Μιλώντας στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, σε συνέντευξη με τον ανταποκριτή της Frankfurter Allgemeine Zeitung, Christian Shubert, ο επικεφαλής της ελληνικής κεντρικής τράπεζας εστίασε στις προκλήσεις που δημιουργεί το νέο ενεργειακό σοκ και στις δυνατότητες αντίδρασης της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Αναφερόμενος στην πορεία της νομισματικής πολιτικής, ο κ. Στουρνάρας εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς τη διάρκεια της κρίσης, σημειώνοντας ότι η ΕΚΤ εξακολουθεί να κινείται κοντά στο βασικό της σενάριο, με τα δεδομένα για τα επιτόκια να επανεξετάζονται άμεσα στη Φρανκφούρτη. Παρά την αισιοδοξία που καταγράφεται στις αγορές, υπογράμμισε ότι οι πολιτικοί αναλυτές εμφανίζονται πιο συγκρατημένοι, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο θετικότερων εξελίξεων σε περίπτωση ταχείας αποκλιμάκωσης.

Ξεκαθάρισε, πάντως, ότι η ΕΚΤ είναι έτοιμη να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα εάν οι συνθήκες επιδεινωθούν, προκειμένου να επαναφέρει τον πληθωρισμό στον στόχο του 2%, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να αποφευχθεί ύφεση ή διαταραχή της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Η αναφορά του στο 2022 λειτούργησε ως υπενθύμιση των κινδύνων από καθυστερημένες αντιδράσεις, αν και υπερασπίστηκε τη συνολική στρατηγική της ΕΚΤ, τονίζοντας ότι τελικά επιτεύχθηκε μια «ήπια προσγείωση» της οικονομίας.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών, χαρακτηρίζοντάς την ως θεμελιώδη προϋπόθεση για την αποτελεσματική άσκηση νομισματικής πολιτικής. Όπως σημείωσε, η υψηλή αποδοχή του ευρώ – που φτάνει το 82% μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτών – αντανακλά ουσιαστικά την εμπιστοσύνη προς την ΕΚΤ και το ευρωσύστημα.

Παράλληλα, περιέγραψε την Ευρώπη ως «όαση δημοκρατίας», επισημαίνοντας ότι, παρά τις αδυναμίες όπως η ελλιπής τραπεζική ένωση και η καθυστέρηση στην ένωση κεφαλαιαγορών, τα οφέλη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης παραμένουν αδιαμφισβήτητα. Στο πλαίσιο αυτό, τόνισε ότι η απάντηση στις σημερινές προκλήσεις είναι περισσότερη και όχι λιγότερη Ευρώπη, με στενότερη συνεργασία και εμβάθυνση των θεσμών.

Αναφορά έγινε και στην πρόοδο που έχει επιτευχθεί στον τομέα της τραπεζικής ένωσης, ιδίως σε ό,τι αφορά τη δημιουργία κοινού ταμείου εγγύησης καταθέσεων, καθώς και στην επιτυχία του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF), ιδιαίτερα για τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου.

Σε ό,τι αφορά την ελληνική οικονομία, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας εμφανίστηκε θετικός, τονίζοντας ότι η Ελλάδα καταγράφει καλή πορεία, ενώ για ζητήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο της επικαιρότητας, υπογράμμισε την ανάγκη να αφεθεί η Δικαιοσύνη να επιτελέσει το έργο της.

Τέλος, ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο ψηφιακό ευρώ, επισημαίνοντας ότι η ΕΚΤ είναι τεχνικά έτοιμη για την υλοποίησή του και ότι πλέον η απόφαση εναπόκειται στους πολιτικούς. Όπως σημείωσε, το ψηφιακό νόμισμα θα μπορούσε να επιλύσει σημαντικά ζητήματα και να διασφαλίσει ότι το δημόσιο χρήμα δεν θα υποκατασταθεί από ιδιωτικές μορφές πληρωμών, ενισχύοντας τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Συνολικά, το μήνυμα του κ. Στουρνάρα ήταν σαφές: η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει την ενότητά της και να αξιοποιήσει τα θεσμικά της εργαλεία, προκειμένου να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις προκλήσεις μιας περιόδου αυξημένης αβεβαιότητας.

Η απόφαση έρχεται ενόψει της λήξης της θητείας του Διοικητή Γιάννη Στουρνάρα στις 26 Ιουνίου 2026 και σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο Καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος: δηλαδή, αφού προηγήθηκε η κυβερνητική πρόταση, σύγκληση του Γενικού Συμβούλιο της Τράπεζας και κατάθεση πρότασης προς το Υπουργικό Συμβούλιο.

Υπενθυμίζεται ότι προ πενθημέρου με τον Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, συναντήθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης. Ακολούθως, σε σχετική ανακοίνωση ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, ανέφερε ότι η «κυβέρνηση, λαμβάνοντας υπόψη την ανεξαρτησία και το Καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος, προτείνει την ανανέωση της θητείας του νυν Διοικητή, Γιάννη Στουρνάρα».

Η τρίτη θητεία

Θα πρόκειται για την τρίτη θητεία του στη Διοίκηση της κεντρικής τράπεζας, την οποία εφόσον την εξαντλήσει, θα τον καταστήσει έναν από τους μακροβιότερους κεντρικούς τραπεζίτες, καθώς θα έχει συμπληρώσει δεκαοκτώ συναπτά έτη. Υπενθυμίζεται ότι η κάθε θητεία έχει εξαετή διάρκεια.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τυπικά η νέα θητεία του κεντρικού τραπεζίτη ισχύει από το φθινόπωρο και συνεπώς μια άλλη κυβέρνηση θα μπορούσε να αλλάξει την απόφαση. Ωστόσο, στο Μέγαρο Μαξίμου εκτιμούν πως δεν υπάρχει καμία περίπτωση να μην είναι Διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος ο Γιάννης Στουρνάρας.

Η δήλωση Στουρνάρα

Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας προέβη στην ακόλουθη δήλωση, σε συνέχεια της ανακοίνωσης του Κυβερνητικού Εκπροσώπου.

«Η πρόταση του Πρωθυπουργού και της Κυβέρνησης για τρίτη, συνεχόμενη θητεία μου στη θέση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος αποτελεί τη μεγαλύτερη τιμή για μένα και έκφραση εμπιστοσύνης στο πρόσωπό μου.

Θέλω να διαβεβαιώσω ότι θα παραμείνω προσηλωμένος στη βασική αποστολή αυτού του σημαντικού θεσμού, που το 2028 συμπληρώνει εκατό χρόνια ζωής, έχοντας διαδραματίσει πρωτεύοντα και δημιουργικό ρόλο στις οικονομικές εξελίξεις, δηλαδή στη διασφάλιση της νομισματικής σταθερότητας και της ευστάθειας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας προς όφελος της χώρας και των Ελλήνων πολιτών».

Επίσης, προτείνει την επανεξετέταση της φορολογίας και των φοροαπαλλαγών, τονίζοντας ότι «θα πρέπει να δούμε αν είναι σκόπιμο να υπάρχουν ακόμη όσες δόθηκαν στη διάρκεια του covid».

Για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής προτείνει περισσότερες ηλεκτρονικές συναλλαγές και περισσότερους ελέγχους στην υγεία, στα καύσιμα, στον τομέα της οικοδομής και στα ελεύθερα επαγγέλματα, σημειώνοντας ότι το κενό ΦΠΑ έχει μειωθεί σημαντικά.

Θεωρεί παράλληλα ότι οι τράπεζες θα πρέπει να προετοιμαστούν για μεγαλύτερο ανταγωνισμό και να αυξήσουν τα επιτόκια καταθέσεων.

Αναφερόμενος στην οικονομία, ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι «το 2025 ήταν ένα από τα καλύτερα οικονομικά έτη για την ελληνική οικονομία, ωστόσο φέτος τα πράγματα δεν αναμένεται να είναι τόσο καλά λόγω της κλιμάκωσης της κρίσης στη Μέση Ανατολή». Είπε ακόμη ότι «το σημαντικότερο άυλο κεφάλαιο της οικονομία είναι η πολιτική σταθερότητα».

Επιπλέον, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος είπε ότι με το σενάριο που έχουμε, το οποίο υποθέτει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα, η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 1,9%, χαμηλότερα από το 2,1% του 2025.

Σχετικά με την ανεργία ανέφερε ότι σύμφωνα με τις εκτιμήσεις θα διαμορφωθεί στο 8,2% ενώ το πρωτογενές πλεόνασμα στο 3,2% του ΑΕΠ.

«Δεν διολισθαίνουμε» σημείωσε «αλλά κινούμαστε προς τα πάνω με πολύ αργό ρυθμό και για να επιταχυνθεί αυτό, απαιτείται ένας συνδυασμός περισσότερων επενδύσεων και περισσότερης ανάπτυξης».

Ο κ. Στουρνάρας χαρακτήρισε τις επενδύσεις «ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας», επισημαίνοντας παράλληλα ότι συνολικά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ βελτιώνεται, στόχος είναι όμως να αυξηθεί ακόμη ταχύτερα.

Για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, ο κ. Στουρνάρας ανέφερε ότι «ένα από τα θετικά που βγήκε από τον ΟΠΕΚΕΠΕ είναι η σύγκριση της ελληνικής γεωργίας, με τη γεωργία άλλων χωρών, οι οποίες δεν έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα», ενώ έφερε ως παράδειγμα την Ολλανδία που είναι πέντε φορές ποιο παραγωγική, λόγω των θερμοκηπίων, τα οποία «εμείς αρνούμαστε να βάλουμε».

Τέλος, σχετικά με το «μαύρο χρήμα» σημείωσε ότι έχει ήδη μειωθεί πολύ μέσω των καρτών και των ψηφιακών συναλλαγών ενώ πρόσθεσε, ότι η παραοικονομία εκτιμάται στα 20 με 21% του ΑΕΠ όταν στην υπόλοιπη Ευρώπη είναι ο μέσος όρος γύρω στα 15 με 16%.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες αντιστέκονται τόσο στην τραπεζική ένωση όσο και στην ένωση κεφαλαιαγορών. «Μέσα σε διάστημα λίγων μηνών, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν λάβει περισσότερες από μία προειδοποιήσεις ότι οι θεσμικές αλλαγές είναι επιτακτικές», δήλωσε ο Στουρνάρας, ο οποίος είναι και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Επιπλέον, πρότεινε μεταρρυθμίσεις, που αφορούν τόσο στην έκδοση κοινού χρέους όσο και τη συλλογική χρηματοδότηση έργων που έχουν αντίκτυπο σε όλες τις χώρες. «Στόχος μας πρέπει να είναι η έκδοση κοινού χρέους για την επίτευξη σαφώς καθορισμένων κοινών ευρωπαϊκών στόχων υψηλής σημασίας, όπως η ενίσχυση της άμυνας, της πράσινης ενέργειας και των στρατηγικών επενδύσεων», δήλωσε ο κ. Στουρνάρας.

Συνέχισε να κρούει, πάντως, το καμπανάκι του κινδύνου, καθώς τόνισε πως σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης, η Ευρωζώνη θα αντιμετωπίσει υψηλότερο πληθωρισμό και χαμηλότερη ανάπτυξη. Φυσικά, η Ελλάδα έχει τρόπον τινά εξάρτηση από την κατάσταση που βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Γιάννης Στουρνάρας: Ανθεκτική η ελληνική Οικονομία

Ο Γιάννης Στουρνάρας μίλησε, λοιπόν, σε εκδήλωση της Αμερικανικής Ελληνικής Εκπαιδευτικής Προοδευτικής Ένωσης (AHEPA) στη Φρανκφούρτη. Σε ό,τι αφορά, εξάλλου, την ελληνική οικονομία, τόνισε πως «οι προοπτικές της παραμένουν θετικές, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση και ότι οι τιμές ενέργειας θα αποκλιμακωθούν. Η ανάπτυξη αναμένεται να παραμείνει πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Η ανθεκτικότητα της οικονομίας», υπογράμμισε, «βασίζεται σε ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη: υγιή δημόσια οικονομικά, αύξηση επενδύσεων, βελτίωση της αγοράς εργασίας και ενίσχυση των εξαγωγών».

Μάλιστα, συνεχίζοντας για την κατάσταση της Ελλάδας, εξήγησε πως «έχει μετατοπίσει την προσοχή της από την ανάκαμψη στη στρατηγική επιτάχυνση, με βασικό στόχο τη σύγκλιση με την Ευρωζώνη». Όπως σημείωσε, αυτό απαιτεί κάλυψη του επενδυτικού κενού, ενίσχυση της παραγωγικότητας μέσω νέων τεχνολογιών, συνέχιση μεταρρυθμίσεων και αποτελεσματική αξιοποίηση εγχώριων και ευρωπαϊκών πόρων, καθώς και ξένων επενδύσεων.

Ειδικότερα, ανέφερε ότι η μακροοικονομική, δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα πρέπει να παραμείνουν βασικοί πυλώνες της οικονομικής στρατηγικής, ενώ κρίσιμη είναι και η ενίσχυση των επενδύσεων. Παράλληλα, τόνισε ότι η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ως ευκαιρίες ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας.

Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, όπως σημείωσε, η Ελλάδα μπορεί όχι μόνο να διατηρήσει την ανάκαμψη, αλλά και να περάσει σε μια φάση υψηλότερων επενδύσεων, αυξημένης παραγωγικότητας και ισχυρότερης οικονομικής ανθεκτικότητας. Αναφέρθηκε, δε, στις προοπτικές της Οικονομίας, ωστόσο τόνισε ως προαπαιτούμενη την αποκλιμάκωση των τιμών ενέργειας, προκειμένου η ανάπτυξη να κινηθεί περίπου στα ίδια επίπεδα με πέρυσι (2,1%), παραμένοντας πάνω από το μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Κλείνοντας, έκανε αναδρομή στην πορεία προς την ελληνική κρίση και στα διδάγματα των μνημονίων, επισημαίνοντας ότι η εμπειρία αυτή παραμένει επίκαιρη. Όπως τόνισε, περίοδοι συγκρούσεων, όπως αυτή στη Μέση Ανατολή, προκαλούν δημοσιονομικές πιέσεις, ενεργειακές αναταράξεις και αυξημένη αβεβαιότητα, καθιστώντας αναγκαία την ορθή δημοσιονομική διακυβέρνηση και τον συντονισμένο χειρισμό κρίσεων.

Συνέντευξη στο POLITICO παραχώρησε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, Γιάννης Στουρνάρας εξηγώντας, μεταξύ άλλων, γιατί τα ευρωομόλογα έχουν πλέον καταστεί απαραίτητα για την Ευρώπη.

Για την πορεία εξάλλου της νομισματικής πολιτικής, ο διοικητής της ΤτΕ αναγνώρισε ότι οι κίνδυνοι για την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό φαίνονται σε γενικές γραμμές αμφίπλευροι, σημειώνοντας ότι συνολικά υπάρχει μια "ελαφρώς μεγαλύτερη" πιθανότητα η επόμενη κίνηση της ΕΚΤ να είναι μείωση των επιτοκίων, παρά αύξηση.

Ολόκληρη η συνέντευξη στο Politico: 

Ο Γιάννης Στουρνάρας έκανε εκστρατεία για τα ευρωομόλογα πολύ πριν αυτά γίνουν της μόδας. Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος στρέφεται τώρα στο πιο δύσκολο κοινό: τη γερμανική κυβέρνηση, σημειώνεται στο άρθρο.

Στη συνέντευξή του ο κ. Στουρνάρας αναφέρει ότι "τα επιχειρήματα είναι υπέρ του. Οι αλλεπάλληλες κρίσεις είχαν ως αποτέλεσμα τη μεγάλη αύξηση του δημόσιου χρέους των χωρών της ΕΕ, περιορίζοντας τη δυνατότητα των κρατικών προϋπολογισμών να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που προέρχονται από τους εμπορικούς δασμούς των ΗΠΑ, τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τις απειλές της Κίνας να περιορίσει τις εξαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών.

Χωρίς κοινά ομόλογα για τη χρηματοδότηση της άμυνας, της πράσινης μετάβασης και των στρατηγικών επενδύσεων, η οικονομία της ΕΕ δεν θα μπορεί να είναι ανταγωνιστική στην παγκόσμια σκηνή. Ακόμα σημαντικότερο, ο κ. Στουρνάρας έχει με το μέρος του τη γερμανική και την ολλανδική κεντρική τράπεζα, καθώς έληξε η 15ετής διαμάχη στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) σχετικά με την ανάγκη για ένα "κοινό ευρωπαϊκό, υψηλής ρευστότητας, ασφαλές περιουσιακό στοιχείο αναφοράς για το σύνολο της ζώνης του ευρώ” – εν ολίγοις, ένα ευρωομόλογο.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ απηύθυνε έκκληση συσπείρωσης στους ηγέτες της ΕΕ που συναντήθηκαν σε άτυπη σύνοδο κορυφής στις αρχές του μήνα. Σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, ήρθε η ώρα να συμπράξουν και οι κυβερνήσεις.

"Το σημερινό διεθνές περιβάλλον αποτελεί κάλεσμα αφύπνισης προς τους Ευρωπαίους υπευθύνους χάραξης πολιτικής”, δήλωσε ο 69χρονος κεντρικός τραπεζίτης. "Η πολιτική δυναμική που δημιουργείται είναι σίγουρα ελπιδοφόρα”.

Η αισιοδοξία του προσκρούει στη συνεχιζόμενη αντίθεση του Γερμανού Καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος απέρριψε κατηγορηματικά την ιδέα στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ την περασμένη εβδομάδα.

"Ανησυχώ”, είπε ο κ. Στουρνάρας για τη συνεχιζόμενη αντίδραση της Γερμανίας. "Αλλά θα ήθελα να τους πείσω”.

Ο κ. Στουρνάρας, ο οποίος διετέλεσε υπουργός οικονομικών της Ελλάδος από το 2012 έως το 2014 και στη συνέχεια ανέλαβε Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, είναι παλαιός υποστηρικτής αυτού του μέτρου. Στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ είχε βρεθεί επί μακρόν απομονωμένος, μαζί με τον Ιταλό συνάδελφό του. Κατά την κορύφωση της κρίσης χρέους, η θέση τους συχνά αποδιδόταν στο εθνικό συμφέρον, καθώς η Ελλάδα και η Ιταλία θα επωφελούνταν δυσανάλογα από τον κοινό δανεισμό.

"Πριν από μερικά χρόνια, ήμασταν ένα, το πολύ δύο μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου που υποστηρίζαμε τα ευρωομόλογα”, υπενθύμισε ο κ. Στουρνάρας. "Τα υπόλοιπα μέλη σκέφτονταν: ‘Εσείς προέρχεστε από τον ευρωπαϊκό Νότο, οπότε είναι κατανοητό’. Αλλά πλέον έχουμε όλοι συνειδητοποιήσει πόσο σημαντικά είναι τα ευρωομόλογα”. Τώρα, ακόμη και η γερμανική κεντρική τράπεζα, de facto ηγέτης των σκεπτικιστών, έχει αλλάξει γνώμη.

Σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, το γεγονός ότι οι χώρες  του ευρωπαϊκού Νότου, που βρίσκονταν στα πρόθυρα της χρεοκοπίας πριν από μία δεκαετία, έχουν σήμερα καλές επιδόσεις έχει συμβάλει στη μεταστροφή των απόψεων. Ασφαλώς, η σιωπηρή επιδότηση του Βερολίνου προς τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες στο πλαίσιο του κοινού δανεισμού έχει μειωθεί σημαντικά. Οι διαβόητες "διαφορές αποδόσεων” (spreads), δηλ. η διαφορά του κόστους δανεισμού της Ελλάδος και της Ιταλίας έναντι της Γερμανίας κατά την έκδοση ενός δεκαετούς ομολόγου, είναι τώρα κάτω από 1 ποσοστιαία μονάδα.

Το επενδυτικό κλίμα

Το πιο ισχυρό επιχείρημα, όμως, είναι το σαφές μήνυμα των επενδυτών ότι όλη η Ευρώπη θα ωφεληθεί από την έκδοση κοινού χρέους, υποστήριξε ο κ. Στουρνάρας.

"Αν μιλήσετε με οποιονδήποτε σημαντικό διαχειριστή περιουσιακών στοιχείων, είτε στην Ευρώπη είτε στις ΗΠΑ, και τον ρωτήσετε γιατί το μεγαλύτερο μέρος του πλεονάσματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών που έχουμε στην Ευρώπη επενδύεται στο εξωτερικό, θα σας πει ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι η έλλειψη επαρκών ασφαλών περιουσιακών στοιχείων", είπε. "Είναι ακόμα σημαντικότερο από το ποσοστό απόδοσης."

Η κοινή έκδοση θα πρέπει να εξυπηρετεί "σαφώς προσδιορισμένους κοινούς ευρωπαϊκούς σκοπούς", ανέφερε ο κ. Στουρνάρας. "Έχουμε τρεις κοινές ανάγκες στην Ευρώπη που μπορούν να χρηματοδοτηθούν από κοινού: την άμυνα, την πράσινη μετάβαση και την καινοτομία."

Οι θιασώτες του κοινού δανεισμού υποστηρίζουν ότι μια υψηλότερης ρευστότητας αγορά ασφαλών περιουσιακών στοιχείων σε ευρώ θα ενισχύσει τη σχετική ελκυστικότητα της περιοχής για το παγκόσμιο κεφάλαιο, σε μια εποχή όπου η αξιοπιστία και η ελκυστικότητα των περιουσιακών στοιχείων σε δολάριο ΗΠΑ τίθενται ολοένα περισσότερο υπό επανεξέταση. Ο ανταγωνισμός με το δολάριο για το καθεστώς παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος θα μπορούσε τελικά — έστω και σταδιακά — να μειώσει το κόστος δανεισμού και επενδύσεων για τις κυβερνήσεις, τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

Ο Έλληνας κεντρικός τραπεζίτης αρνήθηκε να κάνει μια εκτίμηση του ακριβούς ποσού του νέου χρέους που θα χρειαζόταν για να αλλάξουν πραγματικά οι χρηματοπιστωτικές συνθήκες στην Ευρώπη, ανέφερε όμως ότι θα πρέπει να υπάρχουν σημαντικά ποσά τόσο βραχυπρόθεσμων όσο και μακροπρόθεσμων εκδόσεων. Το βραχυπρόθεσμο χρέος χρησιμεύει σε μεγάλο βαθμό για την προσωρινή τοποθέτηση κεφαλαίων από τους επενδυτές, ενώ το μακροπρόθεσμο χρέος συνήθως παρέχει μια τιμή αναφοράς για έργα του ιδιωτικού τομέα με μακρά περίοδο απόσβεσης, όπως τα έργα υποδομών.

Ηθικός κίνδυνος

Ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι τα ευρωομόλογα "δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τα υγιή εθνικά δημοσιονομικά πλαίσια". Ωστόσο, υποστήριξε ότι δεν χρειάζονται νέοι κανόνες ή όργανα επίβλεψης.

Ο κ. Στουρνάρας επικαλέστηκε την εμπειρία του παρελθόντος ως επιτυχημένο προηγούμενο — συγκεκριμένα το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ύψους 800 δισεκ. ευρώ που συστάθηκε μετά την πανδημία. "Κρίσιμο χαρακτηριστικό του ήταν ότι η χρηματοδότηση [από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας] συνδέθηκε με σαφώς προσδιορισμένους ευρωπαϊκούς στόχους, δεσμεύσεις με αυστηρές προθεσμίες, και όρους που προέβλεπαν την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων. Η αρχιτεκτονική αυτή συνέβαλε στην άμβλυνση του ηθικού κινδύνου, ενισχύοντας παράλληλα την αξιοπιστία στις αγορές", ανέφερε.

Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι ο ηθικός κίνδυνος δεν εξαλείφθηκε τελείως. Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση του Giuseppe Conte στην Ιταλία χρηματοδότησε με κεφάλαια του NGEU το πρόγραμμα έκπτωσης φόρου "Superbonus", το οποίο όμως εκτροχίασε τον προϋπολογισμό της χώρας, αναγκάζοντας τη διάδοχο του Conte, Giorgia Meloni, να λάβει δραστικά διορθωτικά μέτρα τα τελευταία χρόνια.

Η συζήτηση για τη χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική της Ευρώπης αποδεικνύεται φέτος πιο συναρπαστική από τις βραχυπρόθεσμες προοπτικές της νομισματικής πολιτικής. Ο κ. Στουρνάρας ανέφερε ότι "η οικονομία της ζώνης του ευρώ παραμένει σε καλό σημείο", καθώς ο πληθωρισμός προβλέπεται να συγκλίνει προς τον στόχο της ΕΚΤ για ρυθμό πληθωρισμού 2% μεσοπρόθεσμα και η οικονομική δραστηριότητα αποδεικνύεται ανθεκτική.

Αναγνώρισε ότι οι κίνδυνοι για την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό φαίνονται σε γενικές γραμμές αμφίπλευροι. Συνολικά όμως, είπε, υπάρχει μια "ελαφρώς μεγαλύτερη" πιθανότητα η επόμενη κίνηση της ΕΚΤ να είναι μείωση των επιτοκίων, παρά αύξηση.

Σε κάθε περίπτωση, είπε, δεν υπάρχει λόγος να περιμένουμε με αγωνία: "Εκτός αν ο ουρανός πέσει στο κεφάλι μας, μην περιμένετε συναρπαστικές ειδήσεις από τη Φραγκφούρτη φέτος."

Στον χαιρετισμό και την κεντρική του τοποθέτηση, ο κ. Στουρνάρας ανέδειξε τη βαθιά μεταμόρφωση των ελληνικών τραπεζών την τελευταία δεκαετία, τη σημαντική ενίσχυση της κεφαλαιακής τους θέσης και τη βελτίωση της κερδοφορίας τους, επισημαίνοντας παράλληλα τους γεωπολιτικούς, τεχνολογικούς και διαρθρωτικούς κινδύνους που εξακολουθούν να απειλούν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Η ομιλία του Γιάννη Στουρνάρα:

«Κυρίες και κύριοι,
Θα ήθελα να ευχαριστήσω το περιοδικό Economist για την πρόσκληση να απευθύνω χαιρετισμό στην εκδήλωση “The World Ahead 2026”, εδώ στην Αθήνα. Σε μια χρονιά που η ανθεκτικότητα σε οικονομικούς και γεωπολιτικούς κινδύνους θα δοκιμαστεί, επιτρέψτε μου να κάνω μια σύντομη αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης για τον τραπεζικό τομέα στην Ελλάδα και την Ευρώπη και στη συνέχεια να αναφερθώ στους κύριους κινδύνους και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει στο άμεσο μέλλον.

Την τελευταία δεκαετία, ο ελληνικός τραπεζικός τομέας έχει αναδιαρθρωθεί ριζικά καθώς η κερδοφορία, η ρευστότητα, η ποιότητα χαρτοφυλακίου και η κεφαλαιακή θέση των ελληνικών τραπεζών έχουν βελτιωθεί σημαντικά με φόντο την ανάκαμψη των μακροοικονομικών μεγεθών της Ελλάδας, τις θετικές δημοσιονομικές εξελίξεις και τις ομαλές χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Στην πράξη, ένα από τα σημαντικότερα διδάγματα από την περίπτωση της Ελλάδας είναι ότι υπάρχει ισχυρή αλληλεπίδραση μεταξύ της ανάκαμψης της οικονομίας, της βελτίωσης της δημοσιονομικής κατάστασης και της θετικής πορείας του τραπεζικού τομέα μέσω ενός κύκλου ενάρετης ανατροφοδότησης.

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν ουσιαστικά ολοκληρώσει την εξυγίανση των ισολογισμών τους. Από τον Μάρτιο του 2016 – όταν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έφθασαν στο υψηλότερό τους επίπεδο – το απόθεμα των “κόκκινων” δανείων έχει μειωθεί συνολικά κατά 95%. Βασικός παράγοντας αυτής της μείωσης ήταν η δημιουργία του προγράμματος κρατικών εγγυήσεων “Ηρακλής”, το οποίο διευκόλυνε μεγάλης κλίμακας τιτλοποιήσεις μη εξυπηρετούμενων δανείων μέσω παροχής κρατικών εγγυήσεων σε ομολογίες υψηλότερης εξοφλητικής προτεραιότητας. Ως αποτέλεσμα, έως το τρίτο τρίμηνο του 2025, ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων σε επίπεδο τραπεζικού τομέα είχε μειωθεί στο 3,6%.

Οι εγχώριες συνθήκες ρευστότητας παραμένουν ευνοϊκές, αντανακλώντας τη σημαντική αύξηση των καταθέσεων και τη σταθερή πρόσβαση στις αγορές. Οι καταθέσεις συνεχίζουν να αυξάνονται, ενώ όλες οι τράπεζες απολαμβάνουν απρόσκοπτη πρόσβαση στη διατραπεζική αγορά, διασφαλίζοντας έτσι την ομαλή ροή χρηματοδότησης προς την πραγματική οικονομία.

Η κερδοφορία του τραπεζικού τομέα παραμένει ικανοποιητική και τροφοδοτείται, μεταξύ άλλων, από την πιστωτική επέκταση και την υψηλή λειτουργική αποτελεσματικότητα. Αναφορικά με την πιστωτική επέκταση προέρχεται κυρίως από δάνεια προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων, για τη χρηματοδότηση έργων που σχετίζονται με το Ταμείο Ανάκαμψης. Το χαμηλότερο κόστος πιστωτικού κινδύνου και ο χαμηλός δείκτης κόστους προς έσοδα έχουν επίσης στηρίξει την κερδοφορία. Συνολικά, η αποδοτικότητα ιδίων κεφαλαίων σε ολόκληρο τον τραπεζικό τομέα έχει ενισχυθεί, φτάνοντας σε διψήφιο επίπεδο, περίπου στο 12%.

Οι τράπεζες έχουν επίσης λάβει μέτρα για τη διαφοροποίηση των πηγών εσόδων τους και την επέκταση της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας πέρα από την εγχώρια πιστωτική επέκταση. Πρόσφατα παραδείγματα περιλαμβάνουν τις εξαγορές της Ελληνικής Τράπεζας και της AstroBank στην Κύπρο από την Eurobank και την Alpha Bank αντίστοιχα, καθώς και τις εξαγορές της Εθνικής Ασφαλιστικής και της Eurolife από την Τράπεζα Πειραιώς και την Eurobank, αντίστοιχα.

Επιπλέον, η Alpha Bank έχει συνάψει στρατηγική συνεργασία με την UniCredit στη Ρουμανία, ενώ η UniCredit έχει επίσης αποκτήσει μερίδιο περίπου 30% στην Alpha Bank. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η CrediaBank έχει καταλήξει σε συμφωνία για την εξαγορά της θυγατρικής της τράπεζας HSBC στη Μάλτα.

Όλες αυτές οι συναλλαγές αναδεικνύουν τη μεγαλύτερη εξωστρέφεια που διακρίνει το επιχειρηματικό μοντέλο των ελληνικών τραπεζών και τη μεγαλύτερη περιφερειακή ενοποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η αυξημένη κερδοφορία και οι ενέργειες ενίσχυσης των κεφαλαίων έχουν βελτιώσει την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών. Ο Συνολικός Δείκτης Κεφαλαίου ανέρχεται σήμερα σε περίπου 20%, σημαντικά υψηλότερα από τις κανονιστικές απαιτήσεις, ενισχύοντας έτσι την ανθεκτικότητά τους.

Η βελτίωση αυτή αντικατοπτρίζεται στις εποπτικές αξιολογήσεις και την εμπιστοσύνη της αγοράς. Κανένα ελληνικό σημαντικό ίδρυμα δεν κατατάσσεται πλέον στην κατώτερη και πιο επικίνδυνη κατηγορία της εποπτικής αξιολόγησης, σηματοδοτώντας σαφή μετάβαση από μια προσέγγιση διαχείρισης κρίσης στην επάνοδο στην κανονικότητα όσον αφορά την άσκηση του εποπτικού έργου. Αυτό επέτρεψε τη διανομή μερισμάτων το 2024, για πρώτη φορά εδώ και 15 χρόνια.

Τέλος, η εξυγίανση του ισολογισμού των λιγότερο σημαντικών ιδρυμάτων έχει ενισχύσει τον εγχώριο ανταγωνισμό. Η ανακεφαλαιοποίηση της CrediaBank, μετά την απορρόφηση της Παγκρήτιας, μαζί με τις τιτλοποιήσεις μη εξυπηρετούμενων δανείων στο πλαίσιο του προγράμματος κρατικών εγγυήσεων “Ηρακλής”, έχει ουσιαστικά δημιουργήσει έναν «πέμπτο πόλο» μικρότερων μεν, υγιών δε τραπεζών, που δραστηριοποιούνται παράλληλα με τα σημαντικά ιδρύματα.

Συνολικά, ο ελληνικός τραπεζικός τομέας βρίσκεται πλέον σε πολύ ισχυρότερη θέση για να υποστηρίξει την οικονομική ανάπτυξη και να απορροφήσει πιθανούς κραδασμούς. Η ενισχυμένη ανθεκτικότητα (που επιβεβαιώνεται από τα αποτελέσματα της πρόσφατης πανευρωπαϊκής άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων), η βελτιωμένη πρόσβαση στην αγορά και η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, παρέχουν σταθερά θεμέλια ενόψει του 2026, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην τρέχουσα συγκυρία που χαρακτηρίζεται από υψηλή αβεβαιότητα.

Η βελτίωση που παρατηρήθηκε στην Ελλάδα αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη ενίσχυση των μεγεθών του ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα. Από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και μετά, οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν σταδιακά ανακτήσει την ανθεκτικότητά τους.

Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία:

• Τα κεφαλαιακά αποθέματα σε ολόκληρο τον τραπεζικό τομέα της ΕΕ έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία έτη. Ενώ ο Συνολικός Δείκτης Κεφαλαίου ανερχόταν σε μόλις 13% τον Δεκέμβριο του 2009, έφτασε το 20,4% μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025, υποστηριζόμενος από ισχυρή κερδοφορία και διάφορες ενέργειες ενίσχυσης της κεφαλαιακής επάρκειας.
• Η ποιότητα του ενεργητικού έχει βελτιωθεί σημαντικά, κάτι το οποίο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της τελευταίας δεκαετίας. Ο μέσος δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων μειώθηκε από σχεδόν 7% το 2016 σε μόλις 1,8% τον Σεπτέμβριο του 2025.
• Η κερδοφορία έχει επίσης ανακάμψει, μετά από μια μακρά και παρατεταμένη περίοδο χαμηλών αποδόσεων. Μετά από χρόνια οριακών αποδόσεων, οι τράπεζες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) κατέγραψαν μέση αποδοτικότητα ιδίων κεφαλαίων 10,7% το εννεάμηνο του 2025, υποστηρίζοντας με τον τρόπο αυτό την εσωτερική δημιουργία κεφαλαίου.

Παρά τα ισχυρότερα θεμελιώδη μεγέθη για τις ευρωπαϊκές και τις ελληνικές τράπεζες, οι προοπτικές για το 2026 εξακολουθούν να εγκυμονούν σημαντικούς καθοδικούς κινδύνους. Αυτοί οι κίνδυνοι προέρχονται κυρίως από εξωγενείς και διαρθρωτικούς παράγοντες.

• Ο γεωπολιτικός κίνδυνος εξακολουθεί να αποτελεί την κυρίαρχη πηγή αβεβαιότητας για τις τράπεζες. Οι συνεχιζόμενες πολεμικές συρράξεις, οι εμπορικές εντάσεις και οι δασμοί ενδέχεται να επηρεάσουν τις τράπεζες μέσω ασθενέστερων προοπτικών ανάπτυξης και αυξημένης αστάθειας στις αγορές.
• Ο κίνδυνος από κυβερνοεπιθέσεις έχει αναδειχθεί ως βασική ανησυχία για τη λειτουργική συνέχεια και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Η αυξανόμενη συχνότητα περιστατικών κυβερνοεπιθέσεων υπογραμμίζει το απαιτητικό περιβάλλον και την ανάγκη για ταχεία αποκατάσταση των συστημάτων σε περίπτωση εμφάνισης του περιστατικού. Η πλήρης συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του Κανονισμού DORA, δηλαδή τον Κανονισμό της ΕΕ για την ψηφιακή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα του χρηματοοικονομικού τομέα, και η έγκαιρη αντιμετώπιση τυχόν εναπομενουσών αδυναμιών είναι απαραίτητες, ενώ οι επενδύσεις στην ψηφιοποίηση θα επιτρέψουν στις τράπεζες να συμβαδίζουν με τις τεχνολογικές εξελίξεις και να μετριάσουν την ένταση του ανταγωνισμού, ιδίως από τις ψηφιακές τράπεζες.
• Παρόλο που η ποιότητα του ενεργητικού παραμένει ισχυρή, οι εναπομείναντες θύλακες ευπάθειας απαιτούν στενή παρακολούθηση. Ορισμένα τμήματα του επιχειρηματικού και λιανικού χαρτοφυλακίου ενδέχεται να αντιμετωπίσουν πιέσεις, αναδεικνύοντας την ανάγκη για συνετά πιστοδοτικά κριτήρια και τη σημασία της προληπτικής διαχείρισης των κινδύνων.
• Οι διαρθρωτικές προκλήσεις που σχετίζονται με τις δημογραφικές τάσεις και την κλιματική αλλαγή εγκυμονούν μακροπρόθεσμους κινδύνους. Η γήρανση του πληθυσμού, οι πιέσεις κοινωνικής συνοχής, οι κλιματικοί και περιβαλλοντικοί κίνδυνοι θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές μακροοικονομικές και χρηματοπιστωτικές επιπτώσεις. Όσον αφορά την κλιματική αλλαγή, παρά το γεγονός ότι οι τράπεζες στη ζώνη του ευρώ έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στη διαχείριση των κινδύνων, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η άνοδος της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σημαντικές οικονομικές και χρηματοοικονομικές ζημίες, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη ότι η ασφαλιστική κάλυψη παραμένει περιορισμένη.
• Τέλος, κίνδυνοι μετάδοσης ενδέχεται να προκύψουν από μη τραπεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (NBFIs) και από τις αγορές κρυπτοστοιχείων. Να επισημάνω εδώ ότι αυτοί οι τομείς μπορούν να μεγεθύνουν τις διαταραχές μέσω μηχανισμών απώλειας ρευστότητας και εμπιστοσύνης, κάτι που ενισχύει την ανάγκη για μια ολιστική μικρο- και μακροπροληπτική εποπτική προσέγγιση που θα καλύπτει ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Προτού κλείσω ήθελα να πω δυο λόγια για τον αυξημένο ρόλο των μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (NBFIs) στην παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, χωρίς την αντίστοιχη ενίσχυση του κανονιστικού και εποπτικού τους πλαισίου. Η εξέλιξη αυτή καθιστά τα μη τραπεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (NBFIs) πιθανή πηγή συστημικού κινδύνου, ιδίως στο τρέχον περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων και υψηλών αποτιμήσεων των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων.

Συγκεκριμένα, η διασύνδεση μεταξύ τραπεζών και μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (NBFIs) διαμέσου της χρηματοδότησης, της παροχής πιστώσεων και των χρηματοπιστωτικών αγορών μπορούν να μεγεθύνουν τα σοκ και να μεταδώσουν διαταραχές σε ολόκληρο το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Για παράδειγμα, αυτές οι διασυνδέσεις μπορούν να δημιουργήσουν ευπάθειες μέσω της απώλειας βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης των NBFI και πιστωτικών ανοιγμάτων σε NBFI με υψηλή μόχλευση, εκθέτοντας τις τράπεζες σε κλυδωνισμούς της αγοράς και πιέσεις ρευστότητας. Επιπλέον, οι ευπάθειες στον τομέα των NBFIs, ιδίως από επενδυτικά κεφάλαια με υψηλή μόχλευση και περιορισμένη ρευστότητα, θα μπορούσαν να ενισχύσουν την αρνητική δυναμική της αγοράς μέσω αναγκαστικών πωλήσεων περιουσιακών στοιχείων, μειωμένης ρευστότητας και υπερκυκλικής συμπεριφοράς από την πλευρά των πωλητών.

Κίνδυνοι μετάδοσης θα μπορούσαν επίσης να προκύψουν από την αυξανόμενη διασύνδεση μεταξύ των αγορών κρυπτονομισμάτων και του παραδοσιακού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Πέρα από τις ανησυχίες για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα από αυτή τη διασύνδεση, μια σημαντική ταχεία επέκταση των σταθερών κρυπτονομισμάτων στην ΕΕ, ιδίως εκείνων που είναι συνδεδεμένα με το δολάριο ΗΠΑ, μπορεί να επηρεάσει την ομαλή μετάδοση της νομισματικής πολιτικής, τον διαμεσολαβητικό ρόλο των τραπεζών και την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς, υπονομεύοντας τελικά τη νομισματική κυριαρχία.

Επιπλέον, οι κίνδυνοι νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες είναι πάντα παρόντες στον τομέα των κρυπτονομισμάτων και συνεχίζουν να θέτουν σημαντικές προκλήσεις για την αποτελεσματική εποπτεία, ιδίως όταν λαμβάνεται υπόψη το κατακερματισμένο κανονιστικό τοπίο σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ως εποπτικές αρχές, καταβάλλουμε συνειδητές προσπάθειες για την απλοποίηση του κανονιστικού και εποπτικού μας πλαισίου, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι διατηρείται η ανθεκτικότητα και η αποτελεσματικότητα στην επίτευξη των στόχων της προληπτικής εποπτείας. Ενισχύεται η ευρωπαϊκή εναρμόνιση και η χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση και διατηρείται η διεθνής συνεργασία (ιδίως η συμμόρφωση με τις αρχές της Βασιλείας). Για τον σκοπό αυτό, τόσο η ΕΚΤ όσο και ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός δημοσίευσαν στα τέλη του περασμένου έτους δύο εκθέσεις που έθεσαν τις βάσεις για ένα απλούστερο κανονιστικό και εποπτικό πλαίσιο στη ζώνη του ευρώ.

Συμπερασματικά, παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί και τα υγιή θεμελιώδη μεγέθη των ευρωπαϊκών και ελληνικών τραπεζών, δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού. Καθώς οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα παραμένουν αυξημένοι, οι εποπτικές αρχές θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ενεργούν με σύνεση, διατηρούν ισχυρά κεφαλαιακά αποθέματα και αποθέματα ρευστότητας και διατηρούν υψηλά πρότυπα διακυβέρνησης.

Ταυτόχρονα, η περαιτέρω θεσμική εμβάθυνση σε ευρωπαϊκό επίπεδο παραμένει αναγκαία: η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης – ιδίως μέσω της οριστικοποίησης του Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασφάλισης Καταθέσεων με ένα σαφές και αξιόπιστο χρονοδιάγραμμα – θα μείωνε τον χρηματοοικονομικό κατακερματισμό και θα ενίσχυε την εμπιστοσύνη, ενώ η προώθηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων είναι το κλειδί για την κινητοποίηση των ιδιωτικών αποταμιεύσεων και την ενίσχυση βαθύτερων και πιο αποτελεσματικών κεφαλαιαγορών.

Θέλω, κλείνοντας, να κρατήσετε μια φράση: η ενίσχυση της χρηματοπιστωτικής και επιχειρησιακής ανθεκτικότητας είναι κρίσιμη σε ένα περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας».

Προειδοποίησε ωστόσο ότι παρά τα ισχυρότερα θεμελιώδη μεγέθη για τις ευρωπαϊκές και τις ελληνικές τράπεζες, οι προοπτικές για το 2026 εξακολουθούν να εγκυμονούν σημαντικούς καθοδικούς κινδύνους. Αυτοί οι κίνδυνοι προέρχονται κυρίως από εξωγενείς και διαρθρωτικούς παράγοντες.

Κυρίαρχη πηγή αβεβαιότητας για τις τράπεζες αποτελεί ο γεωπολιτικός κίνδυνος, καθώς οι συνεχιζόμενες πολεμικές συρράξεις, οι εμπορικές εντάσεις και οι δασμοί ενδέχεται να επηρεάσουν τις τράπεζες μέσω ασθενέστερων προοπτικών ανάπτυξης και αυξημένης αστάθειας στις αγορές.

Αναφερόμενος στην πρόοδο που έχουν πραγματοποιήσει τα τελευταία χρόνια οι Ελληνικές τράπεζες ο κ. Στουρνάρας ανέφερε ότι την τελευταία δεκαετία, ο ελληνικός τραπεζικός τομέας έχει αναδιαρθρωθεί ριζικά καθώς η κερδοφορία, η ρευστότητα, η ποιότητα χαρτοφυλακίου και η κεφαλαιακή θέση των ελληνικών τραπεζών έχουν βελτιωθεί σημαντικά με φόντο την ανάκαμψη των μακροοικονομικών μεγεθών της Ελλάδας, τις θετικές δημοσιονομικές εξελίξεις και τις ομαλές χρηματοπιστωτικές συνθήκες.

«Στην πράξη, ένα από τα σημαντικότερα διδάγματα από την περίπτωση της Ελλάδας είναι ότι υπάρχει ισχυρή αλληλεπίδραση μεταξύ της ανάκαμψης της οικονομίας, της βελτίωσης της δημοσιονομικής κατάστασης και της θετικής πορείας του τραπεζικού τομέα μέσω ενός κύκλου ενάρετης ανατροφοδότησης» επεσήμανε χαρακτηριστικά.

Η βελτίωση του τραπεζικού τομέα αντανακλάται σε θεμελιώδη χαρακτηριστικά του όπως την αύξηση του δείκτη κεφαλαίου από μόλις 13% τον Δεκέμβριο του 2009, στο 20,4% μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025, την μείωση του δείκτη μη εξυπηρετούμενων δανείων από σχεδόν 7% το 2016 σε μόλις 1,8% τον Σεπτέμβριο του 2025 και στην αύξηση της αποδοτικότητας των ιδίων κεφαλαίων στο 10,7% το εννεάμηνο του 2025.

Απαντώντας σε σχετική ερώτηση για το ευρώ, επεσήμανε ότι δεν είναι πλήρως ικανοποιημένος από την πορεία μετατροπής τους σε διεθνές αποθεματικό νόμισμα, παρόλο που οι μακροοικονομικές συνθήκες στη ζώνη του ευρώ είναι ευνοϊκές .

Όπως αναφέρει ανακοίνωση του επιμελητηρίου, κατά την ομιλία του ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι «η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να διατηρεί την αναπτυξιακή δυναμική της. Ο ρυθμός ανάπτυξης ήταν 2% το πρώτο εννεάμηνο του 2025 σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2024, σημαντικά υψηλότερος από το μέσο ρυθμό ανάπτυξης της ζώνης του ευρώ (1,5%).

Γιάννης Στουρνάρας: "O ετήσιος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ την περίοδο 2025-28 αναμένεται να διαμορφωθεί στο 2,1%"

Βασικές συνιστώσες της ανάπτυξης ήταν η ιδιωτική κατανάλωση και οι καθαρές εξαγωγές, ενώ θετική ήταν και η συμβολή των επενδύσεων λόγω της ενίσχυσης των πάγιων επενδύσεων, τόσο σε παραγωγικό εξοπλισμό, όσο και σε κατασκευές. Σύμφωνα με τις τρέχουσες προβλέψεις της Τράπεζας της Ελλάδος, ο ετήσιος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ την περίοδο 2025-28 αναμένεται να διαμορφωθεί στο 2,1%. Οι επενδύσεις αυξάνονται σταθερά και στηρίζουν την οικονομική ανάκαμψη. Η πρόσφατη αναθεώρηση των ετήσιων εθνικολογιστικών στοιχείων για την περίοδο 2022-24, δείχνει μια μετατόπιση στη σύνθεση της ανάπτυξης προς τις επενδύσεις. Συγκεκριμένα, οι συνολικές επενδύσεις ως ποσοστό στο ΑΕΠ εκτιμάται ότι έφθασαν στο 17% το 2025 από 11% το 2019, εξαιτίας των υψηλότερων ιδιωτικών επενδύσεων. Μεταπανδημικά, η συμβολή τους στον ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης ήταν κατά μέσο όρο 1,9 ποσοστιαίες μονάδες (ποσ. μον.), έναντι μόλις 0,3 ποσ. μον. στη ζώνη του ευρώ. Ωστόσο, το επενδυτικό κενό στην Ελλάδα σε σχέση με την ευρωζώνη παραμένει σημαντικό, παρά την αισθητή συρρίκνωσή του τα τελευταία χρόνια, αφού οι επενδύσεις στην ευρωζώνη παραμένουν σταθερές στο 21% του ΑΕΠ περίπου.

"Η τραπεζική χρηματοδότηση των επιχειρήσεων ενισχύθηκε περαιτέρω και το κόστος δανεισμού υποχώρησε σημαντικά"

Η περαιτέρω ενίσχυση των επενδύσεων είναι καθοριστική για τη μελλοντική πορεία της οικονομίας, και δη την αλλαγή του αναπτυξιακού προτύπου με έμφαση στην καινοτομία, την ενίσχυση της παραγωγικότητας, τον προσανατολισμό προς εξωστρεφείς δραστηριότητες, καθώς και την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη διευκόλυνση της πράσινης μετάβασης.

Η συνεπής και αξιόπιστη δημοσιονομική πορεία της χώρας, η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και η συνακόλουθη ενίσχυση της εμπιστοσύνης, συνέβαλαν καθοριστικά στην άνοδο των επενδύσεων την τελευταία πενταετία. Ιδιαίτερα θετικά στη βελτίωση του επενδυτικού κλίματος, επέδρασσε η ανάκτηση πιστοληπτικής αξιολόγησης στην επενδυτική κατηγορία για τα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου το 2023. Παράλληλα η αποτελεσματική εποπτεία του τραπεζικού συστήματος, η μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων και η ενίσχυση της κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών, επέτρεψαν στα πιστωτικά ιδρύματα να χρηματοδοτούν πιο ενεργά την οικονομία, εδραιώνοντας τη θετική πορεία των επενδύσεων.

Πράγματι, στη διάρκεια του 2025, η τραπεζική χρηματοδότηση των επιχειρήσεων ενισχύθηκε περαιτέρω και το κόστος δανεισμού υποχώρησε σημαντικά. Παρά την αυξημένη διεθνή αβεβαιότητα, οι παράγοντες αυτοί αναμένεται ότι θα συνεχίσουν να στηρίζουν την εγχώρια επενδυτική δυναμική και κατά το τρέχον έτος.

Η αλληλεξάρτηση μεταξύ ταχύρρυθμης οικονομικής ανάπτυξης, δημοσιονομικής σταθερότητας, ισχυρής πιστωτικής επέκτασης, αύξησης των επενδύσεων, θετικών αποτελεσμάτων των τραπεζών και προσεκτικής διαχείρισης όλων των κινδύνων τους, έχει φέρει σημαντικά, θετικά αποτελέσματα και έχει ωφελήσει την εθνική οικονομία. Η συνέχισή της αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση και για μελλοντικά οφέλη».

Γιάννης Μπρατάκος: "Η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο μεταβατικό σημείο"

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του ΕΒΕΑ, Γιάννης Μπρατάκος, εστίασε στο ζήτημα της πρόσβασης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε επενδυτικά εργαλεία, ως προϋπόθεση για την ανθεκτικότητα και τον εκσυγχρονισμό του επιχειρηματικού ιστού. Σύμφωνα με τον κ. Μπρατάκο, η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο μεταβατικό σημείο, καθώς μετά την ανάκτηση της διεθνούς αξιοπιστίας και τη δημοσιονομική εξυγίανση, το μεγάλο στοίχημα είναι πλέον η μετάφραση της σταθερότητας σε υψηλή παραγωγικότητα, επενδύσεις και εξωστρέφεια.

Παρά τη βελτίωση του τραπεζικού συστήματος που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια - επεσήμανε ο πρόεδρος του ΕΒΕΑ - πολλές επιχειρήσεις μένουν εκτός χρηματοδότησης. Όπως εξήγησε, «το υψηλό κόστος του χρήματος, τα αυστηρά κριτήρια πιστοληπτικής αξιολόγησης και η έλλειψη επαρκούς χρηματοοικονομικής προετοιμασίας, λειτουργούν συχνά αποτρεπτικά. Από την άλλη, ένα μεγάλο μέρος των επιχειρήσεων δεν στερείται βιωσιμότητας ή προοπτικής, αλλά εργαλείων και καθοδήγησης, καθώς δεν διαθέτει πάντα την τεχνική δυνατότητα να παρουσιάσει με σαφήνεια την οικονομική του εικόνα, να οργανώσει αξιόπιστα τον χρηματοδοτικό του φάκελο, ή να αξιοποιήσει εναλλακτικά εργαλεία χρηματοδότησης. Ιδιαίτερα για τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση αποτελεί καθοριστικό παράγοντα ανθεκτικότητας, καθώς χωρίς αυτήν, ακόμη και υγιείς επιχειρηματικές προσπάθειες δυσκολεύονται να επενδύσουν, να εκσυγχρονιστούν ή να ενταχθούν σε νέες αλυσίδες αξίας».

Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Μπρατάκος ανέφερε ότι ο ρόλος του τραπεζικού συστήματος είναι κρίσιμος όχι μόνο ως μηχανισμός πιστωτικής επέκτασης, αλλά ως εταίρος στην αναπτυξιακή διαδικασία. Για αυτό και η συμβολή της Τράπεζας της Ελλάδος είναι κομβική, τόσο στη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όσο και στη δημιουργία ενός πλαισίου που διευκολύνει τη διοχέτευση πόρων προς παραγωγικές και βιώσιμες επιχειρήσεις, που ενθαρρύνει τις υγιείς πρωτοβουλίες, που στηρίζει την έγκαιρη αναδιάρθρωση όπου απαιτείται και κατευθύνει τη χρηματοδότηση εκεί όπου μπορεί να παραχθεί πραγματική προστιθέμενη αξία.

«Πάγια θέση του ΕΒΕΑ είναι ότι η ισχυρή και βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει ισχυρές, υγιείς και χρηματοδοτούμενες επιχειρήσεις. Και αυτές, με τη σειρά τους, χρειάζονται ένα σταθερό, αξιόπιστο και προβλέψιμο χρηματοπιστωτικό περιβάλλον. Για τον επιχειρηματικό κόσμο, το ζητούμενο δεν είναι η επιστροφή σε πρακτικές του παρελθόντος, αλλά η δημιουργία συνθηκών που ευνοούν τη συνέπεια, τη διαφάνεια, τη συνεργασία και τη μακροπρόθεσμη προοπτική. Η Τράπεζα της Ελλάδος δεν είναι μόνο ο θεματοφύλακας της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, αλλά και ο θεσμικός παράγοντας που συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος εμπιστοσύνης και λειτουργικότητας για την πραγματική οικονομία», είπε κλείνοντας την ομιλία του ο πρόεδρος του ΕΒΕΑ.

Τα οικονομικά αποτελέσματα του εννεαμήνου Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2025 (9Μ 2025) των τεσσάρων συστημικών ελληνικών τραπεζών (Alpha Bank, Eurobank, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος - ΕΤΕ, Τράπεζα Πειραιώς) κρίνονται συνολικά θετικά. Αντίστοιχα θετικές ήταν και οι διαπιστώσεις από διεθνείς οίκους αξιολόγησης και αναλυτές. Παρά την πίεση στα έσοδα από τόκους (NII) λόγω αποκλιμάκωσης των επιτοκίων αναφοράς της ΕΚΤ, οι κερδοφορία διατηρήθηκε σε υψηλό επίπεδο υποστηριζόμενα από θετική πιστωτική επέκταση (~ +11% σε ετήσια βάση), τα καθαρά κέρδη διαμορφώθηκαν σε €3,5 δισεκ., με έσοδα από τόκους €6,1 δισεκ. και προμήθειες €1,7 δισεκ. Ταυτόχρονα τα λειτουργικά κόστη διατηρούνται σε χαμηλό επίπεδο με τον λόγο κόστους/εσόδων (C:I) να κινείται στο 33%. Τέλος, το κόστος πιστωτικού κινδύνου έχει διαμορφωθεί στο χαμηλό επίπεδο του 0,6%.

Η κεφαλαιακή επάρκεια των ελληνικών τραπεζικών ομίλων διατηρήθηκε σε υψηλό επίπεδο. Συγκεκριμένα, ο Δείκτης Κεφαλαίου Κοινών Μετοχών της Κατηγορίας 1 (Common Equity Tier 1 ratio – CET1 ratio) σε ενοποιημένη βάση μειώθηκε οριακά σε 15,9% το Σεπτέμβριο του 2025 από 16% το Δεκέμβριο του 2024 και ο Συνολικός Δείκτης Κεφαλαίου (Total Capital Ratio – TCR) ενισχύθηκε σε 20,1% (TCR: 19,8% το Δεκέμβριο του 2024). Η διαφοροποίηση αυτή οφείλεται κυρίως στην έκδοση κεφαλαιακών μέσων τα οποία προσμετρούνται μεν στα εποπτικά ίδια κεφάλαια, αλλά δεν αποτελούν μέρος του Κεφαλαίου Κοινών Μετοχών της Κατηγορίας 1 (CET1). Ωστόσο, το Σεπτέμβριο του 2025 οι οριστικές και εκκαθαρισμένες αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις (Deferred Tax Credits – DTCs) ανέρχονταν σε €11,6  δισεκ., αντιπροσωπεύοντας το 43,5% του CET1, από 47,5% το Δεκέμβριο του 2024.

Παράλληλα, η ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου των πιστωτικών ιδρυμάτων βελτιώθηκε περαιτέρω. Ο λόγος των ΜΕΔ προς το σύνολο των δανείων διαμορφώθηκε σε 3,6% το Σεπτέμβριο του 2025, έναντι 3,8% το Δεκέμβριο του 2024. Το ποσοστό αυτό είναι το χαμηλότερο από την ένταξη της Ελλάδος στη ζώνη του ευρώ και έχει συγκλίνει σημαντικά με το μέσο όρο των σημαντικών τραπεζών στην Τραπεζική Ένωση.

Το Σεπτέμβριο του 2025, o ετήσιος ρυθμός μεταβολής της συνολικής χρηματοδότησης του ιδιωτικού τομέα διαμορφώθηκε σε 10,7%, κυρίως λόγω της αύξησης της χρηματοδότησης των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων κατά 16,1%.

Η ενίσχυση της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων συμβάλει στην αύξηση των επενδύσεων και του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης. Επισημαίνεται ότι η χρηματοδότηση των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων ευνοήθηκε από τη χρήση των πόρων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα του Εταιρικού Συμφώνου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ 2021-2027), καθώς και τα χρηματοδοτικά εργαλεία της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας και του Ομίλου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Παρά το ότι ο ελληνικός κλάδος των λιγότερο σημαντικών πιστωτικών ιδρυμάτων (ΛΣΠΙ) είναι μικρός (με εκτιμώμενο μερίδιο αγοράς κοντά στο 4-5%), υπήρξε σημαντική βελτίωση της ποιότητας του δανειακού χαρτοφυλακίου του κλάδου ως αποτέλεσμα τόσο της εσωτερικής διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων από τα ΛΣΠΙ όσο και της εκκαθάρισης των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων της Παγκρήτιας Τράπεζας και της Attica Bank στο πλαίσιο της συγχώνευσής τους και της συμμετοχής τους στον Ηρακλή ΙΙΙ. Ως αποτέλεσμα, παρατηρούμε ότι οι λιγότερο σημαντικές τράπεζες παρουσιάζουν υψηλό βαθμό πιστωτικής επέκτασης, παρέχοντας χρηματοδότηση στις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις (οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της Ελληνικής Οικονομίας), παρουσιάζοντας βελτιωμένη λειτουργική κερδοφορία και υψηλή ρευστότητα. Επισημαίνεται ότι η είσοδος νέων επενδυτών και η λειτουργική κερδοφορία των ΛΣΠΙ έχουν επιτρέψει τη βελτίωση της κεφαλαιακής επάρκειας των ΛΣΠΙ, ενώ συνεχίζει να υφίσταται ενδιαφέρον επενδυτών για την είσοδο στο μετοχικό κεφάλαιο των ΛΣΠΙ.

Η Τράπεζα της Ελλάδος συνεχίζει να δίνει έμφαση στη βελτίωση της ποιότητας του Ενεργητικού των ΛΣΠΙ, πιέζοντας και τα μικρότερα από αυτά να αναλάβουν δράση για να μειώσουν περαιτέρω το ύψος των μη εξυπηρετούμενων δανείων τους. Η υιοθέτηση του prudential backstop για τα λιγότερα σημαντικά πιστωτικά ιδρύματα είναι μια σημαντική εξέλιξη για την επίτευξη της πλήρους εξυγίανσης των ισολογισμών αυτών των τραπεζών.

Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει επικοινωνήσει με τις επηρεαζόμενες τράπεζες νωρίς εντός του 2025, έχει ζητήσει την υποβολή σχετικών σχεδίων δράσης και παρακολουθεί την υλοποίησή τους.

Το 2025 είναι μια ακόμα χρονιά (από ότι φαίνεται με τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία 9M2025) που το ελληνικό τραπεζικό σύστημα θα συνεχίσει να έχει σημαντική κερδοφορία, καθώς η πίεση που παρουσιάστηκε στα καθαρά έσοδα από τόκους (απόρροια της αποκλιμάκωσης των επιτοκίων), αντισταθμίστηκε μερικώς από τη σημαντική αύξηση των χορηγήσεων. Επιπλέον οι ελληνικές τράπεζες έδωσαν ιδιαίτερη βαρύτητα στα έσοδα από προμήθειες, που τα ενίσχυσαν κυρίως από διαχείριση επενδυτικών προϊόντων, συνεχίστηκε ο περιορισμός των λειτουργικών εξόδων, ενώ το κόστος πιστωτικού κινδύνου παρέμεινε χαμηλά. Παράλληλα η ισχυρή κερδοφορία των προηγουμένων ετών ενίσχυσε την ανθεκτικότητα και διευκόλυνε τη στοχευμένη στρατηγική διαφοροποίησης εσόδων μεσώ εξαγορών στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Οι προοπτικές παραμένουν θετικές και για το 2026 και παρά την πτώση των επιτοκίων, η κερδοφορία αναμένεται να παραμείνει σχετικά υψηλή. Κοιτάζοντας μπροστά, οι τράπεζες θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι η πιστωτική επέκταση στηρίζεται σε συντηρητικά κριτήρια και διαδικασίες, προκειμένου να διατηρήσουν την ποιότητα του ενεργητικού τους και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις υπολειπόμενες εστίες πιστωτικού κινδύνου. Θα πρέπει επίσης να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα θέματα κόστους, και να προσαρμόζονται στο μεταβαλλόμενο οικονομικό περιβάλλον και τις τάσεις ψηφιοποίησης, για να επιτύχουν τη διατήρηση της κερδοφορίας τους τα επόμενα χρόνια.

Οι συνεχείς επενδύσεις στην τεχνολογία είναι απαραίτητες προκειμένου να θωρακιστούν από κυβερνοεπιθέσεις, να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητά τους και να ανταποκριθούν καλύτερα στις εξελισσόμενες απαιτήσεις των καταναλωτών. Επιπλέον, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι που σχετίζονται και με τις διεθνείς εξελίξεις συνεχίζουν να αποτελούν το πιο απρόβλεπτο και εν δυνάμει σημαντικό παράγοντα κινδύνου, κάτι το οποίο θα πρέπει οι τράπεζες να λαμβάνουν υπόψη τους στον καθορισμό της μερισματικής πολιτικής τους καθώς και στη διατήρηση των κεφαλαιακών αποθεμάτων. Η ανθεκτικότητα που έχει επιτευχθεί δεν πρέπει να οδηγεί σε εφησυχασμό και αποφάσεις με βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.

Σχετικά με την πιστωτική επέκταση από το 2027 και μετά, η προοπτική παραμένει σταθερά θετική, με προβλεπόμενη συνέχιση της πιστωτικής επέκτασης, υποστηριζόμενη από οικονομική ανάπτυξη του ΑΕΠ κατά περίπου 2-2,4%. Ωστόσο, υπάρχουν προκλήσεις που αφορούν το εύρος της εγχώριας επέκτασης των πιστωτικών ιδρυμάτων καθώς και τον χρονικό ορίζοντα της αναθέρμανσης της πιστωτικής επέκτασης προς τα νοικοκυριά και κυρίως προς την στεγαστική πίστη. Επίσης δεν μπορούν να αγνοηθούν παράμετροι όπως οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι και εντάσεις, που θα μπορούσαν να επιβραδύνουν την ανάπτυξη έμμεσα, χωρίς ωστόσο να αποτελούν βασική απειλή για την σταθερότητα. Αυτήν την περίοδο οι τράπεζες καταρτίζουν τα επιχειρηματικά σχέδια για την περίοδο 2026-2028 όπου εκεί θα ενσωματώσουν τις εκτιμήσεις και προβλέψεις τους για τα έτη αυτά, όπου πλέον θα αποτυπώνονται και με περισσότερη σαφήνεια οι πρωτοβουλίες που έχουν ήδη δρομολογήσει έτσι ώστε να διατηρηθούν σε θετική τροχιά επέκτασης.