Ο πρόεδρος του μουσείου διευκρίνισε ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί «μια συμφωνία που θα μας επιτρέπει να μοιραζόμαστε την έκθεση των Μαρμάρων, των σπουδαίων Γλυπτών που κάλυπταν περιμετρικά την Ακρόπολη στην αρχαία Ελλάδα, αλλά όχι με τρόπο που αμφισβητεί τις θεμελιώδεις αξιώσεις του καθενός».

Στην ερώτηση του ηθοποιού Στίβεν Φράι, ο οποίος τάσσεται υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών, σε σχέση με το ενδεχόμενο αλλαγής του νόμου για τα αντικείμενα που βρίσκονται στο βρετανικό μουσείο, ο Τζωρτζ Όσμπορν απάντησε ότι «ο νόμος είναι πολύ ξεκάθαρος και αναφέρει ότι συνιστούν κτήση του Βρετανικού Μουσείου και έχουμε ακούσει τόσο από τη συντηρητική κυβέρνηση, όσο και τη δυνητική Εργατική κυβέρνηση του Στάρμερ πως αυτό δεν θα αλλάξει. Ωστόσο η Ελλάδα πάντα θα λέει ότι δικαιωματικά είναι δικά της». Όμως σημείωσε πως «οι επίτροποι του Βρετανικού Μουσείου είναι θετικά διακείμενοι υπέρ μιας συμφωνίας» και πιστεύει πως το ίδιο ισχύει και για την ελληνική κυβέρνηση.

Αναφερόμενος στο διπλωματικό επεισόδιο που προκάλεσε η επιλογή του Ρίσι Σούνακ να μην συναντήσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη, τόνισε ότι «ακόμα και αν η βρετανική κυβέρνηση δεν μιλά στον Έλληνα πρωθυπουργό, μιλά το Βρετανικό Μουσείο».

Ο Τόνι Μπλερ αναζητούσε συμφωνία για τα γλυπτά το 2003

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο της εφημερίδας Financial Times που προβάλει το σχέδιο του Τόνι Μπλερ ο οποίος ασκούσε πιέσεις το 2003 προς το Βρετανικό Μουσείο, εξετάζοντας ένα «μακροπρόθεσμο δάνειο» των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα με «αντάλλαγμα» την υποστήριξη για μια προσφορά για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου 2012, παρακάμπτοντας το ζήτημα της ιδιοκτησίας.

Η ψήφος της Ελλάδας στο Λονδίνο για τους Ολυμπιακούς το 2012

Συγκεκριμένα σε μια επιστολή προς τον Τόνι Μπλερ, η τότε σύμβουλος της Ντάουνινγκ Στριτ έγραψε: «υπάρχουν σημαντικοί λόγοι ώστε να ενθαρρύνουμε το Βρετανικό Μουσείο να βρει μια ρύθμιση τους επόμενους 12 μήνες» με σκοπό να κερδίσει μια ψήφο της Ελλάδας για την ψηφοφορία για την ολυμπιακή υποψηφιότητα του Λονδίνου το 2012. Προειδοποίησε όμως ότι θα πρέπει να προφυλαχτούμε από άλλες χώρες που θα υποβάλουν ανάλογα αιτήματα .

Η ελληνική υπόθεση έχει γίνει πιο περίπλοκη – επιχειρηματολογώντας για ένα δάνειο και όχι για την αποκατάσταση της ιδιοκτησίας – και έρχεται σε αντίθεση με την αδιαλλαξία του Βρετανικού Μουσείου να εξετάσει τυχόν συμβιβασμούς, αναφέρεται, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν από τα UK National Archives.

Αυτά αναφέρει μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου Τζορτζ Όσμπορν στην στήλη «Ημερολόγιο» του περιοδικού Spectator όπου φιλοξενεί κάθε εβδομάδα σκέψεις για μια σειρά από θέματα επιφανών πολιτών.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου εκφράζει δημόσια την άποψη αυτή. Στο συγκεκριμένο όμως σημείωμά του, ίσως αυτό που κάνει μεγαλύτερη εντύπωση είναι ότι κυριολεκτικά «αδειάζει» τον Βρετανό πρώην πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον λέγοντας πως μπορεί τώρα να εκφράζει ανησυχίες για την επιστροφή των Γλυπτών στην Αθήνα παλιότερα όμως, ο ίδιος ο Τζόνσον όταν ακόμη ήταν φοιτητής στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, είχε γράψει πως «οι λόγοι για να αποσπάσεις τα Μάρμαρα ήταν ορθοί. Οι λόγοι για την επιστροφή τους είναι ακόμη ορθότεροι. Τα Ελγίνεια Μάρμαρα πρέπει να εγκαταλείψουν την ενοχική κουλτούρα του βορρά που πίνει ουίσκι και να εκτεθούν εκεί όπου ανήκουν: στη χώρα του λαμπερού φωτός, στη γη του Αχιλλέα, ‘τα σκιερά βουνά και στη θάλασσα που αντηχεί’». «Μάλλον υπάρχουν δύο Μπόρις» καταλήγει στο σύντομο σημείωμα του ο πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν.

Στο άρθρο της, η δημοσιογράφος του Guardian στέκεται σε δηλώσεις που έκανε τις προηγούμενες ημέρες ο Βρετανός ηθοποιός και συγγραφέας Stephen Fry, ο οποίος είπε πως η πράξη του Έλγιν (με την εξαγωγή των γλυπτών από τον Παρθενώνα) ήταν μια πράξη, που μοιάζει με την «απομάκρυνση του Πύργου του Άιφελ από το Παρίσι ή του Στόουνχεντζ από το Σάλσμπερι». Ο Fry, ο οποίος έχει ταχθεί υπέρ της επιστροφής των γλυπτών, έκανε τα σχόλια αυτά καθώς η αμφιλεγόμενη συζήτηση περί επιστροφής στην Αθήνα που διαρκεί δύο αιώνες φάνηκε να παίρνει άλλη τροπή, με την είδηση ότι, σύμφωνα με πληροφορίες, διεξάγονται εδώ και ένα χρόνο συνομιλίες μεταξύ της Βρετανίας και της Ελλάδας για την τύχη τους, αναφέρεται στο άρθρο.

Αν και τα μάρμαρα του Παρθενώνα δεν είναι όπως τα χάλκινα του Μπενίν - τεχνουργήματα που λεηλατήθηκαν αναμφισβήτητα σε μια βίαιη επίθεση εναντίον μιας χώρας - η συζήτηση γύρω από τα γλυπτά φέρνει στο προσκήνιο ζητήματα ιδιοκτησίας, νομιμότητας και διατήρησης, σημειώνει η αρθρογράφος του Guardian.

Καθώς οι συζητήσεις αυτού του είδους μετατρέπονται σε πράξεις σε πολλά μέρη - με τον Πάπα να διατάσσει την επιστροφή τριών θραυσμάτων του Παρθενώνα από το Βατικανό και τη Γερμανία να παραδίδει 22 χάλκινα του Μπενίν στα τέλη του περασμένου έτους - η Βρετανία δέχεται περαιτέρω πιέσεις να επαναπατρίσει τα αντικείμενα που κατέχει εδώ και αιώνες, συνεχίζει.

«Για πολλά χρόνια η συζήτηση αυτή βρισκόταν σε αδιέξοδο - η Ελλάδα αρνούνταν να αναγνωρίσει την κυριότητα της Βρετανίας, ενώ η Βρετανία δεν φαινόταν να ενδιαφέρεται για το ζήτημα και κρατούσε σταθερή θέση. Όμως ένας ανπάντεχος πρωταγωνιστής αναζωπύρωσε τη συζήτηση: ο Τζορτζ Όσμπορν. Ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Βρετανίας, ο οποίος από το 2021 έχει ρόλο ως πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου, άρχισε συνομιλίες με τον Έλληνα πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη για την πιθανή επιστροφή των γλυπτών. (Η υπουργός Πολιτισμού Μισέλ Ντόνελαν δεν συμφωνεί, ωστόσο, λέγοντας ότι η επιστροφή των μαρμάρων θα ήταν ένας "επικίνδυνος" και "ολισθηρός" δρόμος - επειδή άλλοι μπορεί να αποφασίσουν ότι θέλουν κι αυτοί τα πράγματά τους πίσω)» προσθέτει η αρθρογράφος του Guardian.

Σύμφωνα με τη Charlotte Higgins, υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι για τους οποίους τα πράγματα αλλάζουν: η διάθεση του κοινού, η στάση του Βρετανικού Μουσείου και ο ρόλος των μουσείων στην κοινωνία. «Η όλη συζήτηση σχετικά με την πολιτιστική αποκατάσταση έχει γίνει γενικότερα πιο καυτή και νομίζω ότι το ευρύτερο κοινό, εκτός των πυλών του μουσείου, έχει αρχίσει να σκέφτεται αρκετά διαφορετικά γι' αυτό», λέει. Μια δημοσκόπηση της YouGov που ανατέθηκε από το Parthenon Project, μια ομάδα που κάνει εκστρατεία για την επιστροφή τους, έδειξε ότι το 53% υποστήριξε την επιστροφή, το 20% δήλωσε ότι δεν έχει ισχυρή γνώμη ούτε προς τη μία ούτε προς την άλλη κατεύθυνση και το 21% ήταν αντίθετο. Φαίνεται επίσης ότι υπάρχει πλέον πραγματική βούληση στο Βρετανικό Μουσείο να διευθετηθεί το ζήτημα αυτό. «Νομίζω ότι ο Τζορτζ Όσμπορν αποφάσισε ότι κάτι πρέπει να αλλάξει επί των ημερών του», προσθέτει η Higgins.

Γενικότερα, επί του παρόντος γίνεται μια επανεκτίμηση του τι σημαίνει να είσαι μουσείο στον σύγχρονο κόσμο. Για πολλούς, δεν θεωρούνται πλέον ουδέτεροι χώροι, που φυλάνε ή φροντίζουν ιερούς, αρχαίους θησαυρούς, αλλά ως «θεσμοί που έχουν τις ρίζες τους, πολύ συχνά, στην ιστορία του ιμπεριαλισμού και, ως εκ τούτου, έχουν κάποιου είδους ευθύνη να γίνουν χώροι συμφιλίωσης και εξιλέωσης», λέει η Higgins. Η αναγνώριση αυτής της ηθικής ευθύνης έχει αλλάξει το ύφος αυτής της συζήτησης.

Γιατί άργησε τόσο πολύ να «ενταθεί» η συζήτηση;

Για μεγάλο χρονικό διάστημα πολλοί προσέβλεπαν στη νομοθεσία ως τρόπο για να μεταφερθούν τα γλυπτά πίσω στην Ελλάδα, αλλά αυτή ήταν μια όλο και πιο μάταιη προσπάθεια. Το Βρετανικό Μουσείο έλεγε ότι τα χέρια του ήταν δεμένα νομικά και ότι η κυβέρνηση θα έπρεπε να αλλάξει τη νομοθεσία της, ενώ η κυβέρνηση έριχνε το βάρος πίσω στο διοικητικό συμβούλιο του μουσείου ως νόμιμους ιδιοκτήτες των μαρμάρων.

Αυτό το «αδιέξοδο», λέει η Higgins, «λειτούργησε με πολύ βολικό τρόπο, διότι διατήρησε το status quo». Αλλά έχει γίνει σαφές ότι αυτός ο τρόπος κατανόησης της ιδιοκτησίας είναι εξαιρετικά περιοριστικός. «Τα αντικείμενα αυτά δημιουργήθηκαν πολύ πριν εφευρεθεί οποιοδήποτε βρετανικό νομικό πλαίσιο. Υπάρχει η αίσθηση ότι, προκειμένου να ξεφύγουμε από αυτό, πρέπει να αναπτυχθεί ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης», προσθέτει η Higgins.

Τι θα γίνει λοιπόν στη συνέχεια;

Αυτό το σίριαλ αιώνων θα συνεχιστεί πιθανότατα για αρκετό καιρό ακόμα, αναφέρει ο Guardian, καθώς δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η Βρετανία σκοπεύει -ή ακόμη και ότι μπορεί- να παραχωρήσει άμεσα την κυριότητα των γλυπτών του Παρθενώνα. Ωστόσο, ο Όσμπορν φέρεται να έχει καταρτίσει μια συμφωνία που διευκολύνει κάποιου είδους μακροπρόθεσμη «πολιτιστική ανταλλαγή». Δεν θα πρόκειται για δάνειο, διότι κάτι τέτοιο θα απαιτούσε από την Ελλάδα να αναγνωρίσει ότι η Βρετανία είναι ο ιδιοκτήτης των 2.500 ετών αντικειμένων.

«Στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, ο άδειος χώρος στο μουσείο της Ακρόπολης για τα υπόλοιπα τμήματα των γλυπτών μπορεί τελικά να γεμίσει» καταλήγει η αρθρογράφος.

Θα μπορούσε αυτή να είναι η επιστροφή των Γλυπτών στις αρχές του 2023 προκειμένου να εκτεθούν για δέκα χρόνια στο Μουσείο της Ακρόπολης, όπως υποστηρίζει σε δημοσίευμά της η βρετανική «The Art Newspaper», ή η ίδρυση ενός παραρτήματος του Βρετανικού Μουσείου στην Αθήνα, όπως διέρρευσε προ ημερών, μέσων του ΑΝΤΙ, ανώτερος κρατικός αξιωματούχος της Βρετανίας;

Η τελευταία αυτή πρόταση, πάντως, που είχε τεθεί, για πρώτη φορά, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, από τον τότε υπουργό Πολιτισμού Ευάγγελο Βενιζέλο, δεν επιβεβαιώνεται από καμία εγχώρια πηγή. Ούτως η άλλως η Ελλάδα τηρεί, σταθερά όλο αυτό το διάστημα, την μυστικότητα που επιβάλλεται στη διπλωματία, έχοντας, ωστόσο, ξεκαθαρίσει, πως ο δανεισμός δεν αποτελεί αποδεκτή λύση και πως η επίσημη θέση της ελληνικής πλευράς συπνυκώνεται σε μία και μόνη λέξη: Επαναπατρισμός.

Όσο για την εναλλαγή των ρόλων των Βρετανών εμπλεκόμενων στην υπόθεση; Επί σειρά ετών έχουμε παρακολουθήσει ουκ ολίγους πολιτικούς, από πρωθυπουργούς μέχρι υψηλόβαθμους υπουργούς, να υποστηρίζουν μεν το πάγιο ελληνικό αίτημα αλλά να νίπτουν τας χείρας τους καθώς, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η διαχείριση των πολιτιστικών εκθεμάτων του Βρετανικού Μουσείου γίνεται αποκλειστικά και μόνον από τους επίσημους εκπροσώπους του.

Από την μία πλευρά έχουμε τη διοίκηση Βρετανικού Μουσείου να εμφανίζεται, για πρώτη φορά στα χρονικά, θετική απέναντι στην εξεύρεση μιας κοινώς αποδεκτής λύσης και από την άλλη το περιβάλλον του νέου Βρετανού πρωθυπουργού Ρίσι Σούνακ διαμηνύει, σε επίσημους τόνους, πως δεν προτίθεται να υποστηρίζει την αλλαγή νομοθεσίας που να απαιτείται για να ανοίξει ο δρόμος της επιστροφής των Γλυπτών στην πατρίδα τους: «Οι διαχειριστές του Βρετανικού Μουσείου είναι ελεύθεροι να μιλούν με όποιον θέλουν. «Δεν σχεδιάζουμε να αλλάξουμε τον νόμο, ο οποίος εμποδίζει την αφαίρεση αντικειμένων από τη συλλογή του Βρετανικού Μουσείου, εκτός από ορισμένες περιπτώσεις. Η θέση μας σε αυτό το θέμα δεν έχει αλλάξει. Οι αποφάσεις που αφορούν τη φροντίδα και τη διαχείριση των συλλογών είναι θέμα του Μουσείου και των διαχειριστών του. Τα Γλυπτά του Παρθενώνα ανήκουν νομικά στους διαχειριστές του Μουσείου που είναι λειτουργικά ανεξάρτητοι από την κυβέρνηση» διαμηνύθηκε χθες από την Ντάουνινγκ Στριτ.

Η παραπάνω αντίδραση πυροδοτήθηκε, προφανώς, από τις διαρροές στον διεθνή τύπο σχετικά με τις μυστικές διαπραγματεύσεις που διεξάγονται εδώ και πολλούς μήνες ανάμεσα σε υψηλόβαθμους εκπροσώπους της ελληνικής πλευράς με την διοίκηση και τη διεύθυνση του Βρετανικού Μουσείου αλλά και τις συναντήσεις του Έλληνα πρωθυπουργού με τον Πρόεδρό του Τζορτζ Όσμπορν: «Μπορεί να βρεθεί μια win-win λύση, που θα οδηγήσει στην επανένωση των Γλυπτών αλλά που παράλληλα θα λαμβάνει υπόψη τις ανησυχίες που έχει εκφράσει το Βρετανικό Μουσείο» δήλωσε προ ημερών ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατά την επίσκεψή του στο Λονδίνο. «Αυτή τη στιγμή έχω προκαταρκτικές συνομιλίες και ναι, έχω συναντήσει τον πρόεδρο του Βρετανικού Μουσείου, Τζορτζ Όζπορν» παραδέχτηκε σε συνέντευξή του εφημερίδα «Guardian» υπουργός Επικρατείας, Γιώργος Γεραπετρίτης.

Κι ενώ μια αλλαγή του περίφημου νόμου του 1963, που απαγορεύει στο Βρετανικό Μουσείο να επιστρέψει ή να δωρίσει αντικείμενα από τις συλλογές του έμοιαζε, μέχρι προσφάτως, ως μια γρήγορη και τυπική διαδικασία από τη στιγμή που οι διαχειριστές του είχαν καταλήξει σε συμφωνία με την ελληνική πλευρά, ξαφνικά, η εικόνα αλλάζει ξανά.

Σε κάθε περίπτωση το υψηλών συμβολισμών ψήφισμα της UNESCO που έχει εξασφαλίσει η Ελλάδα και το οποίο αναγάγει το θέμα των Γλυπτών του Παρθενώνα σε πολιτικό – κυβερνητικό ζήτημα, οι δυνατές φωνές της παγκόσμιας πλειοψηφίας – και της βρετανικής – για την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους αλλά και η επείγουσα εκ βάθρων ανακαίνιση που πρέπει να κάνει το Βρετανικό Μουσείο σε αίθουσες του, κάποιες από τις οποίες θα χρειαστεί να παραμείνουν κλειστές για μεγάλο χρονικό διάστημα, συγκαταλέγονται στα δυνατά διαπραγματευτικά χαρτιά της ελληνικής πλευράς.

Το σημαίνον στέλεχος του Εργατικού Κόμματος αποκαλύπτει ότι επί πρωθυπουργίας Μπόρις Τζόνσον «είχαμε σχεδόν καταλήξει σε μια ικανοποιητική συμφωνία» για την επιστροφή των αριστουργημάτων του Φειδία και αισιοδοξεί ότι σήμερα «βρισκόμαστε πιο κοντά από ποτέ στη λύση».

Ο Μπράντσο είναι ο πρώτος βρετανός πολιτικός που διετέλεσε υπουργός Πολιτισμού (μεταξύ 2009 και 2010) ο οποίος τάσσεται δημόσια υπέρ της επανένωσης των Γλυπτών. Από την περασμένη Δευτέρα, μάλιστα, είναι ενεργό μέλος της εκστρατείας διεκδίκησης: εντάχθηκε στο Parthenon Project, τον οργανισμό που προωθεί τον επαναπατρισμό των αρχαιοελληνικών τεχνουργημάτων μέσω μιας λύσης αμοιβαίου οφέλους για την Ελλάδα και τη Βρετανία. «Ο πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου Τζορτζ Οσμπορν φαίνεται να έχει υιοθετήσει τη σωστή (για την Ελλάδα) θέση», σημειώνει ο 62χρονος πολιτικός, προσθέτοντας ότι «η επιστροφή των Γλυπτών είναι ιστορικά αναπόφευκτη». Ο βουλευτής της περιφέρειας του Εξετερ, ο οποίος κατείχε οκτώ υπουργικούς θώκους στις κυβερνήσεις του Τόνι Μπλερ και του Γκόρντον Μπράουν, υποστηρίζει ότι «η συντριπτική πλειοψηφία των βουλευτών υποστηρίζει την επανένωση», εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να συναφθεί συμφωνία «στα επόμενα ένα-δύο χρόνια».

Είναι γνωστή η διαχρονική θέση της βρετανικής κυβέρνησης, της οποίας υπήρξατε μέλος, για το θέμα των Γλυπτών. Τι σας έκανε να αλλάξετε στρατόπεδο και να ενταχθείτε στην εκστρατεία για την επιστροφή τους;

Πάντα ένιωθα άβολα για το στάτους κβο των Γλυπτών του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Δεν θυμάμαι να μου τέθηκε συγκεκριμένα το ζήτημα την περίοδο που ήμουν υπουργός Πολιτισμού. Θυμάμαι, όμως, ότι εκείνη την εποχή σκεφτόμουν ότι είναι ένα δυσάρεστο θέμα το οποίο πρέπει να επιλυθεί. Σήμερα πια, στη Βρετανία, και νομίζω σε όλο τον κόσμο, αναγνωρίζουμε όλο και περισσότερο ότι ο επαναπατρισμός εμβληματικών αντικειμένων όπως τα Γλυπτά είναι απολύτως αιτιολογημένος. Εχω την αίσθηση ότι βρισκόμαστε πιο κοντά από ποτέ σε μία λύση. Οι στάσεις αλλάζουν, η προσέγγιση πολλών πολιτιστικών ιδρυμάτων σχετικά με τους επαναπατρισμούς αλλάζει και οι θέσεις του Βρετανικού Μουσείου φαίνεται να μετακινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση.

Γιατί πιστεύετε ότι τα Γλυπτά πρέπει να επανενωθούν στην Αθήνα;

Είναι ήδη τεκμηριωμένο το πώς έφυγαν από την Αθήνα: η αναταραχή που επικρατούσε τότε στην Ελλάδα, η οθωμανική κατοχή, ο ρόλος του λόρδου Ελγιν. Τα Γλυπτά είναι ένα μοναδικό και εμβληματικό κομμάτι της ιστορικής αυτής πρωτεύουσας και του Παρθενώνα. Τώρα που έχετε αυτό το υπέροχο μουσείο, νομίζω ότι οι λανθασμένες, κατά την άποψή μου, αμφιβολίες για την επιστροφή τους που υπήρχαν στο παρελθόν στη Βρετανία και στο Βρετανικό Μουσείο έχουν διαλυθεί. Το Βρετανικό Μουσείο και άλλα μουσεία έχουν την ευκαιρία να επωφεληθούν από ένα πρόγραμμα πολιτιστικών ανταλλαγών το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος της συμφωνίας για την επιστροφή των Γλυπτών. Υπάρχουν πάρα πολλοί θησαυροί του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, τόσο στην Ελλάδα όσο και αλλού. Θα ήταν υπέροχο να έρχονταν εδώ ως δάνεια. Νομίζω ότι μπορούμε να βρούμε μια λύση που θα ωφελούσε όλες τις πλευρές. Δεν βλέπω κανέναν λόγο για να μην επιστραφούν τα Γλυπτά. Δεν μπορώ να σκεφτώ ούτε ένα λογικό επιχείρημα με βάση το οποίο δεν θα έπρεπε να συμβεί αυτό.

Θα μπορούσε ένας εν ενεργεία υπουργός Πολιτισμού να εκφραστεί υπέρ της επανένωσης; Αποτελεί η αντίθεση στην επιστροφή των Γλυπτών προϋπόθεση για την κατοχή του θώκου;

Δεν νομίζω. Ενας εν ενεργεία υπουργός Πολιτισμού δεν μπορεί, ασφαλώς, να χαράξει πολιτική στο πόδι. Αν ήμουν ακόμη υπουργός και προσπαθούσα να πετύχω κάτι τέτοιο, θα βοηθούσα ώστε να πειστεί το Βρετανικό Μουσείο ότι είναι μια καλή ιδέα και θα διασφάλιζα ότι τόσο η ελληνική όσο και η βρετανική πλευρά θα ήταν ευχαριστημένες με τη συμφωνία. Εξ όσων αντιλαμβάνομαι, ήμασταν πολύ κοντά σε συμφωνία όταν ήταν πρωθυπουργός ο Μπόρις Τζόνσον. Συνεπώς, έχουμε ήδη έτοιμο ένα σχέδιο συμφωνίας. Υποθέτω ότι η σημερινή υπουργός Πολιτισμού δεν θα βγει να πει ότι θέλει να επιστραφούν τα Γλυπτά προτού βεβαιωθεί ότι όλοι είναι σύμφωνοι. Αλλά δεν γνωρίζω ότι είναι αντίθετη στην επανένωση των Γλυπτών. Θα με εξέπληττε πολύ αν ήταν αντίθετη, δεδομένου ότι δύο υπουργοί Πολιτισμού που υπηρέτησαν σχετικά πρόσφατα, εγώ και ο Εντ Βέιζι, είμαστε αμφότεροι αυτής της άποψης. Θα ήταν αρκετά παράξενο να έχει εκείνη διαφορετική άποψη. Ενας υπουργός Πολιτισμού ακολουθεί, ως έναν βαθμό, τη γραμμή του Βρετανικού Μουσείου. Ταυτόχρονα, όμως, δουλειά του είναι να υποδείξει μια κατεύθυνση. Εάν προέκυπτε μια ικανοποιητική συμφωνία στα πρότυπα της συμφωνίας στην οποία, όπως αντιλαμβάνομαι, είχαμε σχεδόν καταλήξει υπό τον Τζόνσον, δεν νομίζω ότι η υπουργός Πολιτισμού θα στεκόταν εμπόδιο.

Πιστεύετε ότι αν ο Τζόνσον ήταν ακόμη πρωθυπουργός θα είχε συναφθεί συμφωνία για την επιστροφή των Γλυπτών;

Νομίζω πως ναι. Φυσικά, πολλά από όσα έλεγε ο Τζόνσον δεν ήταν αλήθεια. Ωστόσο, το πιστεύω, δεδομένης της αλλαγής του κλίματος, της διακομματικής υποστήριξης που υπάρχει και της εξαιρετικής δουλειάς που κάνει το Parthenon Project για την επίτευξη λύσης που θα ικανοποιεί όλες τις πλευρές. Εχουμε κάνει πολλές συζητήσεις στη Βρετανία για την ιστορία και την ευθύνη μας ως αυτοκρατορικής και αποικιακής δύναμης και νομίζω ότι αυτό (η επιστροφή των Γλυπτών) ταιριάζει απόλυτα στην προσπάθεια να διορθώσουμε λάθη του παρελθόντος και να κάνουμε σημαντικές χειρονομίες που θα δείχνουν ότι ο κόσμος έχει προχωρήσει και ότι κάποιες από τις πολιτιστικές οικειοποιήσεις που κάναμε όταν ήμασταν μια παγκόσμια αυτοκρατορική δύναμη δεν είναι σήμερα αποδεκτές.

Η βρετανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα Γλυπτά είναι θέμα του Βρετανικού Μουσείου. Δεν είναι αλήθεια, όμως, ότι μόνο με αλλαγή του νόμου θα εξασφαλιστεί η μόνιμη επιστροφή τους;

Ναι, πιθανότατα θα πρέπει να αλλάξει ο νόμος, αλλά δεν νομίζω ότι αυτό είναι ιδιαίτερα σοβαρό εμπόδιο. Εφόσον υπάρχει διακομματική υποστήριξη, είναι κάτι που μπορεί να γίνει αρκετά γρήγορα και εύκολα. Η κυβέρνηση δεν θα υπαγορεύσει στο Βρετανικό Μουσείο ποια θα είναι η προσέγγισή του, αν και φυσικά έχει άτυπη πρόσβαση στο Μουσείο και στους επιτρόπους του. Δεδομένου ότι ο Τζορτζ Οσμπορν φαίνεται ότι έχει υιοθετήσει τη σωστή (σ.σ.: για την Ελλάδα) θέση, αυτό είναι κάτι που θα βοηθήσει.

Μία από τις πιο ακανθώδεις πτυχές της υπόθεσης είναι η ιδιοκτησία, την οποία διεκδικούν και οι δύο πλευρές. Πώς μπορεί να ξεπεραστεί αυτό;

Νομίζω ότι αυτό θα πρέπει να ξεπεραστεί με μια λεκτική αλχημεία. Να βρεθεί δηλαδή ένας τρόπος ώστε η ιδιοκτησία να μην είναι πλέον τόσο σημαντικό ζήτημα. Εάν τα Γλυπτά επιστρέψουν στην Αθήνα, εκεί όπου ανήκουν, δεν καταλαβαίνω γιατί η ιδιοκτησία θα αποτελέσει εμπόδιο. Θα μπορούσα να κάνω έναν παραλληλισμό με τη Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής που εδραίωσε την ειρήνη στη Βόρεια Ιρλανδία. Η κάθε κοινότητα έχει διαφορετική αντίληψη για το τι περιλαμβάνεται σε αυτή τη συμφωνία, όλοι όμως μένουν ικανοποιημένοι. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στο μάλλον τεχνικής φύσης ζήτημα της ιδιοκτησίας να εμποδίσει την επιστροφή των Γλυπτών προκειμένου να αποδοθεί δικαιοσύνη έπειτα από τόσα χρόνια.

Ενα άλλο αγκάθι είναι το δάνειο. Το Βρετανικό Μουσείο διατείνεται ότι μπορεί να εξετάσει μόνο το ενδεχόμενο προσωρινού δανεισμού. Από την άλλη, η Ελλάδα διεκδικεί τη μόνιμη επανένωση.

Το Βρετανικό Μουσείο πρέπει να αλλάξει στάση επ’ αυτού. Βέβαια, ο ορισμός του δανείου είναι αρκετά ευρύς. Εάν το Μουσείο πιστεύει ότι μπορεί να δώσει τα Γλυπτά μόνο με δάνειο, γιατί αυτό το δάνειο πρέπει να έχει χρονικό όριο; Από τη στιγμή που τα Γλυπτά επιστρέψουν στην Ελλάδα, δεν νομίζω ότι θα πιστέψει κανείς σοβαρά ότι δεν θα έχουν επιστρέψει για πάντα.

Πρακτικά μιλώντας, ποιος είναι ο δρόμος που οδηγεί στη μόνιμη επιστροφή των Γλυπτών;

Πρώτα απ’ όλα πρέπει να πείσουμε το Βρετανικό Μουσείο ότι αυτό είναι το σωστό. Φαίνεται ότι το Μουσείο κινείται τώρα προς αυτή την κατεύθυνση. Πρέπει να καταλήξουμε σε μια συμφωνία την οποία θα προσυπογράψουν τόσο η ελληνική όσο και η βρετανική κυβέρνηση. Δεν πιστεύω ότι αυτό είναι ακατόρθωτο. Κατόπιν, πρέπει να ψηφιστεί ένας νέος νόμος. Προσωπικά, δεν νομίζω ότι η υπερψήφισή του θα είναι δύσκολη. Ενδεχομένως υπάρχει ένας μικρός αριθμός δεξιών Συντηρητικών βουλευτών που θα ήταν αντίθετοι, αλλά νομίζω ότι η συντριπτική πλειοψηφία των βουλευτών θα υποστήριζε την επανένωση.

Ακόμη και σήμερα;

Ναι, δεν μπορώ να φανταστώ ότι αν το Βρετανικό Μουσείο πει «ναι» στη συμφωνία, θα την εμποδίσει το κοινοβούλιο. Δεν θα το κάνει.

Αν εκλεγούν οι Εργατικοί, θα αλλάξει η στάση της βρετανικής κυβέρνησης;

Το ελπίζω, αλλά ελπίζω εξίσου ότι η κυβέρνηση των Συντηρητικών θα το κάνει πρώτη. Θεωρώ ότι το Εργατικό Κόμμα είναι ελαφρώς πιο ανοιχτό στην ιδέα της επανένωσης, αλλά πιστεύω ότι έτσι κι αλλιώς υπάρχει διακομματική υποστήριξη. Ο Οσμπορν ήταν υπουργός των Συντηρητικών. Τώρα έχουμε κυβέρνηση των Συντηρητικών. Είναι, λοιπόν, μια καλή στιγμή για να πετύχουμε τον στόχο μας, ενδεχομένως του χρόνου ή μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, τόσο όσο δεν ήταν ποτέ. Αργά ή γρήγορα, τα Γλυπτά θα γυρίσουν. Είναι ιστορικά αναπόφευκτο.

Επιβεβαιώνει στον Guardian ο Γεραπετρίτης

«Είναι αλήθεια ότι υπάρχει διάλογος μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και του Βρετανικού Μουσείου» επιβεβαίωσε στον βρετανικό Guardian ο υπουργός Επικρατείας, Γιώργος Γεραπετρίτης. «Οι συνομιλίες είναι σε προχωρημένο στάδιο και… ναι, έχω συναντήσει τον διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν» τόνισε.

Η είδηση ήρθε πέντε ημέρες αφότου ο Μητσοτάκης είπε σε ακροατήριο στο London School of Economics ότι «αισθανόταν» ότι σημειωνόταν πρόοδος στο θέμα και ότι ήταν δυνατή μια «win-win λύση», όπως υπογραμμίζει το βρετανικό μέσο.

«Είδαμε πρόοδο», είπε ο Έλληνας ηγέτης, ο οποίος έχει θέσει την επανένωση των γλυπτών ως πολιτιστική προτεραιότητα.

Σε συνέντευξή του στον ραδιοφωνικό σταθμό LBC, ο κ. Όσμπορν δήλωσε ότι «πρέπει να υπάρξει μία συμφωνία» με την Ελλάδα για μία διευθέτηση διαμοιρασμού, ώστε να μοιραστούν τα έργα τέχνης μεταξύ Λονδίνου και Αθήνας. Σημείωσε ότι «στο Βρετανικό Μουσείο τα γλυπτά αφηγούνται την ιστορία ενός πολιτισμού σε σύγκριση με τους άλλους πολιτισμούς, της Κίνας, της Ινδίας, και άλλων τόπων της Μεσογείου».

«Στην Ελλάδα αφηγούνται μόνον την ιστορία του ελληνικού πολιτισμού. Νομίζω ότι υπάρχει μία συμφωνία που μπορεί να επιτευχθεί, και να αφηγηθούμε και τις δύο ιστορίες, στην Αθήνα και στο Λονδίνο, εάν και οι δύο προσεγγίσουμε το θέμα χωρίς πολλές προϋποθέσεις, χωρίς πολλές κόκκινες γραμμές».

Ο Όσμπορν σημείωσε επίσης ότι «οι λογικοί άνθρωποι θα μπορούσαν να κανονίσουν κάτι που να αξιοποιεί στο έπακρο τα Μάρμαρα του Παρθενώνα, αλλά αν οποιαδήποτε πλευρά πει ότι δεν υπάρχει καμία προσφορά, τότε δεν θα υπάρξει συμφωνία».

Σε ερώτηση δημοσιογράφου για το αν τα Μάρμαρα θα μπορούσαν «να μεταφερθούν στην Ελλάδα τουλάχιστον για λίγο και μετά να επιστρέψουν στο Λονδίνο», ο Όσμπορν είπε ότι «αυτό το είδος της διευθέτησης» μπορεί να είναι κατάλληλο, αν και δεν μπορεί «να μιλήσει εξ ονόματος όλων των μελών του Βρετανικού Μουσείου».

Σημειώνεται ότι πέρυσι, ο Μπόρις Τζόνσον, μετέφερε την απόφαση για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα στην Ελλάδα στα μέλη του Βρετανικού Μουσείου, μετά τη συνάντηση που είχε με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Κυβερνητικός εκπρόσωπος ανέφερε επίσης στον Guardian: «Το Βρετανικό Μουσείο λειτουργεί ανεξάρτητα από την κυβέρνηση. Είναι απαλλαγμένο από πολιτικές παρεμβάσεις… Οποιαδήποτε ερώτηση σχετικά με την τοποθεσία για τα γλυπτά του Παρθενώνα είναι δική τους υπόθεση».