Το Οικονομικό Φόρουμ της Κωνσταντινούπολης, που διοργανώθηκε στις 8 και 9 Οκτωβρίου από την Κεντρική Τράπεζα της Δημοκρατίας της Τουρκίας (TCMB) στο Διεθνές Χρηματοοικονομικό Κέντρο της Κωνσταντινούπολης (İFM), συγκέντρωσε Διοικητές κεντρικών τραπεζών και ανώτατους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής από όλο τον κόσμο.

Στο πλαίσιο του φόρουμ, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος μίλησε στον ανταποκριτή του πρακτορείου Anadolu και αξιολόγησε τις εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία και στη ζώνη του ευρώ.

Ο Έλληνας κεντρικός τραπεζίτης υπογράμμισε ότι ο πληθωρισμός βρίσκεται σήμερα σε υψηλά επίπεδα και δήλωσε χαρακτηριστικά:

«Ο πληθωρισμός είναι σχετικά υψηλός, δηλαδή πολύ πάνω από τον στόχο μας. Ο στόχος για τη ζώνη του ευρώ είναι 2%, ενώ σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία ο πληθωρισμός έχει ανέλθει στο 3,8%. Επομένως, πρέπει να μειώσουμε τον πληθωρισμό».

«Θεωρώ απαραίτητο να διατηρήσουμε υπό έλεγχο τις πληθωριστικές προσδοκίες στη ζώνη του ευρώ.»

Ο κ. Στουρνάρας σημείωσε ότι τα επιτόκια αυξήθηκαν σταδιακά και δήλωσε: «Αυτό συνέβαλε στη μείωση του πληθωρισμού, χωρίς να προκαλέσει προβλήματα στις τράπεζες, δηλαδή χωρίς να δημιουργήσει προκλήσεις για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και χωρίς να οδηγήσει σε ύφεση. Πιστεύω ότι και τώρα θα κάνουμε το ίδιο».

Επίσης ανέφερε ότι οι διαταραχές στην πλευρά της προσφοράς αποτελούν πρόκληση για τις κεντρικές τράπεζες, καθώς οι κεντρικές τράπεζες και η νομισματική πολιτική είναι πιο κατάλληλες για την αντιμετώπιση προβλημάτων που προέρχονται από την πλευρά της ζήτησης.

Επισημαίνοντας ότι θεωρεί αναγκαίο να διατηρηθούν υπό έλεγχο οι πληθωριστικές προσδοκίες στην ζώνη του ευρώ, προσέθεσε:

«Προς το παρόν, φαίνεται ότι το έχουμε καταφέρει, χάρη στην αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η οποία έχει οικοδομηθεί με μεγάλες προσπάθειες εδώ και πολλά χρόνια. Για τον λόγο αυτό, θα έλεγα ότι το βασικό καθήκον αυτή τη στιγμή είναι να διατηρήσουμε τις προσδοκίες υπό έλεγχο, μέχρι να υποχωρήσει και ο συνολικός πληθωρισμός, και να διασφαλίσουμε ότι θα παραμείνουν σταθεροποιημένες κοντά στο 2% μεσοπρόθεσμα».

«Πιστεύω ακράδαντα στην οικονομική συνεργασία και όχι στους εμπορικούς περιορισμούς.»

Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος τόνισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία για την αγορά εργασίας.

Αναφερόμενος στο ευρέως συζητούμενο ερώτημα αν θα υποκαταστήσει η τεχνητή νοημοσύνη την ανθρώπινη εργασία ή θα λειτουργήσει συμπληρωματικά προς αυτήν, ο κ. Στουρνάρας δήλωσε:

«Ελπίζουμε να επικρατήσει η δεύτερη εκδοχή, δηλαδή η τεχνητή νοημοσύνη να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την ανθρώπινη εργασία, αντί να την υποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό».

Ο κ. Στουρνάρας υπογράμμισε ότι απαιτούνται ισχυροί θεσμοί για την προστασία των πολιτών από τις αρνητικές συνέπειες της τεχνητής νοημοσύνης και ολοκλήρωσε τις δηλώσεις του ως εξής:

«Ας διαφυλάξουμε τις θετικές πτυχές της τεχνητής νοημοσύνης και ας δημιουργήσουμε μηχανισμούς για την αντιστάθμιση των αρνητικών συνεπειών της. Πιστεύω ακράδαντα στην οικονομική συνεργασία και όχι στους εμπορικούς περιορισμούς. Ας υποθέσουμε ότι αυτή τη στιγμή μηδενίζονταν οι δασμοί σε ολόκληρο τον κόσμο. Και ότι ταυτόχρονα τερματίζονταν οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και ότι ξεκινούσε μια νέα εποχή οικονομικής συνεργασίας. Δεν μπορείτε καν να φανταστείτε πόσο θα αυξανόταν η ευημερία όλων στον πλανήτη μας!».

Το 2019 οι επενδύσεις αντιστοιχούσαν μόλις στο 11% του ΑΕΠ, ενώ σήμερα έχουν φθάσει στο 18%. Η άνοδος προέρχεται από ιδιωτικές και ξένες άμεσες επενδύσεις, καθώς και από έργα που υποστηρίζονται από τον ευρωπαϊκό Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ο κ. Στουρνάρας χαρακτήρισε την πορεία της Ελλάδας «success story», σημειώνοντας ότι η ανάπτυξη αναμένεται να διατηρηθεί κοντά στο 2%.

Παρά τη θετική εικόνα, ο πληθωρισμός παραμένει υψηλότερος από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Τον Σεπτέμβριο διαμορφώθηκε στο 5,1% στην Ελλάδα, έναντι 3,8% στην ευρωζώνη. Ως παράγοντες ανέφερε τις ισχυρές επιδόσεις του τουρισμού και της ναυτιλίας. Ο τουρισμός καταγράφει νέα ρεκόρ και η φετινή χρονιά αναμένεται από τις καλύτερες των τελευταίων ετών, παρά την κρίση. Στη ναυτιλία, η άνοδος των ναύλων, εν μέρει λόγω της ενεργειακής κρίσης και των γεωπολιτικών συγκρούσεων, ενισχύει τα έσοδα, αν και η διάρκειά της παραμένει αβέβαιη.

Ο διοικητής της ΤτΕ τόνισε ότι οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι δασμοί και οι ενεργειακές ανατιμήσεις δημιουργούν ένα περιβάλλον πολύ διαφορετικό από το παρελθόν. Η Ευρώπη, ως καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, είναι περισσότερο εκτεθειμένη στις μεταβολές των όρων εμπορίου. Παρά τις πιέσεις στις τιμές, η ευρωπαϊκή οικονομία έχει επιδείξει ανθεκτικότητα και η ανάπτυξη εμφανίζεται ελαφρώς καλύτερη από τις αρχικές προσδοκίες.

Αναφερόμενος στη νομισματική πολιτική, ο κ. Στουρνάρας είπε ότι τα πρόσφατα σοκ συνδυάζουν επιδράσεις στην προσφορά και στη ζήτηση. Οι μακροπρόθεσμες πληθωριστικές προσδοκίες παραμένουν παγιωμένες κοντά στο 2% και δεν διακρίνονται σοβαρές επιδράσεις δεύτερου γύρου. Καθοριστικό θα είναι πόσο θα διαρκέσουν οι ανατιμήσεις και πώς θα μεταδοθούν στην οικονομία. Γι' αυτό η ΕΚΤ προτιμά ευέλικτη στάση και αποφάσεις από συνεδρίαση σε συνεδρίαση, χωρίς προκαθορισμένη πορεία επιτοκίων, εξηγώντας στις αγορές τη συνάρτηση αντίδρασής της.

Η ελληνική κρίση, μαζί με εκείνες άλλων χωρών, συνέβαλε στη δημιουργία ευρωπαϊκών εργαλείων για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, σημείωσε. Υπενθύμισε την έκτακτη ρευστότητα ELA προς τις ελληνικές τράπεζες, καθώς τις παρεμβάσεις στην αγορά ομολόγων για τη διασφάλιση της μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής. «Ακόμη και το σοβαρότερο οικονομικό πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπιστεί», κατέληξε, εφόσον υπάρχει πολιτική βούληση και τεχνική γνώση για την εφαρμογή των σωστών πολιτικών με συνέπεια.

Το οικονομικό αποτύπωμα της Αθήνας είναι ιδιαίτερα ισχυρό. Η Αττική διαθέτει το υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, σχεδόν 30.000 ευρώ έναντι 21.000 ευρώ για το σύνολο της χώρας, συγκεντρώνει περίπου το ένα τρίτο των ακαθάριστων εθνικών επενδύσεων πάγιου κεφαλαίου, ενώ στην περιοχή αντιστοιχεί σχεδόν το 40% της συνολικής απασχόλησης. Παράλληλα, η οικονομία της πρωτεύουσας στηρίζεται σε ένα ευρύ πλέγμα δραστηριοτήτων του τριτογενούς τομέα, από το εμπόριο, τις μεταφορές και την εστίαση έως τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και τη διαχείριση ακινήτων.

Ιδιαίτερη είναι η συμβολή του τουρισμού. Το 2025 η Αττική ήταν η περιφέρεια με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα στην Ελλάδα, με τις ταξιδιωτικές εισπράξεις αυξημένες κατά 125,3% σε σχέση με το 2019 και τις επισκέψεις κατά 63,8%. Το μερίδιο της Αττικής στις ταξιδιωτικές εισπράξεις αυξήθηκε από 14,7% το 2019 σε 25,8% το 2025. Η εξέλιξη αυτή στηρίζει ένα ευρύ οικοσύστημα επιχειρήσεων, από τα ξενοδοχεία και την εστίαση έως το εμπόριο, τις μεταφορές, τον πολιτισμό και την αγορά ακινήτων.

Ωστόσο, ο Στουρνάρας υπογράμμισε ότι η ίδια η επιτυχία της Αθήνας δημιουργεί πλέον σημαντικές πιέσεις. Η συγκέντρωση πληθυσμού, επενδύσεων, επιχειρήσεων και επισκεπτών αυξάνει τη ζήτηση για κατοικία, μεταφορές, ενέργεια και υποδομές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αγορά ακινήτων: οι τιμές των διαμερισμάτων αυξήθηκαν κατά 6,6% το 2025, ενώ στο δεύτερο τρίμηνο του 2026 η ετήσια άνοδος ήταν 5%. Η εξέλιξη αυτή, αν και αποτυπώνει την επενδυτική δυναμική της πόλης, εντείνει το πρόβλημα της προσιτής στέγασης για νέους και νοικοκυριά χαμηλότερων και μεσαίων εισοδημάτων.

Το στεγαστικό, σύμφωνα με τον διοικητή της ΤτΕ, δεν είναι μόνο κοινωνικό ζήτημα. Η αύξηση του κόστους κατοικίας ταχύτερα από τα εισοδήματα περιορίζει την κινητικότητα της εργασίας, δυσκολεύει τις επιχειρήσεις να προσελκύσουν εργαζομένους και αυξάνει το κόστος διαβίωσης. Στο ίδιο πλαίσιο, το κυκλοφοριακό επιβαρύνει την παραγωγικότητα, καθώς μεταφράζεται σε χαμένες παραγωγικές ώρες, υψηλότερο κόστος μετακίνησης και μεγαλύτερη ενεργειακή κατανάλωση.

Η απάντηση είναι ένας νέος κύκλος επενδύσεων στις μητροπολιτικές υποδομές, από το μετρό και τον προαστιακό έως τις δημόσιες συγκοινωνίες, τις ψηφιακές και ενεργειακές υποδομές, τα αντιπλημμυρικά έργα και το αστικό πράσινο. Παράλληλα, απαιτούνται μέτρα για την αύξηση της προσφοράς κατοικίας.

Το μεγάλο στοίχημα, πάντως, δεν αφορά μόνο την Αθήνα. Ο Στουρνάρας υπογράμμισε ότι η πρωτεύουσα πρέπει να λειτουργήσει ως επιταχυντής του παραγωγικού μετασχηματισμού ολόκληρης της χώρας, με περισσότερη καινοτομία, επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας και ισχυρότερη σύνδεση με την περιφέρεια. Στόχος δεν είναι μια ισχυρή Αθήνα και μια ασθενέστερη περιφέρεια, αλλά μια ανταγωνιστική μητρόπολη που θα λειτουργεί ως μοχλός για μια πιο παραγωγική και εξωστρεφή Ελλάδα.

Αν και τα "καλά νέα" είναι ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν δευτερογενείς επιδράσεις μέσω π.χ. των μισθών, δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο ότι η κατάσταση αυτή θα συνεχιστεί, δήλωσε σε συνέντευξή του στο Bloomberg ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος.

"Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση αλλεπάλληλων διαταραχών από την πλευρά της προσφοράς και δεν μπορούμε απλώς να τις αγνοήσουμε, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει και ισχυρή ζήτηση λόγω της δημοσιονομικής επέκτασης και της ραγδαίας αύξησης των επενδύσεων στην ΤΝ", δήλωσε στο Δουβλίνο, όπου συμμετείχε σε σύνοδο των υπουργών οικονομικών και των κεντρικών τραπεζιτών της Ευρώπης. "Πρέπει να παραμείνουμε σε εγρήγορση."

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι οποίοι έχουν αυξήσει τα βασικά επιτόκια δύο φορές μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, συζητούν ποια επιπλέον μέτρα πρέπει να λάβουν ώστε να επαναφέρουν τον πληθωρισμό στο 2%, από 3% και πλέον σήμερα. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι απροσδόκητα υψηλές επιδόσεις της οικονομίας της περιοχής αφήνουν περιθώρια για περαιτέρω αυξήσεις των επιτοκίων. Άλλοι, ωστόσο, ανησυχούν ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να αντέξει περαιτέρω σημαντική αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής.

Με την επόμενη απόφαση της ΕΚΤ να αναμένεται σε ένα μήνα και πλέον, ο κ. Στουρνάρας δήλωσε ότι ο ίδιος δεν έχει καταλήξει ακόμη σε απόφαση και ότι τα διάφορα οικονομικά σενάρια που έχει καταρτίσει η ΕΚΤ μπορούν να χρησιμεύσουν ως οδηγός.

"Αν υπάρξει έξαρση του πληθωρισμού τον Σεπτέμβριο ή αύξηση του ενεργειακού κόστους που θα μας οδηγήσει σαφώς στο δυσμενές σενάριο, δεν μπορεί να αποκλειστεί μια αύξηση τον Οκτώβριο", είπε. "Αλλά αν υπάρξουν έστω και ελάχιστες αμφιβολίες, δεν θα κάνουμε τίποτα και θα περιμένουμε μέχρι τον επόμενο γύρο προβλέψεων. Δεν χρειάζεται να λάβουμε εσπευσμένες αποφάσεις."

Καθώς οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου αυξάνονται και πάλι, η Πρόεδρος Christine Lagarde τόνισε ότι οι ανοδικές κινήσεις στις αγορές ενέργειας δεν συνεπάγονται κατ’ ανάγκην υψηλότερα επιτόκια. Ωστόσο, άλλα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου που μίλησαν στο Bloomberg στην πρωτεύουσα της Ιρλανδίας προϊδέασαν για περαιτέρω αυξήσεις.

Οι αγορές σε μεγάλο βαθμό προεξοφλούν και τρίτη αύξηση του επιτοκίου της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων κατά 0,25%, σε 2,75%, τον επόμενο μήνα. Στη συνέχεια, προβλέπουν τουλάχιστον δύο ακόμη αυξήσεις έως ότου ο πληθωρισμός τεθεί υπό έλεγχο, αν και οι οικονομολόγοι δεν είναι τόσο βέβαιοι ότι θα χρειαστεί τέτοιος βαθμός αυστηροποίησης της νομισματικής πολιτικής.

Ο κ. Στουρνάρας προειδοποίησε ότι το περιβάλλον παραμένει ασταθές.

"Αν τα στοιχεία για την οικονομία δείξουν ότι δεν διατηρείται η ανθεκτικότητα ή ότι επιβραδύνεται ο ρυθμός αύξησης της δραστηριότητας, νομίζω ότι αυτό θα είναι λόγος να μην αυξήσουμε τα επιτόκια και να σταματήσουμε προς το παρόν", είπε. Επίσης, "εάν υπάρξει συμφωνία στη Μέση Ανατολή, οι τιμές της ενέργειας θα μπορούσαν να αποκλιμακωθούν και πάλι πολύ γρήγορα."

Ο κ. Στουρνάρας τόνισε ότι η αύξηση των επιτοκίων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ αυτή την εβδομάδα βοηθά επίσης την ΕΚΤ. "Η απόφαση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ για τα επιτόκια ήταν θετική τόσο για την αξιοπιστία της ίδιας όσο και για την αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής παγκοσμίως, λόγω του κεντρικού ρόλου που διαδραματίζουν η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ και το δολάριο."

Η συζήτηση σχετικά με τα επόμενα βήματα της ΕΚΤ εξελίσσεται σε ένα περιβάλλον ανόδου των αποδόσεων των ομολόγων στη ζώνη του ευρώ, καθώς η διαφορά αποδόσεων των γαλλικών κρατικών ομολόγων από τα αντίστοιχα γερμανικά την Παρασκευή υπερέβη τη μία ποσοστιαία μονάδα για πρώτη φορά μετά από 14 χρόνια εν μέσω αυξανόμενης επιφυλακτικότητας των επενδυτών σχετικά με το μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα και την πολιτική αβεβαιότητα στη χώρα.

Για τον κ. Στουρνάρα, η κατάσταση παραμένει υπό έλεγχο, αν και πρόσθεσε ότι οι πολιτικές εξελίξεις θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο μέλλον.

"Μέχρι σήμερα τουλάχιστον, δεν έχουμε δει καμία μεγάλη αναταραχή", είπε. "Ελπίζω οι κυβερνήσεις να συνεχίσουν να έχουν επίγνωση της ανάγκης για δημοσιονομική σύνεση, με δεδομένη την εμπειρία μας στο παρελθόν από πολιτικές που δεν ήταν επαρκώς προσεκτικές."

Και ενώ στη Γερμανία η είσοδος της ιταλικής Unicredit στην Commerzbank προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, οι ξένοι επενδυτές στον τραπεζικό τομέα της Ελλάδας είναι ευπρόσδεκτοι, όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα της γερμανικής εφημερίδας.

«Οι διασυνοριακές συγχωνεύσεις είναι ένα σημαντικό βήμα»

«Από την οπτική της Τραπέζης της Ελλάδος, η συμμετοχή ξένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στο μετοχικό κεφάλαιο των ελληνικών τραπεζών είναι απολύτως επιθυμητή», ανέφερε ο Γιάννης Στουρνάρας στη «Handelsblatt».

Παράλληλα, σημείωσε ότι οι διασυνοριακές συγχωνεύσεις είναι ένα σημαντικό βήμα για να υλοποιηθεί μία τραπεζική ένωση στην Ευρώπη, να ξεπεραστεί η κατακερματισμένη κατάσταση και να επιτευχθούν οικονομίες κλίμακας.

Το γεγονός ότι διεθνείς τράπεζες δείχνουν ενδιαφέρον για την Ελλάδα δεν είναι τυχαίο. Μετά από χρόνια κρίσης δημόσιου χρέους, οι τράπεζες έχουν βελτιώσει την ποιότητα των στοιχείων ενεργητικού τους.

Τα πρόσφατα δημοσιευμένα στοιχεία εξαμήνου δείχνουν αυξανόμενα έσοδα, συνεχιζόμενη υψηλή κερδοφορία, σημαντική μείωση των πιστωτικών κινδύνων και βελτιωμένη ποιότητα των περιουσιακών στοιχείων.

Πλέον, οι αναλυτές θεωρούν τον κλάδο ως μία ελκυστική επένδυση. Η υψηλή μερισματική απόδοση και η συνεχιζόμενα ευνοϊκή αποτίμηση καθιστούν τις ελληνικές τράπεζες «μία πειστική ευκαιρία για επενδυτές που αναζητούν αξία και ανάπτυξη», γράφουν οι αναλυτές της Deutsche Bank. Ταυτόχρονα, τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα είναι ελκυστικά για συμμετοχές και εξαγορές.

Δείτε περισσότερα στο Lykavitos.gr

Σε άρθρο του στην «Καθημερινή της Κυριακής», επισημαίνει ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει ήδη προκαλέσει στασιμοπληθωριστικές πιέσεις στην οικονομία της Ευρωζώνης, επηρεάζοντας τις τιμές της ενέργειας, τον πληθωρισμό, την εμπιστοσύνη και την οικονομική δραστηριότητα.

Όπως αναφέρει, η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με έξι ισχυρές και αλληλένδετες δυνάμεις: τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή, τον γεωοικονομικό κατακερματισμό, την ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, το ευρωπαϊκό επενδυτικό έλλειμμα, την αμφισβήτηση του κυρίαρχου ρόλου του δολαρίου και τα υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους.

Η ενέργεια αναζωπύρωσε τον πληθωρισμό

Μετά από μία περίοδο κατά την οποία ο πληθωρισμός κινούνταν κοντά στον στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η άνοδος των τιμών της ενέργειας οδήγησε τον γενικό δείκτη στο 3,2% τον Μάιο, το υψηλότερο επίπεδο από τον Σεπτέμβριο του 2023. Τον Ιούνιο ο πληθωρισμός υποχώρησε στο 2,8%, με τον ενεργειακό πληθωρισμό να περιορίζεται στο 8,5% από 10,8%. Ο δομικός πληθωρισμός μειώθηκε στο 2,4% από 2,6%, ενώ στις υπηρεσίες επιβραδύνθηκε στο 3,2% από 3,5%.

Η εξέλιξη αυτή, κατά τον κ. Στουρνάρα, ήταν ενθαρρυντική και συνδέθηκε με την πτώση των τιμών του πετρελαίου μετά την κατάπαυση του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Ωστόσο, οι εχθροπραξίες που ακολούθησαν ανέδειξαν την ευθραυστότητα τόσο της εκεχειρίας όσο και της αποκλιμάκωσης στις ενεργειακές αγορές. Οι μεσοπρόθεσμες προσδοκίες για τον πληθωρισμό εξακολουθούν, πάντως, να παραμένουν σε γενικές γραμμές σταθεροποιημένες γύρω από τον στόχο του 2%.

Υποτονική ανάπτυξη, ανθεκτική αγορά εργασίας

Η οικονομική ανάπτυξη της Ευρωζώνης παραμένει υποτονική, καθώς η αβεβαιότητα γύρω από τη Μέση Ανατολή επιβαρύνει την εμπιστοσύνη και τη δραστηριότητα. Οι αγορές εργασίας, αντίθετα, εξακολουθούν να εμφανίζουν ανθεκτικότητα.

Σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, η εγχώρια ζήτηση αναμένεται να είναι ελαφρώς ασθενέστερη σε σχέση με τις προβλέψεις του Μαρτίου, καθώς οι υψηλότερες τιμές διαβρώνουν τα πραγματικά εισοδήματα. Παρά ταύτα, οι ισολογισμοί των νοικοκυριών παραμένουν γενικά εύρωστοι και η κατανάλωση εκτιμάται ότι θα εξακολουθήσει να αποτελεί τον βασικό μοχλό της ανάπτυξης.

Οι ιδιωτικές επενδύσεις αναμένεται να επηρεαστούν βραχυπρόθεσμα από τη μεταβλητότητα του ενεργειακού κόστους. Μέρος της επιβράδυνσης θα μπορούσε να αντισταθμιστεί από επενδύσεις σε ψηφιακές τεχνολογίες και από την αύξηση των κρατικών δαπανών για την άμυνα και τις υποδομές.

Γιατί η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια

Ο κ. Στουρνάρας υπενθυμίζει ότι τον Ιούλιο η ΕΚΤ διατήρησε αμετάβλητα τα επιτόκια, μετά την αύξησή τους κατά 25 μονάδες βάσης τον Ιούνιο. Το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων διαμορφώθηκε έτσι στο 2,25%.

Επρόκειτο για την πρώτη αύξηση από τον Σεπτέμβριο του 2023 και βασίστηκε στις νέες προβολές, σύμφωνα με τις οποίες ο πληθωρισμός αναμένεται να διαμορφωθεί στο 3% το 2026, στο 2,3% το 2027 και να επιστρέψει στο 2% το 2028. Για την ανάπτυξη οι αντίστοιχες προβλέψεις τοποθετούνται στο 0,8% για το 2026, στο 1,2% για το 2027 και στο 1,5% για το 2028.

Ο διοικητής της ΤτΕ επισημαίνει ότι, ακόμη και εάν υπάρξει αποκλιμάκωση στις τιμές της ενέργειας, θα χρειαστεί χρόνος για να περάσει η πτώση στον γενικό πληθωρισμό. Όπως εξηγεί, οι αυξήσεις των ενεργειακών τιμών μετακυλίονται γρήγορα στις τελικές τιμές, ενώ οι μειώσεις πολύ πιο αργά.

Οι αποταμιεύσεις της Ευρώπης χρηματοδοτούν τις ΗΠΑ

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο κ. Στουρνάρας στο επενδυτικό και παραγωγικό χάσμα της Ευρώπης έναντι των ΗΠΑ. Περίπου το ένα τρίτο των επενδύσεων των κατοίκων της Ευρωζώνης σε εισηγμένες μετοχές κατευθύνεται σήμερα στις αμερικανικές κεφαλαιαγορές, ποσοστό συγκρίσιμο με εκείνο των αντίστοιχων επενδύσεων εντός της Ευρωζώνης.

Οι τοποθετήσεις αυτές μπορεί να προσφέρουν χρηματοοικονομικές αποδόσεις στους Ευρωπαίους αποταμιευτές, όμως τα οφέλη για την παραγωγικότητα και την καινοτομία καταλήγουν κυρίως στις ΗΠΑ.

Για να αντιστραφεί αυτή η τάση, ο διοικητής της ΤτΕ ζητά την άρση των εμποδίων στις διασυνοριακές συναλλαγές και στην κίνηση κεφαλαίων, την ολοκλήρωση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και την πραγματοποίηση κοινών εκδόσεων ευρωπαϊκού χρέους για τη χρηματοδότηση της άμυνας, της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης και της ενεργειακής ασφάλειας.

Το σχέδιο για την ευρωπαϊκή οικονομία

Στους βασικούς πυλώνες της απαιτούμενης ευρωπαϊκής αντίδρασης περιλαμβάνονται επίσης η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης, με τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασφάλισης Καταθέσεων, και η προώθηση του ψηφιακού ευρώ.

Παράλληλα, ο κ. Στουρνάρας χαρακτηρίζει τα εύρωστα δημόσια οικονομικά αναγκαία προϋπόθεση, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να χρηματοδοτούν την άμυνα, τις υποδομές και την καινοτομία χωρίς να υπονομεύουν τη βιωσιμότητα του χρέους.

Όπως καταλήγει, οι εκθέσεις των Mario Draghi και Enrico Letta έχουν ήδη παρουσιάσει τον οδικό χάρτη για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Περισσότερα από δύο χρόνια μετά τη δημοσιοποίησή τους, όπως σημειώνει, η Ευρώπη πρέπει πλέον να εντείνει τις προσπάθειες εφαρμογής τους.

Κεντρικό στοιχείο της παρέμβασής του στο OPEN αποτέλεσε η αναφορά στην ανάγκη διατήρησης της πολιτικής σταθερότητας, την οποία χαρακτήρισε βασική προϋπόθεση για τη συνέχιση της αναπτυξιακής πορείας. Όπως επισήμανε, η Ελλάδα χρειάζεται σταθερές κυβερνήσεις, δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα, καθώς και συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, αποφεύγοντας να σχολιάσει συγκεκριμένα πολιτικά σενάρια ή ενδεχόμενες μετεκλογικές εξελίξεις. Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της εξάντλησης της συνταγματικής τετραετίας, σημειώνοντας ότι οι συχνές εκλογικές αναμετρήσεις περιορίζουν τον ωφέλιμο χρόνο άσκησης κυβερνητικής πολιτικής.

Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών, αλλά και για τα σενάρια παρατεταμένης προεκλογικής περιόδου ή δυσκολίας σχηματισμού κυβέρνησης, απέφυγε να σχολιάσει συγκεκριμένες πολιτικές εξελίξεις, υπενθυμίζοντας ότι θεσμικά οι εκλογές πρέπει να διεξάγονται στο τέλος της συνταγματικής τετραετίας. Παράλληλα, σημείωσε ότι αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να μην εγκλωβιστεί η χώρα σε μια προεκλογική αντιπαράθεση που θα απομακρύνει τη συζήτηση από τις αναγκαίες οικονομικές μεταρρυθμίσεις και τις προκλήσεις της επόμενης ημέρας.

Ο κ. Στουρνάρας δεν θέλησε να σχολιάσει ούτε τα σενάρια για δημιουργία νέων πολιτικών σχηματισμών ούτε τις πιθανές μετεκλογικές συνεργασίες, ωστόσο επανέλαβε ότι η Ελλάδα χρειάζεται κυβερνήσεις ικανές να λαμβάνουν αποφάσεις που διασφαλίζουν τη δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι σε κρίσιμες περιόδους του παρελθόντος υπήρξαν ευρύτερες πολιτικές συναινέσεις που συνέβαλαν στην παραμονή της χώρας στην Ευρωζώνη, εκφράζοντας την αισιοδοξία ότι το πολιτικό σύστημα έχει διδαχθεί από τα λάθη της προηγούμενης δεκαετίας. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «τα παθήματα έγιναν μαθήματα», εκφράζοντας την πεποίθηση ότι δεν πρέπει να επαναληφθούν ούτε οι δημοσιονομικές υπερβολές της δεκαετίας του 2000 ούτε οι εξελίξεις του πρώτου εξαμήνου του 2015.

«Η Ελλάδα αναπτύσσεται ταχύτερα από την Ευρώπη»

Ο Γιάννης Στουρνάρας παρουσίασε μια ιδιαίτερα θετική αποτίμηση της σημερινής εικόνας της ελληνικής οικονομίας. Υποστήριξε ότι η χώρα αναπτύσσεται με ρυθμό περίπου 2%, όταν ο μέσος όρος της Ευρωζώνης κινείται σημαντικά χαμηλότερα, ότι το δημόσιο χρέος μειώνεται με ταχύ ρυθμό και ότι το τραπεζικό σύστημα έχει πλέον ανακτήσει τη σταθερότητά του.

Κατά τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, η βελτίωση αυτή δεν είναι τυχαία αλλά αποτελεί αποτέλεσμα της δημοσιονομικής προσαρμογής, των μεταρρυθμίσεων και της αποκατάστασης της εμπιστοσύνης των αγορών προς την ελληνική οικονομία. Ωστόσο, διευκρίνισε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης και ότι η χώρα δεν πρέπει να εφησυχάζει.

Η υπεράσπιση της περιόδου των μνημονίων

Ένα σημαντικό μέρος της συνέντευξης αφιερώθηκε στην αποτίμηση της περιόδου της δημοσιονομικής κρίσης.

Ο διοικητής της ΤτΕ υποστήριξε ότι τα μνημόνια αποτέλεσαν μέρος της λύσης και όχι της αιτίας του προβλήματος, υπογραμμίζοντας ότι χωρίς τη διεθνή χρηματοδοτική στήριξη η Ελλάδα θα είχε οδηγηθεί εκτός ευρώ και σε πολύ δυσμενέστερες οικονομικές εξελίξεις.

Μάλιστα χαρακτήρισε τη μετέπειτα πορεία της χώρας «οικονομικό θαύμα», επισημαίνοντας ότι η διεθνής οικονομική κοινότητα αναγνωρίζει πλέον την ελληνική περίπτωση ως παράδειγμα επιτυχούς δημοσιονομικής προσαρμογής και ανάκαμψης, παρά το υψηλό κοινωνικό κόστος που προηγήθηκε. Όπως ανέφερε, η Ελλάδα κατάφερε να παραμείνει στην Ευρωζώνη, να αποκαταστήσει την αξιοπιστία της και να επιστρέψει σε τροχιά ανάπτυξης, όταν πολλοί διεθνείς αναλυτές θεωρούσαν βέβαιη την αποτυχία της.

«Παροχές μόνο με μόνιμο δημοσιονομικό χώρο»

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοποθετήσεις του σχετικά με τις προεκλογικές εξαγγελίες και τις συζητήσεις για νέες κοινωνικές παροχές.

Ο κ. Στουρνάρας ξεκαθάρισε ότι, με το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο, δεν αρκεί η ύπαρξη υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, αλλά απαιτείται η τήρηση συγκεκριμένων ορίων στις δημόσιες δαπάνες.

Όπως εξήγησε, κάθε νέα μόνιμη παροχή προϋποθέτει είτε ισόποση μείωση άλλων δαπανών είτε μόνιμη αύξηση των δημοσίων εσόδων. Διαφορετικά, κατά την άποψή του, τίθεται σε κίνδυνο η δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας, η οποία αποκτήθηκε με μεγάλη προσπάθεια τα προηγούμενα χρόνια.

Γιατί πρέπει να συνεχιστεί η μείωση του δημόσιου χρέους

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος υπερασπίστηκε επίσης τη στρατηγική της πρόωρης αποπληρωμής του δημόσιου χρέους.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η ταχύτερη αποκλιμάκωση του χρέους μειώνει το κόστος δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου, περιορίζει τα επιτόκια και δημιουργεί μεγαλύτερα περιθώρια για μελλοντικές κοινωνικές και αναπτυξιακές παρεμβάσεις.

Όπως τόνισε, η διατήρηση της εμπιστοσύνης των αγορών αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη χρηματοδότηση της οικονομίας με χαμηλό κόστος και, τελικά, για τη δυνατότητα άσκησης πιο ευέλικτης δημοσιονομικής πολιτικής στο μέλλον.

Η μάχη με την ακρίβεια

Αναφερόμενος στον πληθωρισμό, ο κ. Στουρνάρας απέδωσε το μεγαλύτερο μέρος των ανατιμήσεων στις διεθνείς εξελίξεις, όπως οι επιπτώσεις της πανδημίας, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, η ενεργειακή κρίση και οι γεωπολιτικές εντάσεις.

Ωστόσο, αναγνώρισε ότι η Ελλάδα παρουσιάζει υψηλότερο πληθωρισμό από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Κατά την εκτίμησή του, αυτό συνδέεται κυρίως με τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας και την αυξημένη ζήτηση, ιδιαίτερα στον τουρισμό και στις υπηρεσίες.

Παράλληλα, επισήμανε ότι σε ορισμένες αγορές υπάρχουν ενδείξεις ανεπαρκούς ανταγωνισμού και περιθώρια κέρδους που δεν δικαιολογούνται πλήρως, αφήνοντας να εννοηθεί ότι απαιτούνται παρεμβάσεις για την ενίσχυση του ανταγωνισμού και τη διευκόλυνση της εισόδου νέων επιχειρήσεων σε συγκεκριμένους κλάδους.

Φορολογία και φοροδιαφυγή

Ο διοικητής της ΤτΕ υποστήριξε ότι η σταδιακή μείωση της φοροδιαφυγής δημιουργεί ήδη πρόσθετα δημοσιονομικά έσοδα, επιτρέποντας τη μείωση φορολογικών συντελεστών χωρίς απώλεια εσόδων για το Δημόσιο.

Υπογράμμισε ακόμη ότι η υψηλή εξάρτηση της Ελλάδας από τους έμμεσους φόρους συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με τις δυσκολίες είσπραξης των άμεσων φόρων και επανέλαβε πως όσο περιορίζεται η φοροδιαφυγή τόσο θα δημιουργούνται προϋποθέσεις για πιο ισορροπημένη φορολογική πολιτική.

Οι προκλήσεις των επόμενων ετών

Η συνέντευξη έκλεισε με αναφορές στις μακροπρόθεσμες προκλήσεις της ελληνικής οικονομίας, με τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο δημογραφικό πρόβλημα, στη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος και στην ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης της παραγωγικότητας.

Το συνολικό μήνυμα του Γιάννη Στουρνάρα ήταν ότι η χώρα έχει αφήσει πίσω της την περίοδο της κρίσης, όμως η διατήρηση της αναπτυξιακής πορείας δεν είναι δεδομένη. Όπως προκύπτει από τις τοποθετήσεις του, η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, η δημοσιονομική υπευθυνότητα, η ενίσχυση του ανταγωνισμού και η πολιτική σταθερότητα αποτελούν, κατά την εκτίμησή του, τις βασικές προϋποθέσεις ώστε η ελληνική οικονομία να διατηρήσει την αξιοπιστία της και να συνεχίσει να συγκλίνει με τις πιο ανεπτυγμένες οικονομίες της Ευρώπης.

Η ενίσχυση του ανταγωνισμού δεν αποτελεί εύκολη διαδικασία, ωστόσο είναι αναγκαία ακόμη και αν επηρεάζει κατεστημένα εγχώρια οικονομικά συμφέροντα σημείωσε μιλώντας στον ΣΚΑΪ 100,3.

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος επισήμανε ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώνεται σήμερα στο 3%, υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης που βρίσκεται στο 2%, αποδίδοντας τη διαφορά στην αυξημένη εγχώρια ζήτηση.

Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η απάντηση δεν βρίσκεται στον περιορισμό της ζήτησης, αλλά στην ενίσχυση της προσφοράς. Όπως είπε, απαιτείται η άρση των εμποδίων που δυσκολεύουν την είσοδο νέων επιχειρήσεων σε διάφορους τομείς της οικονομίας, ώστε να αυξηθεί η παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών και να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός.

Αναφερόμενος στην τρίτη θητεία του στη διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδος, ο κ. Στουρνάρας ανέδειξε ως βασική προτεραιότητα τη διατήρηση της νομισματικής και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, καθώς και τη θωράκιση ενός ισχυρού τραπεζικού συστήματος.

«Οι κεντρικές τράπεζες έχουν πολλή δουλειά μπροστά τους για να προστατεύσουν το δημόσιο αγαθό που είναι το χρήμα της Κεντρικής Τράπεζας», σημείωσε χαρακτηριστικά.

O ίδιος αναφερόμενος στις διεθνείς εξελίξεις υποστήριξε ότι η συμφωνία ειρήνης στη Μ. Ανατολή δημιούργησε θετικές προσδοκίες τόσο για την ανάπτυξη όσο και για τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη, επισημαίνοντας ενδεικτικά την υποχώρηση του πληθωρισμού τον Ιούνιο στο 2,8% από 3,2%. Ωστόσο η επανέναρξη των εχθροπραξιών στην περιοχή προκάλεσαν εκ νέου μία κατάσταση αυξημένης αβεβαιότητας. Για παράδειγμα, όπως είπε, η τιμή του πετρελαίου μέσα σε μία εβδομάδα αυξήθηκε στα 80 δολάρια το βαρέλι από τα 70 δολάρια.

Ο διοικητής της ΤτΕ υπογράμμισε την ανάγκη να προχωρήσει με ταχύτερο ρυθμό η υλοποίηση των Εκθέσεων Ντράγκι και Λέττα. Επίσης, όπως είπε, θα πρέπει να προχωρήσει η τραπεζική ένωση, η οποία θα περιορίσει την εκροή καταθέσεων από την Ε.Ε.

Σε κάθε περίπωση, όπως ανέφερε, απαιτείται αξιοπιστία στις πολιτικές που ακολουθούνται καθώς και δημοσιονομική πειθαρχία. Όπως εξήγησε επικαλούμενος τη γνωστή ρήση του Λένιν, «αν θέλεις να καταστρέψεις ένα λαό υποτίμησε το νόμισμα του», η πολιτική μείωσης του πληθωρισμού δεν αντιστρατεύται την ανάπτυξη.

Μιλώντας στο ίδιο πάνελ ο διευθύνων σύμβουλος της Εθνικής Τράπεζας Παύλος Μυλωνάς υποστήριξε ότι η Ελλάδα και όσα κατάφερε τα τελευταία χρόνια θα πρέπει να αποτελέσει παράδειγμα για ολόκληρη την Ευρώπη.

Όπως ανέφερε, η Ελλάδα κέρδισε την αξιοπιστία στα μάτια των επενδυτών χάρη στη δημοσιονομική της προσπάθεια και τα πρωτογενή πλεονάσματα στον Προυπολογισμό καθώς και στις μεταρρυθμίσεις στις οποίες προχώρησε σε ένα περιβάλλον πολιτικής σταθερότητας.

Για την Ευρωζώνη ο κ. Μυλωνάς υποστήριξε ότι απαιτούνται περισσότερες επενδύσεις υψηλής ποιότητας, όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ. Ωστόσο, όπως διευκρίνισε, οι τράπεζες δεν είναι σε θέση να χρημαοτοδοτήσουν τις επενδύσεις αυτές καθώς ενέχουν υψηλότερο κίνδυνο.

Ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Boris Vujčić υποστήριξε ότι υπό τις κατάλληλες προυποθέσεις μπορεί να προχωρήσουν δύσκολα ζητήματα στην Ευρωζώνη. Για παράδειγμα ανέφερε την Ένωση Κεφαλαιαγορών και Αποταμιεύσεων οι οποίες, όπως είπε, θα ήταν πιο εύκολο να προχωρήσουν με μία «συμφωνία - πακέτο».

Παρατήρησε δε ότι Ευρώπη προχωρά με αργούς ρυθμούς, ωστόσο παρατηρείται πρόοδος και κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.

Ανέφερε δε ότι ζητούμενο δεν είναι μόνο η υποχώρηση του πληθωρισμού, αλλά αυτή να μην συνοδευτεί με απώλειες του ΑΕΠ.

Η ανανέωση της θητείας του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ) Γιάννη Στουρνάρα για έξι χρόνια ακόμη ανακοινώθηκε στα τέλη του προηγούμενου μήνα. Αυτή είναι η τρίτη φορά που ο κ. Στουρνάρας ορκίζεται ως Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος.

Μετά τη σημερινή ορκωμοσία, η διοικητική πυραμίδα της Τράπεζας της Ελλάδος διαμορφώνεται ως εξής:

• Γιάννης Στουρνάρας, Διοικητής
• Θεόδωρος Πελαγίδης, Υποδιοικητής
• Χριστίνα Παπακωνσταντίνου, Υποδιοικήτρια