Τα πρόσωπά τους αλλοιωμένα ώστε να μην αναγνωρίζονται.

Του Παναγή Βουρλούμη

Την επόμενη μέρα δημοσίευσε πρωτοσέλιδα φωτογραφία βγαλμένη στο ίδιο περίπου σημείο με την προηγούμενη. Έδειχνε τους καθηγητές που είχαν σχηματίσει αλυσίδα για να εμποδίσουν τον Ρουβίκωνα να ανακαταλάβει τον χώρο. Θα έπρεπε επίσης να έχει σκεπάσει τα πρόσωπά τους.

Γιατί η εφημερίδα δεν τους παρέχει την ίδια προστασία που δίνει στους επιτιθέμενους; Ο αγώνας, όπως γίνεται τώρα είναι άνισος. Αφού καλύπτει τους μεν, έπρεπε και τους δε, πόσο μάλλον που εκείνοι κινδυνεύουν πραγματικά. Οι μπαχαλάκηδες ξέρουν πού μένουν, τι αυτοκίνητο οδηγούν, τα παιδιά τους.

Παραθέτω εδώ από το βιβλίο «Ο Τρίτος Δρόμος» που δημοσίευσε το 1984 ο Νίκος Κοτζιάς, μόλις πρόσφατα Υπουργός Εξωτερικών. «Όμως το ειρηνικό πέρασμα (στον σοσιαλισμό) περιέχει όχι μόνο βία γενικά (μιας και επιβάλλει την θέληση του λαού στους εχθρούς του) αλλά μπορεί να περιέχει και ένοπλη βία.

Απλώς δεν φτάνει στον πανεθνικό εμφύλιο πόλεμο. Η χρήση των όπλων στην περίπτωση του ειρηνικού περάσματος το πολύ να είναι αποσπασματική, ευκαιριακή και γεωγραφικά περιορισμένη. Ο ειρηνικός δρόμος σημαίνει ότι η αντίδραση «νιώθει την θηλιά γύρω από τον λαιμό της και υποχωρεί από την εξουσία…»

Ο «ειρηνικός» δρόμος, οργουελική διαστρέβλωση, αξία της φήμης ενός πρώην αρχικαθοδηγητή. License to kill, όπως στον 007.

Για όσους ακόμη κοιμούνται διεξάγεται στη χώρα μας εδώ και χρόνια ένας χαμηλής έντασης πόλεμος με στόχο την διάβρωση της έννομης τάξης και τον εξευτελισμό της δημοκρατίας. Απώτερος σκοπός είναι η εγκαθίδρυση κάποιου σοσιαλιστικού παράδεισου όταν η «αντίδραση υποχωρήσει από την εξουσία». Η επιδίωξη είναι ρετρό, ανέφικτη και προδίδει αφέλεια και εμμονή σε συμπλέγματα του παρελθόντος.

Όμως η ζημιά που γίνεται στη χώρα είναι μεγάλη. Η ανοχή στη βία ενθαρρύνει μιμητές παντού που επωφελούνται για να προωθήσουν τις δικές τους ατζέντες. Είναι δύσκολο να δει κάποιος πού θα καταλήξει αυτή η ιστορία. Όταν γίνεται πόλεμος, η πρώτη φροντίδα της κάθε πλευράς είναι να μετρήσει και ταυτοποιήσει τον αντίπαλο, την διάταξη μάχης του. Στη δική μας περίπτωση συμβαίνει κάτι πολύ περίεργο.

Το Κράτος που είναι ο στόχος των αντεξουσιαστών βάζει σε κίνδυνο τους δικούς του μαχητές και προστατεύει τους αντιπάλους του, αγνώστους με κουκούλες, ανώνυμα φαντάσματα που παρανομούν ανοιχτά, καταστρέφουν περιουσίες και βάζουν σε κίνδυνο ζωές. και όταν τους πιάνουν τους αφήνουν δίχως να μαθαίνουμε ποιοι είναι.

Μ’ αυτούς τους όρους η ανώμαλη κατάσταση θα συνεχίζεται και οι εχθροί της τάξης θα αποθρασύνονται.

Η μονοπώληση της συζήτησης για την αναθεώρηση του Συντάγματος από καθηγητές και πολιτικούς την βάζει σε λάθος δρόμο. Την μεταφέρει σε πεδία που έχουν κυρίως θεωρητικό ενδιαφέρον, ή είναι διχαστικά. Συνήθως και τα δύο.

Του Παναγή Βουρλούμη*

Για παράδειγμα, το άρθρο 3 για τις σχέσεις κράτους και εκκλησίας. Λίγο επηρεάζει την ουσιαστική και πρακτική πλευρά της διακυβέρνησης της χώρας, όμως η συμβολική του σημασία φανατίζει και μπορεί να τινάξει στον αέρα κάθε σοβαρή προσπάθεια αναθεώρησης.

Σκόπιμα ή όχι, η συζήτηση μετατοπίζεται μακριά από εκείνες τις περιοχές του Συντάγματος η αναθεώρηση των οποίων, αν γίνει σωστά, θα βελτιώσει αφάνταστα το επίπεδο της διοίκησης και πολιτικής ζωής της χώρα. Περιοχές όμως που συχνά το πείραγμα τους θα έθετε σε κίνδυνο ισχυρά συμφέροντα.

Γι’ αυτόν τον λόγο χαίρομαι ιδιαίτερα σήμερα που βλέπω ότι το θέμα συγκινεί πολίτες που προέρχονται από επαγγέλματα και χώρους, από εκεί που υπάρχει πραγματική επαφή με τη ζωή και τον καθημερινό αγώνα. Που τα λάθη έχουν συνέπειες.

Ανθρώπους που έχουν διοικήσει και πάρει επάνω τους ευθύνες. Αν παρομοιάσουμε το Σύνταγμα με μια υπηρεσία, - υψίστης σημασίας, - εμείς είμαστε οι πελάτες της και οι απόψεις μας έχουν βάρος, και γράμματα γνωρίζουμε.

Για εμάς είναι αυτονόητη η σημασία που έχει για την οικονομία η καλή λειτουργία των θεσμών. Αν δεν παγιωθεί εμπιστοσύνη στον τρόπο διακυβέρνησης της χώρας να μην ελπίζουμε σε επενδύσεις και έξοδο από την μιζέρια. Αυτά περνούν μέσα από 9 αλλαγές στο Σύνταγμα.

Στο πλαίσιο αυτό, θέλω να αναφερθώ σε δύο πρόσφατα βιβλία που θα μνημονεύσω παρακάτω.

Το ένα έχει τίτλο «Ένα καινοτόμο Σύνταγμα για την Ελλάδα» και το έγραψαν οι Νίκος Αλιβιζάτος, Γιώργος Γεραπετρίτης, Γιάννης Κτιστάκις, Στέφανος Μάνος, Φίλιππος Σπυρόπουλος κι εγώ. Το εξέδωσαν οι εκδόσεις Μεταίχμιο και μέσα θα βρείτε μια πλήρη πρόταση αναθεώρησης, καλά δουλεμένη και εύχρηστη. Έχει σημασία ότι οι συγγραφείς μπόρεσαν να συμφωνήσουν παρ’ όλο που προέρχονται από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους.

Το άλλο το έγραψα εγώ. Εκδόσεις Ποταμός. Ονομάζεται «Η σημασία της σωστής διακυβέρνησης» και στο τελευταίο μέρος εισηγείται επίσης την αναθεώρηση ορισμένων άρθρων, παραπέμποντας στο πρώτο βιβλίο που ανέφερα.

Το επιχείρημα μου είναι ότι μια προσπάθεια ολικής αναθεώρησης θα ναυαγούσε γιατί θα συναντούσε ανυπέρβλητες αντιδράσεις. Αντίθεταμια αναθεώρηση άρθρων που έχουν περισσότερη σχέση με την διοίκηση και λιγότερο με την πολιτική θα είχε πιθανότητες να πετύχει την πλειοψηφία που σήμερα χρειάζεται.

Και έρχομαι στο θέμα.

Για να ασκηθεί διοίκηση, είτε σε επιχείρηση, σωματείο ή κράτος, σε οτιδήποτε, εννοώ καλή και αποτελεσματική διοίκηση, χρειάζονται ορισμένα συστατικά.

Ένα είναι η ικανότητα της προσαρμογής στις εξωτερικές συνθήκες που συνεχώς αλλάζουν. Όσοι αγνόησαν την αρχή αυτή απέτυχαν ή και καταστράφηκαν. Τις μέρες μας που οι αλλαγές είναι ραγδαίες, ένας καταστατικός χάρτης που αφενός προσπαθεί να ρυθμίσει τα πάντα αφετέρου είναι αυτοκαταδικασμένος σε ακινησία δεν εξυπηρετεί καθόλου την καλή διακυβέρνηση.

Το άρθρο 110 του Συντάγματος που αφορά την αναθεώρηση, εμποδίζει αναγκαίες προσαρμογές και διόρθωση κακοτεχνιών που ανέδειξε ο χρόνος, όπως π.χ. του άρθρου 32 που οδηγεί σε πρόωρες εκλογές όταν η Βουλή δεν μπορεί να βγάλει εύκολα Πρόεδρο της Δημοκρατίας, δημιουργώντας έτσι συνεχή πολιτική αβεβαιότητα. Οι διατάξεις που προσβάλλουν το δημόσιο αίσθημα και που η κατάργηση τους βρίσκει σύμφωνη την κοινή γνώμη, όπως του του άρθρου 86 και άλλων περί ευνοϊκής μεταχείρισης των βουλευτών και πολιτικών εν γένει.

Κι βέβαια άλλες ουσιαστικές βελτιώσεις όπως αυτές που θα αναφέρω στη συνέχεια. Το άρθρο 110 πρέπει να αναθεωρηθεί ώστε οι μη θεμελιώδεις διατάξεις, αυτές δηλαδή που δεν αφορούν το πολίτευμα, να μπορούν να αλλάζουν με απλούστερες και ιδίως ταχύτερες διαδικασίες.

Βασική αρχή της σωστής διακυβέρνησης είναι η εμπιστοσύνη στην ακεραιότητα του συστήματος. Σε μια δημοκρατία που ανταγωνίζονται κόμματα και παρατάξεις για την εξουσία είναι απαραίτητο να υπάρχουν πάγιοι κανόνες αναμέτρησης. Σήμερα το όποιο κόμμα ελέγχει πλειοψηφία στη Βουλή, μπορεί να παίζει με το εκλογικό σύστημα. Έτσι καθιερώνεται η νοοτροπία του δικαίου του ισχυρότερου που αλλάζει τους κανόνες όπως τον βολεύει. Δίνεται άθλιο παράδειγμα δημόσιας συμπεριφοράς.

Χρειάζεται να καθιερωθεί στο Σύνταγμα ένα μόνιμο εκλογικό σύστημα. Εγώ θα προτιμούσα ένα που μεταξύ άλλων να μειώνει όσο γίνεται το πελατειακό κράτος καταργώντας τον σταυρό προτίμησης, αλλά το κυριότερο είναι να παγιωθούν οι κανόνες αναμέτρησης. Νέο άρθρο που να καλύψει το κενό. Η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ να συμπεριλάβει στο Σύνταγμα πάγιο εκλογικό σύστημα είναι σωστή ως προς το σκέλος αυτό αν και καταστροφική ως προς την απλή αναλογική που προτείνει.

Πολλοί από εσάς είναι επιχειρηματίες, ή μετέχουν σε διοικήσεις, ή διαχείριση κάποιας οργάνωσης. Πώς θα σας φαινόταν αν κάθε τόσο έπρεπε να αλλάζετε τα στελέχη σας, ή να σας αλλάζουν εσάς τους ίδιους;

Αυτό δε να γίνεται με κριτήρια άσχετα από τις ικανότητες σας. Το αποτέλεσμα στην επιχείρηση και οργάνωση σας θα ήταν καταστροφικά. Διοίκηση χωρίς συνέχεια και αξιοκρατία δεν νοείται.

Το Σύνταγμα οφείλει να τα εξασφαλίζει. Αγνοεί τώρα τη σημασία τους. Η νομοθεσία που τα προέβλεπε αυτά κάποτε καταργήθηκε τη δεκαετία του 1980, απόδειξη ότι δεν αρκεί νομοθεσία. Χρειάζεται να κατοχυρωθούν στο Σύνταγμα. Προστασία της Διοίκησης και αξιοκρατία, εξασφάλιση της συνέχειας του κράτους.

Αφήνω τελευταίο το θέμα της παιδείας, που δυστυχώς έχει πολιτικοποιηθεί. Η υποστήριξη της μονοπώλησης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσηςαπό το δημόσιο τραυματίζει σοβαρά τη χώρα μα και την ανταγωνιστικότητα της. Θα τολμούσα να την χαρακτηρίσω δολιοφθορά εναντίον του συμφέροντος της Ελλάδος.

Με λύπη, αλλά χωρίς έκπληξη, βλέπω ότι το κόμμα που κυβερνά βάζει εκεί κόκκινες γραμμές. Δεν χρειάζονται άλλα σχόλια επάνω σ’ αυτό το ζήτημα που έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών συζητήσεων. Και που σύμφωνα με δημοσιοποιήσεις έχει την στήριξη της κοινής γνώμης. Το άρθρο 16 πρέπει οπωσδήποτε να αναθεωρηθεί ώστε να μπορέσουν να λειτουργήσουν μη κρατικά πανεπιστήμια.

Το κρατικό μονοπώλιο σε Πανεπιστήμια αποτελεί ελληνική πρωτοτυπία και δεν μπορεί να συνεχίζεται στον αιώνα της γνώσης.

Το φλύαρο Σύνταγμα μας θα γίνεται με τον χρόνο όλο και πιο αναχρονιστικό και εμπόδιο στην ομαλή διακυβέρνηση. Στην ιστορία μας, μεγάλες συνταγματικές αλλαγές έγιναν πάντα μετά από ανώμαλες καταστάσεις. Η πρόκληση τώρα είναι να πετύχουμε τον ριζικό εκσυγχρονισμό δίχως η χώρα να έχει φτάσει στα άκρα.

*Πρώην πρόεδρος του ΟΤΕ

Διοίκηση σημαίνει αποφάσεις σχετικά με την στρατηγική, τις τακτικές και τους ανθρώπους. Στα ανώτερα κλιμάκια υπάρχουν άνθρωποι που δίνουν συμβουλές, που οδηγούν προς διάφορες κατευθύνσεις.

Του Παναγή Βουρλούμη*

Τελικά, όμως, ο μάνατζερ πρέπει να κρίνει και να αναλάβει την ευθύνη. Σε αντίθεση με την πολιτική –όπου η αδράνεια, το να «κάνεις τίποτα», αποτελεί επιλογή, η οποία χρησιμοποιείται πολύ συχνά και, για την ακρίβεια, καταχράται– στον τομέα των επιχειρήσεων πρέπει κανείς να ενεργεί.

Η λήψη των αποφάσεων πρέπει να είναι ταχύτατη και συχνά βασίζεται σε ανεπαρκείς πληροφορίες. Οι συνέπειες μίας απόφασης μπορεί να είναι άμεσες (εκτός από τον τραπεζικό τομέα, και αυτός είναι ένας από τους λόγους για το οικονομικό χάος σήμερα).

Από την σύντομη αυτή εισαγωγή είναι χρήσιμο να συγκρατήσουμε τις έννοιες «κρίνω» και «ενεργώ». Στο θέμα που έχω να διαχειριστώ, διακρίνω μία παγίδα. Πρόκειται για τον τεχνητό διαχωρισμό ανάμεσα στο τί και στο πώς.

Εάν το τί σας είναι λάθος και είστε καλοί στο πώς, ενδέχεται να είστε πολύ επικίνδυνοι. Ο Παλαιοκώστας είναι άνθρωπος τού πώς, αλλά το τί του είναι αμφισβητήσιμο. Τα ηθικά ζητήματα ή τα ζητήματα «νομιμότητος» μπορεί να έχουν μεγάλη βαρύτητα. Εάν υποθέσουμε ότι μία εταιρεία δεν αντιμετωπίζει τέτοια ζητήματα, ένα καλύτερο παράδειγμα στην περίπτωσή μας είναι η Lehman Brothers.

Ήταν εξαιρετικά αποτελεσματική στην εφαρμογή ενός λάθος επιχειρηματικού μοντέλου, ενώ το ίδιο έπραξε και το μεγαλύτερο μέρος του χρηματοοικονομικού κλάδου. Το τί και το πώς δεν μπορούν να διαχωριστούν, όμως ένας σωστά μελετημένος στόχος επηρεάζει τελικά το πώς –ή θα έπρεπε να επηρεάζει.

Αυτό το επιχείρημα μπορεί φυσικά να οδηγήσει σε ακραία φαινόμενα. Σύμφωνα με τους Ιησουΐτες «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Στην περίπτωσή τους, ο σκοπός ήταν να κάνουν τους ανθρώπους καλούς Χριστιανούς και αυτό δικαιολογούσε το να τούς καίνε ζωντανούς. Μερικές φορές, τα μέσα μετατρέπονται σε σκοπό, το πώς μετατρέπεται στο τί ή, για να το θέσουμε διαφορετικά, κυνηγώντας το πώς χάνουμε το τί. Ο χώρος των επιχειρήσεων είναι ένα αδίστακτο παιχνίδι, αλλά ευτυχώς τις περισσότερες φορές δεν μπορούμε να καταφύγουμε σε ακραίες λύσεις.

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι οι στόχοι μας είναι ειρηνικοί, νόμιμοι και καλά μελετημένοι. Πώς θα τούς πετύχουμε; Το ερώτημα είχε τεθεί από τον Τ.Σ.Έλλιοτ. «Ανάμεσα στην σύλληψη και την δημιουργία βρίσκεται η σκιά». «Ανάμεσα στην πρόταση και την ενέργεια βρίσκεται η σκιά». Πώς διασχίζουμε την σκοτεινή ζώνη;

Όσοι στοχεύουν στην κορυφή πρέπει να θέλουν να ηγούνται. πρέπει να είναι ανοικτοί στην μάθηση, αυτήν που οδηγεί στην ηγεσία. Για τους περισσότερους κοινούς θνητούς, ο δρόμος προς την ηγεσία αποτελεί μία διαδικασία που εξελίσσεται προοδευτικά μέσα από τα διάφορα στάδια μίας επαγγελματικής σταδιοδρομίας. Μεγάλο ρόλο παίζουν επίσης η επιβίωση και η τύχη. Για να παραφράσουμε τον Θουκυδίδη, για να γίνεις πηδαλιούχος πρέπει πρώτα να έχεις τραβήξει κουπί. Η ηγεσία έχει να κάνει με τους ανθρώπους. Πρέπει να πείσεις τους άλλους να κάνουν αυτό που θέλεις. Ιδού μερικές συμβουλές από την εμπειρία μου:

*Πάντοτε βοηθάει πολύ εάν εκείνοι που θα βάλουν κάποιο σχέδιο σε εφαρμογή συμφωνούν ή, τουλάχιστον, καταλαβαίνουν καλά τους στόχους που έχουν τεθεί. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να εξηγούνται οι στόχοι σε όλους τους εμπλεκόμενους, μέχρι και τον τελευταίο. Άρα, για μία ακόμη φορά, το τί είναι αναπόφευκτο. Η επικοινωνία είναι ζωτικής σημασίας.

*Έχω εργαστεί για πολλά αφεντικά και προϊσταμένους. Σε μία ομάδα, το παράδειγμα είναι εξαιρετικά σημαντικό. Ένας προϊστάμενος που είναι τεμπέλης, απόμακρος και άδικος μπορεί να βλάψει μία εταιρεία ή υπηρεσία. Μάλιστα, όσο ψηλότερα είναι στην ιεραρχία τόσο περισσότερο «δηλητηριάζει». Χρειάζεται το καλό παράδειγμα, φροντίζοντας να φαίνεται ότι ο μάνατζερ εργάζεται σκληρά, ότι είναι προσιτός και, πάνω απ’ όλα, ότι είναι δίκαιος. Και μία προειδοποίηση: Η προσποίηση γίνεται αμέσως αντιληπτή. Το καλό παράδειγμα απαιτεί προσωπικές θυσίες. Δεν πρόκειται για επικοινωνιακό τρικ.

*Ο Μακιαβέλλι έγραψε στον Πρίγκιπα ότι είναι προτιμότερο να σε φοβούνται παρά να σε αγαπάνε. Θα το παραφράσω: ο στόχος δεν είναι να σάς συμπαθούν, αλλά να σάς σέβονται. Στην επαγγελματική μου σταδιοδρομία οι δυσκολότερες αποφάσεις ήταν πάντα αυτές που αφορούσαν άτομα. Την απόλυτη ή την τιμωρία ενός ανθρώπου. Το ποιος θα πάρει ή δεν θα πάρει προαγωγή. Είναι το δυσκολότερο μέρος της διοίκησης και ένας καλός διευθυντής δεν το αναθέτει σε κάποιον άλλον –τουλάχιστον όχι όταν αφορά ανθρώπους που αναφέρονται κατ’ ευθείαν σε αυτόν. Είναι σημαντικότερο να είναι αξιόπιστος και συνεπής, παρά συμπαθής. Θα χρειαστεί να «λερώσει τα χέρια του».

*Προσπάθεια συναίνεσης, αλλά η πολλή ανάλυση οδηγεί σε παράλυση. Το ζητούμενο είναι η λήψη αποφάσεων, και η ομοφωνία είναι σπάνιο φαινόμενο. Πρέπει να υπάρχει σύγκλιση απόψεων, αλλά στο τέλος η απόφαση και το ρίσκο είναι του διευθυντή. Στην διοίκηση δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια για δημοκρατικές διαδικασίες.

*Πώς επιλέγονται οι κατάλληλοι άνθρωποι για την δουλειά; Εδώ δεν μπορώ να συμβουλέψω. Πρόκειται για συνδυασμό ενστίκτου και πείρας. Τα λάθη είναι αναπόφευκτα και διορθώνονται με γρήγορη αντικατάσταση αυτών που δεν αποδίδουν, χωρίς χρονοτριβή. Το σημαντικότερο πρόβλημα της δημόσιας διοίκησης στην χώρα μας σήμερα, πέρα από την έλλειψη συνέχειας, είναι η νομική αδυναμία των διοικήσεων να αξιολογούν και να ανταμείβουν ή να τιμωρούν.

*Λένε ότι μπορείς να πετύχεις πολλά περισσότερα εάν δεν αναζητάς επιβράβευση για όσα καταφέρνεις. Το πιστεύω ακράδαντα. Μην επιζητάτε επαίνους, ακόμα και αν πιστεύετε ότι τούς αξίζετε. «Χαρίστε» τους στους υφισταμένους. Στο κάτω-κάτω, ο διευθυντής είναι στην κορυφή. Το «εγώ» του δεν θα έπρεπε να κινδυνεύει.

*Πόσα πρέπει να γνωρίζουμε για το αντικείμενό μας; Όσο ψηλότερα φτάνουμε, τόσο λιγότερο χρήσιμη είναι η υπερβολική εξειδίκευση. Δεν θα γνωρίζουμε ποτέ τα πάντα και ούτε είναι απαραίτητο. Πρέπει, ωστόσο, να γνωρίζουμε αρκετά ώστε να κρίνουμε την απόδοση των υφισταμένων μας. Δεν ντρεπόμαστε να ρωτάμε όταν δεν γνωρίζουμε κάτι. Ένας καλός επικεφαλής μελετάει και διαβάζει πολύ αλλά είναι αδύνατον να γνωρίζει σε βάθος όλα τα θέματα, ειδικά όταν πρόκειται για θέματα τεχνικά. Ρωτάμε όπου δεν γνωρίζουμε. Όσοι διατείνονται ότι ξέρουν τα πάντα, συνήθως κάνουν τα μεγαλύτερα λάθη. Ας είμαστε καλοί ακροατές.

*Η διοίκηση είναι σαν να βρίσκεστε διαρκώς μέσα σε μία χύτρα ταχύτητας. Πρέπει όμως να υπάρχει καθαρό μυαλό και σχετικά καλή φυσική κατάσταση. Όποιος είναι εξαντλημένος, θα κάνει λάθη. Εξοικονομήστε δυνάμεις.

*Η οικειότητα είναι επικίνδυνη. Πρέπει να βρίσκουμε την σωστή απόσταση ανάμεσα σε εμάς και τους υφισταμένους. Εάν έρθετε πολύ κοντά, ενδέχεται να μην μπορείτε να είστε σκληροί όταν πρέπει. Εάν είστε πολύ απόμακροι, θα συνειδητοποιήσουν ότι δεν ενδιαφέρεστε. Και πρέπει να ενδιαφέρεστε, εάν θέλετε να δώσετε το καλό παράδειγμα και να είστε αποτελεσματικοί.

Θα μπορούσα να συνεχίσω για πολύ ακόμα πάνω στα θέματα αυτά, αλλά πρέπει να πω και ορισμένα πράγματα σχετικά με την τεχνική. Διαφέρει ανάλογα με το μέγεθος και το είδος της εταιρείας. Θα αναφερθώ μόνον στο μέγεθος. Ένας καλός λοχίας γνωρίζει τα ονόματα όλων όσων ανήκουν στον λόχο του.

Βεβαίως, δεν μπορεί να ισχύει το ίδιο για τον στρατηγό. Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις προκειμένου να γίνουν όλα όσα πρέπει να γίνουν είναι η δημιουργία ομάδων εργασίας. Προσπαθήστε να δημιουργήσετε συνθήκες και κλίμα συνεργασίας. Σε μία μικρή ομάδα αυτό είναι ευκολότερο, καθώς ο επικεφαλής μπορεί να ασκήσει ενεργή διοίκηση και να βασιστεί στον αυτοσχεδιασμό. Όσο μεγαλύτερη είναι η ομάδα, τόσο περισσότερο η διοίκησή της βασίζεται στην ανάθεση αρμοδιοτήτων και λιγότερο στον αυτοσχεδιασμό.

Σε μία μεγάλη εταιρεία, οι διαδικασίες παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο. Το προσωπικό σε όλα τα επίπεδα πρέπει να τις γνωρίζει και να τις ακολουθεί αυστηρά. Εμείς οι Έλληνες είμαστε καλοί στον αυτοσχεδιασμό, αλλά απείθαρχοι όταν πρόκειται για διαδικασίες.

Οι Γερμανοί βρίσκονται στο άλλο άκρο: λατρεύουν τις διαδικασίες και τα συστήματα, αλλά είναι αδύναμοι στον αυτοσχεδιασμό. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε την ιδιοσυγκρασία μας. Το πώς, πρέπει να λαμβάνει υπ’ όψιν του την «κουλτούρα» των ανθρώπων που διοικούνται. Μπορούμε όμως να μάθουμε από τις πρακτικές που ακολουθούνται με επιτυχία σε άλλα μέρη και να προσπαθήσουμε να επηρεάσουμε την κουλτούρα.

Στο ελληνικό επιχειρηματικό λεξιλόγιο χρησιμοποιούμε συχνά όρους όπως γιουρούσι, μετερίζι, κλπ., συνήθως σε σχέση με κάποια κρίση που πρέπει να επιλυθεί επειγόντως. Πράγματι, η ελληνικού τύπου διοίκηση, όπως και η ελληνική ιστορία, αποτελεί κυρίως διαχείριση κρίσεων. Η ιστορία μάς έμαθε ότι είναι μάταιο να κάνουμε μακροπρόθεσμα σχέδια. Στοχεύουμε στο άμεσο –ο ορίζοντάς μας είναι βραχυπρόθεσμος.

Αυτό το μάθημα, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την διοίκηση μίας επιχείρησης, είναι λάθος. Πρέπει κανείς να μπορεί να βλέπει μακρυά, να προγραμματίζει και να προλαβαίνει τα προβλήματα, ώστε να μπορούν να λυθούν προτού γίνουν επικίνδυνα. Η διοίκηση μίας επιχείρησης δεν είναι «επέλαση ελαφράς ταξιαρχίας». Μοιάζει περισσότερο με εκστρατεία σε δύσκολο κα συχνά εχθρικό έδαφος. Η διοικητική μέριμνα, η αντοχή και η αναγνώριση του εδάφους παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο.

Ο ηρωισμός και η καπατσοσύνη ικανοποιούν την εθνική μας υπερηφάνεια, ωστόσο μία ψύχραιμη επανεξέταση θα δείξει ότι, όσο αξιέπαινα και αν είναι, η Έξοδος του Μεσολογγίου, ο Χορός του Ζαλόγγου, το Αρκάδι και η πρόσφατη πανωλεθρία στην Κύπρο, συνιστούν ήττες. Όταν μπαίνεις στον χώρο των επιχειρήσεων, ο στόχος είναι να κερδίσεις και να εδραιώσεις την παρουσία σου. Για να το πετύχει αυτό μία εταιρεία πρέπει να χαρακτηρίζεται από σταθερή διοίκηση και πειθαρχία. Πολύ σημαντικό, επίσης, είναι τα στελέχη της να έχουν καλές ανταμοιβές, αλλά και συνεχή αξιολόγηση.

∗ Πρώην πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΟΤΕ, μάνατζερ