Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, οι γεννήσεις στα 27 κράτη μέλη μειώθηκαν στα 3.665.000 το 2023, αριθμός που αποτελεί το χαμηλότερο από την έναρξη της καταγραφής συγκρίσιμων δεδομένων το 1961, καθώς και τη μεγαλύτερη ετήσια μείωση που έχει καταγραφεί, με πτώση 5,5% σε σχέση με το 2022.

Το ποσοστό γεννήσεων για το 2023 είναι χαμηλότερο από την πρόβλεψη των 4 εκατομμυρίων γεννήσεων που είχε γίνει στις μακροπρόθεσμες προβλέψεις πληθυσμού της Eurostat πέρυσι.

Από το ανώτατο σημείο των σχεδόν 7 εκατομμυρίων γεννήσεων που σημειώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1960, τα ποσοστά γεννήσεων στα κράτη μέλη της Ε.Ε. έχουν μειωθεί αισθητά και βρίσκονται πλέον σε επίπεδα συγκρίσιμα με εκείνα των ΗΠΑ.

Μόλις πέντε χώρες παρουσίασαν αύξηση στις συνολικές γεννήσεις το 2023: η Μάλτα (3,6%), η Πορτογαλία (2,4%), η Βουλγαρία (1,1%), η Κύπρος (1%) και η Ιρλανδία (0,5%).

Μετά τη Ρουμανία, η οποία κατέγραψε τη μεγαλύτερη μείωση γεννήσεων με ποσοστό 13,9%, ακολούθησαν η Πολωνία με 10,7%, η Τσεχία με 10%, η Λετονία με 9,2% και η Σλοβακία με 7,7%, οι οποίες σημείωσαν τις μεγαλύτερες μειώσεις στις γεννήσεις σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Η συνεχής πτώση των ποσοστών γεννήσεων έχει προκαλέσει ανησυχίες για πιθανή πληθυσμιακή κατάρρευση, με ειδικούς να προειδοποιούν ότι αυτή θα μπορούσε να πλήξει σοβαρά τις οικονομίες των δυτικών χωρών.

Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, η μείωση των γεννήσεων στην Ευρώπη αναμένεται να επιφέρει πιέσεις στα κρατικά οικονομικά, καθώς ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας μειώνεται, ενώ το κόστος σε τομείς όπως η υγεία και οι συντάξεις αυξάνεται.

Ειδικοί σε θέματα δημογραφίας υποστηρίζουν ότι η μακροχρόνια τάση μείωσης των γεννήσεων στην Ευρώπη έχει επιδεινωθεί εξαιτίας ανησυχιών για την κλιματική αλλαγή, την πανδημία και την απότομη αύξηση του πληθωρισμού, η οποία επηρεάζει τις οικονομικές συνθήκες.

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat που δημοσιεύτηκαν νωρίτερα φέτος, η μέση ηλικία των γυναικών κατά τη γέννηση του πρώτου παιδιού τους αυξήθηκε, φτάνοντας τα 30 έτη το 2022 από 28,8 το 2013.

Επιπλέον, το ποσοστό των γεννήσεων μεταξύ γυναικών ηλικίας 40 ετών και άνω έχει υπερδιπλασιαστεί τα τελευταία δέκα χρόνια, αυξανόμενο από 2,5% σε 6%. Αυτό αντανακλά την καθυστέρηση που παρατηρείται στη γονεϊκότητα, καθώς πολλές γυναίκες επιλέγουν να κάνουν παιδιά πλησιέστερα στο ανώτατο όριο της αναπαραγωγικής ηλικίας, το οποίο ο ΟΗΕ ορίζει στα 49 έτη.

Η τάση της μείωσης των γεννήσεων είναι πιο έντονη σε χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Ελλάδα, η Πολωνία, η Φινλανδία και στις χώρες της Βαλτικής, όπου οι γεννήσεις έχουν μειωθεί τουλάχιστον 25% την τελευταία δεκαετία.

Οι αντίστροφες πορείες θανάτων και γεννήσεων οδήγησαν αναπόφευκτα, από ένα σημείο και μετά, στην υπεροχή των πρώτων έναντι των δευτέρων, μια υπεροχή που μεγαλώνει συνεχώς: 38,5 χιλ. λιγότερες γεννήσεις από θανάτους την τριετία 2011-13 και 111 χιλ. το 2017-2019 (113 θάνατοι /100 γεννήσεις στην πρώτη και 143 στην δεύτερη). Στην τριετία όμως 2020-22 το έλλειμμα διευρύνθηκε σημαντικά καθώς το φυσικό ισοζύγιο ήταν αρνητικό κατά 169 σχεδόν χιλ. με αποτέλεσμα να αντιστοιχούν168 θάνατοι σε 100 γεννήσεις.

Η επιδημία προκαλώντας αυξημένη θνησιμότητα επιτάχυνε την αύξηση των θανάτων, ενώ οι επιπτώσεις στις γεννήσεις ήταν περιορισμένες, καθώς η μείωση τους (-13 χιλ. ανάμεσα στις δυο προαναφερθείσες τριετίες) ήταν λίγο μεγαλύτερη από την αναμενομένη.

Πρόκειται για κάποια από τα πρώτα συμπεράσματα που αναφέρονται σε ψηφιακό δελτίο του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) με θέμα «Η επιδείνωση του φυσικού ισοζυγίου σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο (2020-22) και οι δυσοίωνες προοπτικές του». Οι δυο συγγραφείς του άρθρου αυτού (οι καθ. Βύρων Κοτζαμάνης και Βασίλης Παππάς, ιδρυτικά μέλη του ΙΔΕΜ) αναφέρουν επίσης, πως αν η αύξηση των θανάτων μετά την επιστροφή τους στις 130 χιλ. το 2023 θα είναι τα επόμενα χρόνια ηπιότερη, οι γεννήσεις ετησίως θα είναι κατά μέσο όρο αρκετά λιγότερες από τις 82 χιλ. που είχαμε το 2020-22 καθώς το πλήθος των γυναικών σε ηλικία απόκτησης παιδιών θα συνεχίσει να μειώνεται ενώ δεν αναμένονται ριζικές αλλαγές και στο ευρύτερο για τη δημιουργία οικογένειας και την απόκτηση παιδιών, περιβάλλον.

Τα φυσικά ισοζύγια θα παραμείνουν επομένως αρνητικά κυμαινόμενα γύρω από τις -55χιλ, ενώ η αναλογία γεννήσεων προς θανάτους, παρ’ όλες τις όποιες διακυμάνσεις της δεν πρόκειται να μεταβληθεί σημαντικά στο μέλλον. Ο δυο ερευνητές αναφέρουν επίσης, ότι διαφοροποιήσεις της αναλογίας αυτής και οι αποκλίσεις της από τον μέσο όρο της τριετίας 2020-22 (1,68 θάνατοι ανά γέννηση σε εθνικό επίπεδο) είναι σημαντικές και διευρύνονται περνώντας από τις Περιφέρειες στις Περιφερειακές Ενότητες, και, στη συνέχεια, στους Δήμους και στις Δημοτικές Ενότητες. Διαπιστώνουν ειδικότερα, αναλύοντάς τα στοιχεία, ότι σε επίπεδο Περιφερειών το Νότιο Αιγαίο με λίγο περισσότερες γεννήσεις από θανάτους, διαφοροποιείται σημαντικά τη Δυτική Μακεδονία όπου αντιστοιχούν σχεδόν 2,4 θάνατοι/γέννηση.

Οι αποκλίσεις από τον μέσο εθνικό διευρύνονται στις Περιφερειακές Ενότητες καθώς μόνον σε πέντε από αυτές, οι γεννήσεις είναι αρκετά περισσότερες από τους θανάτους και σε τέσσερις, θάνατοι και γεννήσεις δεν διαφέρουν σημαντικά, ενώ, στο άλλο άκρο, σε έντεκα Περιφερειακές Ενότητες αντιστοιχούν 2,5 ή και περισσότεροι θάνατοι ανά γέννηση. Σε επίπεδο δήμων (325 ενότητες), οι διαφορές ανάμεσα στο Δήμο Θήρας με 2 γεννήσεις ανά ένα θάνατο, και, στο άλλο άκρο, σε 49 δήμους (το 15% του συνόλου) με περισσοτέρους από 4 θανάτους/γέννηση (και 20 από αυτούς με 6 ή και περισσότερους) είναι συνταρακτικές. Σε επίπεδο τέλος, Δημοτικών Ενοτήτων (Δ.Ε) οι αποκλίσεις από τον μέσο εθνικό όρο (1,68) διευρύνονται ακόμη περισσότερο: αν σε 19 από αυτές (το 2,1% του συνόλου) οι γεννήσεις υπερτερούν των θανάτων, σε 27 έχουμε μόνον θανάτους, σε 348 -το 1/3-, 4 ή περισσοτέρους και σε 196 (19% του συνόλου) 6 και περισσοτέρους θανάτους ανά γέννηση! Η μεγάλη πλειοψηφία των Δημοτικών Ενοτήτων του νησιωτικού χώρου, αναφέρουν οι δυο ερευνητές, των μεγάλων αστικών κέντρων καθώς και αυτών των μητροπολιτικών περιοχών Αθηνών και Θεσσαλονίκης έχουν θετικότατα ή ακόμη σχετικά ισορροπημένα φυσικά ισοζύγια. Αντιθέτως, η ανισορροπία ανάμεσα στις γεννήσεις και τους θανάτους είναι εντονότατη στη μεγάλη πλειοψηφία των Δημοτικών Ενοτήτων που βρίσκονται στο κεντρικό και δυτικό τμήμα της ηπειρωτικής Ελλάδας καθώς και στη Κεντρική-Αν. Μακεδονία και Θράκη όπου αντιστοιχούσαν το 2020-22 συνήθως 3 ή και περισσότεροι θάνατοι ανά γέννηση, ενώ στο τμήμα αυτό της ηπειρωτικής Ελλάδας, εντοπίζονται και όλες σχεδόν οι 27 Δημοτικές Ενότητες που δεν είχαν γεννήσεις το 2020-22, αλλά μόνον θανάτους.

Μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών καθ. Βύρων Κοτζαμάνης τονίζει ότι αν μια αναλογία σε εθνικό επίπεδο 1,68 θανάτων/γέννηση είναι ανησυχητική (πόσο μάλλον όταν δεν αναμένεται βελτίωσή της τα επόμενα έτη με αποτέλεσμα την επιτάχυνση του ρυθμού μείωσης του πληθυσμού μας), το γεγονός ότι στις μισές σχεδόν (459 από τις 1036) Δημοτικές Ενότητες που βρίσκονται σχεδόν όλες στο ορεινό και ημιορεινό τμήμα της ηπειρωτικής Ελλάδας αντιστοιχούν ήδη περισσότεροι από 3 θάνατοι ανά γέννηση, προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία καθώς η μελλοντική δημογραφική δυναμική των Ενοτήτων αυτών είναι υποθηκευμένη. Η υπερ-υπεροχή σε αυτές των θανάτων, αποτέλεσμα κυρίως των ηλικιακών τους δομών που συνδυάζουν πολλούς ηλικιωμένους (βλ. αυξημένους θανάτους) και περιορισμένο αριθμό ατόμων σε ηλικία δημιουργίας οικογένειας (βλ. λίγες γεννήσεις) θέτει βάσιμες αμφιβολίες ως προς τη δυνατότητα επιβράδυνσης της πληθυσμιακής τους κατάρρευσης, μιας κατάρρευσης που θα υποθηκεύσει αναπόφευκτα και την κοινωνική και οικονομική τους δυναμική.