Ξεχώρισε ως ερωτήματα την μακροπρόθεσμη αύξηση των τιμών, αλλά και τη μείωση της οικονομικής αποτελεσματικότητας που σχετίζεται με την οικονομική δυσπροσιτότητα της κατοικίας, εξετάζοντας και ως παράδειγμα την Ελλάδα.

Oλόκληρη η ομιλία του Γιάννη Στουρνάρα

Με ιδιαίτερη χαρά και τιμή συμμετέχω στην παρούσα συζήτηση στο πλαίσιο του Dubrovnik Economic Conference.

Η οικονομική προσιτότητα της στέγασης έχει αναδειχθεί σε μία από τις καθοριστικές οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις της εποχής μας. Τόσο στις προηγμένες όσο και στις αναδυόμενες οικονομίες, το κόστος της στέγασης αυξάνεται ταχύτερα από τα εισοδήματα, ασκώντας αυξανόμενες πιέσεις στα νοικοκυριά και απειλώντας τόσο την κοινωνική συνοχή όσο και την οικονομική αποτελεσματικότητα.

Στην καρδιά του ζητήματος βρίσκονται δύο θεμελιώδη ερωτήματα. Πρώτον, τι καθορίζει το «κατάλληλο» επίπεδο των τιμών των κατοικιών και των ενοικίων, και πόσο επαρκής είναι στην παρούσα φάση η προσφορά κατοικιών; Δεύτερον, ποιες είναι οι γενικότερες επιπτώσεις της οικονομικής δυσπροσιτότητας της στέγασης στην ευρύτερη οικονομία, ιδίως στα αστικά κέντρα, που λειτουργούν ως πόλοι οικονομικής δραστηριότητας, καινοτομίας και προσέλκυσης ταλέντων; Πώς επηρεάζει αυτό το ζήτημα τις αγορές εργασίας, την παραγωγικότητα και τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη;

Ας αρχίσουμε με το πρώτο ερώτημα. Η μακροπρόθεσμη αύξηση των τιμών των κατοικιών δεν είναι κάτι ανεξήγητο. Εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από τα θεμελιώδη μεγέθη της προσφοράς και της ζήτησης. Τα αυξανόμενα εισοδήματα των νοικοκυριών και ο συσσωρευμένος πλούτος έχουν ενισχύσει την αγοραστική δύναμη. Οι δημογραφικές αλλαγές — όπως η μείωση του μεγέθους των νοικοκυριών και η αστικοποίηση — έχουν εντείνει τη ζήτηση στις πόλεις. Παράλληλα, η προσφορά συχνά δυσκολεύεται να συμβαδίσει με τη ζήτηση λόγω παραγόντων όπως το κόστος κατασκευής, η έλλειψη δομήσιμων ακινήτων, οι κανονισμοί χρήσεων γης και άλλοι περιορισμοί της δόμησης.

Η νομισματική πολιτική έχει διαδραματίσει επίσης σημαντικό ρόλο. Η παρατεταμένη περίοδος χαμηλών επιτοκίων αύξησε την ελκυστικότητα των ακινήτων ως επένδυση. Αν και τα χαμηλά επιτόκια δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, μπορούν επίσης να συμβάλουν σε αύξηση των επενδύσεων στην αγορά κατοικιών, μειώνοντας ταυτόχρονα τα κίνητρα αποταμίευσης σε ένα περιβάλλον χαμηλών αποδόσεων.

Μάλιστα, σε πολλές χώρες της Ευρώπης μεγάλο ποσοστό των αγοραπωλησιών ακινήτων δεν χρηματοδοτείται με στεγαστικά δάνεια. Αυτό σημαίνει ότι η ζήτηση κατοικιών ολοένα και περισσότερο τροφοδοτείται από τον συσσωρευμένο πλούτο και επενδυτικά κίνητρα, με αποτέλεσμα τα νοικοκυριά με υψηλότερα εισοδήματα να πλειοδοτούν έναντι των υπολοίπων, αποκλείοντας τα λιγότερο εύπορα νοικοκυριά από τις αγορές κατοικιών.

Ερχόμαστε τώρα στο δεύτερο ερώτημα, αυτό που αφορά τη μείωση της οικονομικής αποτελεσματικότητας που σχετίζεται με την οικονομική δυσπροσιτότητα της κατοικίας. Όταν οι εργαζόμενοι αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στο κόστος διαβίωσης κοντά στα κέντρα οικονομικής δραστηριότητας, η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού μειώνεται, οι κενές θέσεις εργασίας δεν καλύπτονται και η αύξηση της παραγωγικότητας περιορίζεται. Η οικονομική προσιτότητα της κατοικίας, επομένως, δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ζήτημα, αλλά και μακροοικονομικό.

Στο σημείο αυτό είναι σκόπιμο να εξετάσουμε εν συντομία την περίπτωση της Ελλάδος, η οποία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτών των εξελίξεων.

Τα τελευταία χρόνια η ελληνική αγορά κατοικιών παρουσιάζει ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης, ιδίως σε μητροπολιτικές περιοχές όπως η Αθήνα. Οι τιμές και τα ενοίκια έχουν αυξηθεί σημαντικά, αν και ο ρυθμός ανόδου τους έχει πρόσφατα κάπως μετριαστεί. Παράλληλα, η οικονομική προσιτότητα της κατοικίας έχει επιδεινωθεί, με αποτέλεσμα η επιβάρυνση του κόστους στέγασης για τα ελληνικά νοικοκυριά να είναι από τις υψηλότερες στη ζώνη του ευρώ.

Αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ότι τα υψηλά – αν και μειούμενα – ποσοστά ιδιοκατοίκησης δεν έχουν μεταφραστεί σε οικονομικά προσιτή στέγαση. Ένας βασικός λόγος είναι ότι τα εισοδήματα παραμένουν σχετικά χαμηλά, ενώ τα έξοδα που σχετίζονται με τη στέγαση — όπως το κόστος ενέργειας, συντήρησης και ανακαίνισης — έχουν αυξηθεί σημαντικά. Επιπλέον, μεγάλο μέρος του αποθέματος κατοικιών είναι γηρασμένο και ενεργειακά μη αποδοτικό, με αποτέλεσμα να αυξάνεται περαιτέρω το κόστος διαβίωσης.

Στην πλευρά της προσφοράς, τα προβλήματα που κληροδότησε η περασμένη δεκαετία είναι ακόμη ορατά. Η κατασκευαστική δραστηριότητα έχει ανακάμψει μόνο εν μέρει από την έντονη συρρίκνωση που υπέστη την περίοδο της οικονομικής κρίσης, ενώ οι επενδύσεις σε κατοικίες παραμένουν πολύ κάτω από τα προ της κρίσεως επίπεδα και τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ.

Ταυτόχρονα, το αυξημένο κόστος κατασκευής, η πολυπλοκότητα του ρυθμιστικού πλαισίου και οι καθυστερήσεις στην έκδοση οικοδομικών αδειών εξακολουθούν να περιορίζουν την προσφορά.

Η ζήτηση όμως παραμένει ισχυρή. Ενισχύεται όχι μόνο από εγχώριους παράγοντες — όπως η σταδιακή άνοδος του διαθέσιμου εισοδήματος τα τελευταία χρόνια, η βελτίωση των οικονομικών προσδοκιών και τα στοχευμένα μέτρα στήριξης της κατοικίας της κυβέρνησης — αλλά και από τις ξένες επενδύσεις, τις αυξημένες τουριστικές ροές στα αστικά κέντρα και την αντίληψη ότι το ακίνητο είναι ένα σχετικά ασφαλές περιουσιακό στοιχείο. Είναι σημαντικό ότι ένα αξιόλογο ποσοστό των συναλλαγών χρηματοδοτείται μέσω της αποταμίευσης των νοικοκυριών και όχι με τραπεζικό δανεισμό, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι η ζήτηση κατοικιών δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη ευαισθησία στα επιτόκια, καθώς πολλοί αγοραστές χρησιμοποιούν τον συσσωρευμένο πλούτο τους για την απόκτηση ακινήτων αντί να προσφεύγουν σε τραπεζικό δανεισμό.

Οι κυβερνητικές πολιτικές στοχεύουν όλο και περισσότερο στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Μέτρα όπως τα προγράμματα επιδότησης στεγαστικών δανείων και ενοικίου, τα προσωρινά φορολογικά κίνητρα για τη μακροχρόνια μίσθωση κενών κατοικιών και τα κίνητρα για την ανακαίνιση ή την αξιοποίησή τους αποτελούν βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση.

Υπάρχουν επίσης πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της κοινωνικής στέγασης μέσω της στρατηγικής αξιοποίησης δημόσιων περιουσιακών στοιχείων σε σύμπραξη με τον ιδιωτικό τομέα. Ωστόσο, οι πολιτικές αυτές χρειάζονται χρόνο για να αποδώσουν και οι πιέσεις στην προσιτότητα της στέγασης είναι πιθανό να συνεχιστούν βραχυπρόθεσμα.

Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι η οικονομική προσιτότητα της στέγασης δεν αποτελεί μόνο κοινωνική και μακροοικονομική πρόκληση, αλλά επίσης αντικατοπτρίζει βαθύτερα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών και των επενδυτικών προτύπων των νοικοκυριών.

Στην περίπτωση της Ελλάδος, η στεγαστική επισφάλεια αναδεικνύεται όλο και περισσότερο ως παράγοντας που επηρεάζει τις μακροπρόθεσμες δημογραφικές τάσεις. Η περιορισμένη πρόσβαση σε προσιτή στέγαση καθυστερεί τη δημιουργία νέων νοικοκυριών, ιδίως μεταξύ των νεότερων γενεών. Πολλοί νεαροί ενήλικες τελικά παραμένουν στην κατοικία των γονέων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι θα επιθυμούσαν, ενώ άλλοι αναβάλλουν ή επανεξετάζουν την απόφαση δημιουργίας οικογένειας.

Αυτό έχει ευρύτερες μακροοικονομικές επιπτώσεις. Η συρρίκνωση και η γήρανση του πληθυσμού μειώνουν το μέγεθος του εργατικού δυναμικού, επιβαρύνουν το μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό δυναμικό και αυξάνουν την πίεση στα δημόσια οικονομικά. Υπό την έννοια αυτή, η οικονομική προσιτότητα της στέγασης αλληλεπιδρά άμεσα με τη δημογραφική βιωσιμότητα και την οικονομική ανθεκτικότητα.

Επανερχόμαστε τώρα στο γενικότερο ερώτημα τι μπορούν να κάνουν οι κεντρικές τράπεζες σε ένα τέτοιο περιβάλλον.

Παραδοσιακά, η διαχείριση της οικονομικής προσιτότητας της στέγασης δεν αποτελεί άμεση αρμοδιότητα των κεντρικών τραπεζών. Πρωταρχική αποστολή τους είναι η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, συμβάλλοντας παράλληλα στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ωστόσο, καθώς η στέγαση επηρεάζει όλο και περισσότερο την ευρύτερη οικονομία, οι κεντρικές τράπεζες δεν έχουν πλέον την πολυτέλεια να παραμένουν εντελώς αδρανείς.

Μια βασική πρόκληση είναι ότι όταν η ζήτηση κατοικιών προέρχεται από αγοραστές που χρηματοδοτούν την αγορά ακινήτου με ίδια κεφάλαια ή έχουν ως κίνητρο την επένδυση, η συμβατική νομισματική πολιτική καθίσταται λιγότερο αποτελεσματική. Η αύξηση των επιτοκίων μπορεί να επηρεάσει σε περιορισμένο μόνο βαθμό την εν λόγω ζήτηση, ενώ ενδέχεται να προκαλέσει επιβράδυνση στην ευρύτερη οικονομία.

Αυτό εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη μετάδοση της πολιτικής. Εάν οι μεταβολές των επιτοκίων δεν επηρεάζουν σημαντικά τη ζήτηση κατοικιών, ίσως χρειάζεται να εξεταστούν πρόσθετα εργαλεία ή συμπληρωματικές πολιτικές.

Από τη σκοπιά της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, η μακροπροληπτική πολιτική μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Αν και πρωταρχικός σκοπός της είναι ο μετριασμός των συστημικών κινδύνων και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα, ο κατάλληλος σχεδιασμός των μακροπροληπτικών μέτρων μπορεί επίσης να στηρίξει την οικονομική προσιτότητα της στέγασης με κοινωνικά ισορροπημένο τρόπο.

Ειδικότερα, τα μακροπροληπτικά μέτρα για τη δανειακή επιβάρυνση που εφαρμόζονται σε επίπεδο δανειολήπτη – όπως η επιβολή ορίων στον δείκτη δανείου προς αξία (LTV) και τον δείκτη εξυπηρέτησης δανείου προς εισόδημα (DSTI) – αποσκοπούν στη διατήρηση συνετών πιστοδοτικών κριτηρίων και στην αποφυγή της υπερβολικής δανειακής επιβάρυνσης των νοικοκυριών.

Ταυτόχρονα, η διαμόρφωση των ορίων μπορεί να ενσωματώνει και ευρύτερες κοινωνικές παραμέτρους. Η πρόβλεψη πιο διευκολυντικών συνθηκών για τους δανειολήπτες που είναι αγοραστές για πρώτη φορά μπορεί να στηρίξει την πρόσβασή τους σε ιδιόκτητη κατοικία, ενώ η επιβολή αυστηρότερων ορίων για τη δεύτερη ή την επενδυτική κατοικία μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της κερδοσκοπικής ζήτησης και της απόκτησης οικιστικών ακινήτων με σκοπό την εκμίσθωση.

Επίσης, υπάρχει περιθώριο για στοχευμένη ευελιξία. Προσεκτικά σχεδιασμένες εξαιρέσεις σε συγκεκριμένες κατηγορίες – όπως προγράμματα κοινωνικής κατοικίας ή εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης – μπορούν να συμβάλουν ώστε η μακροπροληπτική πολιτική να συμβαδίζει με ευρύτερους στόχους της δημόσιας πολιτικής χωρίς να υπονομεύεται η χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Επιπλέον, τα μέτρα σε επίπεδο κεφαλαιακών απαιτήσεων, μεταξύ των οποίων το αντικυκλικό κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας ή τα τομεακά αποθέματα ασφαλείας συστημικού κινδύνου, δύνανται να περιορίσουν την υπερβολική πιστωτική επέκταση στον τομέα της στεγαστικής πίστης στη φάση του πιστωτικού κύκλου όπου οι αυξήσεις των τιμών των ακινήτων οφείλονται όλο και περισσότερο στη μόχλευση. Μέσω της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα και της αποθάρρυνσης της ανάληψης υπέρμετρων κινδύνων, τα εργαλεία αυτά μπορούν να συμβάλουν σε μια πιο βιώσιμη πορεία της αγοράς κατοικίας διαχρονικά.

Πέραν της μακροπροληπτικής πολιτικής, η προώθηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων είναι υψίστης σημασίας. Μέσω της εμβάθυνσης των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών και της διεύρυνσης των εναλλακτικών επενδυτικών ευκαιριών, θα μπορούσε να περιοριστεί σταδιακά η διαρθρωτική προτίμηση για την ακίνητη περιουσία ως μέσο αποθεματοποίησης πλούτου, αμβλύνοντας έτσι τις επίμονες πιέσεις στις αγορές κατοικίας από την πλευρά της ζήτησης.

Τέλος, η αυξημένη διαφάνεια και οι ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας έναντι της χρήσης αδήλωτων κεφαλαίων στις αγοραπωλησίες ακινήτων μπορούν να συμβάλουν στην υγιέστερη λειτουργία της αγοράς και στον περιορισμό των πιέσεων από την πλευρά της ζήτησης που δεν δικαιολογούνται από τα θεμελιώδη μεγέθη.

Συγχρόνως, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι κεντρικές τράπεζες δεν δύνανται να λύσουν το πρόβλημα αυτό από μόνες τους. Η οικονομική προσιτότητα της στέγασης ουσιαστικά διαμορφώνεται από τις συνθήκες στην πλευρά της προσφοράς, από τη δημοσιονομική πολιτική και από διαρθρωτικούς παράγοντες. Η αύξηση της προσφοράς κατοικιών, η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των πολεοδομικών και χωροταξικών διαδικασιών και η καλύτερη αξιοποίηση του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της λύσης του προβλήματος.

Εξάλλου, το στεγαστικό ζήτημα δεν έχει να κάνει αποκλειστικά και μόνον με τιμές, αγορές ή εργαλεία πολιτικής, αλλά κυρίως με το κατά πόσον οι οικονομίες μας παρέχουν στην επόμενη γενιά μια αξιόπιστη προοπτική για το μέλλον. Αν η πρόσβαση σε προσιτή στέγη γίνεται όλο και πιο αβέβαιη, οι συνέπειες εκτείνονται πέρα από την αγορά κατοικιών. Επηρεάζουν την παραγωγικότητα, την κοινωνική συνοχή και τις αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας.

Ως εκ τούτου, ο ρόλος των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των κεντρικών τραπεζών, δεν είναι να επιλύσουν το στεγαστικό ζήτημα μεμονωμένα, αλλά να διασφαλίσουν ότι οι πολιτικές τους δεν έχουν ως παρενέργεια την ενίσχυση αυτών των ανισορροπιών και, όπου αυτό είναι εφικτό, να συμβάλουν σε μια πιο ισορροπημένη κατανομή των πόρων.

Εν τέλει, μια βιώσιμη οικονομία εξαρτάται όχι μόνο από τη σταθερότητα των τιμών, αλλά και από το αν εμπνέει σε αυτούς που θα διαμορφώσουν το μέλλον της μια αίσθηση σιγουριάς και ύπαρξης ευκαιριών.

Σας ευχαριστώ.

«Υπέρ» της τρίτης κατά σειρά ανανέωση της θητείας του κ. Στουρνάρα τάχθηκε η ΝΔ. Καταψήφισαν ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Νέα Αριστερά, Ελληνική Λύση και Πλεύση Ελευθερίας ενώ με το «παρών» για λόγους αρχής τοποθετήθηκαν το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ και το ΚΚΕ.

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πειρρακάκης σχολιάζοντας το «παρών» με το οποίο τάχθηκε το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ είπε πως αυτό «δεν αντανακλά την αξία του κ. Στουρνάρα ως διοικητή της ΤτΕ. Αντανακλά την πολιτική αμηχανία του».

Η αναφορά αυτή του κ. Πιερρακάκη έγινε καθώς από την πρωτολογία του εισηγητή του ΠΑΣΟΚ Πάρι Κουκουλόπουλου είχε διαφανεί ότι θα έδινε θετική γνωμοδότησή, κατά την πρόοδο της συζήτησης ανέφερε ότι «τοποθετούμεθα με το ”παρών” για λόγους αρχής και θέσεων που έχουμε για περιορισμένη διάρκεια θητειών, ανεξαρτήτως με την αποτίμηση της θητείας του κ. Στουρνάρα που είναι σαφώς θετική, με την συμπεριφορά και την στάση που είχε σε ιστορικά κομβικά σημεία για τη χώρα και την παραμονής μας στην ευρωζώνη».

Από την πλευρά του, ο κ. Στουρνάρας σχολίασε την κριτική των κομμάτων που δεν στήριξαν την ανανέωση της θητείας του, λέγοντας ότι αν δεν ήταν ανεξάρτητος, δεν θα βρισκόταν ενώπιον της Επιτροπής.

Οι προοπτικές για τον πληθωρισμό επιδεινώνονται όσο δεν επιτυγχάνεται ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ενώ οι καταναλωτές θα αρχίσουν κάποια στιγμή να αναρωτιούνται αν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής εννοούν όσα λένε όταν δηλώνουν έτοιμοι να αντιδράσουν, δήλωσε ο Γιάννης Στουρνάρας από τη Λευκωσία της Κύπρου, όπου συμμετέχει σε συνάντηση Ευρωπαίων υπουργών Οικονομικών.

«Μια αύξηση επιτοκίων έχει κόστος — για τους πολίτες, για την απασχόληση — και γι’ αυτό εύχομαι να μη χρειαζόταν να το κάνουμε. Όμως, αν η κατάσταση συνεχιστεί και δεν δράσουμε, τότε θα υπάρξει πρόβλημα», δήλωσε ο Γ. Στουρνάρας όπως αναφέρει το Bloomberg. «Για την αξιοπιστία της ΕΚΤ και της λειτουργίας αντίδρασής μας, πιθανότατα θα χρειαστεί να αυξήσουμε τα επιτόκια τον Ιούνιο».

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής είχαν ήδη συζητήσει την αύξηση του κόστους δανεισμού στην τελευταία τους συνεδρίαση. Έκτοτε έχουν αφήσει ελάχιστα περιθώρια αμφιβολίας ότι μια τέτοια κίνηση θα είναι αναπόφευκτη εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν αποκλεισμένα, οι τιμές του πετρελαίου διατηρηθούν σε υψηλά επίπεδα και η σταθερότητα των τιμών στην ευρωζώνη των 21 κρατών τεθεί υπό απειλή.

«Αν υπάρξει συμφωνία, μπορεί να δούμε τις τιμές της ενέργειας να υποχωρούν πολύ, πολύ γρήγορα και τότε τα επιτόκια ίσως μπορέσουν να παραμείνουν εκεί όπου βρίσκονται», είπε ο κ. Στουρνάρας. «Όμως χωρίς συμφωνία, ενδέχεται να περάσουν σε ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο και ο πληθωρισμός να επιταχυνθεί περισσότερο».

Τον Μάρτιο, η ΕΚΤ προέβλεψε ότι ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη θα διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στο 2,6% φέτος. Η πρόβλεψη αυτή πιθανότατα θα αναθεωρηθεί προς τα πάνω τον Ιούνιο, δήλωσε σε ξεχωριστή συνέντευξη το μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ Αλεξάντερ Ντεμάρκο, επισημαίνοντας παράλληλα ενδείξεις επιβράδυνσης της οικονομικής ανάπτυξης.

Η οικονομική δραστηριότητα αυξήθηκε μόλις κατά 0,1% το πρώτο τρίμηνο, ενώ πρόσφατη έρευνα μεταξύ διευθυντών προμηθειών έδειξε συρρίκνωση της δραστηριότητας.

«Έχω την αίσθηση ότι ο πληθωρισμός παραμένει επίμονος», δήλωσε ο Γ. Στουρνάρας, εκφράζοντας ανησυχίες ότι οι προσδοκίες μπορεί να αποσταθεροποιηθούν. «Το γεγονός ότι ο PMI είναι τόσο αδύναμος δεν θα μας βοηθήσει ιδιαίτερα. Υπάρχουν πάρα πολλές ακαμψίες στην οικονομία».

Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι μνήμες από το προηγούμενο σοκ πληθωρισμού αποτελούν βάρος που ίσως αναγκάσει την ΕΚΤ να παρέμβει. «Όλοι θα αναρωτηθούν αν διαθέτουμε πραγματικά έναν μηχανισμό αντίδρασης ή αν πρόκειται απλώς για μια θεωρία που δεν εφαρμόζεται ποτέ», δήλωσε ακόμη. «Οι επόμενες τρεις εβδομάδες θα είναι εξαιρετικά κρίσιμες, καθώς θα εξετάζουμε τις δευτερογενείς επιπτώσεις».

Μιλώντας στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, σε συνέντευξη με τον ανταποκριτή της Frankfurter Allgemeine Zeitung, Christian Shubert, ο επικεφαλής της ελληνικής κεντρικής τράπεζας εστίασε στις προκλήσεις που δημιουργεί το νέο ενεργειακό σοκ και στις δυνατότητες αντίδρασης της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Αναφερόμενος στην πορεία της νομισματικής πολιτικής, ο κ. Στουρνάρας εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς τη διάρκεια της κρίσης, σημειώνοντας ότι η ΕΚΤ εξακολουθεί να κινείται κοντά στο βασικό της σενάριο, με τα δεδομένα για τα επιτόκια να επανεξετάζονται άμεσα στη Φρανκφούρτη. Παρά την αισιοδοξία που καταγράφεται στις αγορές, υπογράμμισε ότι οι πολιτικοί αναλυτές εμφανίζονται πιο συγκρατημένοι, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο θετικότερων εξελίξεων σε περίπτωση ταχείας αποκλιμάκωσης.

Ξεκαθάρισε, πάντως, ότι η ΕΚΤ είναι έτοιμη να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα εάν οι συνθήκες επιδεινωθούν, προκειμένου να επαναφέρει τον πληθωρισμό στον στόχο του 2%, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να αποφευχθεί ύφεση ή διαταραχή της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Η αναφορά του στο 2022 λειτούργησε ως υπενθύμιση των κινδύνων από καθυστερημένες αντιδράσεις, αν και υπερασπίστηκε τη συνολική στρατηγική της ΕΚΤ, τονίζοντας ότι τελικά επιτεύχθηκε μια «ήπια προσγείωση» της οικονομίας.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών, χαρακτηρίζοντάς την ως θεμελιώδη προϋπόθεση για την αποτελεσματική άσκηση νομισματικής πολιτικής. Όπως σημείωσε, η υψηλή αποδοχή του ευρώ – που φτάνει το 82% μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτών – αντανακλά ουσιαστικά την εμπιστοσύνη προς την ΕΚΤ και το ευρωσύστημα.

Παράλληλα, περιέγραψε την Ευρώπη ως «όαση δημοκρατίας», επισημαίνοντας ότι, παρά τις αδυναμίες όπως η ελλιπής τραπεζική ένωση και η καθυστέρηση στην ένωση κεφαλαιαγορών, τα οφέλη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης παραμένουν αδιαμφισβήτητα. Στο πλαίσιο αυτό, τόνισε ότι η απάντηση στις σημερινές προκλήσεις είναι περισσότερη και όχι λιγότερη Ευρώπη, με στενότερη συνεργασία και εμβάθυνση των θεσμών.

Αναφορά έγινε και στην πρόοδο που έχει επιτευχθεί στον τομέα της τραπεζικής ένωσης, ιδίως σε ό,τι αφορά τη δημιουργία κοινού ταμείου εγγύησης καταθέσεων, καθώς και στην επιτυχία του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF), ιδιαίτερα για τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου.

Σε ό,τι αφορά την ελληνική οικονομία, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας εμφανίστηκε θετικός, τονίζοντας ότι η Ελλάδα καταγράφει καλή πορεία, ενώ για ζητήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο της επικαιρότητας, υπογράμμισε την ανάγκη να αφεθεί η Δικαιοσύνη να επιτελέσει το έργο της.

Τέλος, ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο ψηφιακό ευρώ, επισημαίνοντας ότι η ΕΚΤ είναι τεχνικά έτοιμη για την υλοποίησή του και ότι πλέον η απόφαση εναπόκειται στους πολιτικούς. Όπως σημείωσε, το ψηφιακό νόμισμα θα μπορούσε να επιλύσει σημαντικά ζητήματα και να διασφαλίσει ότι το δημόσιο χρήμα δεν θα υποκατασταθεί από ιδιωτικές μορφές πληρωμών, ενισχύοντας τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Συνολικά, το μήνυμα του κ. Στουρνάρα ήταν σαφές: η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει την ενότητά της και να αξιοποιήσει τα θεσμικά της εργαλεία, προκειμένου να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις προκλήσεις μιας περιόδου αυξημένης αβεβαιότητας.

Η απόφαση έρχεται ενόψει της λήξης της θητείας του Διοικητή Γιάννη Στουρνάρα στις 26 Ιουνίου 2026 και σύμφωνα με όσα προβλέπονται στο Καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος: δηλαδή, αφού προηγήθηκε η κυβερνητική πρόταση, σύγκληση του Γενικού Συμβούλιο της Τράπεζας και κατάθεση πρότασης προς το Υπουργικό Συμβούλιο.

Υπενθυμίζεται ότι προ πενθημέρου με τον Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, συναντήθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης. Ακολούθως, σε σχετική ανακοίνωση ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, ανέφερε ότι η «κυβέρνηση, λαμβάνοντας υπόψη την ανεξαρτησία και το Καταστατικό της Τράπεζας της Ελλάδος, προτείνει την ανανέωση της θητείας του νυν Διοικητή, Γιάννη Στουρνάρα».

Η τρίτη θητεία

Θα πρόκειται για την τρίτη θητεία του στη Διοίκηση της κεντρικής τράπεζας, την οποία εφόσον την εξαντλήσει, θα τον καταστήσει έναν από τους μακροβιότερους κεντρικούς τραπεζίτες, καθώς θα έχει συμπληρώσει δεκαοκτώ συναπτά έτη. Υπενθυμίζεται ότι η κάθε θητεία έχει εξαετή διάρκεια.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τυπικά η νέα θητεία του κεντρικού τραπεζίτη ισχύει από το φθινόπωρο και συνεπώς μια άλλη κυβέρνηση θα μπορούσε να αλλάξει την απόφαση. Ωστόσο, στο Μέγαρο Μαξίμου εκτιμούν πως δεν υπάρχει καμία περίπτωση να μην είναι Διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος ο Γιάννης Στουρνάρας.

Η δήλωση Στουρνάρα

Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας προέβη στην ακόλουθη δήλωση, σε συνέχεια της ανακοίνωσης του Κυβερνητικού Εκπροσώπου.

«Η πρόταση του Πρωθυπουργού και της Κυβέρνησης για τρίτη, συνεχόμενη θητεία μου στη θέση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος αποτελεί τη μεγαλύτερη τιμή για μένα και έκφραση εμπιστοσύνης στο πρόσωπό μου.

Θέλω να διαβεβαιώσω ότι θα παραμείνω προσηλωμένος στη βασική αποστολή αυτού του σημαντικού θεσμού, που το 2028 συμπληρώνει εκατό χρόνια ζωής, έχοντας διαδραματίσει πρωτεύοντα και δημιουργικό ρόλο στις οικονομικές εξελίξεις, δηλαδή στη διασφάλιση της νομισματικής σταθερότητας και της ευστάθειας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας προς όφελος της χώρας και των Ελλήνων πολιτών».

Επίσης, προτείνει την επανεξετέταση της φορολογίας και των φοροαπαλλαγών, τονίζοντας ότι «θα πρέπει να δούμε αν είναι σκόπιμο να υπάρχουν ακόμη όσες δόθηκαν στη διάρκεια του covid».

Για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής προτείνει περισσότερες ηλεκτρονικές συναλλαγές και περισσότερους ελέγχους στην υγεία, στα καύσιμα, στον τομέα της οικοδομής και στα ελεύθερα επαγγέλματα, σημειώνοντας ότι το κενό ΦΠΑ έχει μειωθεί σημαντικά.

Θεωρεί παράλληλα ότι οι τράπεζες θα πρέπει να προετοιμαστούν για μεγαλύτερο ανταγωνισμό και να αυξήσουν τα επιτόκια καταθέσεων.

Αναφερόμενος στην οικονομία, ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι «το 2025 ήταν ένα από τα καλύτερα οικονομικά έτη για την ελληνική οικονομία, ωστόσο φέτος τα πράγματα δεν αναμένεται να είναι τόσο καλά λόγω της κλιμάκωσης της κρίσης στη Μέση Ανατολή». Είπε ακόμη ότι «το σημαντικότερο άυλο κεφάλαιο της οικονομία είναι η πολιτική σταθερότητα».

Επιπλέον, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος είπε ότι με το σενάριο που έχουμε, το οποίο υποθέτει ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα, η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 1,9%, χαμηλότερα από το 2,1% του 2025.

Σχετικά με την ανεργία ανέφερε ότι σύμφωνα με τις εκτιμήσεις θα διαμορφωθεί στο 8,2% ενώ το πρωτογενές πλεόνασμα στο 3,2% του ΑΕΠ.

«Δεν διολισθαίνουμε» σημείωσε «αλλά κινούμαστε προς τα πάνω με πολύ αργό ρυθμό και για να επιταχυνθεί αυτό, απαιτείται ένας συνδυασμός περισσότερων επενδύσεων και περισσότερης ανάπτυξης».

Ο κ. Στουρνάρας χαρακτήρισε τις επενδύσεις «ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας», επισημαίνοντας παράλληλα ότι συνολικά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ βελτιώνεται, στόχος είναι όμως να αυξηθεί ακόμη ταχύτερα.

Για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, ο κ. Στουρνάρας ανέφερε ότι «ένα από τα θετικά που βγήκε από τον ΟΠΕΚΕΠΕ είναι η σύγκριση της ελληνικής γεωργίας, με τη γεωργία άλλων χωρών, οι οποίες δεν έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα», ενώ έφερε ως παράδειγμα την Ολλανδία που είναι πέντε φορές ποιο παραγωγική, λόγω των θερμοκηπίων, τα οποία «εμείς αρνούμαστε να βάλουμε».

Τέλος, σχετικά με το «μαύρο χρήμα» σημείωσε ότι έχει ήδη μειωθεί πολύ μέσω των καρτών και των ψηφιακών συναλλαγών ενώ πρόσθεσε, ότι η παραοικονομία εκτιμάται στα 20 με 21% του ΑΕΠ όταν στην υπόλοιπη Ευρώπη είναι ο μέσος όρος γύρω στα 15 με 16%.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες αντιστέκονται τόσο στην τραπεζική ένωση όσο και στην ένωση κεφαλαιαγορών. «Μέσα σε διάστημα λίγων μηνών, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν λάβει περισσότερες από μία προειδοποιήσεις ότι οι θεσμικές αλλαγές είναι επιτακτικές», δήλωσε ο Στουρνάρας, ο οποίος είναι και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Επιπλέον, πρότεινε μεταρρυθμίσεις, που αφορούν τόσο στην έκδοση κοινού χρέους όσο και τη συλλογική χρηματοδότηση έργων που έχουν αντίκτυπο σε όλες τις χώρες. «Στόχος μας πρέπει να είναι η έκδοση κοινού χρέους για την επίτευξη σαφώς καθορισμένων κοινών ευρωπαϊκών στόχων υψηλής σημασίας, όπως η ενίσχυση της άμυνας, της πράσινης ενέργειας και των στρατηγικών επενδύσεων», δήλωσε ο κ. Στουρνάρας.

Συνέχισε να κρούει, πάντως, το καμπανάκι του κινδύνου, καθώς τόνισε πως σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης, η Ευρωζώνη θα αντιμετωπίσει υψηλότερο πληθωρισμό και χαμηλότερη ανάπτυξη. Φυσικά, η Ελλάδα έχει τρόπον τινά εξάρτηση από την κατάσταση που βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Γιάννης Στουρνάρας: Ανθεκτική η ελληνική Οικονομία

Ο Γιάννης Στουρνάρας μίλησε, λοιπόν, σε εκδήλωση της Αμερικανικής Ελληνικής Εκπαιδευτικής Προοδευτικής Ένωσης (AHEPA) στη Φρανκφούρτη. Σε ό,τι αφορά, εξάλλου, την ελληνική οικονομία, τόνισε πως «οι προοπτικές της παραμένουν θετικές, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση και ότι οι τιμές ενέργειας θα αποκλιμακωθούν. Η ανάπτυξη αναμένεται να παραμείνει πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Η ανθεκτικότητα της οικονομίας», υπογράμμισε, «βασίζεται σε ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη: υγιή δημόσια οικονομικά, αύξηση επενδύσεων, βελτίωση της αγοράς εργασίας και ενίσχυση των εξαγωγών».

Μάλιστα, συνεχίζοντας για την κατάσταση της Ελλάδας, εξήγησε πως «έχει μετατοπίσει την προσοχή της από την ανάκαμψη στη στρατηγική επιτάχυνση, με βασικό στόχο τη σύγκλιση με την Ευρωζώνη». Όπως σημείωσε, αυτό απαιτεί κάλυψη του επενδυτικού κενού, ενίσχυση της παραγωγικότητας μέσω νέων τεχνολογιών, συνέχιση μεταρρυθμίσεων και αποτελεσματική αξιοποίηση εγχώριων και ευρωπαϊκών πόρων, καθώς και ξένων επενδύσεων.

Ειδικότερα, ανέφερε ότι η μακροοικονομική, δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα πρέπει να παραμείνουν βασικοί πυλώνες της οικονομικής στρατηγικής, ενώ κρίσιμη είναι και η ενίσχυση των επενδύσεων. Παράλληλα, τόνισε ότι η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ως ευκαιρίες ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας.

Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, όπως σημείωσε, η Ελλάδα μπορεί όχι μόνο να διατηρήσει την ανάκαμψη, αλλά και να περάσει σε μια φάση υψηλότερων επενδύσεων, αυξημένης παραγωγικότητας και ισχυρότερης οικονομικής ανθεκτικότητας. Αναφέρθηκε, δε, στις προοπτικές της Οικονομίας, ωστόσο τόνισε ως προαπαιτούμενη την αποκλιμάκωση των τιμών ενέργειας, προκειμένου η ανάπτυξη να κινηθεί περίπου στα ίδια επίπεδα με πέρυσι (2,1%), παραμένοντας πάνω από το μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Κλείνοντας, έκανε αναδρομή στην πορεία προς την ελληνική κρίση και στα διδάγματα των μνημονίων, επισημαίνοντας ότι η εμπειρία αυτή παραμένει επίκαιρη. Όπως τόνισε, περίοδοι συγκρούσεων, όπως αυτή στη Μέση Ανατολή, προκαλούν δημοσιονομικές πιέσεις, ενεργειακές αναταράξεις και αυξημένη αβεβαιότητα, καθιστώντας αναγκαία την ορθή δημοσιονομική διακυβέρνηση και τον συντονισμένο χειρισμό κρίσεων.

Συνέντευξη στο POLITICO παραχώρησε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, Γιάννης Στουρνάρας εξηγώντας, μεταξύ άλλων, γιατί τα ευρωομόλογα έχουν πλέον καταστεί απαραίτητα για την Ευρώπη.

Για την πορεία εξάλλου της νομισματικής πολιτικής, ο διοικητής της ΤτΕ αναγνώρισε ότι οι κίνδυνοι για την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό φαίνονται σε γενικές γραμμές αμφίπλευροι, σημειώνοντας ότι συνολικά υπάρχει μια "ελαφρώς μεγαλύτερη" πιθανότητα η επόμενη κίνηση της ΕΚΤ να είναι μείωση των επιτοκίων, παρά αύξηση.

Ολόκληρη η συνέντευξη στο Politico: 

Ο Γιάννης Στουρνάρας έκανε εκστρατεία για τα ευρωομόλογα πολύ πριν αυτά γίνουν της μόδας. Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος στρέφεται τώρα στο πιο δύσκολο κοινό: τη γερμανική κυβέρνηση, σημειώνεται στο άρθρο.

Στη συνέντευξή του ο κ. Στουρνάρας αναφέρει ότι "τα επιχειρήματα είναι υπέρ του. Οι αλλεπάλληλες κρίσεις είχαν ως αποτέλεσμα τη μεγάλη αύξηση του δημόσιου χρέους των χωρών της ΕΕ, περιορίζοντας τη δυνατότητα των κρατικών προϋπολογισμών να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που προέρχονται από τους εμπορικούς δασμούς των ΗΠΑ, τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τις απειλές της Κίνας να περιορίσει τις εξαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών.

Χωρίς κοινά ομόλογα για τη χρηματοδότηση της άμυνας, της πράσινης μετάβασης και των στρατηγικών επενδύσεων, η οικονομία της ΕΕ δεν θα μπορεί να είναι ανταγωνιστική στην παγκόσμια σκηνή. Ακόμα σημαντικότερο, ο κ. Στουρνάρας έχει με το μέρος του τη γερμανική και την ολλανδική κεντρική τράπεζα, καθώς έληξε η 15ετής διαμάχη στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) σχετικά με την ανάγκη για ένα "κοινό ευρωπαϊκό, υψηλής ρευστότητας, ασφαλές περιουσιακό στοιχείο αναφοράς για το σύνολο της ζώνης του ευρώ” – εν ολίγοις, ένα ευρωομόλογο.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ απηύθυνε έκκληση συσπείρωσης στους ηγέτες της ΕΕ που συναντήθηκαν σε άτυπη σύνοδο κορυφής στις αρχές του μήνα. Σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, ήρθε η ώρα να συμπράξουν και οι κυβερνήσεις.

"Το σημερινό διεθνές περιβάλλον αποτελεί κάλεσμα αφύπνισης προς τους Ευρωπαίους υπευθύνους χάραξης πολιτικής”, δήλωσε ο 69χρονος κεντρικός τραπεζίτης. "Η πολιτική δυναμική που δημιουργείται είναι σίγουρα ελπιδοφόρα”.

Η αισιοδοξία του προσκρούει στη συνεχιζόμενη αντίθεση του Γερμανού Καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος απέρριψε κατηγορηματικά την ιδέα στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ την περασμένη εβδομάδα.

"Ανησυχώ”, είπε ο κ. Στουρνάρας για τη συνεχιζόμενη αντίδραση της Γερμανίας. "Αλλά θα ήθελα να τους πείσω”.

Ο κ. Στουρνάρας, ο οποίος διετέλεσε υπουργός οικονομικών της Ελλάδος από το 2012 έως το 2014 και στη συνέχεια ανέλαβε Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, είναι παλαιός υποστηρικτής αυτού του μέτρου. Στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ είχε βρεθεί επί μακρόν απομονωμένος, μαζί με τον Ιταλό συνάδελφό του. Κατά την κορύφωση της κρίσης χρέους, η θέση τους συχνά αποδιδόταν στο εθνικό συμφέρον, καθώς η Ελλάδα και η Ιταλία θα επωφελούνταν δυσανάλογα από τον κοινό δανεισμό.

"Πριν από μερικά χρόνια, ήμασταν ένα, το πολύ δύο μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου που υποστηρίζαμε τα ευρωομόλογα”, υπενθύμισε ο κ. Στουρνάρας. "Τα υπόλοιπα μέλη σκέφτονταν: ‘Εσείς προέρχεστε από τον ευρωπαϊκό Νότο, οπότε είναι κατανοητό’. Αλλά πλέον έχουμε όλοι συνειδητοποιήσει πόσο σημαντικά είναι τα ευρωομόλογα”. Τώρα, ακόμη και η γερμανική κεντρική τράπεζα, de facto ηγέτης των σκεπτικιστών, έχει αλλάξει γνώμη.

Σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, το γεγονός ότι οι χώρες  του ευρωπαϊκού Νότου, που βρίσκονταν στα πρόθυρα της χρεοκοπίας πριν από μία δεκαετία, έχουν σήμερα καλές επιδόσεις έχει συμβάλει στη μεταστροφή των απόψεων. Ασφαλώς, η σιωπηρή επιδότηση του Βερολίνου προς τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες στο πλαίσιο του κοινού δανεισμού έχει μειωθεί σημαντικά. Οι διαβόητες "διαφορές αποδόσεων” (spreads), δηλ. η διαφορά του κόστους δανεισμού της Ελλάδος και της Ιταλίας έναντι της Γερμανίας κατά την έκδοση ενός δεκαετούς ομολόγου, είναι τώρα κάτω από 1 ποσοστιαία μονάδα.

Το επενδυτικό κλίμα

Το πιο ισχυρό επιχείρημα, όμως, είναι το σαφές μήνυμα των επενδυτών ότι όλη η Ευρώπη θα ωφεληθεί από την έκδοση κοινού χρέους, υποστήριξε ο κ. Στουρνάρας.

"Αν μιλήσετε με οποιονδήποτε σημαντικό διαχειριστή περιουσιακών στοιχείων, είτε στην Ευρώπη είτε στις ΗΠΑ, και τον ρωτήσετε γιατί το μεγαλύτερο μέρος του πλεονάσματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών που έχουμε στην Ευρώπη επενδύεται στο εξωτερικό, θα σας πει ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι η έλλειψη επαρκών ασφαλών περιουσιακών στοιχείων", είπε. "Είναι ακόμα σημαντικότερο από το ποσοστό απόδοσης."

Η κοινή έκδοση θα πρέπει να εξυπηρετεί "σαφώς προσδιορισμένους κοινούς ευρωπαϊκούς σκοπούς", ανέφερε ο κ. Στουρνάρας. "Έχουμε τρεις κοινές ανάγκες στην Ευρώπη που μπορούν να χρηματοδοτηθούν από κοινού: την άμυνα, την πράσινη μετάβαση και την καινοτομία."

Οι θιασώτες του κοινού δανεισμού υποστηρίζουν ότι μια υψηλότερης ρευστότητας αγορά ασφαλών περιουσιακών στοιχείων σε ευρώ θα ενισχύσει τη σχετική ελκυστικότητα της περιοχής για το παγκόσμιο κεφάλαιο, σε μια εποχή όπου η αξιοπιστία και η ελκυστικότητα των περιουσιακών στοιχείων σε δολάριο ΗΠΑ τίθενται ολοένα περισσότερο υπό επανεξέταση. Ο ανταγωνισμός με το δολάριο για το καθεστώς παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος θα μπορούσε τελικά — έστω και σταδιακά — να μειώσει το κόστος δανεισμού και επενδύσεων για τις κυβερνήσεις, τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

Ο Έλληνας κεντρικός τραπεζίτης αρνήθηκε να κάνει μια εκτίμηση του ακριβούς ποσού του νέου χρέους που θα χρειαζόταν για να αλλάξουν πραγματικά οι χρηματοπιστωτικές συνθήκες στην Ευρώπη, ανέφερε όμως ότι θα πρέπει να υπάρχουν σημαντικά ποσά τόσο βραχυπρόθεσμων όσο και μακροπρόθεσμων εκδόσεων. Το βραχυπρόθεσμο χρέος χρησιμεύει σε μεγάλο βαθμό για την προσωρινή τοποθέτηση κεφαλαίων από τους επενδυτές, ενώ το μακροπρόθεσμο χρέος συνήθως παρέχει μια τιμή αναφοράς για έργα του ιδιωτικού τομέα με μακρά περίοδο απόσβεσης, όπως τα έργα υποδομών.

Ηθικός κίνδυνος

Ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι τα ευρωομόλογα "δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τα υγιή εθνικά δημοσιονομικά πλαίσια". Ωστόσο, υποστήριξε ότι δεν χρειάζονται νέοι κανόνες ή όργανα επίβλεψης.

Ο κ. Στουρνάρας επικαλέστηκε την εμπειρία του παρελθόντος ως επιτυχημένο προηγούμενο — συγκεκριμένα το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ύψους 800 δισεκ. ευρώ που συστάθηκε μετά την πανδημία. "Κρίσιμο χαρακτηριστικό του ήταν ότι η χρηματοδότηση [από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας] συνδέθηκε με σαφώς προσδιορισμένους ευρωπαϊκούς στόχους, δεσμεύσεις με αυστηρές προθεσμίες, και όρους που προέβλεπαν την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων. Η αρχιτεκτονική αυτή συνέβαλε στην άμβλυνση του ηθικού κινδύνου, ενισχύοντας παράλληλα την αξιοπιστία στις αγορές", ανέφερε.

Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι ο ηθικός κίνδυνος δεν εξαλείφθηκε τελείως. Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση του Giuseppe Conte στην Ιταλία χρηματοδότησε με κεφάλαια του NGEU το πρόγραμμα έκπτωσης φόρου "Superbonus", το οποίο όμως εκτροχίασε τον προϋπολογισμό της χώρας, αναγκάζοντας τη διάδοχο του Conte, Giorgia Meloni, να λάβει δραστικά διορθωτικά μέτρα τα τελευταία χρόνια.

Η συζήτηση για τη χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική της Ευρώπης αποδεικνύεται φέτος πιο συναρπαστική από τις βραχυπρόθεσμες προοπτικές της νομισματικής πολιτικής. Ο κ. Στουρνάρας ανέφερε ότι "η οικονομία της ζώνης του ευρώ παραμένει σε καλό σημείο", καθώς ο πληθωρισμός προβλέπεται να συγκλίνει προς τον στόχο της ΕΚΤ για ρυθμό πληθωρισμού 2% μεσοπρόθεσμα και η οικονομική δραστηριότητα αποδεικνύεται ανθεκτική.

Αναγνώρισε ότι οι κίνδυνοι για την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό φαίνονται σε γενικές γραμμές αμφίπλευροι. Συνολικά όμως, είπε, υπάρχει μια "ελαφρώς μεγαλύτερη" πιθανότητα η επόμενη κίνηση της ΕΚΤ να είναι μείωση των επιτοκίων, παρά αύξηση.

Σε κάθε περίπτωση, είπε, δεν υπάρχει λόγος να περιμένουμε με αγωνία: "Εκτός αν ο ουρανός πέσει στο κεφάλι μας, μην περιμένετε συναρπαστικές ειδήσεις από τη Φραγκφούρτη φέτος."

Στον χαιρετισμό και την κεντρική του τοποθέτηση, ο κ. Στουρνάρας ανέδειξε τη βαθιά μεταμόρφωση των ελληνικών τραπεζών την τελευταία δεκαετία, τη σημαντική ενίσχυση της κεφαλαιακής τους θέσης και τη βελτίωση της κερδοφορίας τους, επισημαίνοντας παράλληλα τους γεωπολιτικούς, τεχνολογικούς και διαρθρωτικούς κινδύνους που εξακολουθούν να απειλούν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Η ομιλία του Γιάννη Στουρνάρα:

«Κυρίες και κύριοι,
Θα ήθελα να ευχαριστήσω το περιοδικό Economist για την πρόσκληση να απευθύνω χαιρετισμό στην εκδήλωση “The World Ahead 2026”, εδώ στην Αθήνα. Σε μια χρονιά που η ανθεκτικότητα σε οικονομικούς και γεωπολιτικούς κινδύνους θα δοκιμαστεί, επιτρέψτε μου να κάνω μια σύντομη αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης για τον τραπεζικό τομέα στην Ελλάδα και την Ευρώπη και στη συνέχεια να αναφερθώ στους κύριους κινδύνους και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει στο άμεσο μέλλον.

Την τελευταία δεκαετία, ο ελληνικός τραπεζικός τομέας έχει αναδιαρθρωθεί ριζικά καθώς η κερδοφορία, η ρευστότητα, η ποιότητα χαρτοφυλακίου και η κεφαλαιακή θέση των ελληνικών τραπεζών έχουν βελτιωθεί σημαντικά με φόντο την ανάκαμψη των μακροοικονομικών μεγεθών της Ελλάδας, τις θετικές δημοσιονομικές εξελίξεις και τις ομαλές χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Στην πράξη, ένα από τα σημαντικότερα διδάγματα από την περίπτωση της Ελλάδας είναι ότι υπάρχει ισχυρή αλληλεπίδραση μεταξύ της ανάκαμψης της οικονομίας, της βελτίωσης της δημοσιονομικής κατάστασης και της θετικής πορείας του τραπεζικού τομέα μέσω ενός κύκλου ενάρετης ανατροφοδότησης.

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν ουσιαστικά ολοκληρώσει την εξυγίανση των ισολογισμών τους. Από τον Μάρτιο του 2016 – όταν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έφθασαν στο υψηλότερό τους επίπεδο – το απόθεμα των “κόκκινων” δανείων έχει μειωθεί συνολικά κατά 95%. Βασικός παράγοντας αυτής της μείωσης ήταν η δημιουργία του προγράμματος κρατικών εγγυήσεων “Ηρακλής”, το οποίο διευκόλυνε μεγάλης κλίμακας τιτλοποιήσεις μη εξυπηρετούμενων δανείων μέσω παροχής κρατικών εγγυήσεων σε ομολογίες υψηλότερης εξοφλητικής προτεραιότητας. Ως αποτέλεσμα, έως το τρίτο τρίμηνο του 2025, ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων σε επίπεδο τραπεζικού τομέα είχε μειωθεί στο 3,6%.

Οι εγχώριες συνθήκες ρευστότητας παραμένουν ευνοϊκές, αντανακλώντας τη σημαντική αύξηση των καταθέσεων και τη σταθερή πρόσβαση στις αγορές. Οι καταθέσεις συνεχίζουν να αυξάνονται, ενώ όλες οι τράπεζες απολαμβάνουν απρόσκοπτη πρόσβαση στη διατραπεζική αγορά, διασφαλίζοντας έτσι την ομαλή ροή χρηματοδότησης προς την πραγματική οικονομία.

Η κερδοφορία του τραπεζικού τομέα παραμένει ικανοποιητική και τροφοδοτείται, μεταξύ άλλων, από την πιστωτική επέκταση και την υψηλή λειτουργική αποτελεσματικότητα. Αναφορικά με την πιστωτική επέκταση προέρχεται κυρίως από δάνεια προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων, για τη χρηματοδότηση έργων που σχετίζονται με το Ταμείο Ανάκαμψης. Το χαμηλότερο κόστος πιστωτικού κινδύνου και ο χαμηλός δείκτης κόστους προς έσοδα έχουν επίσης στηρίξει την κερδοφορία. Συνολικά, η αποδοτικότητα ιδίων κεφαλαίων σε ολόκληρο τον τραπεζικό τομέα έχει ενισχυθεί, φτάνοντας σε διψήφιο επίπεδο, περίπου στο 12%.

Οι τράπεζες έχουν επίσης λάβει μέτρα για τη διαφοροποίηση των πηγών εσόδων τους και την επέκταση της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας πέρα από την εγχώρια πιστωτική επέκταση. Πρόσφατα παραδείγματα περιλαμβάνουν τις εξαγορές της Ελληνικής Τράπεζας και της AstroBank στην Κύπρο από την Eurobank και την Alpha Bank αντίστοιχα, καθώς και τις εξαγορές της Εθνικής Ασφαλιστικής και της Eurolife από την Τράπεζα Πειραιώς και την Eurobank, αντίστοιχα.

Επιπλέον, η Alpha Bank έχει συνάψει στρατηγική συνεργασία με την UniCredit στη Ρουμανία, ενώ η UniCredit έχει επίσης αποκτήσει μερίδιο περίπου 30% στην Alpha Bank. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η CrediaBank έχει καταλήξει σε συμφωνία για την εξαγορά της θυγατρικής της τράπεζας HSBC στη Μάλτα.

Όλες αυτές οι συναλλαγές αναδεικνύουν τη μεγαλύτερη εξωστρέφεια που διακρίνει το επιχειρηματικό μοντέλο των ελληνικών τραπεζών και τη μεγαλύτερη περιφερειακή ενοποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η αυξημένη κερδοφορία και οι ενέργειες ενίσχυσης των κεφαλαίων έχουν βελτιώσει την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών. Ο Συνολικός Δείκτης Κεφαλαίου ανέρχεται σήμερα σε περίπου 20%, σημαντικά υψηλότερα από τις κανονιστικές απαιτήσεις, ενισχύοντας έτσι την ανθεκτικότητά τους.

Η βελτίωση αυτή αντικατοπτρίζεται στις εποπτικές αξιολογήσεις και την εμπιστοσύνη της αγοράς. Κανένα ελληνικό σημαντικό ίδρυμα δεν κατατάσσεται πλέον στην κατώτερη και πιο επικίνδυνη κατηγορία της εποπτικής αξιολόγησης, σηματοδοτώντας σαφή μετάβαση από μια προσέγγιση διαχείρισης κρίσης στην επάνοδο στην κανονικότητα όσον αφορά την άσκηση του εποπτικού έργου. Αυτό επέτρεψε τη διανομή μερισμάτων το 2024, για πρώτη φορά εδώ και 15 χρόνια.

Τέλος, η εξυγίανση του ισολογισμού των λιγότερο σημαντικών ιδρυμάτων έχει ενισχύσει τον εγχώριο ανταγωνισμό. Η ανακεφαλαιοποίηση της CrediaBank, μετά την απορρόφηση της Παγκρήτιας, μαζί με τις τιτλοποιήσεις μη εξυπηρετούμενων δανείων στο πλαίσιο του προγράμματος κρατικών εγγυήσεων “Ηρακλής”, έχει ουσιαστικά δημιουργήσει έναν «πέμπτο πόλο» μικρότερων μεν, υγιών δε τραπεζών, που δραστηριοποιούνται παράλληλα με τα σημαντικά ιδρύματα.

Συνολικά, ο ελληνικός τραπεζικός τομέας βρίσκεται πλέον σε πολύ ισχυρότερη θέση για να υποστηρίξει την οικονομική ανάπτυξη και να απορροφήσει πιθανούς κραδασμούς. Η ενισχυμένη ανθεκτικότητα (που επιβεβαιώνεται από τα αποτελέσματα της πρόσφατης πανευρωπαϊκής άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων), η βελτιωμένη πρόσβαση στην αγορά και η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, παρέχουν σταθερά θεμέλια ενόψει του 2026, κάτι που είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην τρέχουσα συγκυρία που χαρακτηρίζεται από υψηλή αβεβαιότητα.

Η βελτίωση που παρατηρήθηκε στην Ελλάδα αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη ενίσχυση των μεγεθών του ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα. Από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και μετά, οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν σταδιακά ανακτήσει την ανθεκτικότητά τους.

Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία:

• Τα κεφαλαιακά αποθέματα σε ολόκληρο τον τραπεζικό τομέα της ΕΕ έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία έτη. Ενώ ο Συνολικός Δείκτης Κεφαλαίου ανερχόταν σε μόλις 13% τον Δεκέμβριο του 2009, έφτασε το 20,4% μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025, υποστηριζόμενος από ισχυρή κερδοφορία και διάφορες ενέργειες ενίσχυσης της κεφαλαιακής επάρκειας.
• Η ποιότητα του ενεργητικού έχει βελτιωθεί σημαντικά, κάτι το οποίο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της τελευταίας δεκαετίας. Ο μέσος δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων μειώθηκε από σχεδόν 7% το 2016 σε μόλις 1,8% τον Σεπτέμβριο του 2025.
• Η κερδοφορία έχει επίσης ανακάμψει, μετά από μια μακρά και παρατεταμένη περίοδο χαμηλών αποδόσεων. Μετά από χρόνια οριακών αποδόσεων, οι τράπεζες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) κατέγραψαν μέση αποδοτικότητα ιδίων κεφαλαίων 10,7% το εννεάμηνο του 2025, υποστηρίζοντας με τον τρόπο αυτό την εσωτερική δημιουργία κεφαλαίου.

Παρά τα ισχυρότερα θεμελιώδη μεγέθη για τις ευρωπαϊκές και τις ελληνικές τράπεζες, οι προοπτικές για το 2026 εξακολουθούν να εγκυμονούν σημαντικούς καθοδικούς κινδύνους. Αυτοί οι κίνδυνοι προέρχονται κυρίως από εξωγενείς και διαρθρωτικούς παράγοντες.

• Ο γεωπολιτικός κίνδυνος εξακολουθεί να αποτελεί την κυρίαρχη πηγή αβεβαιότητας για τις τράπεζες. Οι συνεχιζόμενες πολεμικές συρράξεις, οι εμπορικές εντάσεις και οι δασμοί ενδέχεται να επηρεάσουν τις τράπεζες μέσω ασθενέστερων προοπτικών ανάπτυξης και αυξημένης αστάθειας στις αγορές.
• Ο κίνδυνος από κυβερνοεπιθέσεις έχει αναδειχθεί ως βασική ανησυχία για τη λειτουργική συνέχεια και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Η αυξανόμενη συχνότητα περιστατικών κυβερνοεπιθέσεων υπογραμμίζει το απαιτητικό περιβάλλον και την ανάγκη για ταχεία αποκατάσταση των συστημάτων σε περίπτωση εμφάνισης του περιστατικού. Η πλήρης συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του Κανονισμού DORA, δηλαδή τον Κανονισμό της ΕΕ για την ψηφιακή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα του χρηματοοικονομικού τομέα, και η έγκαιρη αντιμετώπιση τυχόν εναπομενουσών αδυναμιών είναι απαραίτητες, ενώ οι επενδύσεις στην ψηφιοποίηση θα επιτρέψουν στις τράπεζες να συμβαδίζουν με τις τεχνολογικές εξελίξεις και να μετριάσουν την ένταση του ανταγωνισμού, ιδίως από τις ψηφιακές τράπεζες.
• Παρόλο που η ποιότητα του ενεργητικού παραμένει ισχυρή, οι εναπομείναντες θύλακες ευπάθειας απαιτούν στενή παρακολούθηση. Ορισμένα τμήματα του επιχειρηματικού και λιανικού χαρτοφυλακίου ενδέχεται να αντιμετωπίσουν πιέσεις, αναδεικνύοντας την ανάγκη για συνετά πιστοδοτικά κριτήρια και τη σημασία της προληπτικής διαχείρισης των κινδύνων.
• Οι διαρθρωτικές προκλήσεις που σχετίζονται με τις δημογραφικές τάσεις και την κλιματική αλλαγή εγκυμονούν μακροπρόθεσμους κινδύνους. Η γήρανση του πληθυσμού, οι πιέσεις κοινωνικής συνοχής, οι κλιματικοί και περιβαλλοντικοί κίνδυνοι θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές μακροοικονομικές και χρηματοπιστωτικές επιπτώσεις. Όσον αφορά την κλιματική αλλαγή, παρά το γεγονός ότι οι τράπεζες στη ζώνη του ευρώ έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στη διαχείριση των κινδύνων, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η άνοδος της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σημαντικές οικονομικές και χρηματοοικονομικές ζημίες, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη ότι η ασφαλιστική κάλυψη παραμένει περιορισμένη.
• Τέλος, κίνδυνοι μετάδοσης ενδέχεται να προκύψουν από μη τραπεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (NBFIs) και από τις αγορές κρυπτοστοιχείων. Να επισημάνω εδώ ότι αυτοί οι τομείς μπορούν να μεγεθύνουν τις διαταραχές μέσω μηχανισμών απώλειας ρευστότητας και εμπιστοσύνης, κάτι που ενισχύει την ανάγκη για μια ολιστική μικρο- και μακροπροληπτική εποπτική προσέγγιση που θα καλύπτει ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Προτού κλείσω ήθελα να πω δυο λόγια για τον αυξημένο ρόλο των μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (NBFIs) στην παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, χωρίς την αντίστοιχη ενίσχυση του κανονιστικού και εποπτικού τους πλαισίου. Η εξέλιξη αυτή καθιστά τα μη τραπεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (NBFIs) πιθανή πηγή συστημικού κινδύνου, ιδίως στο τρέχον περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων και υψηλών αποτιμήσεων των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων.

Συγκεκριμένα, η διασύνδεση μεταξύ τραπεζών και μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (NBFIs) διαμέσου της χρηματοδότησης, της παροχής πιστώσεων και των χρηματοπιστωτικών αγορών μπορούν να μεγεθύνουν τα σοκ και να μεταδώσουν διαταραχές σε ολόκληρο το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Για παράδειγμα, αυτές οι διασυνδέσεις μπορούν να δημιουργήσουν ευπάθειες μέσω της απώλειας βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης των NBFI και πιστωτικών ανοιγμάτων σε NBFI με υψηλή μόχλευση, εκθέτοντας τις τράπεζες σε κλυδωνισμούς της αγοράς και πιέσεις ρευστότητας. Επιπλέον, οι ευπάθειες στον τομέα των NBFIs, ιδίως από επενδυτικά κεφάλαια με υψηλή μόχλευση και περιορισμένη ρευστότητα, θα μπορούσαν να ενισχύσουν την αρνητική δυναμική της αγοράς μέσω αναγκαστικών πωλήσεων περιουσιακών στοιχείων, μειωμένης ρευστότητας και υπερκυκλικής συμπεριφοράς από την πλευρά των πωλητών.

Κίνδυνοι μετάδοσης θα μπορούσαν επίσης να προκύψουν από την αυξανόμενη διασύνδεση μεταξύ των αγορών κρυπτονομισμάτων και του παραδοσιακού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Πέρα από τις ανησυχίες για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα από αυτή τη διασύνδεση, μια σημαντική ταχεία επέκταση των σταθερών κρυπτονομισμάτων στην ΕΕ, ιδίως εκείνων που είναι συνδεδεμένα με το δολάριο ΗΠΑ, μπορεί να επηρεάσει την ομαλή μετάδοση της νομισματικής πολιτικής, τον διαμεσολαβητικό ρόλο των τραπεζών και την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς, υπονομεύοντας τελικά τη νομισματική κυριαρχία.

Επιπλέον, οι κίνδυνοι νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες είναι πάντα παρόντες στον τομέα των κρυπτονομισμάτων και συνεχίζουν να θέτουν σημαντικές προκλήσεις για την αποτελεσματική εποπτεία, ιδίως όταν λαμβάνεται υπόψη το κατακερματισμένο κανονιστικό τοπίο σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ως εποπτικές αρχές, καταβάλλουμε συνειδητές προσπάθειες για την απλοποίηση του κανονιστικού και εποπτικού μας πλαισίου, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι διατηρείται η ανθεκτικότητα και η αποτελεσματικότητα στην επίτευξη των στόχων της προληπτικής εποπτείας. Ενισχύεται η ευρωπαϊκή εναρμόνιση και η χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση και διατηρείται η διεθνής συνεργασία (ιδίως η συμμόρφωση με τις αρχές της Βασιλείας). Για τον σκοπό αυτό, τόσο η ΕΚΤ όσο και ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός δημοσίευσαν στα τέλη του περασμένου έτους δύο εκθέσεις που έθεσαν τις βάσεις για ένα απλούστερο κανονιστικό και εποπτικό πλαίσιο στη ζώνη του ευρώ.

Συμπερασματικά, παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί και τα υγιή θεμελιώδη μεγέθη των ευρωπαϊκών και ελληνικών τραπεζών, δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού. Καθώς οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα παραμένουν αυξημένοι, οι εποπτικές αρχές θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ενεργούν με σύνεση, διατηρούν ισχυρά κεφαλαιακά αποθέματα και αποθέματα ρευστότητας και διατηρούν υψηλά πρότυπα διακυβέρνησης.

Ταυτόχρονα, η περαιτέρω θεσμική εμβάθυνση σε ευρωπαϊκό επίπεδο παραμένει αναγκαία: η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης – ιδίως μέσω της οριστικοποίησης του Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασφάλισης Καταθέσεων με ένα σαφές και αξιόπιστο χρονοδιάγραμμα – θα μείωνε τον χρηματοοικονομικό κατακερματισμό και θα ενίσχυε την εμπιστοσύνη, ενώ η προώθηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων είναι το κλειδί για την κινητοποίηση των ιδιωτικών αποταμιεύσεων και την ενίσχυση βαθύτερων και πιο αποτελεσματικών κεφαλαιαγορών.

Θέλω, κλείνοντας, να κρατήσετε μια φράση: η ενίσχυση της χρηματοπιστωτικής και επιχειρησιακής ανθεκτικότητας είναι κρίσιμη σε ένα περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας».