Καθώς τελειώνει ο πόλεμος, η Morgan Stanley αναφέρει μερικά συμπεράσματα από την πορεία των αγορών στη διάρκεια του πολέμου.

Τα χρηματιστήρια

Οι χρηματιστηριακές αγορές απορρόφησαν σχετικά σύντομα το σοκ. Λόγω του φόβου για τους σαρωτικούς δασμούς που ανακοίνωσε ο Τραμπ τον Απρίλιο 2025, οι μετοχές έκαναν βουτιά περίπου 20%. Αυτή τη φορά, ωστόσο, παρά τον πόλεμο και τους σημαντικούς κινδύνους για την παγκόσμια ανάπτυξη, η πτώση ήταν πιο ήπια, έως 9%.

Από τα μέσα Απριλίου οι αγορές και το ελληνικό χρηματιστήριο είχαν «κηρύξει» το τέλος του πολέμου. 'Αλλωστε τα περισσότερα γεωπολιτικά σοκ τα τελευταία χρόνια δεν είχαν μακροχρόνιο αντίκτυπο στα χρηματιστήρια. Ενώ τέτοια γεγονότα προκαλούν άμεση, έντονη μεταβλητότητα, οι αγορές τείνουν να ανακάμπτουν σχετικά γρήγορα, συχνά πριν τελειώσουν οι ίδιες οι συγκρούσεις. Τα γεωπολιτικά γεγονότα δημιουργούν sell-off βραχυπρόθεσμα, αλλά σπάνια αλλάζουν τη μακροπρόθεσμη τάση των αγορών.

Μελέτες δείχνουν ότι σε πάνω από 18 σημαντικές "πράξεις πολέμου" από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο έως το 2022, ο S&P 500, ο παγκόσμιος δείκτης αναφοράς, σημείωσε μέση πτώση 6,2%, αλλά κατά κανόνα ανέκαμπτε μέσα σε 30 εργάσιμες ημέρες.

Πολλές φορές «οι αγορές αναρριχώνται στο τείχος της ανασφάλειας» (stock market climbs a wall of worry), μια κλασική χρηματιστηριακή ρήση, η οποία έχει επιβεβαιωθεί αρκετές φορές στο παρελθόν και επιβεβαιώθηκε και αυτή την περίοδο.

Οι αγορές τελικά επικεντρώνονται στα θεμελιώδη μεγέθη, όπως τα εταιρικά κέρδη, τα επιτόκια και η οικονομική ανάπτυξη, παρά στους τίτλους των ειδήσεων. Τα γεωπολιτικά γεγονότα προκαλούν φόβο (αύξηση του δείκτη μεταβλητότητας VIX), ο οποίος εξασθενεί μόλις η νέα πραγματικότητα ενσωματωθεί στις τιμές.

Οι επενδυτές συχνά τιμολογούν τον κίνδυνο πριν την έναρξη μιας σύρραξης. Μόλις το γεγονός συμβεί, η αβεβαιότητα μειώνεται και οι αγορές ανακάμπτουν ακόμα και πριν τη λήξη των συγκρούσεων.

Τα κρατικά ομόλογα

Τα κρατικά ομόλογα παραδοσιακά θεωρούνται επενδυτικά «ασφαλή καταφύγια» κατά τη διάρκεια πολεμικών συγκρούσεων. Σύμφωνα με το κλασικό μοντέλο, τα κρατικά ομόλογα λειτουργούν ως αντιστάθμιση όταν πέφτουν οι μετοχές. Τον Μάρτιο, αυτή η σχέση διαταράχθηκε.

Με την κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή να αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου και να αναζωπυρώνει τους φόβους για τον πληθωρισμό, ομόλογα και μετοχές υποχώρησαν μαζί, αποτυγχάνοντας να προσφέρουν διαφοροποίηση τη στιγμή που οι επενδυτές τη χρειάζονταν περισσότερο. Το συμπέρασμα είναι απλό: ένα χαρτοφυλάκιο που βασίζεται σε μία μόνο «σταθερή» σχέση μεταξύ περιουσιακών στοιχείων μπορεί να είναι πιο ευάλωτο από όσο φαίνεται.

Το δολάριο

Το δολάριο δεν λειτούργησε ως κλασικό «καταφύγιο» Κανονικά, το δολάριο ενισχύεται όταν οι επενδυτές αναζητούν ασφάλεια ή όταν τα επιτόκια των ΗΠΑ είναι πιο ελκυστικά από αυτά του εξωτερικού. Ωστόσο, κατά μεγάλο μέρος των πρώτων έξι εβδομάδων της σύγκρουσης, το δολάριο φάνηκε να συνδέεται στενά με το πετρέλαιο, αυξανόμενο συχνά μαζί με το εμπόρευμα. Και ακόμη και μετά την απότομη πτώση του πετρελαίου μετά την ανακοίνωση της κατάπαυσης πυρός, το δολάριο υποχώρησε περισσότερο από ό,τι θα ανέμεναν πολλοί βάσει ιστορικών προτύπων.

Ο χρυσός

Αλλά ούτε ο χρυσός αποτέλεσε καταφύγιο. Παραδοσιακά, ο χρυσός θεωρείται επίσης «ασφαλές καταφύγιο».

Αυτή τη φορά όμως συμπεριφέρθηκε περισσότερο ως ρευστό περιουσιακό στοιχείο υψηλού ρίσκου, συχνά υποχωρώντας μαζί με τις μετοχές, καθώς πολλοί επενδυτές τον πουλούσαν για να αντλήσουν ρευστότητα εν μέσω αυστηρότερων χρηματοοικονομικών συνθηκών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο χρυσός έχει αυξηθεί ως ποσοστό των συναλλαγματικών αποθεμάτων, δηλαδή των αποθεμάτων που διακρατούν οι κεντρικές τράπεζες για τη στήριξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και τη διαχείριση των νομισμάτων τους σε περιόδους κρίσης. Όταν ο χρυσός αποτελεί μεγαλύτερο μέρος αυτών των αποθεμάτων, μπορεί να μετατραπεί σε πηγή ρευστότητας σε περιόδους έντασης.

Στα γεγονότα που έχουν ταράξει τις αγορές τα τελευταία χρόνια, περιλαμβάνονται η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η επιβολή γενικευμένων δασμών από τον Ντόναλντ Τραμπ το 2025 και οι επακόλουθες διαπραγματεύσεις με επιμέρους χώρες, καθώς και η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα πριν από λίγες μέρες.

Για μεγάλο διάστημα, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι βρισκόταν στη σκιά άλλων παραγόντων, όπως τα μακροοικονομικά στοιχεία και οι αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών. Ωστόσο, μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η ζήτηση για σχετική πληροφόρηση αυξάνεται σταθερά, όπως αναφέρει στο Reuters, o Μεχίλ Μάρκου, επικεφαλής αναλυτής γεωπολιτικών κινδύνων της PGIM Fixed Income.

«Πριν από το 2022, η γεωπολιτική δεν αποτελούσε απαραίτητα κρίσιμη λειτουργία σε όρους διαχείρισης χαρτοφυλακίου. Ήταν κάτι χρήσιμο, αλλά όχι απολύτως αναγκαίο», σημείωσε ο Μάρκου, προσθέτοντας ότι ο αριθμός των κλήσεων από πελάτες έχει εκτοξευθεί. «Αυτό που δυσκολεύει περισσότερο σήμερα είναι η διασύνδεση όλων αυτών των κρίσεων».

Επενδυτές και συμβουλευτικές εταιρείες αναφέρουν ότι η αυξανόμενη ανάγκη για γεωπολιτική καθοδήγηση τους ωθεί είτε να ενισχύσουν τις εσωτερικές τους ομάδες ανάλυσης, είτε να αναζητήσουν πιο ανεξάρτητες πηγές, είτε να διευρύνουν τις υπηρεσίες που προσφέρουν στους πελάτες τους. Οι υπηρεσίες αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν γραπτές αναλύσεις, εξατομικευμένες συμβουλές ή ανάπτυξη σεναρίων κινδύνου.

«Σχεδόν πρέπει να αναπτύξουμε έναν νέο “μυ”,» δήλωσε ο Ρίσι Καπούρ, αντιπρόεδρος και επικεφαλής επενδύσεων της Investcorp, μιλώντας στο Reuters Global Markets Forum στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός. «Στο παρελθόν, το γεωπολιτικό περιβάλλον θεωρούνταν δεδομένο και σταθερό».

Ο Πάντου Πάτρια Στζάχριρ, επικεφαλής επενδύσεων του κρατικού επενδυτικού ταμείου της Ινδονησίας Danantara, ανέφερε ότι το ταμείο του πλέον εστιάζει εντατικά στους κινδύνους, που συνδέονται με πολιτικούς ηγέτες.

Οι πολιτικές της δεύτερης θητείας Τραμπ έχουν συμβάλει στο να εκτιναχθεί η γεωπολιτική στην κορυφή των προτεραιοτήτων των πελατών, από μια θέση «κάπου μέσα στην πρώτη εικοσάδα» πριν από περίπου μία δεκαετία, σύμφωνα με τον Μαρκ Γκίλμπερτ, επικεφαλής του BCG Center for Geopolitics. «Όλα είναι πιο γρήγορα, πιο σκληρά και πιο ασταθή», ανέφερε, αναφερόμενος στις ανακοινώσεις της αμερικανικής εμπορικής και εξωτερικής πολιτικής. Όπως είπε, τους τελευταίους 18 μήνες είχε 235 συναντήσεις με στελέχη ανώτατου επιπέδου και μέλη διοικητικών συμβουλίων, αριθμός που αντανακλά θεαματική αύξηση του ενδιαφέροντος.

Η χρυσή ευκαιρία για τις συμβουλευτικές εταιρείες

Οι τράπεζες ενισχύουν επίσης την παρουσία τους στον τομέα. Η JPMorgan δημιούργησε πέρσι ειδικό Κέντρο Γεωπολιτικής, ενώ η Goldman Sachs και η Lazard Asset Management εγκαινίασαν αντίστοιχες γεωπολιτικές μονάδες το 2023 και το 2022 αντίστοιχα.

Η αυξημένη επίγνωση των παγκόσμιων κινδύνων ενισχύει τη ζήτηση για εξειδικευμένες εταιρείες γεωπολιτικής ανάλυσης, σύμφωνα με τον Ματ Γκέρτκεν, επικεφαλής αναλυτή της συμβουλευτικής εταιρείας BCA Research, ο οποίος ανέφερε ότι η εταιρεία του αναπτύσσεται, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Αυξημένη ζήτηση καταγράφει και η Signum Global Advisors, η οποία ενίσχυσε το δίκτυο συνεργατών της κατά 25% πέρυθσι, καθώς διευρύνθηκε η πελατειακή της βάση, όπως ανέφερε ο ιδρυτής και πρόεδρός της, Τσαρλς Μάγιερς.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως είπε, προέρχεται από επενδυτές που προσπαθούν να κατανοήσουν τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες ισχύος στη Βενεζουέλα. Ο ίδιος αποκάλυψε ότι για επενδυτικό ταξίδι στη χώρα, προγραμματισμένο για τις 23 Μαρτίου, υπήρχαν μόλις 20 διαθέσιμες θέσεις, αλλά 60 ενδιαφερόμενοι πελάτες, γεγονός που τον οδήγησε να εξετάσει τη μετατροπή του ταξιδιού σε πλήρες επενδυτικό συνέδριο σε ξενοδοχείο στο Καράκας.

Ο Γιενς Λάρσεν, επικεφαλής της ομάδας γεωοικονομίας της Eurasia Group στο Λονδίνο, σημείωσε ότι ο ανταγωνισμός για την παροχή γεωπολιτικών αναλύσεων εντείνεται. «Ακόμη δεν είμαι βέβαιος ότι η προσφορά συμβουλών συμβαδίζει με τη ζήτηση, καθώς οι προκλήσεις γίνονται ολοένα και πιο πολυδιάστατες», κατέληξε.