Το θέμα της επιστροφής τους στη χώρα μας, επί της ουσίας ουδέποτε έφυγε από την επικαιρότητα  και τώρα επανήλθε και πάλι στο προσκήνιο μετά την απαράδεκτη ενέργεια του Βρετανού πρωθυπουργού να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνάντησή του με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ενοχλημένος από τις αναφορές του Έλληνα πρωθυπουργού στα γλυπτά του Παρθενώνα στη συνέντευξη που παραχώρησε το BBC.

Ο Thomas Bruce Elgin, γνωστός στη χώρα μας ως Έλγιν ή Ελγίνος, έβδομος κόμης του Έλγιν και ενδέκατος κόμης του Κινκάρντιν, ήταν Βρετανός διπλωμάτης. Γεννήθηκε το 1766 και ήταν τρίτος γιος του Τσαρλς Μπρους, πέμπτου κόμη του Έλγιν. Σε ηλικία πέντε ετών, το 1771, διαδέχτηκε στον τίτλο τον αδελφό του Γουίλιαμ Ρόμπερτ, έκτο κόμη. Το 1785 κατατάχθηκε στον Στρατό (αργότερα έφτασε στον τίτλο του Υποστράτηγου) και το 1790, άρχισε τη διπλωματική του σταδιοδρομία.

Ο Λόρδος Έλγιν

Το 1792, πήγε ως πρεσβευτής στις Βρυξέλλες και το 1795 στο Βερολίνο, κατά τη διάρκεια της πρώτης περιόδου του αγγλογαλλικού πολέμου. Το 1799, λόγω της εκστρατείας του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο, στάλθηκε ως έκτακτος πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη, με οδηγίες να ασχοληθεί αποκλειστικά με τα πολιτικά ζητήματα. Φαίνεται όμως, ότι το μόνο πράγμα με το οποίο ασχολήθηκε αποκλειστικά, ήταν η κλοπή αρχαιοτήτων από τη χώρα μας.

Ο Λόρδος Έλγιν

Οι απεσταλμένοι του Έλγιν στην Αθήνα - Το φιρμάνι με το οποίο του επιτράπηκε (;) η αφαίρεση των Γλυπτών

Στα τέλη του 1799 (ή σύμφωνα με τον ίδιο τον Μάιο του 1800), ο Έλγιν έστειλε στην Αθήνα τον γραμματέα της πρεσβείας W. R. Hamilton (1777-1859) μαζί με έξι καλλιτέχνες από την Ιταλία, τον ζωγράφο Λουζιέρι, τους αρχιτέκτονες Ιτάρ και Βαλέστρα, τον εκμαγειοποιό Ιβάνοβιτς και άλλους δύο, προκειμένου να καταγράψουν τα μνημεία της Αττικής, ιδίως της Ακρόπολης, τη σύνταξη τοπογραφικών σχεδίων και τη λήψη εκμαγείων, ώστε να γίνει εφικτή η επιλογή και η αφαίρεσή τους, εφόσον θα έπαιρναν σχετική άδεια από τους Τούρκους. Όλοι αυτοί, εργάστηκαν στην Ακρόπολη για 9 μήνες.

Ο γραμματέας της βρετανικής πρεσβείας WR Hamilton, που ανέλαβε την επίβλεψη των εργασιών

Η νίκη στο Αμπουκίρ της Αιγύπτου του βρετανικού στόλου υπό τον Νέλσον επί του γαλλικού, υπό τον Μπριές (ο οποίος μάλιστα σκοτώθηκε) το 1801, έδωσε στον Έλγιν τη δυνατότητα να αποσπάσει φιρμάνι του καϊμακάμη (ανώτερου διοικητικού υπαλλήλου της οθωμανικής αυτοκρατορίας) Σεγούτ Αβδουλάχ που του επέτρεπε και την αφαίρεση λίθων ενεπίγραφων ή γλυπτών από την Ακρόπολη. Το φιρμάνι αυτό, μεταφρασμένο στα ελληνικά, έφερε στην Αθήνα ο ιερέας της πρεσβείας της Μ. Βρετανίας στην Κωνσταντινούπολη, δρ. Ph. Hunt.

Ακόμα και γύρω από το θέμα αυτό, έχει αναπτυχθεί μία ολόκληρη (παρα)φιλολογία. Ο μόνος αρμόδιος που μπορούσε να επιτρέψει τέτοιες εργασίες στον Έλγιν, ήταν ο σουλτάνος. Φαίνεται ότι τέτοιο φιρμάνι δεν δόθηκε ποτέ από τον σουλτάνο στον Έλγιν. Ακόμα και το φιρμάνι του καϊμακάμη, ο οποίος είχε φιλικές σχέσεις με τον Έλγιν και αντικαθιστούσε εκείνη την εποχή τον μέγα βεζίρη στην Κωνσταντινούπολη ΔΕΝ έδινε στον Έλγιν κανένα δικαίωμα να αφαιρέσει γλυπτά από την Ακρόπολη. Το, ανεπίσημο μάλιστα, φιρμάνι (;), προέτρεπε τις τουρκικές αρχές στην Αθήνα να επιτρέψουν στα συνεργεία του Έλγιν, να διενεργήσουν ανασκαφές ΓΥΡΩ από τα θεμέλια του Παρθενώνα, όπου ίσως βρισκόταν θαμμένο κάποιο ανάγλυφο ή επιγραφή, με τον όρο ότι ΔΕΝ θα βλάπτονταν με κανένα τρόπο τα μνημεία.

Ο βίος και η πολιτεία του Έλγιν που, εκτός των άλλων, ήταν... και μπαταχτσής, καθώς χρωστούσε στο βρετανικό δημόσιο 18.000 λίρες (!), συνηγορούν άλλωστε στην άποψη ότι ο αδίστακτος αρχαιοκάπηλος δεν είχε κανένα σουλτανικό φιρμάνι. Πιθανότατα δωροδοκήθηκαν και εξαπατήθηκαν οι προεστοί της Αθήνας για να κάνουν τα «στραβά μάτια» κατά τη διάρκεια της αφαίρεσης των αριστουργημάτων από την Ακρόπολη από το «συνεργείο» του Έλγιν.

Η λεηλασία των μνημείων της Ακρόπολης

Έτσι, ο Λουζιέρι, εγκαταστάθηκε στην Ακρόπολη ως επίσημος αντιπρόσωπος του Έλγιν και άρχισε τη συστηματική επιλογή γλυπτών και αρχιτεκτονικών μελών.
Επειδή η αφαίρεσή τους γινόταν με τον πλέον συμφέροντα και οικονομικό τρόπο, όπως παραδέχεται ο Λουζιέρι, σημειώθηκαν βανδαλισμοί, όπως απρόσεχτοι πριονισμοί, τυχαίοι τεμαχισμοί και κατά την απόσπασή τους, προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές ή και διατάραξη της στατικής ισορροπίας των κτιρίων στα οποία βρίσκονταν.

Φωτογραφία του Giovanni Battista Lusieri (1755-1821), δεν βρήκαμε ούτε σε ξένα σάιτ, οπότε αρκούμαστε σε έναν πίνακα που φιλοτέχνησε ο ίδιος και έχει τίτλο «Ο Παρθενώνας από τα Βορειοδυτικά». Ο Λουζιέρι, ήταν εξαιρετικός τοπιογράφος. Προσλήφθηκε αρχικά από τον Έλγιν για να απεικονίσει μνημεία και τοπία της Ελλάδας. Ο μισθός του ήταν 200 λίρες τον χρόνο. Λέγεται ότι ήταν αυτός που έπεισε τον Έλγιν να αποσπάσουν τα γλυπτά του Παρθενώνα και των άλλων μνημείων, με το επιχείρημα ότι κινδύνευαν από τους Τούρκους, που τα αφαιρούσαν και τα πουλούσαν στους ξένους. Το κόστος της όλης «επιχείρησης», ως και τη μεταφορά τους στην Αγγλία, ήταν 70.000 λίρες. Ο ίδιος ο Λουζιέρι, παραδέχτηκε στο τέλος της ζωής του ότι θα είχε κάνει σπουδαία καριέρα σαν ζωγράφος αν δεν συνεργαζόταν με τον Έλγιν.

Από το 1801, ξεκίνησε η αρπαγή των αριστουργημάτων από την Ακρόπολη. Κατά τον Βισκοντί, συνολικά ο Έλγιν αποκόμισε: 253 γλυπτά έργα και αρχιτεκτονικά μέλη, πολλά αγγεία, ηλιακά ρολόγια κλπ. Από τον Παρθενώνα αφαιρέθηκαν 96 ακέραια ή ακρωτηριασμένα γλυπτά και ειδικότερα: Από το νότιο διάζωμα 15 ακέραια και 4 σπασμένα, από το ανατολικό διάζωμα 11 αγάλματα και τμήματά τους, από το δυτικό αέτωμα περισσότερα από 8, από τη βόρεια ζωφόρο 21 ακέραιες πλάκες κι ένα τμήμα πλάκας, από τη νότια ζωφόρο 30 ακέραιες πλάκες και 11 θραύσματα, από τη δυτική ζωφόρο 2 πλάκες και από την ανατολική ζωφόρο 4 πλάκες.

Επίσης, από το ναό της Απτέρου Νίκης αφαιρέθηκαν 4 τεμάχια, 18 από το Ερέχθειο (μία Καρυάτιδα κι ένα γωνιακό ιωνικό κιονόκρανο της ανατολικής κιονοστοιχίας είναι τα σημαντικότερα από αυτά), 4 από το θέατρο του Διονύσου, μεταξύ των οποίων κι ένας κίονας από το χορηγικό μνημείο του Θρασύλλου.

Αφαιρέθηκαν ακόμα 13 κεφαλές, 34 γλυπτά μάρμαρα, 14 χάλκινες και μαρμάρινες υδρίες, 8 βωμοί, 3 επιτύμβιες στήλες, 66 ενεπίγραφα μάρμαρα και άλλα. Πολλά από αυτά, ήταν έργα του Φειδία, του Αγοράκριτου και του Αλκαμένη.

Σπουδαιότερα απ' όλα, θεωρούνται τα γλυπτά της γέννησης της Αθηνάς από το ανατολικό αέτωμα, η μετόπη της διαμάχης της Αθηνάς με τον Ποσειδώνα και η ζωφόρος με την πομπή των Παναθηναίων. (ΠΗΓΗ: ΕΓΚ/ΔΕΙΑ ΠΑΠΥΡΟΣ ΛΑΡΟΥΣ ΜΠΡΙΤΑΝΙΚΑ, εκδ. 2007).

Όσα αρχαία συγκεντρώνονταν, τοποθετούνταν σε κιβώτια και μεταφέρονταν με πλοία στη Μ. Βρετανία. Οι λεηλασίες, ξεκίνησαν το 1801 και ολοκληρώθηκαν το 1810. Ο Έλγιν καθοδηγούσε τον Λουζιέρι και τους υπόλοιπους με αλληλογραφία. Μάλιστα, από το 1803 ως το 1806, ήταν αιχμάλωτος στη Γαλλία. Εκτός από την Ακρόπολη, αφαιρέθηκαν αρχαιότητες κι από άλλα μέρη όπως: Αίγινα, Ελευσίνα, Δελφούς, Νεμέα, Μυκήνες, Τίρυνθα και Δαρδανέλια.

Μάλιστα, ο Έλγιν στις Μυκήνες, έστειλε τον ιερέα δρ. Ph. Hunt, γιατί σκόπευε να αρπάξει και τους Λέοντες της Πύλης, ωστόσο αυτό κρίθηκε ακατόρθωτο, λόγω του βάρους των Λεόντων (πάλι καλά...)!

Στην Ολυμπία, με σκοπό να εντοπίσει αρχαιότητες για λεηλασία, έστειλε τον λοχαγό Λέινι. Η αφαίρεση αρχαιοτήτων όμως από εκεί, κρίθηκε πολυδάπανη.

Τα 12 πρώτα κιβώτια με τις αρχαιότητες, φορτώθηκαν το 1802 στο ιδιόκτητο ιστιοφόρο «Μέντωρ», του Έλγιν. Ωστόσο, το πλοίο βούλιαξε στον Αβλέμονα των Κυθήρων.
Το 1803, ο ίδιος ο Έλγιν, επιστρέφοντας στην Αγγλία, φόρτωσε 44 κιβώτια στο βρετανικό πολεμικό πλοίο «Diana». Άλλα κιβώτια, μεταφέρθηκαν σε πλοία της Ραγούζας (Ντουμπρόβνικ) και στα πολεμικά «Medusa» και «Hydra». Το 1817 ο Λουζιέρι, που ήταν όπως βλέπουμε ο φυσικός αυτουργός των λεηλασιών, επέστρεψε και πραγματοποίησε την αποστολή επιτύμβιων μνημείων, χάλκινων σκευών και εκατοντάδων αγγείων, με τα πολεμικά πλοία «Satellite» και «Tagus».

Ο θάνατός του και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης, σταμάτησαν κάθε παρόμοια ενέργεια.

Να σημειώσουμε, ότι ο μόνος που αντέδρασε στις βαρβαρότητες και αθλιότητες του Έλγιν και της «ομάδας» του, και το έκανε έμπρακτα, ήταν ο Γάλλος πρόξενος στην Αθήνα Φοβέλ, ο οποίος το 1807 παρεμπόδισε την αφαίρεση αρχαιοτήτων από την Ακρόπολη. Τα κίνητρά του ωστόσο, δεν ήταν ανιδιοτελή αλλά είχαν να κάνουν με τον έντονο αγγλογαλλικό ανταγωνισμό της εποχής.

Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα στην Αγγλία - Οι αντιδράσεις

Οι αρχαιότητες, μεταφέρθηκαν στο Λονδίνο και αποθηκεύτηκαν αρχικά σε υπόστεγο της κατοικίας του Έλγιν και αργότερα στην καρβουναποθήκη (!) του δούκα του Ντεβονσάιρ. Κατά τη διάρκεια της αποθήκευσής τους, υπέστησαν σημαντικές ζημιές από την υγρασία.

Ο Έλγιν, έστειλε υπομνήματα προς τη βρετανική κυβέρνηση για να αγοράσει τα αρχαία. Έτσι συστήθηκε ειδική εξεταστική επιτροπή για να μελετήσει τα στοιχεία της υπόθεσης και τα πορίσματά της, τέθηκαν υπόψη του βρετανικού κοινοβουλίου.

Κατά τη διάρκεια της σχετικής συνεδρίασης ακούστηκαν φωνές σκεπτικισμού, ακόμα και απόρριψης της πρότασης του Έλγιν. Από τότε μάλιστα χρονολογούνται οι πρώτες σκέψεις για επιστροφή τους στην Ελλάδα.

Τελικά, αποφασίστηκε τα Μάρμαρα ν' αγοραστούν από το βρετανικό Δημόσιο για 35.000 στερλίνες. Επειδή όμως ο Έλγιν, χρωστούσε στο κράτος 18.000 στερλίνες, του δόθηκαν μόνο  17.000 στερλίνες.

Ο Έλγιν, (αυτο)προβλήθηκε ως προνοητικός σωτήρας των καλλιτεχνημάτων της ελληνικής αρχαιότητας και ως ανιδιοτελής (!) συλλέκτης που ήθελε να εμπλουτίσει τη χώρα του με σπάνιους θησαυρούς (κλέβοντάς τους από την Ελλάδα, συμπληρώνουμε εμείς). Σύμφωνα όμως με τη μελέτη της αλληλογραφίας του και άλλων στοιχείων, προκύπτει ότι σκόπευε να στολίσει με τα αρχαία ελληνικά αριστουργήματα, το νέο εξοχικό του μέγαρο στο Μπρούμχολ της Σκωτίας. Χρεοκόπησε όμως και αναγκάστηκε να τα πουλήσει. Η Βρετανία, τα αγόρασε, γιατί δεν είχε καταφέρει να αρπάξει ελληνικές αρχαιότητες. Μάλιστα προσπάθησε το ίδιο το βρετανικό κράτος, να οικειοποιηθεί ανεπιτυχώς, τα γλυπτά του ναού της Αφαίας.

Από την μεταφορά κιόλας των γλυπτών στη Μ. Βρετανία, ξέσπασε θύελλα αντιδράσεων από διακεκριμένους Βρετανούς και όχι μόνο. Ο Έλγιν κατηγορήθηκε ως κοινός «κλέφτης μαρμάρων» (το χρησιμοποιήσαμε και στους τίτλους του άρθρου) και βάνδαλος που με δωροδοκίες και άλλα αθέμιτα μέσα, λήστεψε σπουδαία μνημεία του παρελθόντος για προσωπικό του όφελος. Ο Σατομπριάν, οι περιηγητές Ντόντγουελ, Ντάγκλας και Κλαρκ, ο ποιητής Οράτιος Σμιθ, ο φίλος του Βύρωνα Χόμπχαουζ κ.ά. διαμαρτυρήθηκαν και περιέγραψαν με τα πλέον μελανά χρώματα τη διαρπαγή. Ο λόρδος Βύρων, το 1811, στο ποίημα του «Child Harold» στιγματίζει τη λεηλασία, όπως και στο ποίημα «Η κατάρα της Αθηνάς» που δημοσιεύεται τον ίδιο χρόνο.

Ο Λόρδος Βύρων

Το 1890, ο Βρετανός Λόγιος, F. Harrison, έγραψε στο περιοδικό «Nineteenth Century» («19ος Αιώνας») το περίφημο άρθρο «Απόδοτε τα Ελγίνεια Μάρμαρα». Ο διευθυντής του περιοδικού James Knowler, του απάντησε με το άρθρο «Ο Αστεϊσμός περί των Ελγινείων Μαρμάρων», στο οποίο, γράφει, περίπου ότι ο Harrison αστειεύεται (!) όταν προβάλλει το συγκεκριμένο αίτημα. Στον Knowler, απάντησε σκληρά, ο Καβάφης, με άρθρο του στο περιοδικό της Αλεξάνδρειας «Rivista Quindicinale».

Τον Γενάρη του 1941, έγινε πρόταση στη Βουλή των Κοινοτήτων  για την επιστροφή των Μαρμάρων μετά τη λήξη του πολέμου και μέσα στα πλαίσια της κοινής πολεμικής προσπάθειας Ελλάδας και Βρετανίας εκείνη την εποχή, ωστόσο η κυβερνητική απάντηση ήταν αποθαρρυντική.

Οι ενέργειες για την επιστροφή των Μαρμάρων

Η προσπάθεια για επαναπατρισμό των Μαρμάρων του Παρθενώνα, αναζωπυρώθηκε από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, με την ανάληψη της ηγεσίας του υπουργείου Πολιτισμού από την αξέχαστη Μελίνα Μερκούρη.

Μετά από αίτηση της τότε ελληνικής κυβέρνησης που επανέφερε το θέμα, η σύνοδος των υπουργών Πολιτισμού των χωρών μελών της UNESCO στο Μεξικό, αποφάνθηκε στις 3 Αυγούστου 1982, υπέρ της επιστροφής των Μαρμάρων στην Ελλάδα (απόφαση 4/09 της UNESCO). Τον ίδιο χρόνο συστάθηκε στο Λονδίνο βρετανική επιτροπή, με σκοπό την επιστροφή των γλυπτών.

Κι ενώ περιμένουμε το Βρετανικό Μουσείο, στην έκθεση Duveen του οποίου βρίσκονται από το 1936, τα μάρμαρα και τη βρετανική κυβέρνηση να πάρουν, επιτέλους, τη σωστή και δίκαια απόφαση για επιστροφή των Μαρμάρων, έχουμε ένα απτό δείγμα αναγνώρισης λάθους και διόρθωσής του από... την Ιταλία.

Στις 24/9/2008, ο τότε Ιταλός πρόεδρος Τζόρτζιο Ναπολιτάνο παρέδωσε επισκεπτόμενος τη χώρα μας το λεγόμενο Τμήμα του Παλέρμο. Πρόκειται για ένα γλυπτό 2.500 ετών του ποδιού και του φορέματος της θεάς Άρτεμης που είχε κλαπεί από τον Έλγιν και δόθηκε στον Βρετανό πρόξενο στη Σικελία το 1816. Για 2 περίπου αιώνες, το τμήμα αυτό, βρισκόταν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Σαλίνας στο Παλέρμο. Οι προσπάθειες της χώρας μας, που είχαν διάρκεια 13 ετών, για επιστροφή του, ευοδώθηκαν τελικά το 2008.

Το περιβόητο φιρμάνι

Πολλά έχουν γραφτεί και ειπωθεί για το περιβόητο φιρμάνι με τη χρήση του οποίου ο Έλγιν μπόρεσε να προβεί στις βάρβαρες ενέργειες του.

Όπως είδαμε και παραπάνω, το φιρμάνι δεν έχει καν την υπογραφή του σουλτάνου. Επίσης ζητά να μην παρεμποδιστούν από κανένα τα μέλη του «συνεργείου» του Έλγιν, προκειμένου να πάρουν «μερικά κομμάτια πέτρας με επιγραφές και γλυπτά» («dual due pezzi di pietra con inscrizioni e figure»).

Το πρωτότυπο φιρμάνι δεν βρέθηκε ως σήμερα, ούτε στα τουρκικά αρχεία. Η μετάφραση στα ιταλικά που αναφέραμε, έγινε από τον Γραμματέα της βρετανικής πρεσβείας στην Κωνσταντινούπολη Πιζανί. Το φιρμάνι στα ιταλικά, δόθηκε στον ιερέα Χαντ και από εκεί έγινε η μετάφρασή του στα αγγλικά, για να εξεταστεί από την Επιτροπή της Βρετανικής Βουλής.

Η έκφραση «Χαμένοι στη Μετάφραση», προφανώς είναι εμπνευσμένη από την ιστορία αυτή, καθώς ο Λουζιέρι δεν γνώριζε αγγλικά, ο Έλγιν δεν γνώριζε ιταλικά και οι μεταξύ τους «συμβάσεις» υπογράφονταν στα γαλλικά! Μύλος δηλαδή!

Δείτε βίντεο: Γλυπτά του Παρθενώνα: Πώς ο Έλγιν και η συμμορία του έκλεψαν 253 αρχαιότητες από την χώρα μας

Η έρευνα, που παρουσιάζουν σήμερα αποκλειστικά «ΤΑ ΝΕΑ» για την Ελλάδα και το BBC για τη Βρετανία, διενεργήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο από την εταιρεία YouGov μεταξύ 20 και 21 Ιουνίου, για λογαριασμό του οργανισμού Parthenon Project. Καταρρίπτοντας τον μύθο ότι τα παρθενώνια γλυπτά αποτελούν «τεράστιο κεφάλαιο» για τη Βρετανία (όπως έχει δηλώσει ο πρωθυπουργός της χώρας Ρίσι Σούνακ), η έρευνα αποκαλύπτει ότι οι περισσότεροι βρετανοί πολίτες δεν τα έχουν δει ποτέ στο λονδρέζικο ίδρυμα και ότι τυχόν επανένωσή τους στην Ελλάδα δεν θα βάρυνε στην απόφασή τους να επισκεφθούν ή όχι το Μουσείο στο μέλλον.

Επιπροσθέτως, υποστηρίζουν τη σύναψη διακρατικών πολιτιστικών συνεργασιών όπως αυτή που προτείνει η Ελλάδα στη Βρετανία.

«Αυτά τα εξαιρετικά ενθαρρυντικά στοιχεία της δημοσκόπησης θα δώσουν πραγματική ώθηση στις διαπραγματεύσεις, καθώς δείχνουν ξεκάθαρα ότι μια αμοιβαία επωφελής συμφωνία που θα βασίζεται στην πολιτιστική συνεργασία έχει την υποστήριξη του βρετανικού λαού» δήλωσε στα «ΝΕΑ» ο λόρδος Εντ Βέιζι, πρόεδρος του Parthenon Project και πρώην υφυπουργός Πολιτισμού της Βρετανίας.

«Δεν υπάρχει τίποτε που να εμποδίζει την Ελλάδα και το Βρετανικό Μουσείο να συνάψουν μια συμφωνία πολιτιστικής σύμπραξης. Ετσι, θα μπει τέλος σε αυτή την αιωνόβια διαμάχη με έναν θετικό, συνεργατικό τρόπο που θα αποφέρει τεράστια οφέλη και στις δύο πλευρές» τόνισε το ισχυρό στέλεχος των κυβερνώντων Συντηρητικών.

Το 64% των ερωτηθέντων τάσσεται υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών εάν η Ελλάδα δανείσει άλλα τεχνουργήματα σε μουσεία της Βρετανίας. Μόλις το 12% εμφανίζεται αντίθετο με αυτή την προοπτική. Αυτό σημαίνει ότι περισσότεροι από έξι στους δέκα Βρετανούς υποστηρίζουν την πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη για διοργάνωση περιοδικών εκθέσεων με ελληνικούς θησαυρούς στη Γηραιά Αλβιώνα, με «αντάλλαγμα» τον μόνιμο επαναπατρισμό των Γλυπτών.

Ταυτόχρονα, η πλειοψηφία (52%) της βρετανικής κοινής γνώμης τάσσεται υπέρ της άνευ όρων επιστροφής των Γλυπτών (δηλαδή ακόμη και χωρίς ελληνικά δάνεια), με μόλις το 15% να επιμένει ότι πρέπει να παραμείνουν στη Βρετανία. Επιπροσθέτως, το 77% επιθυμεί να αυξηθεί ο αριθμός των πολιτιστικών συνεργασιών που συνάπτουν τα μουσεία της χώρας του με μουσεία άλλων κρατών.

Μάλιστα, το 68% θεωρεί ότι αυτό θα έχει θετικό αντίκτυπο στις σχέσεις του Ηνωμένου Βασιλείου με άλλες χώρες. Σύμφωνα με αξιωματούχο των κυβερνώντων Συντηρητικών, «τα ευρήματα αυτά μπορούν να πείσουν περισσότερους πολιτικούς που σήμερα διστάζουν να πάρουν θέση στο ζήτημα ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει και οι ψηφοφόροι τους επιθυμούν μια αμοιβαία επωφελή λύση».

Είναι αξιοσημείωτο ότι οι Βρετανοί θεωρούν πως η επιστροφή των Γλυπτών όχι μόνο δεν θα έβλαπτε, αλλά αντιθέτως θα ωφελούσε την επισκεψιμότητα του Βρετανικού Μουσείου, ο πρόεδρος του οποίου Τζορτζ Οσμπορν – όπως αποκάλυψαν «ΤΑ ΝΕΑ» τον περασμένο Δεκέμβριο – διεξάγει διαπραγματεύσεις με την ελληνική κυβέρνηση. Εάν τα Γλυπτά γυρίσουν στην Ελλάδα και «αντικατασταθούν» (ως προσωρινά δάνεια) από άλλα ελληνικά αντικείμενα, επτά στους δέκα (69%) διαβεβαιώνουν ότι αυτό δεν θα είχε καμία επίπτωση στο ενδιαφέρον τους να επισκεφθούν το λονδρέζικο μουσείο.

Το 12%, μάλιστα, δηλώνει ότι αυτή η εξέλιξη θα ενίσχυε το ενδιαφέρον του για μια επίσκεψη και μόνο το 4% θεωρεί ότι θα μείωνε το ενδιαφέρον του. Αυτό μαρτυρά ότι οι Βρετανοί δεν αισθάνονται τα Γλυπτά ως «κομμάτι της ταυτότητάς τους», ούτε θεωρούν σημαντικό να παραμείνουν στη χώρα τους. Επίσης, το 53% θα ήθελε να θαυμάσει άλλα ελληνικά εκθέματα στο Βρετανικό Μουσείο.

Εντυπωσιακό είναι το εύρημα ότι σχεδόν οκτώ στους δέκα Βρετανούς (77%) δηλώνουν ότι δεν έχουν δει ποτέ τα Γλυπτά στο Λονδίνο. Από τους ελάχιστους που το έχουν κάνει, το 68% παραδέχεται ότι η προοπτική να επισκεφθεί την αίθουσα που τα στεγάζει δεν αποτέλεσε κριτήριο όταν σχεδίαζε να πάει στο Μουσείο. Με άλλα λόγια, τα αριστουργήματα του Φειδία δεν είναι σημαντικά για τον βρετανικό λαό, ούτε αποτελούν το «βασικό έκθεμα» του Βρετανικού Μουσείου στο οποίο στεγάζονται από το 1817.

«Στην πλειοψηφία τους οι Βρετανοί τάσσονται υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα, ιδίως αν αυτό σημαίνει ότι θα μπορούν να θαυμάσουν άλλα συναρπαστικά ελληνικά αντικείμενα εδώ στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ωφελημένο θα βγει και το Βρετανικό Μουσείο, διότι τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι αν εκθέσει άλλα ελληνικά τεχνουργήματα θα μπορέσει να αυξήσει τους επισκέπτες του» υπογράμμισε ο λόρδος Βέιζι, ο μακροβιότερος υφυπουργός Πολιτισμού της Βρετανίας.

Πολιτική παρέμβαση

Εξόχως σημαντικό είναι το στοιχείο ότι το 61% των Βρετανών υποστηρίζει τη θέσπιση νόμου που θα επιτρέπει στα μουσεία του Ηνωμένου Βασιλείου να επιστρέφουν αντικείμενα στις χώρες προέλευσής τους (βάσει νόμου, τα περισσότερα μουσεία της χώρας δεν έχουν σήμερα αυτή τη δυνατότητα).

Αυτό αποδεικνύει ότι η βρετανική κοινή γνώμη τάσσεται υπέρ της πολιτικής παρέμβασης στο ζήτημα, την οποία η σημερινή κυβέρνηση απορρίπτει, αδιαφορώντας για την απόφαση της UNESCO, το 2021, η οποία αναγνώριζε ότι «η υποχρέωση επιστροφής των Γλυπτών βαραίνει ξεκάθαρα τη βρετανική κυβέρνηση».

Μόλις προχθές, ο βουλευτής των Συντηρητικών Τιμ Λότον υποστήριξε ότι «όταν υπάρχουν σοβαρές προκλήσεις, όπως το μέλλον των Ελγινείων (sic), η Βουλή πρέπει να έχει λόγο», ενώ η σκιώδης υπουργός Εξωτερικών των Εργατικών Κάθριν Ουέστ έχει δηλώσει στα «ΝΕΑ» ότι η επανένωση των Γλυπτών πρέπει να απασχολήσει τη Βουλή.

Το Parthenon Project, το οποίο ιδρύθηκε από τον επιχειρηματία Γιάννη Λέφα, προτείνει μια φιλόδοξη «πολιτιστική σύμπραξη» βάσει της οποίας τα Γλυπτά θα επιστραφούν στο Μουσείο Ακρόπολης και άλλα ελληνικά τέχνεργα θα δανείζονται στο Βρετανικό Μουσείο στο πλαίσιο περιοδικών εκθέσεων.

Η πρόταση προβλέπει, επίσης, τη σύσταση ενός διακρατικού ιδρύματος που θα χρηματοδοτεί προγράμματα υποτροφιών, εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων προς όφελος των νέων στη Βρετανία και την Ελλάδα και θα εξασφαλίζει επιχορηγήσεις σε μουσεία των δύο χωρών. Για την υλοποίηση της συμφωνίας δεν απαιτείται αλλαγή του νόμου περί Βρετανικού Μουσείου, καθώς οι δύο πλευρές θα «συμφωνήσουν ότι διαφωνούν» στο θέμα της ιδιοκτησίας.

Σταθερά υπέρ της επανένωσης από το 1988 μέχρι σήμερα

Η βρετανική κοινή γνώμη υποστηρίζει σταθερά, εδώ και πολλές δεκαετίες, την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα στον γενέθλιο τόπο τους. Σύμφωνα με το BBC, μία από τις πρώτες δημοσκοπήσεις για το θέμα διεξήχθη το 1988, με την πλειονότητα των ερωτηθέντων (δεν διευκρινίζεται σε τι ποσοστό) να τάσσεται υπέρ της επιστροφής.

Σε έρευνα της Ipsos MORI τον Σεπτέμβριο 1998, το 39% τασσόταν υπέρ του επαναπατρισμού των Γλυπτών και μόνο το 15% υποστήριζε την παραμονή τους στη Βρετανία. Η ίδια ερώτηση τέθηκε σε βρετανούς βουλευτές, με το 47% (έναντι 44%) να στηρίζει το ελληνικό αίτημα.

Σύμφωνα με μέτρηση της ίδιας εταιρείας που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο 2002, η βρετανική κοινή γνώμη ήταν υπέρ της επανένωσης σε ποσοστό 56%, με την προϋπόθεση ότι τα Γλυπτά θα παρέμεναν υπό βρετανική ιδιοκτησία. Δημοσκόπηση που διενεργήθηκε από την ICM τον Ιανουάριο 2004 έδειξε ότι το 80% των Βρετανών πίστευε ότι το Βρετανικό Μουσείο πρέπει να δεσμευθεί για την επιστροφή των αριστουργημάτων της κλασικής αρχαιότητας.

Επιστροφή με… 94,8%

Σε διαδικτυακή ψηφοφορία του «Νιου Στέιτσμαν» τον Οκτώβριο 2006, το 81% των αναγνωστών τάχθηκε υπέρ του επαναπατρισμού. Τον Ιούλιο 2009, η «Γκάρντιαν» διενήργησε ηλεκτρονική ψηφοφορία στην οποία συμμετείχαν περίπου 130.000 αναγνώστες.

Η επιστροφή των Γλυπτών επικράτησε με… 94,8%, με την εφημερίδα να αποκαλύπτει, ωστόσο, ότι οι περισσότεροι ψήφισαν από την Ελλάδα! Τον Νοέμβριο 2009, λίγο μετά την έναρξη λειτουργίας του Μουσείου Ακρόπολης, δημοσκόπηση της Mori έδειξε ότι το 47% των Βρετανών υποστήριζε την επανένωση.

Τον Φεβρουάριο 2014, η «Γκάρντιαν» κάλεσε ξανά τους αναγνώστες της να ψηφίσουν διαδικτυακά, με αφορμή τις δηλώσεις του αμερικανού ηθοποιού Τζορτζ Κλούνι υπέρ της ελληνικής εκστρατείας. Το 88% τάχθηκε υπέρ της επιστροφής. Ερευνα της YouGov που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο 2018 κατέδειξε ότι το 56% των Βρετανών θεωρούσε ότι τα Γλυπτά ανήκουν στην Ελλάδα.

Σε δημοσκόπηση της ίδιας εταιρείας τον Νοέμβριο 2021, το ποσοστό αυξήθηκε κατά τρεις μονάδες (59%). Τον Αύγουστο 2022, το 78% των αναγνωστών των «Σάντεϊ Τάιμς» τάχθηκε, διαδικτυακά, υπέρ του ελληνικού αιτήματος. Τον Οκτώβριο 2022, σε έρευνα της YouGov, το 53% των Βρετανών υποστήριξε την επιστροφή των Γλυπτών.

Το χρονολόγιο της διεκδίκησης

1842

Για πρώτη φορά από την Ελλάδα «κηρύσσεται» επίσημη αιτίαση κατά του λόρδου Ελγιν από τον γραμματέα της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας Αλέξανδρο Ραγκαβή και παράλληλα διατυπώνεται η προσδοκία επαναπατρισμού των Γλυπτών

1924

Το αίτημα επαναλαμβάνεται με αφορμή τη συμπλήρωση ενός αιώνα από τον θάνατο του λόρδου Βύρωνα

1961

Ο Δήμος Αθηναίων και η Ακαδημία Αθηνών υποβάλλουν εκ νέου αίτημα επιστροφής των Γλυπτών

1982

Χρονιά – σταθμός καθώς στη Γενική Διάσκεψη της UNESCO για την Πολιτιστική Πολιτική στο Μεξικό, η τότε υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη προβάλλει το αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα και η ελληνική αντιπροσωπεία υποβάλλει σχέδιο σύστασης υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών στη χώρα μας. Το σχέδιο υπερψηφίζεται με 56 ψήφους υπέρ, 12 κατά και 24 αποχές

1983

Ιδρύεται η Βρετανική Επιτροπή για την Επιστροφή των Γλυπτών

1984

Η Ελλάδα υποβάλλει επίσημο αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα και η Βρετανία το απορρίπτει. Την ίδια χρονιά η Ελλάδα καταθέτει επίσημο αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην UNESCO, το οποίο ενεγράφη στην ημερήσια διάταξη της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Επιστροφή των Πολιτιστικών Αγαθών στις Χώρες Προέλευσής τους ή την Απόδοσή τους σε Περίπτωση Παράνομης Κτήσης

1987

Το ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα εντάσσεται στην επίσημη ατζέντα των θεμάτων της UNESCO, συζητείται ανά διετία στις συνεδριάσεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής και κάθε φορά υιοθετείται σύσταση από τα κράτη – μέλη για την προώθηση του ζητήματος

2003

Ο τότε υπουργός Πολιτισμού Ευάγγελος Βενιζέλος θέτει το ζήτημα «δανεισμού» των Γλυπτών. Οι Βρετανοί απορρίπτουν το αίτημα

2006

Η Ελλάδα δηλώνει πρόθυμη να προσφέρει αντίδωρα στους Βρετανούς για να της επιστραφούν
τα Γλυπτά

2009

Το Βρετανικό Μουσείο δέχεται να συζητήσει τον δανεισμό των Γλυπτών υπό την προϋπόθεση ότι η Ελλάδα θα αναγνωρίσει τη Βρετανία ως νόμιμο κάτοχο. Η Ελλάδα απορρίπτει την πρόταση. Εγκαινιάζεται το Μουσείο Ακρόπολης

2014

Η UNESCO προτίθεται να αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή για την επίλυση του θέματος, αλλά η πρόταση απορρίπτεται
από τη Βρετανία. Οι δικηγόροι Αμάλ Αλαμουντίν – Κλούνι, Τζέφρι Ρόμπερτσον και Νόρμαν Πάλμερ προτείνουν στην Ελλάδα να προχωρήσει σε νομική διεκδίκηση των Γλυπτών

2019

Ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου δηλώνει στα «ΝΕΑ» ότι δεν πρόκειται να δανείσει τα Γλυπτά στην Ελλάδα από τη στιγμή που δεν το αναγνωρίζει
ως ιδιοκτήτη

2021

Απόφαση της ∆ιακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO για την Επιστροφή των Πολιτιστικών Αγαθών στις Χώρες Προέλευσης (ICRCP), με την οποία καλεί το Ηνωμένο Βασίλειο να αναθεωρήσει τη στάση του και να συνομιλήσει με την Ελλάδα, αναγνωρίζοντας ότι το θέμα έχει διακυβερνητικό χαρακτήρα

2021 Νοέµβριος

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης θέτει επισήμως ζήτημα διακυβερνητικής συνεργασίας και διαλόγου για την επιστροφή των Γλυπτών.

Οι δηλώσεις του κ. Ραπτάκη έγιναν στο πλαίσιο του δημόσιου διαλόγου που έχει ανοίξει από τον Νοέμβρη στη Βρετανία για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα μετά την επίσκεψη στο Λονδίνο του Έλληνα πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη και την συνάντηση του με τον Βρετανό ομόλογό του, Μπόρις Τζόνσον.

Το άρθρο αναφέρεται στις δυνατότητες που δίνει η νέα τεχνολογία για την παραγωγή πιστών αντιγράφων και την παρουσίαση σχεδίων για την κατασκευή ενός ακριβούς αντιγράφου των γλυπτών από το Ινστιτούτο Ψηφιακής Αρχαιολογίας (IDA). «Η Ελλάδα είναι πρόθυμη να εξετάσει την ιδέα να επιτρέψει στο Βρετανικό Μουσείο να κατασκευάσει ένα υψηλής ποιότητας μαρμάρινο αντίγραφο, όχι μόνο των Γλυπτών που έχει τώρα, αλλά και των Γλυπτών του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Μουσείο της Ακρόπολης στην Αθήνα» λέει ο κ. Ραπτάκης στην Daily Telegraph.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το IDA σκοπεύει να φτιάξει ένα αντίγραφο της μετόπης που απεικονίζει τη μάχη ενός πολεμιστή και ενός Κενταύρου. Το κόστος του είναι περίπου 24.000 ευρώ και θα χρειαστούν τρεις έως έξι μήνες για να ολοκληρωθεί. Θα δημιουργηθούν δύο αντίγραφα. Το ένα με τις ζημιές που προκλήθηκαν από τότε που για πρώτη φορά φιλοτεχνήθηκε, από τη ρύπανση, τους βανδαλισμούς κτλ και το άλλο όπως ήταν όταν κατασκευάστηκε.

«Η συζήτηση σχετικά με τις νέες τεχνολογίες προκειμένου να δημιουργηθεί ένα αντίγραφο των Γλυπτών υψηλής ποιότητας είναι πολύ χρήσιμη», επεσήμανε στην Daily Telegraph o κ. Ραπτάκης. Τονίζοντας παράλληλα ότι προσθέτει ένα επιπλέον επιχείρημα στην άποψη πως «η βρετανική κυβέρνηση έχει τώρα μια μοναδική ευκαιρία να τερματίσει μια αδικία που βαραίνει όλες τις ελληνικές καρδιές και επιτέλους να επιστρέψει τα Γλυπτά του Παρθενώνα».

Η UNESCO εκφράζει επίσης σκεπτικισμό για τη στάση της βρετανικής κυβέρνησης απέναντι στα ελληνικά αιτήματα. Η SZ κάνει αναδρομή στο χρονικό του ζητήματος και μεταξύ άλλων σημειώνει: «Περιστρέφεται στην ουσία γύρω από την ‘ουσία του ελληνικού πολιτισμού’ (Μελίνα Μερκούρη), τη νομιμότητα των συνδιαλλαγών με την τουρκοκρατία στην Αθήνα, τη λεπτή γραμμή μεταξύ διάσωσης και λεηλασίας, το πλαίσιο της υποδοχής αρχαιοτήτων. Έχει να κάνει επίσης με ηθικά, ιστορικά και αισθητικά ερωτήματα γύρω από την παρουσίαση έργων τέχνης τον 21ο αιώνα. Όλη αυτή η συζήτηση μόλις πρόσφατα πήρε νέα διάσταση».

Σχετικά με την νέα τροπή που παίρνει το ζήτημα της επιστροφής των Γλυπτών, λαμβάνοντας υπόψη και τα πρόσφατα προβλήματα που παρατηρούνται στο Βρετανικό Μουσείο ως προς τη συντήρησή τους, η SZ παρατηρεί μεταξύ άλλων: «Ενόψει τέτοιων δομικών προκλήσεων είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι η UNESCO πυροδότησε ξανά με πρωτοφανή τρόπο τη σύγκρουση για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, η οποία σιγοκαίει εδώ και δεκαετίες:

Τέλη Σεπτεμβρίου η λεγόμενη Διακυβερνητική Επιτροπή για την προώθηση της Επιστροφής Πολιτιστικών Αγαθών στις Χώρες Προέλευσής τους, έλαβε ομόφωνη απόφαση για έκδοση σύστασης για τον τρόπο αντιμετώπισης του θέματος των ‘Ελγίνειων Μαρμάρων’. Όμως η σύσταση αυτή μοιάζει με απαίτηση. Αναφέρει ότι οι Βρετανοί πρέπει να ξεκινήσουν συνομιλίες με την Ελλάδα για την επιστροφή των γλυπτών το συντομότερο δυνατό. Το κείμενο αναφέρεται επίσης στην κακή κατάσταση των αιθουσών, στις οποίες εκτίθενται τα έργα τέχνης - μια κραυγαλέα αναφορά στις ζημιές που υπέστησαν από νερό. Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου απέρριψε αμέσως τη δήλωση».

«H UNESCΟ ξεκάθαρα υπέρ της Ελλάδας»

H SZ σημειώνει ότι η UNESCΟ «παίρνει ξεκάθαρα θέση υπέρ της Ελλάδας», γεγονός που δίνει νέα διάσταση στην όλη συζήτηση περί επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα, «αντιστρέφοντας ένα από τα βασικά επιχειρήματα που η βρετανική πλευρά προβάλλει εδώ και καιρό κατά μιας πιθανής επιστροφής: Στην Ελλάδα, υποστηρίζει η Βρετανία, δεν υπάρχουν δυνατότητες για την κατάλληλη αποθήκευση και παρουσίαση τόσο πολύτιμων έργων τέχνης».

To ρεπορτάζ φιλοξενεί επίσης εκτενώς τις απόψεις του Δημήτριου Παντερμαλή, προέδρου του Μουσείου Ακρόπολης και της Έλενας Κόρκα, επίτιμης γενικής διευθύντριας αρχαιοτήτων του υπουργείου Πολιτισμού. Όπως παρατηρεί η SZ: «Τόσο ο διευθυντής του Μουσείου, Δημήτρης Παντερμαλής, όσο και η Έλενα Κόρκα από το υπ. Πολιτισμού είναι βέβαιοι ότι μια μέρα η επανένωση όλων των θραυσμάτων θα γίνει κάτω από τη στέγη του Μουσείου της Ακρόπολης. Η Κόρκα πιστεύει ότι η διαμεσολάβηση που προτείνει η UNESCO θα υλοποιηθεί κάποια στιγμή μέσω ανεξάρτητου διαμεσολαβητή και η βρετανική πλευρά θα καταλάβει ότι πρόκειται για μια υπόθεση που πρέπει να επιλυθεί όχι μεταξύ μουσείων αλλά μεταξύ κυβερνήσεων».

Σε δήλωσή της η υπουργός Πολιτισμού, σημειώνει ότι «οι χθεσινές δηλώσεις του Βρετανού Υπουργού Πολιτισμού Ο. Dowden υποδηλώνουν ότι η φαρέτρα με τα επιχειρήματα, τα οποία υποτίθεται ότι δικαιολογούν την παραμονή των Γλυπτών του Παρθενώνα, στο Λονδίνο, έχει αδειάσει».

Η δήλωση της Υπουργού Πολιτισμού αναλυτικά:

Οι χθεσινές δηλώσεις του Βρετανού Υπουργού Πολιτισμού Ο. Dowden υποδηλώνουν ότι η φαρέτρα με τα επιχειρήματα, τα οποία υποτίθεται ότι δικαιολογούν την παραμονή των Γλυπτών του Παρθενώνα, στο Λονδίνο, έχει αδειάσει.

Ο Ο. Dowden μη έχοντας τι άλλο να πει, επαναφέρει το επιχείρημα του λεγόμενου φαινομένου «του πακτωλού μαζικών επιστροφών αρχαιοτήτων» από τα, ανά τον κόσμο, Μουσεία στις χώρες προέλευσης τους. Ενα επιχείρημα που δεν υφίσταται, δεδομένου ότι αυτή τη στιγμή ενώπιον της Ειδικής Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO εκκρεμεί μόνο ένα αίτημα: Το αίτημα της Ελλάδας για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, που κατατέθηκε το 1984.

Πού είναι λοιπόν τα μαζικά αιτήματα των κρατών-μελών;

Ο Βρετανός Υπουργός Πολιτισμού επιχειρεί να υποβιβάσει την αξία των μοναδικών αρχιτεκτονικών γλυπτών του Παρθενώνα συγκρίνοντας το ελληνικό αίτημα με άλλες διεκδικήσεις. Η Ελλάδα διεκδικεί μόνον τις διαμελισμένες μορφές της ζωφόρου, των μετοπών και των αετωμάτων του μνημείου-συμβόλου του δυτικού πολιτισμού, οι οποίες απομακρύνθηκαν βιαίως από το μνημείο και την γενέθλια γη.

Η Ελλάδα διεκδικεί μόνον τα Γλυπτά του Παρθενώνα, προκειμένου να επανενωθεί το σύνολο του γλυπτού διακόσμου του και να αποκατασταθεί η ακεραιότητα του εξέχοντος αυτού μνημείου.

Όσο για το επιχείρημα της δήθεν διάσωσης των Γλυπτών από τον Ελγιν –καθώς θα μπορούσαν να έχουν καταστραφεί από άλλους, αν δεν είχαν κλαπεί από τον Λόρδο- θα θυμίσουμε στον κ. Dowden αυτό που ένας συμπατριώτης του χάραξε στην Ακρόπολη την εποχή της διαρπαγής των παρθενωνείων «quod non fecerunt Gothi, hoc fecerunt Scotti» (αυτό που δεν έπραξαν οι Γότθοι, το έπραξαν οι Σκώτοι)...

Πρόκειται για μια καθιερωμένη πρωτοβουλία των δυο έμπειρων βουλευτών, οι οποίοι υπηρετούν ως συμπρόεδροι στο Ελληνικό Συμβούλιο (Hellenic Caucus) της Ομοσπονδιακής Βουλής, προωθώντας σταθερά εδώ και χρόνια στο Κογκρέσο τα ελληνικά θέματα.

«Ενόσω γιορτάζουμε την 200ή επέτειο της Ελληνικής Ανεξαρτησίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, δεν μπορούμε να ξεχάσουμε ότι η Ελλάδα συνεχίζει τη μάχη για τα Γλυπτά του Παρθενώνα -ορισμένα από τα σπουδαιότερα παραδείγματα καλλιτεχνικής έκφρασης και ομορφιάς της χώρας- προκειμένου να επιστρέψουν σπίτι τους», ανέφερε η κ. Μαλόνι, κάνοντας λόγο για «ζωτικά κομμάτια της Ελληνικής Ιστορίας».

Η δήλωση της υπουργού Πολιτισμού μετά την κατάθεση ψηφίσματος

«Η κατάθεση διακομματικού ψηφίσματος στο Κογκρέσο για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα από τους ομοσπονδιακούς βουλευτές Κάρολιν Μαλόνι και Κωνσταντίνο Μπιλιράκη, αποτελεί μία διεθνή κίνηση στήριξης του πολύχρονου αιτήματος της Ελλάδας για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα και την επανένωσή τους με το μνημείο-σύμβολο του Δυτικού Πολιτισμού
».

«Οι δύο βουλευτές και συμπρόεδροι στο Ελληνικό Συμβούλιο (Hellenic Caucus) της Ομοσπονδιακής Βουλής, προέρχονται από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, ωστόσο, από κοινού υποστηρίζουν το δίκαιο αίτημα της χώρας μας».

«Στο ψήφισμά τους, τονίζουν ότι, ''ενόσω γιορτάζουμε την 200ή επέτειο της Ελληνικής Ανεξαρτησίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, δεν μπορούμε να ξεχάσουμε ότι η Ελλάδα συνεχίζει τη μάχη για τα Γλυπτά του Παρθενώνα -τα σπουδαιότερα παραδείγματα καλλιτεχνικής έκφρασης και ομορφιάς - να επιστρέψουν σπίτι τους. Τα Γλυπτά του Παρθενώνα είναι ζωτικά κομμάτια της Ιστορίας της Ελλάδας''».

«Ευχαριστούμε από καρδιάς τους δύο ομοσπονδιακούς βουλευτές. Αυτή η κίνησή τους καταδεικνύει ότι ο οποιοσδήποτε διαχειρίζεται πολιτιστικά αγαθά παρανόμως αποκτηθέντα μένει προσκολλημένος σε αποικιοκρατικές αντιλήψεις.

Η κατ᾽ εξακολούθηση παράνομη κατοχή πολιτιστικών αγαθών είναι ζήτημα Δημοκρατίας. Η Ελλάδα, παρά τους πρόσφατους ισχυρισμούς περί νόμιμης κατοχής των Γλυπτών εκ μέρους του Λονδίνου, δεν πρόκειται να αποδεχθεί ποτέ νόμιμη κατοχή, νομή και κυριότητα των Γλυπτών από το Βρετανικό Μουσείο. Τα Γλυπτά κατέχονται παρανόμως, όπως τεκμαίρεται από τα ιστορικά δεδομένα».

Σύμφωνα με τα βρετανικά Μέσα το Βρετανικό Μουσείο εμφανίστηκε για ακόμη μία φορά αντίθετο για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα. Ο Telegraph δημοσίευσε μία επιστολή του υπουργού Πολιτισμού, Oliver Dowden, ο οποίος προειδοποιούσε μουσεία και γκαλερί, ότι θα χάσουν την κυβερνητική χρηματοδότηση αν αφαιρέσουν τα αντικείμενά τους.

«Η σημαντική υποστήριξη που λαμβάνετε από τον φορολογούμενο είναι η αναγνώριση του σημαντικού πολιτιστικού ρόλου που παίζετε για ολόκληρη τη χώρα», ανέφερε μεταξύ άλλων επιστολή.

Με αφορμή αυτό το έγγραφο το Βρετανικό Μουσείο, με δήλωσή του σύμφωνα με την Daily Mail αναφέρει: «Το Βρετανικό Μουσείο δεν έχει καμία πρόθεση να αφαιρέσει αντικείμενα από δημόσια έκθεση.

Αντ’ αυτού, θα επιδιώξει, όπου ενδείκνυται, να τα τοποθετήσει σε ένα εννοιολογικό πλαίσιο, με τρόπο που να επιτρέπει στο κοινό να μάθει γι’ αυτά στο σύνολό τους».

Μάλιστα για τον σκοπό αυτό καλεί τον Βρετανό πρωθυπουργό, Μπόρις Τζόνσον, «να επιστρέψει τα γλυπτά στην Αθήνα γιατί εκεί ανήκουν», γεγονός που θα αποτελούσε «μια μεγάλη χειρονομία φιλίας και αλληλεγγύης».

«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ήταν βανδαλισμός»

Στη συνέχεια αναφέρεται στην ιστορία των γλυπτών ως εξής: «Δεν υπάρχει αμφιβολία, κατά τη γνώμη μου, ότι ήταν βανδαλισμός. Τα γλυπτά κατάφεραν σχεδόν να επιβιώσουν από τις καταστροφές του χρόνου, τους πολέμους και την έκρηξη μιας αποθήκης όπλων, όταν ο Έλγιν εμφανίστηκε στην Αθήνα στις αρχές του 19ου αιώνα ως πρεσβευτής στην Υψηλή Πύλη, στους Οθωμανούς κατακτητές.

Μόλις εξασφάλισε την απαραίτητη "άδεια" για να αφαιρέσει αντικείμενα από τα ερείπια γύρω από τον Παρθενώνα (το αρχικό έγγραφο δεν βρέθηκε ποτέ, αν και υπάρχει μια "μετάφραση"), έστειλε εργάτες σε σκάλες να σπάσουν - με αμβλύ εργαλείο- τα μάρμαρα που βρίσκονται τώρα στο Βρετανικό Μουσείο.

»Ακόμη και τότε, η υποτιθέμενη πράξη διάσωσης θεωρήθηκε από κάποιους, όπως ο Λόρδος Βύρων, ως έγκλημα. Ο Έλγιν σχεδόν έχασε τα κιβώτια με τα μάρμαρα, όταν το πλοίο του βυθίστηκε στο ταξίδι προς τη Μάλτα και έπρεπε να διασωθούν από τον πυθμένα της Μεσογείου.

Όχι μόνο αυτό, η επιθυμία του ήταν να κοσμήσουν το σπίτι των προγόνων του, το Broomhall House, για τη δική του δόξα, αναγκάστηκε όμως να τα πουλήσει στο κράτος όταν ξέμεινε από χρήματα (το σπίτι εξακολουθεί να έχει κομμάτια που το Βρετανικό Μουσείο δεν θέλησε να πάρει).»

Ο Έλγιν, αναφέρει το άρθρο, είχε σκεφτεί να αποσπάσει και την Πύλη των Λεόντων των Μυκηνών, αλλά ήταν πολύ βαριά για να τη μεταφέρει.

Η συντάκτης του άρθρου πιστεύει ότι με την επιστροφή των Γλυπτών, η Μεγάλη Βρετανία θα επωφεληθεί με το δανεισμό σημαντικών αρχαιοτήτων από την Ελλάδα για περιοδικές εκθέσεις σε μια σταθερή βάση συνεργασίας και καλεί για άλλη μια φορά τον Βρετανό πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον να επιδείξει την αγάπη του για τον αρχαίο κόσμο κάνοντας το σωστό.

Αναφερόμενη στις διαφορετικές απόψεις Ελλήνων και Βρετανών για τα γλυπτά, η συντάκτρια του άρθρου, τονίζει ότι το αίτημα επιστροφής έχει αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος τώρα που το Ηνωμένο Βασίλειο εγκαταλείπει την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο λόρδος το εξέλαβε ως άδεια να αφαιρέσει, περίπου, 17 αγάλματα από τα αετώματα, 15 μετώπες, και 247 πόδια (περίπου 75 μέτρα) της ζωφόρου από τον Παρθενώνα για να τα φέρει στην καλή μας Αγγλία» αναφέρει στο άρθρο της η Washington Post.

Και συνεχίζει λέγοντας ότι «οι καιροί όμως άλλαξαν και αυτό που θεωρούνταν πιο δικαιολογημένο τότε, σήμερα θεωρείται ευρέως ως μια ασυνείδητη πράξη».

Σε μία έμμεση αναφορά στο Brexit, και υπεραμυνόμενη της επιστροφής των γλυπτών στην Ελλάδα, η συντάκτρια του άρθρου της Washington Post, διερωτάται: «Γιατί να παραμείνουν τα μάρμαρα στη φύλαξη της χώρας που επιμένει ότι ανήκει μόνο στον εαυτό της;» και σημειώνει:

«Η Ελλάδα τιμάται σήμερα ως λίκνο του δυτικού πολιτισμού, και ποιοί παρά οι Έλληνες θα μπορούσαν να στεγάσουν τον πολιτισμό αυτό;».

Στο επικαιροποιημένο σχέδιο διαπραγματευτικής εντολής της Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία καθορίζονται οι στόχοι και οι "κόκκινες γραμμές" των Βρυξελλών, προστέθηκε επιπλέον ένα άρθρο που καλεί τα μέρη να «αντιμετωπίσουν τα ζητήματα που αφορούν την επιστροφή ή την απόδοση στη χώρα προέλευσης πολιτιστικών αγαθών που απομακρύνθηκαν παράνομα».

«Αυτό δεν τίθεται προς συζήτηση στο πλαίσιο των εμπορικών μας διαπραγματεύσεων», ανέφερε η εκπρόσωπος της βρετανικής Κυβέρνησης με ανακοίνωσή της.

Μια ευρωπαϊκή πηγή, μιλώντας υπό τον όρο να μην κατονομαστεί, είπε πως το άρθρο για τα κλεμμένα πολιτιστικά αγαθά είχε προστεθεί σε μια προηγούμενη έκδοση του εγγράφου την περασμένη εβδομάδα.

Η πηγή τόνισε πως η αναφορά αυτή στο έγγραφο είχε επίσης τη στήριξη της Κύπρου και της Ισπανίας και πως πέρα από τις ανησυχίες της Ελλάδας για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκφράζουν ευρύτερες ανησυχίες για το παράνομο εμπόριο τεχνουργημάτων μέσω των οίκων δημοπρασιών του Λονδίνου.