκαμψη Roux-en-Y αρχικά αναπτύχθηκε ως θεραπεία για τα στομαχικά έλκη, καθώς περιλάμβανε την αφαίρεση του μεγαλύτερου τμήματος του στομάχου και στη συνέχεια σύνδεση του εναπομείναντος τμήματος με το λεπτό έντερο. Όταν το 1966 ο Δρ. Edward Mason από το Πανεπιστήμιο της Αϊόβα εφάρμοσε την τεχνική σε μια παχύσαρκη γυναίκα, διαπίστωσε ότι εκείνη έχασε βάρος. Έκτοτε, άρχισε να χειρουργεί άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία με στόχο την απώλεια βάρους, αλλά η γαστρική παράκαμψη Roux-en-Y κατέστη ασφαλέστερη περί τα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν οι χειρουργοί μπόρεσαν να την εφαρμόσουν λαπαροσκοπικά.

Το γαστρικό «μανίκι» ανακαλύφθηκε το 2000, όταν ο Δρ. Michel Gagner, που εργαζόταν τότε στο Νοσοκομείο «Όρος Σινά» της Νέας Υόρκης, κλήθηκε να χειρουργήσει μια εξαιρετικά παχύσαρκη γυναίκα. Στα πρώτα στάδια της χειρουργικής διαδικασίας η ασθενής εμφάνισε ανεπάρκεια οξυγόνου και η επέμβαση έπρεπε επειγόντως να διακοπεί. Όμως, ο Δρ. Gagner το μόνο που είχε καταφέρει μέχρι τότε ήταν να κόψει το μεγαλύτερο τμήμα του στομάχου, αφήνοντας μόνο ένα μικρό «σακουλάκι». Πίστεψε, λοιπόν, πως η επέμβαση είχε αποτύχει, αλλά προς μεγάλη του έκπληξη η γυναίκα στη συνέχεια έχασε πολλά κιλά.

Σύμφωνα με τον Δρ. Μουσιώλη, «το γαστρικό "µανίκι" είναι σήμερα χειρουργική λύση πρώτης επιλογής για τη νοσογόνο παχυσαρκία. Λαπαροσκοπικά αφαιρούμε τμήμα του στομάχου δίνοντας στο εναπομείναντα μυ το σχήμα σωλήνα, που μοιάζει με ‘μανίκι’. Έτσι περιορίζουμε τη χωρητικότητα του στομάχου και το αίσθημα της πείνας, αφού στο τμήμα που αφαιρούμε εκκρίνεται η γρελίνη, η λεγόμενη και ‘ορμόνη’ της πείνας. Η όλη χειρουργική διαδικασία απαιτεί γενική αναισθησία και διαρκεί περίπου 3 ώρες. Στη συνέχεια, ο ασθενής μεταφέρεται σε δωμάτιο νοσηλείας, όπου παραμένει για 4 ημέρες περίπου, καθώς αρχικά η σίτισή του γίνεται με ορό. Δεν υπάρχει μετεγχειρητικός πόνος και ο ασθενής κινητοποιείται άμεσα.

Μετά από ένα διάστημα 30 ημερών διατροφικής προσαρμογής (καταναλώνοντας κυρίως υδαρείς και μαλακές τροφές, όπως επίσης και άφθονα υγρά), ο ασθενής μπορεί πια να φάει σχεδόν τα πάντα, αλλά σε μικρή ποσότητα. Μετά από έξι μήνες είναι πια σε θέση να τρώει ποσότητες φαγητού ίσες µε µία μικρή μερίδα εστιατορίου, καθώς η χωρητικότητα του στομάχου έχει σταθεροποιηθεί, χωρίς όμως να επανέλθει ποτέ στα προ επέμβασης δεδομένα. Αυτό που θα πρέπει να συγκρατήσουμε απ’ όσα προανέφερα είναι πως η απώλεια βάρους είναι γρήγορη, χωρίς πείνα και χωρίς ο ασθενής να χρειάζεται αυστηρή ιατρική παρακολούθηση».

Αντιθέτως, στη γαστρική παράκαμψη Roux en-Y το στομάχι διαιρείται λίγο κάτω από την καρδιοοισοφαγική συμβολή με σκοπό τη δημιουργία ενός μικρού γαστρικού θυλάκου χωρητικότητας περίπου 30 γραμμαρίων, ο οποίος στη συνέχεια συνδέεται με το λεπτό έντερο. Η κυκλοφορία των πεπτικών υγρών γίνεται με εντεροαναστόμωση και το πεπτικό σύστημα μοιάζει πια με το γράμμα Υ. Ανάλογα με το μήκος του λεπτού εντέρου που παρακάμπτεται, υπάρχουν διάφορες παραλλαγές της γαστρικής παράκαμψης. Η τεχνική αυτή προσφέρει μεγάλη ελευθερία στις διατροφικές επιλογές και μεγαλύτερη απώλεια βάρους συγκριτικά με το γαστρικό δακτύλιο.

«Ο ρυθμιζόμενος γαστρικός δακτύλιος επινοήθηκε το 1983 από τον Lubomir Kuzmak και εφαρμόστηκε για πρώτη φορά λαπαροσκοπικά το 1992 από τον Δρ. Mitiku Belachew. Την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα παρατηρήθηκε μια μαζική αύξηση των τοποθετήσεων γαστρικών δακτυλίων. Ουσιαστικά, ο δακτύλιος από βιο-συμβατή σιλικόνη δίνει σχήμα κλεψύδρας στο στομάχι, καθώς τοποθετείται στο άνω μέρος του. Ο δακτύλιος γεμίζει με υγρό μέσω ειδικής βαλβίδας (port) που εμφυτεύεται στο υποδόριο του κοιλιακού τοιχώματος και έτσι η εσωτερική διάμετρος του μικραίνει στενεύοντας το ‘λαιμό’ της κλεψύδρας.

Είναι µία επέμβαση, η οποία αλλάζει εντελώς τις διατροφικές συνήθειες του ασθενή, καθώς πρέπει πλέον να καταργήσει τροφές από το διαιτολόγιό του (όλες τις μαλακές τροφές και υγρά που είναι πλούσιες σε ζάχαρη και λιπαρά και "ξεγελούν" τον δακτύλιο, αφού τον διαπερνούν με μεγάλη ευκολία και ο ασθενής συνεχίζει να τρώει έως ότου χορτάσει), να αφιερώσει χρόνο στα γεύματά του μασώντας καλά τις τροφές και να σταματά το φαγητό μόλις αισθανθεί κορεσμό. Αυτοί οι διατροφικοί κανόνες, πρέπει να γίνουν κυριολεκτικά κανόνας ζωής, διαφορετικά εμφανίζονται εμετοί, οι οποίοι θέτουν σε κίνδυνο το αποτέλεσμα της επέμβασης. Οι ασθενείς µε γαστρικό δακτύλιο πρέπει να παρακολουθούνται τακτικά μέχρι να σταθεροποιηθεί το βάρος τους. Η μέση απώλεια βάρους είναι 4 κιλά ανά μήνα», επισημαίνει ο Δρ. Μουσιώλης.

Τέλος, η χολοπαγκρεατική εκτροπή είναι η μια επέμβαση που προσθέτει στο γαστρικό «μανίκι» τη μείωση της ικανότητας απορρόφησης του λεπτού εντέρου. Αυτό επιτυγχάνεται μειώνοντας τη διαδρομή των τροφών στο λεπτό έντερο, µέσω μίας εντερικής παράκαμψης. Με αυτό τον τρόπο, επιτυγχάνεται η μείωση της απορροφητικής επιφάνειας του εντέρου και η πρόκληση σημαντικών ορμονικών και μεταβολικών αλλαγών.

«Η χολοπαγκρεατική εκτροπή ουσιαστικά θεωρείται "συμπλήρωμα" στο γαστρικό "μανίκι" και συστήνεται σε υπερπαχύσαρκους ασθενείς, σε ασθενείς µε διαβήτη τύπου 2 ή υπερλιπιδαιμία, σε ειδικές ομάδες ασθενών (όπως βουλιμικούς), καθώς και ως επιλογή όταν οι άλλες χειρουργικές επεμβάσεις απώλειας βάρους αποτύχουν», τονίζει ο ειδικός.

Και καταλήγει υπογραμμίζοντας ότι «αυτό ουσιαστικά που θα πρέπει να γνωρίζει ο κάθε ενδιαφερόμενος για τις βαριατρικές επεμβάσεις είναι ότι πρέπει να πραγματοποιούνται από χειρουργούς µε μεγάλη εμπειρία στη χειρουργική του πεπτικού συστήματος, µε έμπειρη χειρουργική ομάδα, που χειρουργούν σε εγκαταστάσεις µε πολύ καλή τεχνολογική υποδομή και διαθέτουν όλες τις προϋποθέσεις για τη μακρόχρονη παρακολούθηση των ασθενών. Ας μην ξεχνάμε ότι, όπως κάθε άλλη χειρουργική διαδικασία ενέχουν και αυτές τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών. Συνεπώς, ο υποψήφιος ασθενής θα πρέπει να είναι καλά ενημερωμένος ώστε να επιλέξει τον κατάλληλο ειδικό και στη συνέχεια γιατρός και ασθενής να συναποφασίσουν για την τεχνική που είναι καταλληλότερη για τη διαχείριση του προβλήματος».

Μάλιστα, μελέτη της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Κολεγίου Imperial του Λονδίνου, που δημοσιεύθηκε το 2016, έδειξε ότι τα τελευταία 40 χρόνια έχει αυξηθεί εντυπωσιακά ο αριθμός των παχύσαρκων, από 105 εκατομμύρια το 1975 σε 641 εκατομμύρια το 2014.
Οι ερευνητές ανέλυσαν έναν τεράστιο όγκο στοιχείων που αφορούσαν 19,2 εκατομμύρια ανθρώπους, άνω των 18 ετών σε 186 χώρες και κατέταξαν τους συμμετέχοντες σε κατηγορίες ανάλογα με τον δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ). Όταν ο ΔΜΣ είναι κάτω του 18,5 ο άνθρωπος είναι λιποβαρής, έως 25 φυσιολογικού βάρους, 25-30 υπέρβαρος, 30-35 παχύσαρκος, 35-40 σοβαρά παχύσαρκος και άνω του 40 θανάσιμα παχύσαρκος.

Σύμφωνα με αυτή την κατηγοριοποίηση, το ποσοστό των παχύσαρκων ανδρών, παγκοσμίως, έχει υπερτριπλασιαστεί φθάνοντας το 10,8% (από 3,2% το 1975), ενώ των παχύσαρκων γυναικών έχει υπερδιπλασιασθεί στο 14,9% (από 6,4%). Οι γυναίκες εξακολουθούν να είναι πιο παχύσαρκες σε σχέση με τους άνδρες, αλλά ο αριθμός των
τελευταίων αυξάνεται ταχύτερα.

Μεταξύ 1975-2014 ο μέσος παγκόσμιος ΔΜΣ αυξήθηκε στους άνδρες από 21,7 σε 24,2, ενώ στις γυναίκες από 22,1 σε 24,4. Αυτό, κατά τους επιστήμονες, ισοδυναμεί με το να έχει γίνει ο παγκόσμιος πληθυσμός βαρύτερος κατά ενάμισι κιλό ανά δεκαετία.

«Σύμφωνα με τις προβλέψεις, αν αυτή η τάση συνεχιστεί με αυτό το ρυθμό, το 2025 περίπου το ένα πέμπτο των ανδρών (18%) και των γυναικών (21%) παγκοσμίως θα είναι παχύσαρκοι, ενώ πάνω από 6% των ανδρών και 9% των γυναικών θα είναι σοβαρά παχύσαρκοι», σχολιάζει ο Δρ. Δημήτρης Σ. Μουσιώλης, Γενικός Χειρουργός-Βαριατρική Χειρουργική, Λαπαροσκοπική Χειρουργική, Ορθοπρωκτική Χειρουργική (www.dmousiolis.gr).

Η διαχρονική αύξηση της παχυσαρκίας και των προβλημάτων που συνεπάγεται για την υγεία του ανθρώπου, ήδη από την δεκαετία του 1950 έδωσε το έναυσμα για την διερεύνηση και τελικά ανάπτυξη χειρουργικών τεχνικών για την αντιμετώπιση του πλεονάζοντος βάρους. Μόνο όμως τα τελευταία 15 χρόνια, µε την καθιέρωση της λαπαροσκόπησης στην καθημερινή χειρουργική πρακτική, επετράπη µία πραγματική αύξηση της χρήσης της Βαριατρικής, δηλαδή χειρουργικών επεμβάσεων που αντιμετωπίζουν γρήγορα και αποτελεσματικά την παχυσαρκία.

«Κι ενώ θα έπρεπε να είμαστε ενθουσιασμένοι με τις δυνατότητες της Βαριατρικής ως προς την αντιμετώπιση της νοσογόνου παχυσαρκίας, δυστυχώς είναι πάμπολλα τα παραδείγματα ανθρώπων με πλεονάζον βάρος που οδηγούνται στο χειρουργείο για την απώλεια βάρους, χωρίς όμως να πληρούν τα ιατρικά κριτήρια για κάτι τέτοιο, δηλαδή δεν πάσχουν πάντα από νοσογόνο παχυσαρκία», επισημαίνει ο Δρ. Μουσιώλης.

Η σοβαρή και νοσογόνος παχυσαρκία ευθύνεται για πληθώρα νοσημάτων. «Όπως έχει τεκμηριωθεί επιστημονικώς μέχρι σήμερα τα κυριότερα είναι:
- Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2: Το υπερβολικό βάρος αυξάνει τον κίνδυνο εκδήλωσης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, που οφείλεται κυρίως στην αντοχή στην ινσουλίνη. Χωρίς αγωγή είναι µαθηµατικά βέβαιες οι επιπλοκές του διαβήτη που αφορούν τα αγγεία, τους νεφρούς και τα µάτια.
- Η αρτηριακή υπέρταση και τα καρδιοαγγειακά προβλήματα: Η υπέρταση προκαλεί βλάβες στην καρδιά και τα αγγεία, κυρίως του εγκεφάλου και των νεφρών.
- Προβλήματα στις αρθρώσεις: Οι αρθρώσεις, οι οποίες δεν μπορούν να αντέξουν για μεγάλο χρονικό διάστημα τα υπερβολικά κιλά, καταστρέφονται προοδευτικά. Το αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση αρθρίτιδας, κυρίως στα ισχία και τα γόνατα.
- Αναπνευστικές διαταραχές: Το άσθμα και η δύσπνοια στην κόπωση είναι πολύ συχνές διαταραχές των παχύσαρκων. Το σύνδρομο της υπνικής άπνοιας είναι µία πολύ σοβαρή επιπλοκή της παχυσαρκίας, διότι κατά τη διάρκεια του ύπνου σταματά η αναπνοή και μειώνεται η παροχή οξυγόνου στον οργανισμό.
- Η χολολιθίαση: Η χολή, υπερκορεσμένη σε χοληστερόλη, γίνεται λιθογόνος µε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών, όπως η χολοκυστίτιδα ή η παγκρεατίτιδα.
- Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση: Ευνοείται από τη διάταση του διαφράγματος και την ενδοκοιλιακή αύξηση της πίεσης, λόγω του πάχους. Αποτέλεσμα της παλινδρόμησης είναι η οισοφαγίτιδα, δηλαδή χημικό έγκαυμα του οισοφάγου, η οποία απαιτεί συγκεκριμένη αγωγή.
- Η δυσλιπιδαιµία: Διαταραχές του μεταβολισµού των λιπιδίων.
- Η υπογονιµότητα και οι διαταραχές της περιόδου: Η υπερβολική αύξηση του λίπους αυξάνει το επίπεδο των οιστρογόνων και προκαλεί διαταραχές της περιόδου και υπογονιµότητα.
- Η ακράτεια ούρων: Ακράτεια ούρων, η οποία οφείλεται στην αυξημένη ενδοκοιλιακή πίεση και τις διαταραχές της στατικής της πυέλου.
- Η κατάθλιψη: Είναι αποτέλεσμα των χρόνιων ενοχλημάτων, της αποτυχίας της δίαιτας και της κακής εικόνας που αποκτά για τον εαυτό του το άτομο.
- Ο καρκίνος: Υπάρχει αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του νεφρού για άντρες και γυναίκες, καθώς επίσης κίνδυνος καρκίνου του µαστού και της μήτρας στις γυναίκες.
Βεβαίως, δεν πρέπει να αγνοούμε τον κοινωνικό-οικογενειακό αποκλεισμό, ο οποίος συνδέεται µε δυσκολία στην αναζήτηση εργασίας, στην επαγγελματική εξέλιξη, στις ενδυματολογικές επιλογές, κ.λ.π.», τονίζει ο ειδικός.

Συνεπώς, μια βαριατρική επέμβαση δεν πρέπει να συστήνεται για την απώλεια 10-20 κιλών, παρότι υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που την ζητούν για μη ιατρικούς λόγους.

«Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας οι βαριατρικές επεμβάσεις αποτελούν αποτελεσματική μέθοδο για αδυνάτισμα και διατήρηση του βάρους μετά την απώλεια κιλών, για τις περιπτώσεις όπου η παχυσαρκία απειλεί σοβαρά την υγεία με την εκδήλωση παθήσεων και καταστάσεων που αναφέρθηκαν παραπάνω. Βασική παράμετρος λοιπόν για να κρίνουμε αν κάποιος πάσχει από νοσογόνο παχυσαρκία, άρα είναι κατάλληλος υποψήφιος και για απώλεια βάρους μέσω βαριατρικής επέμβασης, είναι ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) και τα συνυπάρχοντα νοσήματα. Το χειρουργείο παχυσαρκίας συστήνεται όταν ο ΔΜΣ είναι πάνω από 40 (νοσογόνος παχυσαρκία) ή πάνω από 35 (σοβαρή παχυσαρκία), όταν συνυπάρχουν μεταβολικά νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπερχοληστεριναιμία και η υπέρταση.

Επίσης, οι βαριατρικές επεμβάσεις δεν απευθύνονται σε όσους έχουν πολλά περιττά κιλά για μικρό χρονικό διάστημα, π.χ. για 1-2 χρόνια. Αντιθέτως, αφορούν εκείνους που έχουν σοβαρό και μακροχρόνιο πρόβλημα παχυσαρκίας, δηλαδή για περισσότερο από πέντε χρόνια και μόνο εφόσον έχουν ήδη προσπαθήσει ανεπιτυχώς να χάσουν βάρος με "συντηρητικά μέσα", όπως δίαιτα, γυμναστική, φάρμακα, για τουλάχιστον ένα χρόνο», καταλήγει ο Δρ. Μουσιώλης.

Με βάση τους ανωτέρω ορισμούς, το 20% των ενηλίκων στην Ελλάδα είναι σήμερα παχύσαρκοι. Το 2030 η συχνότητα της παχυσαρκίας στην Ελλάδα αναμένεται να είναι 44% στους άντρες και 40% στις γυναίκες (στοιχεία Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας).

Παχυσαρκία και νοσηρότητα
Η παχυσαρκία προκαλεί πρόωρο θάνατο και οδηγεί σε παθήσεις που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής όπως π.χ. σακχαρώδης διαβήτης, αρτηριακή υπέρταση, υψηλή χοληστερίνη, καρδιοπάθειες, εγκεφαλικά επεισόδια, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, οστεοαρθρίτιδα, υπνική άπνοια και αρκετά είδη καρκίνου.

Θεραπεία

Δίαιτα-άσκηση: Για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας συνίστανται πάντα αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες με μειωμένη πρόσληψη θερμίδων και σωματική άσκηση. Δυστυχώς, όλες οι μελέτες επιβεβαιώνουν ότι τα μέτρα αυτά έχουν πολύ χαμηλές πιθανότητες μακροπρόθεσμης επιτυχίας με τους περισσότερους ασθενείς αρχικά να χάνουν βάρος και σύντομα να επιστρέφουν στα αρχικά τους κιλά.

Φάρμακα: Παρομοίως, η φαρμακευτική θεραπεία της παχυσαρκίας έχει περιορισμένη μακροπρόθεσμη επιτυχία. Βασίζεται σε φάρμακα που μειώνουν την όρεξη για φαγητό ή εμποδίζουν την απορρόφηση του λίπους των τροφών. Τα φάρμακα αυτά πρέπει να λαμβάνονται συνεχώς για να λειτουργήσουν σωστά και όταν διακόπτεται η χρήση τους ο ασθενής ξαναπαίρνει βάρος. Επίσης, έχουν συχνές και ενίοτε σοβαρές παρενέργειες, ενώ το οικονομικό κόστος της μακροπρόθεσμης χρήσης τους είναι σημαντικό.

Χειρουργική θεραπεία της παχυσακίας
Η χειρουργική θεραπεία της παχυσαρκίας (βαριατρική χειρουργική) εφαρμόζεται όλο και συχνότερα στην Ελλάδα και παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια καθώς πολλές κλινικές μελέτες έχουν οριστικά αποδείξει ότι έχει τα πιό αξιόπιστα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα συγκριτικά με τις μη χειρουργικές θεραπείες, είναι δηλαδή η μοναδική μέθοδος που οδηγεί σε μόνιμη απώλεια βάρους. Οι ίδιες μελέτες δείχνουν ότι η απώλεια βάρους μετά το χειρουργείο είναι άμεση και συνοδεύεται από βελτίωση ή ίαση των νόσων που προκαλούνται από την παχυσαρκία (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης, αρτηριακή υπέρταση, υψηλή χοληστερίνη, καρδιοπάθειες, εγκεφαλικά επεισόδια, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, οστεοαρθρίτιδα, υπνική άπνοια κλπ). Tο σημαντικότερο αποδεδειγμένο ώφελος της χειρουργικής θεραπείας της παχυσαρκίας είναι η μείωση της πιθανότητας πρόωρου θανάτου, ο ασθενής δηλαδή κερδίζει χρόνια ζωής.

Ποιός είναι υποψήφιος για χειρουργική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας;
Τα παγκοσμίως αποδεκτά κριτήρια παχυσαρκίας για να ωφεληθεί κανείς από μια επέμβαση παχυσαρκίας είναι:
1. ΔΜΣ πάνω από 40
2. ΔΜΣ πάνω από 35 με συνύπαρξη νόσων προκαλούμενων από την παχυσαρκία όπως σακχαρώδης διαβήτης, αρτηριακή υπέρταση, υψηλή χοληστερίνη, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, οστεοαρθρίτιδα
3. ΔΜΣ πάνω από 30 σε διαβητικούς ασθενείς με δυσκολία στον έλεγχο των επιπέδων σακχάρου
Ο υποψήφιος ασθενής θα πρέπει να ακολουθήσει συγκεκριμένες οδηγίες μετεγχειρητικής δίαιτας που περιλαμβάνει μόνο υγρά και στη συνέχεια μαλακές τροφές για περίπου μια εβδομάδα μετά το χειρουργείο.
Επίσης θα πρέπει να λαμβάνει συμπληρώματα βιταμινών και ιχνοστοιχείων για το υπόλοιπο της ζωής του.

Βαριατρικές επεμβάσεις

1.Επιμήκης γαστρεκτομή (“γαστρικό μανίκι”)
Το μεγαλύτερο μέρος του στομάχου αφαιρείται, δίνοντας στο στομάχι που απομένει σχήμα σωλήνα (εικόνα 1).  Έτσι η χωρητικότητά του μικραίνει και ο ασθενής χορταίνει αφού έχει καταναλώσει μικρή ποσότητα τροφής. Παράλληλα, η αφαίρεση μεγάλου μέρους του στομάχου προκαλεί μόνιμες αλλαγές στην έκκριση της ορμόνης (γρελίνη) που ρυθμίζει την όρεξη για φαγητό. Το αποτέλεσμα είναι ότι μετά το χειρουργείο ο ασθενής: 1.πεινάει λιγότερο και 2. χορταίνει γρηγορότερα και έτσι χάνει βάρος. Οι περισσότεροι ασθενέις χάνουν κιλά μέχρι και 2 χρόνια μετά το χειρουργείο.
Τα τελευταία 3-4 χρόνια είναι η πιο συχνή βαριατρική επέμβαση στις ΗΠΑ, με συνεχώς αυξανόμενη συχνότητα. Συνήθως γίνεται λαπαροσκοπικά και η μετεγχειρητική νοσηλεία διαρκεί 1-2 ημέρες. Δεν ενδείκνυται σε ασθενείς με έντονη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.

2. Γαστρική παράκαμψη (γαστρικό bypass)
Η γαστρική παράκαμψη οδηγεί σε απώλεια βάρους (1) μειώνοντας την χωρητικότητα του στομάχου και (2) προκαλώντας δυσαπορρόφηση θερμίδων (εικόνα 2). Έτσι ο ασθενής χορταίνει αφού έχει καταναλώσει μικρή ποσότητα φαγητού ενώ μέρος των θερμίδων που περιέχει το φαγητό αυτό αποβάλλεται με τις κενώσεις και δεν αποθηκεύεται στο σώμα. Η απώλεια βάρους είναι ταχύτερη συγκριτικά με το γαστρικό μανίκι και διαρκεί 12-18 μήνες περίπου. Σύμφωνα με τις περισσότερες μελέτες η γαστρική παράκαμψη έχει λίγο συχνότερες μετεγχειρητικές επιπλοκές σε σύγκριση με το γαστρικό μανίκι.

Αποτελέσματα
Περίπου 18-24 μήνες μετά από μία βαριατρική επέμβαση η απώλεια βάρους σταματά και κατά μέσο όρο φτάνει το 60-70% του υπερβάλοντος βάρους. Τα αποτελέσματα αυτά δεν διαφέρουν μεταξύ των δύο επεμβάσεων σε ασθενείς με ΔΜΣ μέχρι 45. Σε πιο παχύσαρκους ασθενείς η απώλεια βάρους είναι λίγο μεγαλύτερη μετά από γαστρική παράκαμψη. Στο παραπάνω παράδειγμα του ασθενή με πραγματικό βάρος 100 kg και ιδανικό βάρος 56 kg, το υπερβάλον βάρος είναι 100-56=44 κιλά και κατά μέσο όρο θα μειωθεί κατά 26-31 κιλά (60-70%). Έτσι, ο ασθενής 18-24 μήνες μετά το χειρουργείο θα ζυγίζει περίπου 69-74 κιλά και, το σημαντικότερο, θα διατηρήσει το βάρος αυτό.

Νικηφόρος Μπαλλιάν, MBBS, FACS, Χειρουργός (www.nballian.gr)

Πηγές
1. http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0013/243301/Greece-WHO-Country-Profile.pdf?ua=1
2. http://journals.lww.com/annalsofsurgery/Abstract/publishahead/Laparoscopic_Sleeve_Gastrectomy_Versus.96483.aspx
3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3859791/#b17-056e158
4. https://asmbs.org/resources/clinical-practice-guidelines-for-the-perioperative-nutritional-metabolic-and-nonsurgical-support-of-the-bariatric-surgery-patient

Εικόνες
1. http://surgery.ucla.edu/bariatrics-gastric-sleeve
2. https://www.tijuanabariatricsurgeon.com/service/gastric-bypass/

Πώς όμως εξηγείται αυτό το φαινόμενο; «Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) είναι ανεπαρκής τρόπος προσδιορισμού της παχυσαρκίας, ιδιαίτερα στις ηλικίες άνω των 65 ετών. Και ο λόγος είναι η προοδευτική απώλεια της μυϊκής μάζας με την πάροδο του χρόνου με την ταυτόχρονη αύξηση και ανακατανομή του λιπώδους ιστού, δηλαδή η σαρκοπενική παχυσαρκία. Μπορεί λοιπόν ο ηλικιωμένος να έχει έναν ΔΜΣ που δείχνει φυσιολογικός, αλλά στην ουσία όταν μετρηθεί η περίμετρος της μέσης να διαγνωσθεί ως υπέρβαρος. Εάν όμως έχει ΔΜΣ μεταξύ 25-30 (υπέρβαρος) ή λίγο πάνω απ’ αυτόν χωρίς να υπάρχει συγκέντρωση κοιλιακού λίπους, χαρακτηρίζεται υπέρβαρος χωρίς όμως να υπάρχει υψηλός καρδιαγγειακός κίνδυνος», εξηγεί ο γενικός χειρουργός και ειδικός σε θέματα παχυσαρκίας Δρ. Γιώργος Σπηλιόπουλος (www.drspiliopoulos.gr).

Επίσης, στατιστικά δείχνουν ότι οι άνθρωποι που είναι επιρρεπείς στις αρνητικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας πεθαίνουν νωρίτερα, ενώ όσοι επιβιώνουν μέχρι τα γηρατειά μπορεί να είναι ανθεκτικοί στις επιδράσεις της παχυσαρκίας, το οποίο θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί το ποσοστό θνησιμότητας φαίνεται να επηρεάζεται από τον ΔΜΣ στον πληθυσμό των ηλικιωμένων.

Η σχέση ΔΜΣ και θανάτου περιπλέκεται ακόμα περισσότερο αν ληφθεί υπόψη ότι, απώλεια βάρους θα μπορούσε να προκληθεί από την ύπαρξη ασθενειών, όπως ο καρκίνος αλλά και από το κάπνισμα. Στους άνω των 80 ετών ηλικιωμένους η σχέση μεταξύ ΔΜΣ και κινδύνου θανάτου δεν είναι τόσο ισχυρή, επειδή στα άτομα με χαμηλό ΔΜΣ δεν περιλαμβάνονται μόνο όσοι δεν έχουν μεγάλο ποσοστό λίπους και είναι σωματικά δραστήριοι, αλλά και όσοι έχασαν βάρος λόγω ασθενειών ή καπνίσματος.

Τα παραπάνω δεν πρέπει να παρερμηνευθούν και να θεωρηθεί ότι η παχυσαρκία δεν προκαλεί προβλήματα υγείας στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Μελέτη έχει δείξει ότι ο μεγαλύτερος ΔΜΣ σχετίζεται με υψηλότερο ποσοστό θανάτου από όλες τις αιτίες συμπεριλαμβανομένων των καρδιαγγειακών νοσημάτων και στα δύο φύλα έως την ηλικία των 75, αλλά και ότι ο σχετιζόμενος με μεγαλύτερο ΔΜΣ κίνδυνος θανάτου μειώνεται με την ηλικία.

Όπως γίνεται αντιληπτό υπάρχει μια σειρά από μεταβλητές που δυσκολεύουν τη συσχέτιση μεταξύ της παχυσαρκίας και του θανάτου στους ηλικιωμένους και τους υπερήλικες.

«Υπάρχει έντονος επιστημονικός διάλογος σχετικά με τον τρόπο διάγνωσης και αντιμετώπισης της παχυσαρκίας σε ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας και αυτό οφείλεται τόσο στο φαινόμενο της παχυσαρκίας όσο και στις ελλιπείς κατευθυντήριες οδηγίες. Η συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα αντιμετωπίζεται όπως και οι νεώτεροι άνθρωποι, δηλαδή με αλλαγές στον τρόπο ζωής και διατροφής, με φαρμακοθεραπεία και με βαριατρική χειρουργική. Όμως το παράδοξο της παχυσαρκίας και η διάγνωση με συνδυασμένες μεθόδους θα πρέπει να συνυπολογίζονται προκειμένου να προκύψει ορθή απόφαση για τον τρόπο αντιμετώπισης του κάθε ασθενή ατομικά. Οι χειρουργοί θα πρέπει να είναι διπλά προσεκτικοί όταν προτείνουν τη χειρουργική ως μέσο απώλειας του πλεονάζοντος βάρους, εξαιτίας των μελετών που έχουν δείξει ότι το βάρος σχετίζεται με μέγιστη επιβίωση καθώς αυξάνει η ηλικία», σημειώνει ο Δρ. Σπηλιόπουλος.

Τα συνολικά στοιχεία που δείχνουν ότι όντας μετρίως υπέρβαρος μπορεί να αποτελεί πλεονέκτημα επιβίωσης στον πληθυσμό των ηλικιωμένων, αλλά ένας ΔΜΣ > 30 συνεχίζει να συνδέεται με πολλούς κινδύνους για την υγεία σε αυτή την ηλικιακή ομάδα.

«Δεδομένης της γήρανσης του πληθυσμού και της αύξησης των παχύσαρκων ανθρώπων, ο προσδιορισμός των κατάλληλων μεθόδων για τη διάγνωση της παχυσαρκίας στην ομάδα των ηλικιωμένων και υπερηλίκων, ο καθορισμός του ιδανικού βάρους τους και ο συνυπολογισμός των κινδύνων από την υποβολή τους είτε σε δίαιτα είτε σε βαριατρική επέμβαση είναι ύψιστης σημασίας για την παράταση της ζωής τους, χωρίς αυτή να υπολείπεται σε ποιότητα», συμβουλεύει ο Δρ. Σπηλιόπουλος.

Μια αξιολόγηση από το American College of Surgeons της έκβασης των ασθενών με ΔΜΣ μεγαλύτερο ή ίσο του 35 που υποβλήθηκαν σε βαριατρική επέμβαση μεταξύ 2005-2009 κατέδειξε ότι οι άνθρωποι 65 ετών και άνω είχαν μεν περισσότερες πιθανότητες παρατεταμένης διάρκειας παραμονής στο νοσοκομείο, αλλά όχι σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες, σε αντίθεση με τους παχύσαρκους με ΔΜΣ ίσο ή μεγαλύτερο από 55.

«Οι ασθενείς άνω των 65 ετών δεν θα πρέπει λοιπόν να αποκλειστούν από την υποβολή σε χειρουργική απώλειας βάρους, αρκεί να υπάρχει προεγχειρητική, προσεκτική εκτίμηση του ατομικού κινδύνου για σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, καθώς τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι η έκβαση, οι επιπλοκές και η θνησιμότητα είναι αποδεκτά και για τους ηλικιωμένους», καταλήγει ο Δρ. Σπηλιόπουλος.

Σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, η παχυσαρκία παίζει ρόλο στο 20% των θανάτων από καρκίνο. Από μια ανάλυση δεδομένων διαπιστώθηκε ότι εάν κάθε ενήλικας μείωνε τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) κατά μόλις 1 μονάδα, θα προλαμβάνονταν περίπου 100.000 νέες περιπτώσεις καρκίνου μέχρι το έτος 2030.

Ωστόσο, αν και πολλοί είναι αυτοί που κατανοούν ότι το αδυνάτισμα θα τους χαρίσει χρόνια ζωής, λίγοι καταφέρνουν να αδυνατίσουν και να διατηρήσουν κατόπιν το βάρος τους. Ακόμα μεγαλύτερη είναι η δυσκολία στους υπερβολικά παχύσαρκους ανθρώπους και αυτή είναι άλλωστε η αιτία που στρέφονται στη βαριατρική χειρουργική.

Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη, που πραγματοποιήθηκε σε σχεδόν 49.000 παχύσαρκους ασθενείς, όσοι επέλεξαν να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση για την καταπολέμηση της παχυσαρκίας αύξησαν τις πιθανότητές τους να ζήσουν για τα προσεχή 5 χρόνια από την επέμβαση, συγκριτικά με εκείνους που δεν υποβλήθηκαν σε επέμβαση απώλειας βάρους.

«Μεγάλος αριθμός μελετών έχει δείξει ότι τα άτομα με επιπλέον βάρος έχουν περισσότερες πιθανότητες να χάσουν τη ζωή τους από κάποια ασθένεια που προκαλείται από την παχυσαρκία, αλλά και άλλες νόσους. Επίσης, έχουν αποδείξει ότι οι χειρουργικές επεμβάσεις για την απώλεια βάρους μπορούν να μειώσουν σημαντικά αυτές τις πιθανότητες, καθώς και τη συχνότητα εμφάνισης νόσων», σημειώνει ο γενικός χειρουργός και ειδικός σε θέματα παχυσαρκίας Δρ. Γιώργος Σπηλιόπουλος (www.drspiliopoulos.gr).

Εξαιτίας των ελλιπών στοιχείων όμως από μελέτες για το ποσοστό των θανάτων των υποβαλλόμενων ασθενών σε γαστρική παράκαμψη, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ επιδίωξαν να αξιολογήσουν την έκβαση των χειρουργημένων ασθενών, συγκρίνοντας το ποσοστό των θανάτων με το αντίστοιχο ποσοστό των παχύσαρκων ασθενών που δεν υποβάλλονται σε βαριατρική επέμβαση.

Για τις ανάγκες της μελέτης, η οποία παρουσιάστηκε φέτος στην Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής για την Παχυσαρκία, οι ερευνητές, με επικεφαλής την Christina Persson, της Ακαδημίας Sahlgrenska του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ, έλαβαν και επεξεργάστηκαν στοιχεία από το σουηδικό μητρώο ασθενών. Πρόκειται για μια βάση δεδομένων στην οποία καταγράφονται όλες οι νοσηλείες και επισκέψεις ασθενών στο νοσοκομείο.

Οι συγγραφείς ξεχώρισαν 48.693 ασθενείς, ηλικίας 18-74 ετών, που είχαν ως κύρια διάγνωση την παχυσαρκία στη Σουηδία, από το 2000 μέχρι το 2011. Απ’ αυτούς οι 22.581 είχαν υποβληθεί σε βαριατρική επέμβαση (γαστρική παράκαμψη 92,8%), ενώ 26.112 παχύσαρκοι ασθενείς δεν είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση απώλειας βάρους.

Αφού η ερευνητική ομάδα παρακολούθησε τους ανθρώπους που είχαν υποβληθεί σε επέμβαση για 5,4 χρόνια και όσους δεν είχαν χειρουργηθεί για 5,5 χρόνια, και αφού έλαβαν υπόψη τους διάφορους παράγοντες διαπίστωσαν ότι τα άτομα που δεν χειρουργήθηκαν είχαν υψηλότερες πιθανότητες θανάτου έναντι εκείνων που επέλεξαν να υποβληθούν σε βαριατρική επέμβαση (4,21% vs 1,11%), το οποίο αντιστοιχεί σε 4,7 έναντι 2,1 θανάτους ανά 1.000 άτομα ανά έτος.

Παρατήρησε δε ότι ο αριθμός των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους μειώθηκε κατά 57% στην ομάδα των χειρουργημένων ασθενών, σε σύγκριση με τους παχύσαρκους ανθρώπους που δεν υποβλήθηκαν σε επέμβαση απώλειας βάρους, μείωση η οποία ήταν η ίδια κατά την προσαρμογή της ηλικίας ή της ηλικίας και προηγούμενης συννοσηρότητας, δηλαδή των ασθενειών που συνυπήρχαν με την παχυσαρκία, αλλά και άλλων παραγόντων, όπως η ηλικία, το φύλο, η ύπαρξη στεφανιαίας ή βαλβιδικής νόσου, καρδιακής ανεπάρκειας, κολπικής μαρμαρυγής, εγκεφαλικού επεισοδίου, καρκίνου, υπέρτασης και διαβήτη.

Η πιο συχνή αιτία θανάτου της ομάδας των ασθενών που δεν είχαν χειρουργηθεί ήταν η καρδιαγγειακή νόσος, με δεύτερη συχνότερη τον καρκίνο. Όσοι όμως είχαν επιλέξει τη δραστική και τάχιστη οδό απώλειας βάρους, εκείνη του χειρουργείου, η κύρια αιτία θανάτου δεν αφορούσε συνοδά της παχυσαρκίας νοσήματα αλλά εξωτερικούς παράγοντες, όπως ατυχήματα ή αυτοκτονίες, ακολουθούμενη από τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τον καρκίνο. Παρά το γεγονός ότι οι εξωτερικοί παράγοντες ήταν οι κύριες αιτίες θανάτου στην ομάδα που περιέλαβε τους χειρουργημένους ασθενείς, η συχνότητα των θανάτων από αυτές τις αιτίες ήταν ακόμη χαμηλότερη από ό,τι στους μη χειρουργημένους.

Σύμφωνα με τον Δρ. Σπηλιόπουλο, η βαριατρική επέμβαση εκτός από τη καλύτερη ποιότητα ζωής, την καλύτερη ψυχική διάθεση, τη βελτιωμένη σωματική δραστηριότητα και κίνηση που προσφέρει στους ασθενείς, χαρίζει χρόνια ζωής, καθώς, όπως δείχνει η μελέτη, όσοι υποβάλλονται σ’ αυτή είναι λιγότερο πιθανό να χάσουν τη ζωή τους από οποιοδήποτε αίτιο, σε σύγκριση με τους παχύσαρκους ασθενείς που επιλέγουν ή δεν επιτρέπεται για άλλους λόγους υγείας να χειρουργηθούν. «Είναι εξαιρετικό ότι μια επέμβαση μπορεί να σώσει τη ζωή μειώνοντας αισθητά τη θνησιμότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα και από καρκίνο, τις κύριες αιτίες θανάτου των παχύσαρκων ανθρώπων, δίνοντάς τους την ευκαιρία να απολαύσουν περισσότερα και ποιοτικότερα χρόνια ζωής».

Όπως διαπιστώθηκε από τα αποτελέσματα της μελέτης, στην οποία συμμετείχαν 1500 ενήλικες, οι γυναίκες αξιολογούν τον εαυτό τους ως λιγότερο υγιείς, παρόλο που τείνουν να ζουν περισσότερο, ενώ οι άνδρες θεωρούν τους εαυτούς τους ως εξαιρετικά υγιείς, ενδεχομένως γιατί είναι πιθανότερο να μην αναζητούν ιατρική βοήθεια.

Σύμφωνα με τον ερευνητή ψυχιατρικής Shervin Assari, της Σχολής Δημόσιας Υγείας, οι άνδρες αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο που σχετίζεται με θέματα υγείας με διαφορετικό τρόπο από ό,τι οι γυναίκες, και αυτό γιατί «ο εγκέφαλος είναι σχεδιασμένος με τρόπο που να προστατεύει τους άνδρες από την αντίληψη του κινδύνου».

Όσον αφορά την παχυσαρκία, οι γυναίκες είναι περισσότερο ευαισθητοποιημένες για τις επιπτώσεις της νόσου στην υγεία τους, συγκριτικά με τους άνδρες, και γι’ αυτό αποφασίσουν συχνότερα πιο δραστικές λύσεις για την αντιμετώπισή της. Τέτοιες είναι οι βαριατρικές επεμβάσεις για την απώλεια του πλεονάζοντος βάρους.

«Οι γυναίκες είναι γενικά πολύ πιο επιμελείς από τους άνδρες σε θέματα που άπτονται της υγείας τους, όπως άλλωστε και της υγείας των οικείων τους, ενδεχομένως λόγω της φύσης τους. Σκέφτονται τη μελλοντική υγεία τους, καθώς είναι περισσότερο ενημερωμένες για τις συνέπειες της παχυσαρκίας στον οργανισμό, οι οποίες αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου. Επίσης, έχουν πρότυπα ομορφιάς και δεν παύουν ποτέ να επιδιώκουν», διευκρινίζει ο γενικός χειρουργός και ειδικός σε θέματα παχυσαρκίας Δρ. Γιώργος Σπηλιόπουλος (www.drspiliopoulos.gr).

Τα παραπάνω αποδείχθηκαν και από μια μελέτη η οποία πραγματοποιήθηκε από ερευνητές της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια - Σαν Ντιέγκο, οι οποίοι θέλησαν να καταλάβουν γιατί το 80% των ασθενών που υποβάλλονται σε χειρουργική επέμβαση απώλειας βάρους -η οποία περιλαμβάνει επεμβάσεις που είτε περιορίζουν την ποσότητα της τροφής που μπορεί να ληφθεί είτε μειώνουν την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών και κατ’ επέκταση των προσλαμβανόμενων θερμίδων- είναι γυναίκες, παρά το γεγονός ότι τα ποσοστά παχυσαρκίας τους δεν είναι μεγαλύτερα από εκείνα των ανδρών.

Οι ερευνητές έχοντας στη διάθεσή τους στοιχεία 190.705 αμερικανών παχύσαρκων ασθενών, από τους οποίους το μεγαλύτερο ποσοστό είχε υποβληθεί σε γαστρική παράκαμψη (93%) και το υπόλοιπο σε γαστρικό μανίκι (7%) από το 1998 έως το 2010, διερεύνησαν τους μη βιολογικούς παράγοντες στους οποίους μπορεί να οφείλεται το μικρότερο ποσοστό των ανδρών που αναζητήσουν τη χειρουργική επιλογή για τη μείωση του βάρους τους.

Η μελέτη, που έχει δημοσιευθεί στο Journal of Laparoendoscopic & Advanced Surgical Techniques, κατάφερε να εντοπίσει δημογραφικούς, κοινωνικοοικονομικούς και πολιτισμικούς παράγοντες που συμβάλλουν στη ύπαρξη της σημαντικής στατιστικής διαφοράς που υπάρχει μεταξύ των ανδρών και των γυναικών που υποβάλλονται σε βαριατρικές επεμβάσεις.

Ειδικότερα, στους παράγοντες που επηρεάσουν την παρατηρημένη ανισότητα υποβολής των δύο φύλων σε τέτοιου είδους επεμβάσεις περιλαμβάνονται η χειρουργική καταλληλότητα, η ηλικία, η ασφαλιστική κάλυψη, η ευαισθητοποίηση για την υγεία και η αντίληψη της εικόνας του σώματος.

Ο κύριος συντάκτης της μελέτης, καθηγητής χειρουργικής Santiago Horgan, MD, επικεφαλής του τμήματος Ελάχιστα Επεμβατικής Χειρουργικής, ανέφερε ότι οι γυναίκες φαίνεται να είναι πιο ενημερωμένες και πολύ πιο πρόθυμες να εξετάσουν την πιθανότητα να δοκιμάσουν τη χειρουργική απώλειας βάρους σε νεώτερες ηλικίες από τους άνδρες, οι οποίοι αντίθετα έχουν την τάση να σκέπτονται αυτό το ενδεχόμενο αφού έχει κλονιστεί η υγεία τους από νοσήματα που συνοδεύουν την παχυσαρκία.

Ορμώμενος από τα ευρήματα, ο Δρ. Σπηλιόπουλος κρούει τον κώδωνα του κινδύνου στους άνδρες για την ελλιπή ενημέρωσή τους, και επισημαίνει την ανάγκη ευαισθητοποίησής τους σχετικά με τις επιπλοκές που επιφέρει η παχυσαρκία στην υγεία τους, μεταξύ των οποίων είναι ο διαβήτης, η υψηλή αρτηριακή πίεση, η υψηλή χοληστερόλη, η άπνοια ύπνου και η αρθρίτιδα.

«Δεδομένου ότι η πλειοψηφία των ανδρών είναι ικανοποιημένοι από την υγεία τους, όπως έχει καταδείξει άλλωστε και μελέτη του Πανεπιστημίου του Κάνσας, οι παχύσαρκοι άνδρες πρέπει να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη για έλεγχο του βάρους τους. Έχουν μια λανθασμένη αντίληψη για το σώμα τους, θεωρούν τον εαυτό τους άτρωτο ως κάποια ηλικία, με συνέπεια να μην αναζητούν εγκαίρως τη συνδρομή της ιατρικής προκειμένου να αποφύγουν τις αρνητικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας αργότερα στη ζωή τους. Και η βαριατρική χειρουργική μπορεί να συμβάλλει αποτελεσματικά στη βελτίωση των παθήσεων που σχετίζονται με την παχυσαρκία», τονίζει ο Δρ. Σπηλιόπουλος.

Όταν όμως ξεκινήσει η φθορά του σώματος λόγω ηλικίας και κάνουν την εμφάνισή τους παθήσεις που σχετίζονται με την παχυσαρκία και που υποχρεώνουν σε ριζικές αλλαγές στη ζωή τους, οι παχύσαρκοι, ακόμα και οι υπέρβαροι, άνδρες εκδηλώνουν το ενδιαφέρον τους για τη χειρουργική αντιμετώπιση της νόσου τους.

Τότε η ψαλίδα στενεύει. Και πάλι όμως οι γυναίκες που επιλέγουν να χειρουργηθούν για να πετύχουν ένα φυσιολογικό βάρος είναι πολύ περισσότερες. Η αναλογία 80 προς 20 τοις εκατό μετατρέπεται σε 70 προς 30 τοις εκατό.

Ένας άλλος πιθανός λόγος για το υψηλότερο ποσοστό των γυναικών που υποβάλλονται σε βαριατρική χειρουργική είναι η μεγαλύτερη καταλληλότητα, σύμφωνα με τους ερευνητές, οι οποίοι παρέπεμψαν σε μια ανάλυση που πραγματοποιήθηκε από το Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Νότιας Καρολίνα και η οποία αφορούσε τη διερεύνηση των τάσεων που έχουν οι διαφορετικές φυλές για υποβολή σε βαριατρική χειρουργική στις ΗΠΑ. Η ανάλυση αποκάλυψε ότι η αναλογία των γυναικών που ήταν κατάλληλες για βαριατρική επέμβαση από το 1999 έως το 2010 ήταν μεγαλύτερη.

Σημαντικό όμως ρόλο στην αναλογία ανδρών/γυναικών που υποβάλλονται σε επέμβαση απώλειας βάρους παίζει και η οικονομική κατάστασή τους, καθώς σε χώρες με χαμηλότερο μέσο εισόδημα έχει παρατηρηθεί σημαντικά υψηλότερο ποσοστό γυναικών που παίρνουν την απόφαση να χειρουργηθούν. Το ίδιο και ορισμένες εθνικές ομάδες, εύρημα που δείχνει ότι υπάρχουν ορισμένες πολιτιστικές και φυλετικές διαφορές που μπορεί να επιτείνουν αυτή την ανισότητα.

Παρά το μεγάλο πλήθος των μελετών που έχουν διεξαχθεί γύρω από τις βαριατρικές επεμβάσεις και γενικότερα για την απώλεια βάρους, η πρόβλεψη για τις μετεγχειρητικές συμπεριφορές που προβλέπουν το ποσοστό επιτυχίας των χειρουργικών επεμβάσεων για την αντιμετώπιση της σοβαρής παχυσαρκίας δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Η συγκεκριμένη έρευνα, που πραγματοποιήθηκε από την Ιατρική Σχολή και Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου της Βόρειας Ντακότα, αποσκοπούσε στην εξέταση της πιθανότητας ύπαρξης συγκεκριμένων πρακτικών μετά τη χειρουργική επέμβαση οι οποίες θα μπορούσαν να μεταβάλλουν ή να τροποποιήσουν ως ένα βαθμό την έκβαση των ασθενών, καθώς η γνώση αυτή είναι καθοριστική για την αξιολόγηση των κινδύνων αλλά και του οφέλους που προκύπτει μετά από τέτοιου είδους χειρουργικές επεμβάσεις.

Ο James E. Mitchell, M.D., του Ινστιτούτου Ερευνών Νευροψυχιατρικής, και οι συνεργάτες του εξέτασαν τις μετεγχειρητικές διατροφικές συμπεριφορές και πρακτικές για τον έλεγχο του βάρους, και τις επιπτώσεις αυτών στην αλλαγή του βάρους 2.022 ενηλίκων που υποβλήθηκαν για πρώτη φορά σε βαριατρική χειρουργική επέμβαση. Το 78% των συμμετεχόντων στην έρευνα ήταν γυναίκες, με μέσο Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) 46 και μέση ηλικία τα 47 έτη. Από αυτούς οι 1.513 είχαν υποβληθεί σε γαστρική παράκαμψη κατά Roux-en-Y (RYGB) και οι 509 σε λαπαροσκοπικό ρυθμιζόμενο γαστρικό δακτύλιο (LAGB), μεταξύ Μαρτίου 2006 και Απριλίου 2009. Οι χειρουργημένοι ασθενείς παρακολουθήθηκαν για τρία χρόνια, οπότε η παρατηρούμενη μέση απώλεια βάρους ήταν 31,5% του αρχικού σωματικού βάρους για τους ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε RYGB και 16,0% για εκείνους με LAGB.

«Για τη θεραπεία των ανθρώπων με σοβαρή παχυσαρκία, η οποία ευθύνεται για εμφάνιση επικινδύνων -ακόμα και για τη ίδια τη ζωή- νόσων, η βαριατρική χειρουργική είναι η μοναδική λύση, γιατί μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη απώλεια βάρους σε συντομότερο χρονικό διάστημα απ’ ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί με συντηρητικές μεθόδους, όπως με συστηματική δίαιτα και με καθημερινή γυμναστική.

Μεταξύ των μεθόδων που έχουν αναπτυχθεί γι’ αυτό το σκοπό είναι η γαστρική παράκαμψη κατά Roux-en-Y (RYGB), με την οποία περιορίζεται η ποσότητα της τροφής που μπορεί να προσληφθεί, ενώ ταυτόχρονα ο οργανισμός απορροφά μικρότερη ποσότητα τροφών και άρα θερμίδων. Πραγματοποιείται με τη συρραφή του στομάχου ώστε να δημιουργηθεί ένα μικρότερο, με παράκαμψη τμήματος του λεπτού εντέρου και τελικά ένωση του νέου, μικρότερου στομάχου με το εναπομείναν λεπτό έντερο. Πρόκειται για μια μέθοδο που έχει αποδειχθεί ότι τα αποτελέσματα που προσφέρει διατηρούνται για μακρό χρονικό διάστημα.

Μια άλλη, απλούστερη μέθοδος είναι η τοποθέτηση γαστρικού δακτυλίου (LAGB). Για να περιοριστεί η ποσότητα της προσλαμβανόμενης τροφής ο χειρουργός τοποθετεί έναν δακτύλιο στο στομάχι, με συνέπεια ο κορεσμός να επέρχεται γρηγορότερα και ο ασθενής να τρώει τελικά λιγότερο.
Είναι οι δύο συχνότερα εκτελούμενες χειρουργικές επεμβάσεις για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, οι οποίες μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τη γενική υγεία του ασθενή», μας εξηγεί ο γενικός χειρουργός και ειδικός σε θέματα παχυσαρκίας Δρ. Γιώργος Σπηλιόπουλος (www.drspiliopoulos.gr).

Προκειμένου οι ερευνητές να αποκτήσουν γνώση των διατροφικών συμπεριφορών και πρακτικών που ακολουθούσαν οι ασθενείς για να ελέγχουν το βάρος τους, τους έδωσαν να συμπληρώσουν λεπτομερή ερωτηματολόγια τόσο πριν από τη υποβολή τους στη χειρουργική επέμβαση, όσο και σε ετήσια βάση μετά απ’ αυτή, επί 3 χρόνια. Εξετάστηκαν συνολικά 25 μετεγχειρητικές συμπεριφορές, μεταξύ αυτών το κάπνισμα και η προβληματική χρήση αλκοόλ και ουσιών.

Στους ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε RYGB παρατηρήθηκε αστάθεια στην ποσοστιαία μεταβολή του βάρους (16%), η οποία αποδόθηκε από τους ερευνητές σε 3 συμπεριφορές. Όσοι απ’ αυτούς ζυγίζονταν σε εβδομαδιαία βάση, σταματούσαν να τρώνε όταν ένοιωθαν πληρότητα, και δεν έτρωγαν καθ΄ όλη τη διάρκεια της ημέρας έχασαν κατά μέσο όρο το 38,8% του αρχικού τους βάρους, απώλεια που ήταν μεγαλύτερη κατά 14% από αυτή των συμμετεχόντων που δεν ακολουθούσαν αυτές τις πρακτικές και συμπεριφορές.

Όπως επισημαίνει ο Δρ. Σπηλιόπουλος παρά το γεγονός ότι όλοι όσοι υποβάλλονται σε βαριατρική επέμβαση χάνουν πολλά κιλά και εξαλείφονται ή ελαχιστοποιούνται έτσι οι πιθανότητες ανάπτυξης μεγάλου αριθμού νοσημάτων, τα ευρήματα της ερευνητικής ομάδας του James Mitchell, καταδεικνύουν ότι από την πιστή εφαρμογή ορισμένων πρακτικών και την αποχή από συγκεκριμένες διατροφικές συνήθειες εξαρτάται εάν η απώλεια θα είναι ακόμα πιο θεαματική για τους χειρουργημένους με τις εν λόγω μεθόδους ασθενείς.

«Υποχρέωση των χειρουργών παχυσαρκίας αποτελεί η υπόδειξη και επιμονή για την υιοθέτηση θετικών συμπεριφορών προκειμένου οι ασθενείς να επιτυγχάνουν τη μεγαλύτερη δυνατή απώλεια βάρους. Για εκείνους όμως που ακολουθούν συνήθειες οι οποίες υπονομεύουν τα τελικά αποτελέσματα της επέμβασης ενδεχομένως η ψυχολογική υποστήριξη από κάποιον ειδικό θα τους βοηθούσε να βρουν τρόπους για να την αποβάλλουν», καταλήγει ο Δρ. Σπηλιόπουλος.