Το ΓΠΚΒ αναθεωρεί οριακά προς τα κάτω την πρόβλεψη για την ανάπτυξη του 2026 στο 2%, από 2,1% στην προηγούμενη έκθεση του Δεκεμβρίου. Αντίστοιχα, η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει ρυθμό 1,9%, ενώ το ΔΝΤ εκτιμά ανάπτυξη 1,8%.

Το εύρος της πρόβλεψης για το 2026 περιορίζεται σε 1,7%-2,4% έναντι 1,9%-2,6% προηγουμένως, αντανακλώντας την αυξανόμενη αβεβαιότητα.

Στο βασικό σενάριο, το πετρέλαιο Brent εκτιμάται στα 90 δολάρια/βαρέλι κατά μέσο όρο, ενώ στο δυσμενές σενάριο διατηρείται κοντά στα 100 δολάρια, σε συνδυασμό με περιορισμένη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής από την ΕΚΤ.

Καμπανάκι για τις τιμές και τον πληθωρισμό

Ο συντονιστής του ΓΠΚΒ Γιάννης Τσουκαλάς προειδοποιεί ότι ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί μεταξύ 3,5% και 4% το 2026, έναντι πρόβλεψης κάτω του 3% στην προηγούμενη έκθεση. Η Eurostat, άλλωστε, κατέγραψε άνοδο του ελληνικού πληθωρισμού στο 3,3% τον Μάρτιο, επιβεβαιώνοντας ότι οι νέες γεωπολιτικές εντάσεις ασκούν ήδη ανοδική πίεση στις τιμές.

Το βασικό κανάλι μετάδοσης των επιπτώσεων είναι η ενέργεια, η οποία επηρεάζει άμεσα τον δείκτη τιμών και δευτερογενώς την κατανάλωση, το κόστος χρηματοδότησης και την ανταγωνιστικότητα. Το Γραφείο προειδοποιεί ότι ένα νέο ενεργειακό σοκ μπορεί να προκαλέσει νέα κύματα ανατιμήσεων σε αγαθά και υπηρεσίες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη για ενισχυμένη παρακολούθηση της αγοράς, με αξιοποίηση ψηφιακών συστημάτων καταγραφής κόστους και τιμών σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα φαινόμενα αδικαιολόγητων αυξήσεων.

Αυξημένοι κίνδυνοι και πιέσεις για το 2026

Το ΓΠΚΒ βλέπει για το 2026 περισσότερους και πιο σύνθετους κινδύνους: η γεωπολιτική αστάθεια παραμένει ο κυριότερος εξωτερικός παράγοντας αβεβαιότητας, ενώ στο εσωτερικό εντοπίζεται υστέρηση στην εκτέλεση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, που χρειάζεται στενή παρακολούθηση, έστω κι αν θεωρείται παροδική.

Παράλληλα, το υψηλό δημόσιο χρέος εξακολουθεί να αποτελεί κύρια πηγή ευπάθειας για την ελληνική οικονομία, ειδικά σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους δανεισμού και διεθνούς ρευστότητας που περιορίζεται.

Στηρίγματα της οικονομίας

Παρά τις προκλήσεις, η έκθεση επισημαίνει ότι η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά στηρίγματα.
Ο τουρισμός, η ισχυρή αγορά εργασίας, η αύξηση του κατώτατου μισθού και οι φοροελαφρύνσεις λειτουργούν ως αντιστάθμισμα στους εξωτερικούς κραδασμούς.

Η Ελλάδα ολοκλήρωσε το 2025 με ανάπτυξη 2,1%, ενώ το πρωτογενές πλεόνασμα διαμορφώθηκε στο 4,5% του ΑΕΠ, υποδηλώνοντας σταθερή δημοσιονομική πορεία.

Η έκθεση του ΓΠΚΒ σκιαγραφεί ένα πιο προσεκτικό οικονομικό περιβάλλον για το 2026. Αν και η ελληνική οικονομία παραμένει ανθεκτική, οι εξωτερικοί γεωπολιτικοί κίνδυνοι, το υψηλό ενεργειακό κόστος και οι πληθωριστικές πιέσεις ενδέχεται να περιορίσουν τον ρυθμό ανάπτυξης και να δοκιμάσουν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Η συνέχιση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και η σταθερή δημοσιονομική πειθαρχία αναδεικνύονται στις ως τώρα καίριες προϋποθέσεις για τη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας.

Η Έκθεση σκιαγραφεί εικόνα ανθεκτικής οικονομικής μεγέθυνσης, ωστόσο τοποθετεί τον πήχη της ανάπτυξης στο 2,1% (εύρος 1,9%–2,6%), χαμηλότερα από την εκτίμηση του 2,4% που ενσωματώνεται στον νέο Κρατικό Προϋπολογισμό.

Ισχυρότερη δημοσιονομική επίδοση

Στο δημοσιονομικό σκέλος, το ΓΠΚΒ διαπιστώνει σαφή υπεραπόδοση. Το πρωτογενές αποτέλεσμα εκτιμάται ότι σε ετήσια βάση μπορεί να υπερβεί το 4% του ΑΕΠ, έναντι πρόβλεψης 3,7% στον Προϋπολογισμό.

Ενδεικτικό της δυναμικής είναι ότι το πρωτογενές πλεόνασμα Ιανουαρίου–Οκτωβρίου 2025 διαμορφώθηκε στα 18,5 δισ. ευρώ, δημιουργώντας πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο και στηρίζοντας τη στρατηγική ταχύτερης αποκλιμάκωσης του δημόσιου χρέους.

Οι προβλέψεις για ανάπτυξη

• 2025: Διατήρηση της πρόβλεψης ανάπτυξης στο 2,2%

• 2026: Βασική εκτίμηση 2,1%, με εύρος 1,9%–2,6%, ανάλογα με την πορεία των επενδύσεων

Όπως επισημαίνεται, η αναπτυξιακή προοπτική εξαρτάται καθοριστικά από την ένταση και τη συνέχεια της επενδυτικής δραστηριότητας.

Επενδύσεις: Ο κρίσιμος αλλά ασταθής παράγοντας

Το ΓΠΚΒ χαρακτηρίζει τις επενδύσεις ως τον βασικό μοχλό για τη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής, αλλά ταυτόχρονα εκπέμπει προειδοποιητικό σήμα.

Το γ’ τρίμηνο του 2025, οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου αυξήθηκαν κατά 12,8%, αντισταθμίζοντας τη μείωση των αποθεμάτων και στηρίζοντας την ανάπτυξη. Ωστόσο, για το 2026, η Έκθεση εκτιμά αύξηση των επενδύσεων γύρω στο 7%, σχεδόν στο μισό από ό,τι προβλέπει ο Προϋπολογισμός.

Σημειώνεται ότι, αν οι επενδύσεις κινηθούν υψηλότερα από το 7%, η ανάπτυξη θα μπορούσε να προσεγγίσει ακόμη και το 2,6%.

Διεθνείς αβεβαιότητες και «πάγωμα» σχεδίων

Το ΓΠΚΒ εντοπίζει τον βασικό κίνδυνο στις αβεβαιότητες του διεθνούς περιβάλλοντος, οι οποίες δεν ακυρώνουν αλλά καθυστερούν την υλοποίηση ιδιωτικών επενδυτικών σχεδίων. Το 2026 χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα κρίσιμη χρονιά, καθώς δεν αναμένονται ισχυροί διεθνείς ρυθμοί ανάπτυξης που θα λειτουργούσαν ως εξωτερικό στήριγμα.

Μετά-ΤΑΑ εποχή: Κρίσιμα τα μεγάλα ιδιωτικά projects

Ενόψει της μετάβασης στη μετά-Ταμείο Ανάκαμψης εποχή, το ΓΠΚΒ υπογραμμίζει ότι τα μεγάλης κλίμακας ιδιωτικά επενδυτικά σχέδια θα πρέπει να αποτελέσουν βασικό μοχλό ανάπτυξης.

Κατά την περίοδο της κρίσης, οι ιδιωτικές επενδύσεις κατέρρευσαν από 13,8% του ΑΕΠ στο 8,9%, συμβάλλοντας αποφασιστικά στη μείωση της παραγωγικότητας, εξέλιξη που εξακολουθεί να επηρεάζει τη δυναμική της οικονομίας.

Εμπόδια στις επενδύσεις

Η Έκθεση εντοπίζει τέσσερις βασικές προκλήσεις:

1. Το κόστος ενέργειας

2. Τη διαθεσιμότητα εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού

3. Την αβεβαιότητα για το μέλλον

4. Το ρυθμιστικό πλαίσιο

Θετική εξέλιξη θεωρείται η αναμενόμενη μείωση του κόστους δανεισμού, ενώ τον Οκτώβριο του 2025 καταγράφηκε για πρώτη φορά θετικός ρυθμός αύξησης στεγαστικών δανείων.

Αγορά εργασίας: Εξομάλυνση με όρια

Η ανεργία εκτιμάται ότι δύσκολα θα υποχωρήσει κάτω από το 8% χωρίς ουσιαστική αύξηση της απασχόλησης σε νέους και γυναίκες. Για το 2026 προβλέπεται στο 8,8%, με την απασχόληση να αυξάνεται κατά περίπου 81.000 θέσεις και τις κενές θέσεις να μειώνονται.

Φοροδιαφυγή και φοροαπαλλαγές

Στα θετικά καταγράφεται η μείωση του κενού ΦΠΑ στο 11% για το 2025, πλησιάζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αντίθετα, έντονο προβληματισμό προκαλεί το ύψος των φορολογικών απαλλαγών, που ανήλθαν σε 22,88 δισ. ευρώ το 2024, χωρίς μηχανισμό αξιολόγησης της αποτελεσματικότητάς τους.

Χρέος και παραγωγικότητα

Το ΓΠΚΒ υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, δημόσιο χρέος άνω του 90% του ΑΕΠ επηρεάζει αρνητικά την παραγωγικότητα, ενώ πάνω από το 105% κάθε επιπλέον μονάδα μπορεί να τη μειώνει κατά περίπου 0,6%. Στο πλαίσιο αυτό, η ταχεία αποκλιμάκωση του χρέους παραμένει κορυφαία προτεραιότητα, με θετική αναφορά στην πρόωρη αποπληρωμή δανείων GLF ύψους 5,9 δισ. ευρώ.

Πάντως το ΓΠΚΒ θέτει ως πρώτη προτεραιότητα την ταχεία μείωση του δημοσίου χρέους καθώς υπάρχουν ευνοϊκές προϋποθέσεις μέσω της ανάπτυξης, της συνεχιζόμενης διεύρυνσης της φορολογικής βάσης και της δυνατότητας πρόωρης αποπληρωμής των ακριβότερων δανείων του επίσημου τομέα. «Η μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, που είναι ο μεγαλύτερος στην Ευρωζώνη και αποτελεί παράγοντα που δυσχεραίνει την αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας, θα οδηγήσει σε ταχύτερες αναβαθμίσεις του αξιόχρεου του Ελληνικού δημοσίου και δύναται να απελευθερώσει στο μέλλον δημοσιονομικό χώρο για νέες παρεμβάσεις που θα ενισχύουν την παραγωγική δυναμική της εθνικής οικονομίας», αναφέρει.

Όσον αφορά στην ανάπτυξη, η βασική εκτίμηση του Γραφείου για το 2025 παραμένει στο 2,2%, ενώ για τον πληθωρισμό αναφέρει ότι για το σύνολο του τρέχοντος έτους θα κινηθεί κοντά στο 3%.

Ο υψηλότερος πληθωρισμός στη χώρα μας σε σχέση με τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο δυσχεραίνει την διεθνή ανταγωνιστικότητα έναντι των εταίρων μας, τονίζει και προσθέτει ότι: «οι ανοδικές πιέσεις στις τιμές προκύπτουν από τις υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της στέγασης, ενώ ενισχύθηκε και ο πληθωρισμός τροφίμων. Οι προσπάθειες ενίσχυσης του ανταγωνισμού όπως και η ανίχνευση και αποτροπή τιμολόγησης σε συνθήκες ολιγοπωλιακής αγοράς θα πρέπει να εντατικοποιηθούν».

Προκλήσεις

Για τους εξωγενείς παράγοντες που επηρεάζουν την πορεία της εγχώριας οικονομίας υπογραμμίζει ότι το διεθνές μακροοικονομικό περιβάλλον διαμορφώνεται από μια σειρά σύνθετων προκλήσεων που σχετίζονται με την εμπορική πολιτική, τη γεωπολιτική δυναμική και τις δημοσιονομικές συνθήκες μεγάλων οικονομιών. Η αβεβαιότητα γύρω από το εμπόριο, είτε μέσω πιθανών αναπροσαρμογών δασμών είτε λόγω παρατεταμένων διαπραγματεύσεων, επηρεάζει τις επενδυτικές αποφάσεις και περιορίζει την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου, με ιδιαίτερες επιπτώσεις στις εξαγωγικές οικονομίες.

Παράλληλα, οι εξελίξεις σε γεωπολιτικό επίπεδο επηρεάζουν τη ροή των θαλάσσιων μεταφορών, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τις τιμές βασικών εμπορευμάτων, γεγονός που μπορεί να αναδιαμορφώσει τον ρυθμό οικονομικής δραστηριότητας και τις πληθωριστικές τάσεις. Επιπλέον, οι πιέσεις που σχετίζονται με τα δημόσια οικονομικά σε αναπτυγμένες χώρες με υψηλά επίπεδα χρέους τροφοδοτούν συζητήσεις γύρω από τη βιωσιμότητα των δημοσιονομικών πολιτικών και την επιβάρυνση του κόστους δανεισμού από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές.

Η πολιτική αστάθεια στη Γαλλία, τροφοδοτεί ανησυχίες στις αγορές ομολόγων. Παρά τις προκλήσεις αυτές, η προώθηση πολυμερών και προβλέψιμων εμπορικών συμφωνιών αποτελεί θετικό βήμα για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης, τη μείωση της αβεβαιότητας και τη στήριξη των επενδύσεων. Μακροπρόθεσμα, η σταθεροποίηση του διεθνούς εμπορικού πλαισίου μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός για υψηλότερη παραγωγικότητα, διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και βιώσιμη παγκόσμια ανάπτυξη.

Επισημάνσεις

Παρουσιάζοντας την τριμηνιαία έκθεση ο επικεφαλής του ΓΠΚΒ καθηγητής Ιωάννης Τσουκαλάς υπογράμμισε ακόμα ότι:

*Μεταξύ των θετικών παραγόντων που στηρίζουν την ανάπτυξη στην Ελλάδα είναι η παρατεταμένη επιμήκυνση της τουριστικής χρονιάς, η διεύρυνση της φορολογικής βάσης καθώς και το «πακέτο» των μέτρων που ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ. Στους αρνητικούς καταγράφονται η παρατεταμένη αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές ενέργειας, η άνοδος των επιτοκίων δανεισμού, το υψηλό δημόσιο χρέος, οι καθυστερήσεις στην απονομή δικαιοσύνης, η δημόσια διοίκηση και η εκπαίδευση.

*Ο πληθωρισμός κινείται σε υψηλότερο επίπεδο σε σχέση με το μέσο δείκτη στην Ευρωζώνη, ενώ υπάρχει ανησυχία για αναζωπύρωση λόγω των ανατιμήσεων σε προϊόντα ευρείας κατανάλωσης όπως τα κρέατα.

*Η αγοραστική δύναμη των πολιτών υπολείπεται σημαντικά (είναι περίπου στο 70% του μέσου όρου της Ευρωζώνης) και θα περάσουν ακόμα πολλά χρόνια (ακόμα και μια δεκαετία) για τη σύγκλιση και υπό την προϋπόθεση ότι η ελληνική οικονομία θα επιτυγχάνει ρυθμούς ανάπτυξης άνω του 2%. Κλειδί αποτελούν άλλωστε η ενίσχυση της παραγωγικότητας και η εξωστρέφεια της οικονομίας.

*Το στεγαστικό ζήτημα απαιτεί ταχύτερες λύσεις και όχι καθυστερήσεις στην υλοποίηση των μέτρων, χωρίς να παραγνωρίζεται ωστόσο ο χρόνος ωρίμανσης των μέτρων. Τα άτοκα δάνεια για ανακαινίσεις θα βοηθούσαν στην εξομάλυνση του προβλήματος.

*Το λεγόμενο κενό ΦΠΑ θα περιοριστεί περαιτέρω και αν όχι φέτος, το χρόνου, θα υποχωρήσει από το 10% το 2024, κοντά στον μέσο όρο της Ευρωζώνης (περίπου 5%). Εντός του 2025 τα έσοδα από τον περιορισμό στις απώλειες ΦΠΑ, και η διαμόρφωση κουλτούρας πληρωμών, θα φέρει επιπλέον έσοδα 1 δισ. ευρώ.

*Αύξηση των εσόδων και του δημοσιονομικού χώρου δεν σημαίνει αυτόματα λήψη νέων μέτρων στήριξης των εισοδημάτων. Κομβικό στοιχείο είναι τα μόνιμα έσοδα. Σ’ αυτήν την περίπτωση θα μπορούσαν να γίνουν πρόσθετες παρεμβάσεις για την περαιτέρω εξομάλυνση της φορολογικής κλίμακας με νέες μειώσεις συντελεστών.

*Για τις επιχειρήσεις δεν χρειάζεται περαιτέρω μείωση του φορολογικού συντελεστή (22%) καθώς είναι από τους χαμηλότερους στην Ευρωζώνη.

Η μείωση των συντελεστών άλλωστε δεν συνεπάγεται και αύξηση των επενδύσεων. Οι φορολογικές ελαφρύνσεις θα πρέπει να αφορούν αποσβέσεις επενδύσεων.

Η έκθεση μπορεί να μην πρόλαβε να «μετρήσει» τις τελευταίες ραγδαίες εξελίξεις στον πόλεμο της Μέσης Ανατολής, ωστόσο κυριαρχεί η στάση των διεθνών αγορών με την τιμή του πετρελαίου να έχει επιστρέψει στα επίπεδα πριν το πρώτο «χτύπημα» του Ισραήλ στο Ιράν.

Το Γραφείο Προϋπολογισμού, χτυπά τέσσερα «καμπανάκια» για την πορεία της ελληνικής οικονομίας, καθώς πέραν από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τις απειλές Τραμπ για δασμούς στην Ευρώπη, προστίθεται και η ανησυχία για καθυστερήσεις στην υλοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης.

Πιο αναλυτικά, οι κίνδυνοι είναι οι εξής:

1. Η ραγδαία επιδείνωση της παγκόσμιας οικονομικής προοπτικής, εμπορικών και γεωπολιτικών εντάσεων, ενδέχεται να έχει αρνητικές συνέπειες για τις ελληνικές εξαγωγές και τις ιδιωτικές επενδύσεις.

2. Αιτίες που ενδέχεται να σχετίζονται με καθυστερήσεις στην υλοποίηση επενδυτικών σχεδίων του ΤΑΑ, και γενικότερα με το επίπεδο ανταγωνιστικότητας της Ελληνικής οικονομίας, επισημαίνονται στις πρόσφατες προτάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (Council Recommendation) της 4 Ιουνίου 2025 στο πλαίσιο του 2025 European Semester.

Μεταξύ άλλων, αναφέρονται η ανάγκη για ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης, επιτάχυνση στο χρόνο απονομής δικαιοσύνης που, παρά τις πρόσφατες βελτιώσεις, παραμένει από τους μεγαλύτερους στην EE, περαιτέρω ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης, αξιοποίηση της πλατφόρμας Strategic Technologies for Europe Platform (STEP) για επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς, και βελτίωση της εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες.

3. Η νέα σύρραξη στη Μέση Ανατολή, εφόσον δεν αποκλιμακωθεί σύντομα, ενδέχεται να πυροδοτήσει ένα νέο πληθωριστικό σοκ. Τα πρόσφατα γεγονότα δημιουργούν αβεβαιότητα μεγαλύτερης έντασης.

4. Με πρόσφατη (11 Ιουνίου 2025) απόφαση της ΕΕ για την Ελλάδα (και για άλλες χώρες), ποσό μεγαλύτερο των 400 εκατ. Ευρώ που αφορούσαν δαπάνες του διαπιστευμένου οργανισμού πληρωμών, οι οποίες δηλώθηκαν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Εγγυήσεων, αποκλείονται από την ενωσιακή χρηματοδότηση. Αφορούν τα οικονομικά έτη 2016 – 2023. Το όποιο δημοσιονομικό κόστος θα εξαρτηθεί από τον τρόπο και χρονικό ορίζοντα της αποπληρωμής που παραμένουν αβέβαια.

Ανησυχία για τον πληθωρισμό

Παράλληλα, επικρατεί ανησυχία και για την πορεία του πληθωρισμού στην Ελλάδα, εξαιτίας και των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Όπως τόνισε ο κ. Τσουκαλάς «ανησυχώ για τον πληθωρισμό».

Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στην έκθεση, Ο πληθωρισμός (ετήσια ποσοστιαία μεταβολή του Εναρμονισμένου Δείκτη Τιμών Καταναλωτή) παραμένει ανθεκτικός, αρκετά πάνω από τον μέσο πληθωρισμό στην Ευρωζώνη (1,9%), και ανήλθε τον Μάιο του 2025 στο 3,3%, σημαντικά αυξημένος τόσο σε σχέση με τον Μάιο του 2024 (2,4%) όσο και σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (2,6%).

Οι ανοδικές πιέσεις στις τιμές προκύπτουν από τις υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της στέγασης, ενώ ανακόπηκε και η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού τροφίμων. Οι προσπάθειες ενίσχυσης του ανταγωνισμού όπως και η ανίχνευση και αποτροπή τιμολόγησης σε συνθήκες ολιγοπωλιακής αγοράς θα πρέπει να εντατικοποιηθούν, όπως έχουμε αναφέρει στις προηγούμενες Εκθέσεις του Γραφείου.

Ο πυρήνας του πληθωρισμού (δεν περιλαμβάνει την ενέργεια και τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα), διαμορφώθηκε στο 3,3% τον Μάιο του 2025, αυξημένος σε σχέση με τον Μάιο του προηγούμενου έτους (2,7%) και ελαφρώς αυξημένος σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (3,0%). Στην Ευρωζώνη, τον Μάιο, ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 1,9% ενώ ο πυρήνας του πληθωρισμού διαμορφώθηκε στο 2,4%. Ο εντονότερος πληθωρισμός των υπηρεσιών συντελεί στην ανθεκτικότητα του πυρήνα του πληθωρισμού.

Πως θα διατηρηθεί η ανάπτυξη και το 2026

Μέσα στο διεθνές περιβάλλον σημαντικών προκλήσεων και ρίσκων, η Ελληνική οικονομία διατηρεί την ανοδική της πορεία με οδηγό τις καλές δημοσιονομικές επιδόσεις και την εμπιστοσύνη των διεθνών επενδυτών. Οι δημοσιονομικές επιδόσεις και η πορεία αποκλιμάκωσης του δημοσίου χρέους οδήγησαν τον οίκο αξιολόγησης Standard and Poor’s σε νέα αναβάθμιση του αξιόχρεου της χώρας εντός της επενδυτικής βαθμίδας.

Η βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας μέσω επενδύσεων, καινοτομίας και παραγωγικότητας της οικονομίας είναι ο ασφαλέστερος δρόμος για την σύγκλιση του εισοδήματος των πολιτών της χώρας με τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο και την διατήρηση ισχυρής ανάπτυξης και μετά το 2026.

Για την επίτευξη αυτού του στόχου, όπως αναφέρει η έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, είναι απαραίτητο:

• να ενταθούν οι προσπάθειες για μεταρρυθμίσεις,
• βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δημοσίου τομέα,
• απλοποίηση ρυθμιστικών πλαισίων για προσέλκυση επενδύσεων, και
• με οδηγό την δημοσιονομική σύνεση, αξιοποίηση του δημοσιονομικού χώρου για ενίσχυση της παραγωγικής δυναμικής της χώρας.

Σύμφωνα με την έκθεση, το δημοσιονομικό ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης βελτιώθηκε σημαντικά το 2024, και το πρωτογενές ισοζύγιο αναμένεται να διατηρηθεί θετικό και τα επόμενα χρόνια εφόσον η οικονομία επιτυγχάνει ικανοποιητικούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες προβλέπουν ετήσια μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ κατά μια ποσοστιαία μονάδα. Η Ελλάδα μειώνει τον λόγο αυτό με πολύ γρηγορότερους ρυθμούς τα τελευταία χρόνια, ενώ και οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί μείωσης του χρέους για το μέλλον είναι ευνοϊκές.

Την ίδια στιγμή, ο επικεφαλής του ΓΠΚΒ Γιάννης Τσουκαλάς εκτιμά ότι τα οριστικά στοιχεία για το 2024 ενδέχεται να δείξουν πλεόνασμα άνω του 3,5% του ΑΕΠ, Αυτό, όμως, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν μπορεί να διοχετευθεί για νέες παροχές και ελαφρύνσεις. Επεσήμανε ότι οι μειώσεις φορολογικών βαρών θα πρέπει να εστιάσουν στους μισθωτούς, με νέες παρεμβάσεις στους συντελεστές της φορολογικής κλίμακας, ενώ κατηγορηματικά αρνητικός εμφανίστηκε για 13ο και 14ο μισθό, προτείνοντας νέα πιο ισχυρά κίνητρα αποδοτικότητας στο Δημόσιο.

Ο δημοσιονομικός χώρος που ενδέχεται να προκύψει από την ευρωπαϊκή συμφωνία για τις αμυντικές δαπάνες θα μπορούσε, ανάλογα με το εύρος του, να αξιοποιηθεί για κοινωνικές πολιτικές που ενισχύουν την παραγωγική δυναμικότητα της ελληνικής οικονομίας, επισημαίνεται στην έκθεση.

Ακόμη, το ΓΠΚΒ προσεγγίζει τις επιπτώσεις που θα μπορούσαν να έχουν οι αμερικανικοί δασμοί σε μια βάση υπολογισμού με τα στοιχεία του 2018, όταν και πάλι ο Ντόναλντ Τραμπ ως τότε πρόεδρος των ΗΠΑ άσκησε αντίστοιχη πολιτική, συμπεραίνοντας συνοπτικά ότι οι κλάδοι χάλυβα και σιδήρου, και αλουμινίου, οι οποίοι αποτελούν σημαντικούς πυλώνες της βαριάς βιομηχανίας της χώρας μας, επέδειξαν αντοχές.

Ωστόσο, προειδοποιεί ότι στην παρούσα συγκυρία, ελληνικές εξαγωγές ενδιάμεσων προϊόντων προς την ΕΕ-27, τα οποία χρησιμοποιούνται για την παραγωγή τελικών προϊόντων που εξάγονται από την ΕΕ-27 προς τις ΗΠΑ, ενδέχεται να επηρεαστούν αρνητικά από τη νέα δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ.

Κλειδί οι επενδύσεις και η παραγωγικότητα

Σύμφωνα με την έκθεση του ΓΠΚΒ, διαπιστώνει ότι η ελληνική οικονομία έχει χτίσει ένα συμπαγές τείχος οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας, συνεχίζοντας και κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2024 την σταθερή πορεία βελτίωσης των μακροοικονομικών και δημοσιονομικών μεγεθών. Υπογραμμίζει, δε, ότι κλειδί παραμένουν οι επενδύσεις και η παραγωγικότητα με έμφαση σε εξαγωγικούς τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας, σε συνδυασμό με την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων σε όλο το φάσμα της οικονομίας.

Πιο συγκεκριμένα, αναφέρεται πως η ελληνική οικονομία το 2024 κατέγραψε υπερδιπλάσιο ρυθμό ανάπτυξης σε σχέση με την Ευρωζώνη, καθώς το ΑΕΠ της Ελλάδας συνολικά για το έτος αυξήθηκε κατά 2,3%, ενώ παρουσίασε αύξηση 2,6% το τέταρτο τρίμηνο του 2024 σε σχέση με το τέταρτο τρίμηνο του 2023, σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ.

Σε αυτή την σημαντικά θετική επίδοση του ΑΕΠ συνετέλεσαν η αύξηση των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών (3,6% συνολικά, 5,9% για υπηρεσίες και 1,6% για αγαθά) και η αύξηση των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου κατά 9,0%.

Η ιδιωτική κατανάλωση παρουσίασε μικρή επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης καταγράφοντας 0,8% ετησίως για το τέταρτο τρίμηνο του 2024, ενώ για το 2024 συνολικά εξακολουθεί να παρουσιάζει ανθεκτικότητα με τον ρυθμό αύξησης να καταγράφεται στο 2,1%. Αρνητική ήταν η συμβολή της δημόσιας κατανάλωσης (-3,4%) και των εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών (αύξηση 2,4% συνολικά).

Ο οίκος Moody’s, ο τελευταίος από τους τρεις μεγάλους οίκους αξιολόγησης, αναβάθμισε το αξιόχρεο της χώρας στην κατηγορία της επενδυτικής βαθμίδας, ενώ είχε προηγηθεί η αναβάθμιση εντός της επενδυτικής βαθμίδας από τους οίκους Scope και DBRS. Οι αναβαθμίσεις του αξιόχρεου της Ελλάδας δημιουργούν ευνοϊκότερες συνθήκες χρηματοδότησης για το σύνολο της εθνικής οικονομίας.

Οι επενδύσεις και η παραγωγικότητα με έμφαση σε εξαγωγικούς τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας σε συνδυασμό με επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων σε όλο το φάσμα της οικονομίας αποτελούν τον μοχλό για την βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο παρουσιάζει επιδείνωση για το 2024, και την ταχύτερη σύγκλιση του πραγματικού εισοδήματος των πολιτών προς τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Γεωπολιτικοί κίνδυνοι – αμυντική πολιτική ΕΕ

Η παγκόσμια οικονομία κλυδωνίζεται εξαιτίας της εντεινόμενης γεωπολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας που πηγάζει από τον φόβο ενός απρόβλεπτου εμπορικού πολέμου μεταξύ ΗΠΑ, ΕΕ και Κίνας, υπογραμμίζει στην έκθεση.

Μία ενδεχόμενη ειρηνευτική συμφωνία στην Ουκρανία θα αφαιρούσε μία σημαντική πηγή παγκόσμιας γεωπολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας και συνακόλουθα θα αποτελούσε παράγοντα που θα συνεισφέρει θετικά στην μελλοντική ανάπτυξη στην Ευρώπη και κατ’ επέκταση και στη χώρα μας.

Οι προστατευτικές πολιτικές και οι δασμοί απειλούν το παγκόσμιο εμπόριο, ενώ οι γεωπολιτικές εντάσεις επιβαρύνουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες, ενισχύοντας τον πληθωρισμό.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε, στο πλαίσιο της ενίσχυσης της αμυντικής αυτονομίας της ΕΕ, σε ένα πακέτο αμυντικών δαπανών ύψους 800 δισ. ευρώ σε βάθος τετραετίας που θα χρηματοδοτηθεί με 150 δισ. ευρώ από Ευρωπαϊκό δανεισμό μέσω του εργαλείου SAFE, και τους εθνικούς προϋπολογισμούς με την ευελιξία που θα δοθεί με την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής.

Η ιστορική συμφωνία στην Γερμανική Βουλή για την χαλάρωση του φρένου χρέους, οδηγεί σε μία πρωτόγνωρη για την χώρα αυτή δημοσιονομική επέκταση ύψους 500 δισ. ευρώ, αφενός δημιουργώντας προσδοκίες ανάκαμψης από την στασιμότητα για την μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης και αφετέρου σηματοδοτώντας αλλαγή μοντέλου της οικονομικής πολιτικής της χώρας αυτής, με ευνοϊκές συνέπειες για την Ευρωπαϊκή και Ελληνική οικονομία.

Στο ιδιαίτερα ρευστό αυτό γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον που διαμορφώνεται σε διεθνές επίπεδο, το Γραφείο αξιολογεί ως πρώτη προτεραιότητα την συνέχιση της ταχείας μείωσης του δημοσίου χρέους η οποία ενισχύει την εκλαμβανόμενη αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής (επισημαίνουμε ότι ένας παράγοντας που οδήγησε στις πρόσφατες αναβαθμίσεις από τους οίκους αξιολόγησης ήταν η πορεία του δημόσιου χρέους).

Σε αυτό το πλαίσιο, ο δημοσιονομικός χώρος ο οποίος δύναται να προκύψει από την Ευρωπαϊκή συμφωνία για τις αμυντικές δαπάνες θα μπορούσε, ανάλογα με το εύρος που θα έχει, να αξιοποιηθεί επίσης για πολιτικές που ενισχύουν την παραγωγική δυναμικότητα της Ελληνικής οικονομίας όπως η ελάφρυνση των φορολογικών βαρών της μισθωτής εργασίας.

Επιπτώσεις αμερικανικών δασμών στην ελληνική οικονομία

Στην Έκθεση του ΓΠΚΒ εξετάστηκαν οι Άμεσες Επιπτώσεις της Αναμενόμενης Νέας Δασμολογικής Πολιτικής των ΗΠΑ στις Ελληνικές Εξαγωγές Χάλυβα και Αλουμινίου, με βάση ένα ανάλογο “πείραμα επιβολής δασμών” που έγινε το 2018 και περιελάμβανε μια παρόμοια μεταβολή στη δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ, με επιβολή δασμού 25% στις εισαγωγές χάλυβα και 10% στις εισαγωγές αλουμινίου, που καταργήθηκαν το 2021.

Οι κλάδοι χάλυβα και σιδήρου, και αλουμινίου αποτελούν σημαντικούς πυλώνες της βαριάς βιομηχανίας της χώρας μας, με τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους κλάδους αυτούς να αποτελούν σημαντικούς εργοδότες στην Ελληνική οικονομία. Ο κλάδος του αλουμινίου, ειδικότερα, χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό εξωστρέφειας και περιλαμβάνει μεγάλες βιομηχανικές μονάδες έντασης κεφαλαίου για την παραγωγή πρώτης ύλης καθώς και μικρές βιοτεχνίες έντασης εργασίας που δραστηριοποιούνται στην κατασκευή και τοποθέτηση οικοδομικών προϊόντων από αλουμίνιο.

Η επιβολή δασμού 25% στις εισαγωγές των ΗΠΑ το 2018 συνδέεται με μια σχετικά υψηλή ευαισθησία των Ελληνικών εξαγωγών σιδήρου και χάλυβα στις ΗΠΑ στην αύξηση των δασμών κατά 25% στη χώρα αυτή. Αυτή η ευαισθησία δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι ο κλάδος δεν είχε την ευελιξία στην επέκταση σε νέες ή υπάρχουσες εξαγωγικές αγορές. Από την άλλη μεριά, η επιβολή δασμού 10% από τις ΗΠΑ στο αλουμίνιο το 2018 δεν είχε επιπτώσεις στις Ελληνικές εξαγωγές αλουμινίου στη χώρα αυτή.

Συμπερασματικά, με βάση το “πείραμα” του 2018 της επιβολής 25% δασμού στις εισαγωγές χάλυβα και σιδήρου και κατά 10% στις εισαγωγές αλουμινίου, οι Ελληνικές εξαγωγές χάλυβα και σιδήρου στις ΗΠΑ ήταν πιο ευαίσθητες σε σχέση με τις εξαγωγές αλουμινίου. Το διαφορετικό μέγεθος του δασμού θα μπορούσε να αποτελεί μία εξήγηση για τη διαφορετική αυτή επίπτωση.

Η επίπτωση του δασμού 10% στο αλουμίνιο το 2018 δεν φαίνεται να επηρέασε τις Ελληνικές εξαγωγές αλουμινίου, υποδηλώνοντας ότι οι Ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις αλουμινίου ήταν το 2018 σε θέση να αντεπεξέλθουν με επιτυχία. Τέλος, Ελληνικές εξαγωγές ενδιάμεσων προϊόντων προς την ΕΕ-27, τα οποία χρησιμοποιούνται για την παραγωγή τελικών προϊόντων που εξάγονται από την ΕΕ-27 προς τις ΗΠΑ, ενδέχεται να επηρεαστούν αρνητικά από τη νέα δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ.

Κενό Είσπραξης Οφειλών προς τη Φορολογική Διοίκηση

Το Κενό Είσπραξης Οφειλών προς τη Φορολογική Διοίκηση, το οποίο μετρά τη διαφορά ανάμεσα στη φορολογική επιβάρυνση που επιβάλλεται στους φορολογούμενους και το βάρος που εκείνοι τελικά αναλαμβάνουν, διαμορφώθηκε το 2024 στο 0,8%, αγγίζοντας το χαμηλότερο ποσοστό από το 2000 και αντανακλώντας την ενίσχυση της εισπρακτικής απόδοσης της Φορολογικής Διοίκησης.

Το ποσοστό αυτό προκύπτει από τη διαφορά μεταξύ του “μέσου φορολογικού συντελεστή”, ο οποίος ορίζεται ως το σύνολο του απαιτητού ποσού από τη Φορολογική Διοίκηση εντός του έτους προς το ΑΕΠ, και του “αποτελεσματικού φορολογικού συντελεστή”, ο οποίος ορίζεται ως το σύνολο των εισπράξεων της Φορολογικής Διοίκησης εντός του έτους προς το ΑΕΠ.

Η εξέλιξη του Κενού Είσπραξης είναι καθοριστικός παράγοντας για την πορεία του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου, όπως αυτό συσσωρεύεται με την πάροδο των ετών μέχρι να αγγίξει τα 106,3 δισ. ευρώ το 2024.

Χαρακτηριστικό είναι ότι μετά το 2015 το Κενό Είσπραξης παρουσιάζει μείωση (με εξαίρεση το 2020 που αυξήθηκε λόγω των οικονομικών επιπτώσεων της κρίσης του COVID-19), ενώ το ίδιο χρονικό διάστημα ο ρυθμός αύξησης του συνολικού ληξιπρόθεσμου σταδιακά μειώνεται. Το 2024 μάλιστα, που το Κενό Είσπραξης αγγίζει το χαμηλότερό του σημείο (0,8%), παρατηρείται μείωση του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου σε ετήσια βάση κατά 7%.

Το μεγαλύτερο μέρος του Κενού Είσπραξης σε όλα τα έτη της περιόδου 2000-2024 πηγάζει από τις μη φορολογικές οφειλές και τα πρόστιμα (57,3% κατά μέσο όρο).

Ακολουθούν οι έμμεσοι φόροι με μέσο ποσοστό συμμετοχής 24,3%, ενώ τη μικρότερη συμμετοχή στη διαμόρφωση του Κενού Είσπραξης έχουν οι άμεσοι φόροι (18,4%).

Για φέτος, τα έσοδα από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής ενδέχεται να ξεπεράσουν τα 1,9 δισ. ευρώ που προβλέπει ο προϋπολογισμός και φτάσουν ενδεχομένως και τα 2 δισ. ευρώ, εκτιμά ο επικεφαλής του Γραφείου, Ιωάννης Τσουκαλάς.

Σύμφωνα με την τριμηνιαία έκθεση για την ελληνική οικονομία, η αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,4% στο τρίτο τρίμηνο του 2024 αποδίδεται κυρίως στην ενίσχυση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 2,1% και την άνοδο των εξαγωγών κατά 3,3%. Τα φορολογικά έσοδα συνεχίζουν να παρουσιάζουν δυναμική, με αποτέλεσμα το πρωτογενές πλεόνασμα να εκτιμάται ότι θα κινηθεί μεταξύ 2,5% και 2,8% του ΑΕΠ. Αν και ο πληθωρισμός παραμένει ανθεκτικός, καταγράφεται αποκλιμάκωση στον τομέα των τροφίμων.

Οι επενδύσεις αναμένεται να αυξηθούν κατά 8% το 2025, με βασικό μοχλό το Ταμείο Ανάκαμψης. Η έκθεση υπογραμμίζει τη σημασία της μείωσης των φορολογικών και ασφαλιστικών βαρών στην εργασία, επισημαίνοντας πως αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.

Ο Ι. Τσουκαλάς ανάφερε ότι η ελληνική οικονομία συνεχίζει να ξεχωρίζει στην Ευρωζώνη, παρά τη διεθνή αβεβαιότητα, με την αύξηση του ΑΕΠ το τρίτο τρίμηνο του 2024 να είναι υπερδιπλάσια του μέσου όρου της Ευρωζώνης, ενώ η ιδιωτική κατανάλωση και οι εξαγωγές να συμβάλλουν θετικά. Αντίθετα, η δημόσια κατανάλωση και οι αυξημένες εισαγωγές είχαν αρνητική επίδραση. Οι καταθέσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων παρουσίασαν επίσης σημαντική άνοδο, αυξάνοντας κατά 47,1% από τον Ιανουάριο του 2019 έως τον Οκτώβριο του 2024, σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος.

Παράλληλα σημειώνεται στην σχετική έκθεση ότι, το Σχέδιο Προϋπολογισμού 2025, που εγκρίθηκε πρόσφατα, πρόβλεψη για ανάπτυξη 2,3% για το επόμενο έτος, με τον πληθωρισμό να υποχωρεί στο 2,1%. Οι εκτιμήσεις αυτές ευθυγραμμίζονται με το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Σχέδιο 2025-2028, το οποίο έλαβε την έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η ισχυρή ανάπτυξη, η πτωτική πορεία του δημόσιου χρέους και η βελτίωση του τραπεζικού συστήματος έχουν ήδη οδηγήσει σε αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας, με τη χώρα να στοχεύει σε περαιτέρω ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς της.

Τέλος, γίνονται οι εξής επισημάνσεις:

– Το Γραφείο σημειώνει στις θετικές προοπτικές της Ελληνικής οικονομίας την ενίσχυση των επενδύσεων σε συνδυασμό με την σταθερότητα της εφαρμοζόμενης οικονομικής πολιτικής και την βελτίωση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών, καθώς και την περαιτέρω ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων μέσω των μεταρρυθμίσεων.

– Η προαναφερθείσα εκτίμηση του Γραφείου για τον ρυθμό μεγέθυνσης της Ελληνικής οικονομίας για το 2025 βασίζεται στην πρόβλεψη για ρυθμό αύξησης των συνολικών επενδύσεων στο 7,9%. Η διεθνής βιβλιογραφία συμπεραίνει ότι λιγότερη αβεβαιότητα (μεγαλύτερη σταθερότητα) έχει θετικές επιπτώσεις στις επενδύσεις και την ανάπτυξη, και μειωτικές στο επενδυτικό κενό.

– Για την Ελλάδα, αυτό έχει ένα σημαντικό και ξεκάθαρο μήνυμα πολιτικής: η διατήρηση της (οικονομικής και πολιτικής) σταθερότητας συνδέεται με τον περιορισμό του επενδυτικού κενού, και θεωρούμε ότι λειτουργεί ως αναγκαία συνθήκη για την επίτευξη του στόχου της περαιτέρω μείωσής του.

Σύμφωνα με την έκθεση, η σταθερότητα ενισχύει την εμπιστοσύνη, δημιουργώντας ευνοϊκό περιβάλλον για επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις που θα βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα και θα ενισχύσουν τους εξαγωγικούς τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Ειδικότερα, όπως αναφέρεται στην τριμηνιαία έκθεση του ΓΠΚΒ, η ελληνική οικονομία συνέχισε για δεύτερο συνεχόμενο τρίμηνο την ανοδική της τροχιά καταγράφοντας τον υψηλότερο ρυθμό μεγέθυνσης από τα μέσα του 2023. (Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το δεύτερο τρίμηνο του 2024 το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2,3% σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο του 2023, έναντι αύξησης κατά 0,6% στην Ευρωζώνη.) Η σημαντική αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας οφείλεται κατά κύριο λόγο στην αύξηση των επενδύσεων, των εξαγωγών και της ιδιωτικής κατανάλωσης. Η ανοδική πορεία των επενδύσεων αποτυπώνεται και στην Ερευνα Επενδύσεων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) για το 2023.

Η επικαιροποιημένη εκτίμηση του ΓΠΚΒ για τον ετήσιο ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας για το 2024 είναι 2,3%, με το εύρος των προβλέψεων να κυμαίνεται από 2,1% έως 2,7% και την εκτίμηση αυτή να είναι συμβατή με άλλες επικαιροποιημένες προβλέψεις που έχουν δημοσιευθεί πρόσφατα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Τράπεζα της Ελλάδος. Σημειώνεται ότι στο νέο Εθνικό Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Διαρθρωτικό Σχέδιο που κατατέθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 2024, ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας για το 2024 εκτιμάται στο 2,2%.

Οι προοπτικές τις ελληνικής οικονομίας είναι θετικές για το 2024 και το 2025, και το ΓΠΚΒ αναμένει η ελληνική οικονομία να αναπτυχθεί ταχύτερα από τον μέσο ρυθμό της Ευρωζώνης συμβάλλοντας στην περαιτέρω σύγκλιση του κατά κεφαλή εισοδήματος της χώρας μας με τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο. Για το 2025, η συνεχιζόμενη απόσυρση της νομισματικής σύσφιξης από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), οι πρόσφατες αναβαθμίσεις των τεσσάρων ελληνικών τραπεζών που αντανακλούν τη σημαντική βελτίωση των προοπτικών του ελληνικού τραπεζικού κλάδου, σε συνδυασμό με την παράλληλη εισαγωγή του πέμπτου τραπεζικού πόλου, αναμένεται να βελτιώσουν την πρόσβαση των επιχειρήσεων σε φθηνότερο δανεισμό. Αυτό, σε συνδυασμό με το σχεδιαζόμενο νομοσχέδιο του Υπουργείου Οικονομικών που εισάγει κίνητρα για συγχωνεύσεις και εξαγορές επιχειρήσεων, δημιουργεί προϋποθέσεις για επίτευξη οικονομιών κλίμακας που ευνοούν την παραγωγικότητα, τον σημαντικότερο παράγοντα για ισχυρή οικονομική ανάπτυξη μακροχρόνια αλλά και παράγοντα συγκράτησης των τιμών προς όφελος των καταναλωτών.

Σύμφωνα με την εκτίμηση του ΓΠΚΒ, το πρωτογενές πλεόνασμα στο τρέχον έτος διαμορφώνεται στο 3,5% του ΑΕΠ, με την συνεχιζόμενη βελτίωση να οφείλεται στα αυξημένα φορολογικά έσοδα χάρη στην αύξηση της απασχόλησης με ταυτόχρονη αύξηση των μισθών και συντάξεων, στην ισχυρή αύξηση των τουριστικών εσόδων, τα οποία αυξήθηκαν σε σχέση με το αντίστοιχο επτάμηνο του 2023 κατά 5,6%, και τέλος στην εν γένει αύξηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, ως αποτέλεσμα και της υλοποίησης των μέτρων που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων την διασύνδεση από επιχειρήσεις ταμειακών μηχανών με POS, καθώς και την επέκταση της υποχρεωτικότητας αποδοχής πληρωμών με πλαστικό χρήμα.

Το ΓΠΚΒ θεωρεί το Νέο Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Διαρθρωτικό Σχέδιο της Ελλάδας, εχέγγυο της δημοσιονομικής σταθερότητας και αξιοπιστίας που με κόπο οικοδομήθηκε τα τελευταία χρόνια. Όπως τονίζεται, είναι προς το συμφέρον των πολιτών η συνέχιση της συνετής και αποτελεσματικής δημοσιονομικής πολιτικής όπως και της αποφυγής πολιτικών που θέτουν σε κίνδυνο την δημοσιονομική σταθερότητα ως προϋπόθεση για την επίτευξη μακροχρόνιας οικονομικής ανάπτυξης και την άνοδο του βιοτικού επιπέδου των πολιτών.

Αξιοσημείωτη ανάκαμψη του τομέα της μεταποίησης

Το ποσοστό συνεισφοράς της ελληνικής μεταποίησης στο ΑΕΠ της χώρας ανέρχεται το δεύτερο τρίμηνο του 2024 στο 10,4%, σημαντικά υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό του 8,6% το δεύτερο τρίμηνο του 2009. Υπογραμμίζεται ότι η παραγωγικότητα της εργασίας στον κλάδο της μεταποίησης έχει επιστρέψει και μάλιστα υπερβεί το επίπεδό της πριν την τριπλή κρίση (οικονομική, χρέους και τραπεζική) που έπληξε τη χώρα μας το 2010. Αυτό οφείλεται σε διάφορες αιτίες και παράγοντες, όπως ο έντονος εξαγωγικός χαρακτήρας του κλάδου, η απορρόφηση σημαντικών επενδύσεων από το ΤΑΑ, οι δαπάνες σε έρευνα και ανάπτυξη σε συνδυασμό με τις λιγότερες ώρες εργασίας. Η περαιτέρω ανάλυση του κλάδου της μεταποίησης, και ιδιαιτέρως του επιτυχημένου παραγωγικού μοντέλου που αναδεικνύει τα οφέλη της καινοτομίας και της εξωστρέφειας, μπορεί να προσφέρει χρήσιμα συμπεράσματα και μαθήματα τόσο για τον πρωτογενή τομέα όσο και αυτόν των υπηρεσιών ώστε η χώρα να ενισχύσει και άλλους τομείς που παράγουν υψηλή προστιθέμενη αξία για το σύνολο της ελληνικής οικονομίας, επισημαίνει το ΓΠΚΒ.

Παράλληλα, λόγω της αυξημένης παραγωγικότητας, ο μέσος μισθός στον τομέα της μεταποίησης υπερβαίνει σημαντικά τον μέσο μισθό για το σύνολο της οικονομίας. Συμπερασματικά, η ενίσχυση του τομέα της μεταποίησης είναι ο ασφαλής δρόμος για να αποκτήσει η ελληνική οικονομία και ένα τρίτο πόλο ανάπτυξης, πέρα από τον τουρισμό και την ναυτιλία. ΄Ετσι, αυξάνεται ο βαθμός διαφοροποίησης των παραγωγικών κλάδων της χώρας (οικονομική διαφοροποίηση), κάτι που είναι συμβατό με μακροχρόνια οικονομική ανάπτυξη και μεγέθυνση.

Οι κίνδυνοι

Ωστόσο, το εξωτερικό περιβάλλον παραμένει ευμετάβλητο, επισημαίνει η έκθεση. Οι εκλογές στις ΗΠΑ και η αναζωπύρωση των γεωπολιτικών εντάσεων αυξάνουν την αβεβαιότητα διεθνώς και επομένως και στην ελληνική οικονομία.

Η ομαλοποίηση της νομισματικής πολιτικής προς την κατεύθυνση χαλάρωσης καθυστερεί σε ορισμένες περιοχές λόγω της αβεβαιότητας ως προς την υποχώρηση του πληθωρισμού, ενώ άρχισε αργότερα από ό,τι αναμενόταν στις Ηνωμένες Πολιτείες με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα (US Federal Reserve) να μειώνει το βασικό επιτόκιο αναχρηματοδότησης (Fed funds rate) κατά 50 μ.β. στις 18 Σεπτεμβρίου. Σημειώνεται ότι το βασικό επιτόκιο πολιτικής της ΕΚΤ αυξήθηκε σταδιακά από 0,5% στις 27/7/2022 σε 1,25% στις 14/9/2022 και μέχρι τις 20/9/2023 είχε ανέλθει στο 4,0%. Ωστόσο, με τις αποφάσεις στις δυο τελευταίες συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της EKT (12/6/2024 και 12/9/2024) το επιτόκιο αυτό μειώθηκε διαδοχικά κατά 25 μονάδες βάσης και διαμορφώνεται από την 18/9/2024 στο 3,5%.

O υψηλός πληθωρισμός, ιδιαίτερα στις υπηρεσίες, περιπλέκει τη νομισματική πολιτική, δημιουργώντας αυξημένη αβεβαιότητα σχετικά με τον ρυθμό ομαλοποίησης της νομισματικής πολιτικής μετά από την παρατεταμένη περίοδο νομισματικής σύσφιξης των τελευταίων ετών. Ταυτόχρονα, οι αυξανόμενες γεωπολιτικές και εμπορικές εντάσεις εντείνουν περαιτέρω την αβεβαιότητα για την πορεία του πληθωρισμού. Η εκλογική αναμέτρηση στις Ηνωμένες Πολιτείες προκαλεί αβεβαιότητα σε σχέση με ενδεχόμενες αλλαγές της εμπορικής και βιομηχανικής πολιτικής έναντι των εμπορικών της εταίρων, και ο κλάδος της μεταποίησης χαρακτηρίζεται από αρνητικά σημάδια. Στην ευρωζώνη, παρά τις σε γενικές γραμμές καλές συνθήκες στην αγορά εργασίας, η μεταποίηση ειδικά στη Γερμανία εμφανίζει προβλήματα. Σύμφωνα με το ΓΠΚΒ, η ανάγκη βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας της EE, έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας, που αναδεικνύει η πρόσφατη έκθεση Ντράγκι, απαιτεί γρήγορες και καθοριστικές αποφάσεις για ένα ισχυρό πλαίσιο συνεργασίας και επενδύσεων σε καινοτομία, άμυνα και ενεργειακή αυτονομία από τις μεγάλες οικονομίες της ΕΕ.

Όπως προκύπτει από τα όσα αναφέρονται στην τριμηνιαία Έκθεση του ΓΠΚΒ, «έπειτα από ενδελεχή ανάλυση πλήθους προϊόντων σε 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφορικά με τις επιπτώσεις που αποφέρουν μεταβολές (αυξομειώσεις) του ΦΠΑ στις τελικές τιμές καταναλωτή, προκύπτουν τρία ενδιαφέροντα ευρήματα.

Πρώτον, ένα μικρό μόνο μέρος των μειώσεων του ΦΠΑ, περίπου 6%, διαχέεται στις τελικές τιμές και μόνο βραχυχρόνια. Αντιθέτως οι αυξήσεις ΦΠΑ διαχέονται στις τελικές τιμές κατά 34% περίπου. Επιπλέον, η επαναφορά των συντελεστών ΦΠΑ οδηγεί σε δυσανάλογες αυξήσεις τιμών γεγονός που αποβαίνει σε βάρος του καταναλωτή.

Δεύτερον, μετά από ένα χρονικό διάστημα 10 μηνών που ακολουθεί την μείωση του ΦΠΑ, οι τιμές καταναλωτή επανέρχονται στα επίπεδα που βρίσκονταν πριν την μείωση του.

Τρίτον, οι μειώσεις του ΦΠΑ φαίνεται να οδηγούν σε αύξηση των περιθωρίων κέρδους των επιχειρήσεων σε βάρος των καταναλωτών.

Τα πρώτα ευρήματα μελέτης που εστιάζει στο παράδειγμα της Ισπανίας, δείχνουν ότι η σχεδόν πλήρης διάχυση της μείωσης ΦΠΑ κατά τους πρώτους μήνες υποχωρεί σημαντικά εντός τριμήνου. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω αλλά και τις συνθήκες ανταγωνισμού στην Ελληνική αγορά, σε σχέση με την Ισπανική, το Γραφείο εκτιμά ότι η όποια επίπτωση στις τελικές τιμές καταναλωτή από μείωση του ΦΠΑ στην Ελλάδα, εάν υπάρχει, αναμένεται να είναι μικρότερη ή πολύ μικρότερη καθώς και πιο βραχύβια από αυτή στην Ισπανία. Συνυπολογίζοντας το δημοσιονομικό κόστος, το Γραφείο εκτιμά ότι οι όποιες προτεινόμενες μειώσεις του ΦΠΑ δεν αποτελούν κατάλληλο εργαλείο για την λύση του δομικού προβλήματος της «ακρίβειας».

Αντίθετα, το Γραφείο, όπως επισήμανε και στην προηγούμενη τριμηνιαία έκθεση, θεωρεί ως απαραίτητα μέτρα την ενίσχυση του ανταγωνισμού με την άρση γραφειοκρατικών και άλλων εμποδίων για είσοδο νέων επιχειρήσεων, όπως και την ενδυνάμωση και εκπαίδευση των καταναλωτών με πληροφορίες μέσω ψηφιακών εργαλείων για τη σύγκριση τιμών και χαρακτηριστικών προϊόντων ώστε να διαθέτουν ικανή πληροφόρηση για να λαμβάνουν ορθολογικές αποφάσεις στις αγορές τους.

Ανάπτυξη 2,5%

Όσον αφορά στις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας το ΓΠΚΒ, σημειώνει ότι μετά από δύο συνεχόμενα τρίμηνα επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας η ελληνική οικονομία επανήλθε σε υψηλότερο ρυθμό μεγέθυνσης. Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το πρώτο τρίμηνο του 2024 το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) παρουσίασε αύξηση 2,1% σε σχέση με το πρώτο τρίμηνο του 2023 (έναντι αύξησης κατά 0,4% στην Ευρωζώνη). Η αναζωπύρωση της οικονομικής δραστηριότητας οφείλεται κατά κύριο λόγο στην αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης και την αύξηση των επενδύσεων.

Η επικαιροποιημένη εκτίμηση του Γραφείου για τον ετήσιο ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας για το 2024 είναι 2,5%. Η εκτίμηση του Γραφείου είναι συμβατή με άλλες επικαιροποιημένες προβλέψεις που έχουν δημοσιευθεί πρόσφατα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Τράπεζα της Ελλάδος που τοποθετούν τον ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας για το 2024 μεταξύ 2,0% και 2,5%.

Στην Έκθεση επισημαίνονται ακόμα τα εξής:

*Οι επενδύσεις σε πάγιο και ανθρώπινο κεφάλαιο αποτελούν βασικό πυλώνα για την ισχυρή ανάπτυξη της οικονομίας μακροχρόνια. Οι επενδύσεις διαδραματίζουν καίριο ρόλο καθώς συνεισφέρουν στην αύξηση της παραγωγικότητας, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη δημιουργία νέων και καλύτερα αμοιβόμενων θέσεων εργασίας.

*Η Ελλάδα πρέπει να καλύψει το μεγάλο επενδυτικό κενό, για το 2023 περίπου 8% του ΑΕΠ σε σχέση με τον μέσο όρο Ευρωζώνης, απότοκο της βαθιάς οικονομικής κρίσης. Οι αναταράξεις των τελευταίων ετών, η αυξημένη αβεβαιότητα και η έλλειψη χρηματοδότησης, καθυστερούν την συστηματική έκρηξη επενδύσεων. Είναι επομένως εξαιρετικά κρίσιμο, να επιταχυνθεί η διάχυση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ώστε να καλυφθεί ένα σημαντικό μέρος του επενδυτικού κενού της χώρας. Παράλληλα, με αιχμή του δόρατος το νέο Εθνικό Επενδυτικό Ταμείο πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην χρηματοδότηση επενδύσεων υψηλής τεχνολογίας και προστιθέμενης αξίας.

*Η στρατηγική του ΟΔΔΗΧ για πρόωρη αποπληρωμή μέρους του χρέους ύψους 12 δισ. ευρώ μέσα στο 2024 καθώς και η ανακατανομή του χαρτοφυλακίου του προς μακροχρόνιες ομολογιακές εκδόσεις, εξοικονομεί πόρους από τους τόκους δανεισμού του Ελληνικού δημοσίου συμβάλλοντας στη βελτίωση του ελλείμματος.

*Στο μέτωπο του πληθωρισμού με βάση τον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, για τον Μάιο 2024, παρατηρούμε ισχυρή αποκλιμάκωση που διαμόρφωσε το μέγεθος του στο 2,4%, σημαντικά χαμηλότερα από αυτό του Απριλίου (3,2%). Σημαντική εξέλιξη αποτελεί και η υποχώρηση για πρώτη φορά από τον Οκτώβριο του 2023 του πληθωρισμού τροφίμων στο 2,3% τον Μάιο, από 4,8% τον Απρίλιο, ο οποίος βρίσκεται πλέον κάτω από τον αντίστοιχο μέσο όρο της Ευρωζώνης (2,6%).

*Συμπερασματικά, οι προοπτικές τις ελληνικής οικονομίας είναι θετικές για το 2024 και αναμένουμε η ελληνική οικονομία να αναπτυχθεί ταχύτερα από την Ευρωζώνη. Ωστόσο, το ευμετάβλητο εξωτερικό περιβάλλον, και ιδιαίτερα οι πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις στη Γαλλία, αυξάνουν τις αβεβαιότητες για την ελληνική οικονομία. Παράλληλα, οι μακροπρόθεσμες προκλήσεις παραμένουν. Η Ελληνική οικονομία έχει να καλύψει ένα μεγάλο επενδυτικό κενό ενώ καλείται να διαχειρισθεί και τις μελλοντικές συνέπειες στο περιβάλλον και τον παραγωγικό ιστό από την κλιματική αλλαγή. Για τον λόγο αυτό απαιτείται η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και η αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για την επιτάχυνση των επενδύσεων και την τόνωση του ρυθμού ανάπτυξης τόσο βραχυχρόνια όσο και, κυριότερο, μακροχρόνια.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στο εύρος οφειλής άνω του 1 εκατ. ευρώ συγκεντρώνεται το 77,3% του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου και μόλις το 0,2% των οφειλετών. Αντιθέτως, το 72,9% των οφειλετών συγκεντρώνεται στις οφειλές μεταξύ 50 και 10.000 ευρώ με το συνολικό τους ληξιπρόθεσμο υπόλοιπο να αγγίζει το 3,7% των συνολικών οφειλών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, το συνολικό ληξιπρόθεσμο υπόλοιπο στο τέλος του Οκτωβρίου του 2023, διαμορφώθηκε στα 106 δισ. ευρώ

Κατανομή οφειλετών και συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου ανά εύρος οφειλής  (Πηγή: ΑΑΔΕ)

Εξετάζοντας την κατανομή των οφειλετών και του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου διαπιστώνεται ότι το σύνολο σχεδόν των οφειλών (96,3%) πηγάζει από την κατηγορία άνω των 10.000 ευρώ. Ιδιαίτερη ανάλυση απαιτεί η κατηγορία οφειλής άνω του 1 εκατ. ευρώ, καθώς στο εύρος μεταξύ 1 και 100 εκατ. ευρώ καταγράφεται αύξηση του ληξιπρόθεσμου υπολοίπου κατά 1,1 δισ. ευρώ, ενώ οι οφειλές άνω των 100 εκατ. ευρώ παρουσιάζουν σημαντική μείωση κατά 9,2 δισ. ευρώ, η οποία πηγάζει από τη διαγραφή οφειλών της ΟΣΕ ΑΕ ύψους 10,4 δισ. ευρώ.

Αξίζει να σημειωθεί η διαφορετική συμμετοχή φυσικών και νομικών προσώπων στην διαμόρφωση του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου ανά εύρος οφειλής. Αναλυτικότερα, στην κατηγορία ληξιπρόθεσμου υπολοίπου άνω του 1 εκατ. ευρώ τα νομικά πρόσωπα συμμετέχουν στις οφειλές κατά  68,7%, με το ληξιπρόθεσμο υπόλοιπό τους να αγγίζει στο τέλος του Οκτωβρίου του 2023 τα 56,3 δισ. ευρώ. Αντίστοιχα, το πλήθος των νομικών προσώπων που οφείλουν πάνω από 1 εκατ. ευρώ διαμορφώθηκε στα 5.626, καθώς αυξήθηκε σε ετήσια βάση κατά 196 νομικά πρόσωπα.

Η κατανομή

Αντιθέτως, οι οφειλές κάτω του 1 εκατ. ευρώ προέρχονται σε μεγάλο βαθμό (κατά 64,2%) από φυσικά πρόσωπα, ενώ η συμμετοχή των φυσικών προσώπων στο ληξιπρόθεσμο υπόλοιπο είναι ακόμα υψηλότερη σε χαμηλότερες κατηγορίες οφειλής (ενδεικτικά αγγίζει το 88,3% για οφειλές μικρότερες των 10.000 ευρώ). Αντίστοιχα, το πλήθος των φυσικών προσώπων που οφείλουν λιγότερα από 1 εκατ. ευρώ διαμορφώθηκε στο τέλος του Οκτωβρίου του 2023 στα 3.527.328 άτομα, αποτελώντας το 88,1% του συνόλου των οφειλετών αυτής της κατηγορίας οφειλής.

Κατανομή πλήθους οφειλετών με χρέη προς τη Φορολογική Διοίκηση (Πηγή: ΑΑΔΕ)

Με βάση το γεγονός ότι τα δεδομένα ληξιπρόθεσμων οφειλών είναι «μεγάλα δεδομένα» (big data) και στα πλαίσια της ψηφιακής διακυβέρνησης και ψηφιακού μετασχηματισμού φορέων του κράτους (φορολογική διοίκηση), ως πρόταση θα ήταν η επιτάχυνση της υιοθέτησης εργαλείων διαχείρισης «μεγάλων δεδομένων» (big data) που επιτρέπουν την ενδελεχή και λεπτομερή κατηγοριοποίηση (classification) των οφειλετών σε πολλαπλά επίπεδα (κατηγορίες, classes) με βάση πολυάριθμα χαρακτηριστικά (features). Μια τέτοια κατηγοριοποίηση συμβάλλει στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του φοροεισπρακτικού μηχανισμού και στην ενίσχυση της φοροδοτικής συμμόρφωσης, σύμφωνα με το Γραφείο.

Ρυθμισμένες οφειλές

Το υψηλότερο ποσοστό των συνολικών ρυθμισμένων οφειλών (24,3%) εντοπίζεται στο εύρος 500 με 10.000 ευρώ, ενώ εντός αυτού του εύρους το ποσοστό των ρυθμισμένων οφειλών αγγίζει το 26,7% για ποσά από 3.000 έως 5.000 ευρώ. Ωστόσο, τα ποσοστά διαφέρουν μεταξύ φυσικών και νομικών προσώπων. Συγκεκριμένα, το υψηλότερο ποσοστό ρυθμισμένων οφειλών φυσικών προσώπων εντοπίζεται μεταξύ 500 και 10.000 ευρώ (24,7%), ενώ τα νομικά πρόσωπα ρυθμίζουν σε υψηλότερο ποσοστό (29,5%) οφειλές που ανήκουν στο εύρος από 10.000 έως 100.000 ευρώ. Χαμηλά ποσοστά ρύθμισης οφειλών διαπιστώνονται τόσο σε χαμηλά ποσά οφειλής (ιδιαίτερα κάτω των 500 ευρώ), όσο και σε υψηλά ποσά οφειλής (άνω των 20.000 ευρώ για φυσικά πρόσωπα και άνω των 150.000 ευρώ για νομικά πρόσωπα).

Ποσοστό ρυθμισμένου πραγματικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου ανά εύρος οφειλής (Πηγή: ΑΑΔΕ)

Αναφορικά με τον συνολικό αριθμό των οφειλετών, στο τέλος Οκτωβρίου του 2023 παρατηρείται μείωση κατά 163.111 πρόσωπα (φυσικά και νομικά) σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2022 με αποτέλεσμα να διαμορφώνεται στους 4.013.138 οφειλέτες. Η εν λόγω μείωση προέρχεται από τις χαμηλότερες κατηγορίες οφειλής και συγκεκριμένα από τις οφειλές από 50 μέχρι 10.000 ευρώ, με τον αριθμό τους να μειώνεται συνολικά κατά 186.826 πρόσωπα. Αντιθέτως, στις υπόλοιπες κατηγορίες οφειλής παρατηρείται αύξηση του αριθμού των οφειλετών με τη μεγαλύτερη, κατά 12.660 πρόσωπα, να καταγράφεται στο εύρος οφειλής από 10.000 έως 100.000 ευρώ.

Η μείωση του αριθμού των οφειλετών στο εύρος οφειλής από 50 μέχρι 10.000 ευρώ συνοδεύεται από μείωση του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου σε ετήσια βάση κατά 76,9 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, στις υψηλότερες κατηγορίες οφειλής (μέχρι τα 100 εκατ. ευρώ) παρατηρείται αύξηση του ληξιπρόθεσμου υπολοίπου.

Τα στοιχεία

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, το συνολικό ληξιπρόθεσμο υπόλοιπο στο τέλος του Οκτωβρίου του 2023, διαμορφώθηκε στα 106 δισ. ευρώ, μειωμένο κατά 7,1 δισ. ευρώ σε σχέση με τον Οκτώβριο του 2022.

Η μείωση αυτή υπολογίζεται από (α) τις νέες ληξιπρόθεσμες οφειλές ύψους 7,1 δισ. ευρώ συν (β) τις ληξιπρόθεσμες οφειλές κατά την 1/11/2022 που βεβαιώθηκαν μεταγενέστερα ύψους 2,8 δισ. ευρώ, μείον (γ) τις εισπράξεις και διαγραφές, οι οποίες αγγίζουν συνολικά τα 17 δισ. ευρώ. Στο σημείο αυτό αξίζει να υπογραμμιστεί η σημαντική αύξηση των διαγραφών του διαστήματος 1/11/2022-31/10/2023 (11,4 δισ. ευρώ) έναντι των διαγραφών της αντίστοιχης προηγούμενης περιόδου (1,7 δισ. ευρώ). Η διαφορά αυτή πηγάζει από τη διαγραφή οφειλών της ΟΣΕ ΑΕ ύψους 10,4 δισ. ευρώ, η οποία πραγματοποιήθηκε το διάστημα Απριλίου – Μαΐου του 2023.

Παράλληλα σημειώνεται ότι ποσοστό 24,8% του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου, που αντιστοιχεί σε 26,3 δισ. ευρώ, αφορά σε οφειλές που χαρακτηρίζονται ως ανεπίδεκτες είσπραξης. Οι οφειλές αυτές σημείωσαν μικρή αύξηση σε ετήσια βάση, κατά 50 εκατ. ευρώ. Κατά συνέπεια η μείωση του συνολικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου προέρχεται από τη μεταβολή του «πραγματικού» ληξιπρόθεσμου υπολοίπου, δηλαδή του συνολικού μετά την αφαίρεση του ανεπίδεκτου είσπραξης υπολοίπου, το οποίο σημείωσε μείωση, υπό την ισχυρή επίδραση της διαγραφής των 10,4 δισ. ευρώ της ΟΣΕ ΑΕ, κατά 7,2 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση αγγίζοντας την 1/11/2023 τα 79,7 δισ. ευρώ.

Ποιοι φόροι κάνουν τη «ζημιά»

Εξετάζοντας την ποιοτική διάρθρωση του πραγματικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου διαπιστώνουμε ότι το 59,3% αυτού, που αντιστοιχεί σε 47,3 δισ. ευρώ, πηγάζει από φορολογικές οφειλές (άμεσοι και έμμεσοι φόροι, φόροι στην περιουσία, ΦΠΑ, ειδικοί φόροι κατανάλωσης κτλ.).

Το υπόλοιπο των πραγματικών ληξιπρόθεσμων οφειλών προέρχεται από άλλες κατηγορίες οφειλής, οι οποίες παρουσιάζουν χαμηλό ποσοστό είσπραξης. Σύμφωνα με στοιχεία της ΑΑΔΕ, σε αυτές περιλαμβάνονται τα πρόστιμα (φορολογικά και μη φορολογικά) τα οποία αποτελούν το 30,4% του πραγματικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου, καθώς αγγίζουν τα 24,3 δισ. ευρώ και οι μη φορολογικές οφειλές (δάνεια, δικαστικά έξοδα, καταλογισμοί κτλ.), οι οποίες αποτελούν το 10,2% του πραγματικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 8,1 δισ. ευρώ.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι 8,8 δισ. ευρώ από τις φορολογικές οφειλές πηγάζουν από αφερέγγυους οφειλέτες και 11,4 δισ. ευρώ αφορούν σε οφειλές με λήξη δόσεων πέραν της τελευταίας δεκαετίας, απομένουν 27,1 δισ. ευρώ οφειλών από τις οποίες, σύμφωνα με στοιχεία της ΑΑΔΕ, πηγάζει άνω του 90% των εισπράξεων. Με άλλα λόγια το σύνολο σχεδόν των εισπράξεων προέρχεται από μόλις το 34% του πραγματικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου. Επιπλέον, σημειώνεται ότι μόλις το 5,7% του πραγματικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου βρίσκεται σε ρύθμιση, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 4,5 δισ. ευρώ.

α) στη σταθερή παραγωγή καθαρών θέσεων εργασίας, με ταυτόχρονη μείωση της ανεργίας στο 9,6%,

β) στη σημαντική αύξηση των τουριστικών εσόδων, τα οποία κατά το οκτάμηνο του τρέχοντος έτους ξεπέρασαν τα επίπεδα της αντίστοιχης περιόδου του 2019 κατά 11% περίπου,

γ) στην αύξηση των μισθών και των συντάξεων, γεγονός που επηρεάζει κυρίως τα έσοδα από τους άμεσους φόρους (φόροι εισοδήματος) αλλά και από τους έμμεσους φόρους.

Επιπλέον, επισημαίνει πως η εκτεταμένη χρήση χρεωστικών και πιστωτικών καρτών και η εν γένει αύξηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, καθώς και οι πληθωριστικές πιέσεις, ως αποτέλεσμα της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης, που επιδρούν και στη χώρα μας, συνετέλεσαν στην ενίσχυση των εσόδων.

Από την άλλη, οι προβλέψεις του Γραφείου Προϋπολογισμού «ηχούν καμπανάκι» ανησυχίας για μικρότερη ανάπτυξη από το αναμενόμενο, κυρίως λόγω των διεθνών συνθηκών. Ωστόσο το «κλειδί της επιτυχίας» υψηλών ρυθμών ανάπτυξης βρίσκεται στις επενδύσεις που φέρνει το ταμείο Ανάκαμψης, αλλά και στην πορεία του πληθωρισμού που πλήττει τα νοικοκυριά, αλλά και την οικονομική δραστηριότητα.

Σύμφωνα με την Εκθεση Γ΄τριμήνου, την οποία παρουσίασε για πρώτη φορά ο νέος Συντονιστής του Γραφείου Προϋπολογισμού στη Βουλή, καθηγητής Ιωάννης Τσουκαλάς, η ελληνική οικονομία διατηρεί τη δυναμική της με τον ετήσιο ρυθμό μεγέθυνσης του πραγματικού ΑΕΠ να διαμορφώνεται στο 2,1% σε σύγκριση με το ίδιο τρίμηνο του 2022, παρά την επιβράδυνση σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο. Ο πληθωρισμός αποκλιμακώνεται και διαμορφώνεται, για τον Νοέμβριο, στο 2,9%. Αντίθετα, η οικονομία της Ευρωζώνης έχει χάσει τη δυναμική της παρουσιάζοντας σημάδια στασιμότητας.

Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών στην Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού για το 2024 προβλέπει μεγέθυνση 2,4% για το 2023 και 2,9% για το 2024, ενώ ο πληθωρισμός προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 4,1% το 2023 και 2,6% το 2024.

Η πρόβλεψη του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών είναι αρκετά πιο αισιόδοξη (Ανάπτυξη 2,4% το 2023 και 2,9% το 2024 με πληθωρισμό 4,1% φέτος και 2,6% το 2024) εν σχέση με τις αντίστοιχες των διεθνών Οργανισμών (ΕΕ: Ανάπτυξη 2,4% και 2,3% με πληθωρισμό 4,3% και 2,8%, ΔΝΤ: Ανάπτυξη 2,5% και 2,0% με πληθωρισμό 2,0% και 1,5%, ΤτΕ: Ανάπτυξη 2,4% και 2,5% με πληθωρισμό 4,1% και 3,0%). Αλλά αυτό στηρίζεται στην παραδοχή για πολύ ισχυρή αύξηση των επενδύσεων, κατά 15,1%, πρόβλεψη που θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ταχεία αξιοποίηση των πόρων του ΤΑΑ.

Στα σενάρια για το 2024, το Γραφείο προϋπολογισμού βλέπει 7 πιθανούς κινδύνους, εξαιτίας των οποίων μπορεί να καθηλώσουν την Ανάπτυξη και στην Ελλάδα:

• Περαιτέρω επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης της Κίνας και εμβάθυνση της κρίσης ακινήτων με αρνητικές επιπτώσεις για τους εμπορικούς της εταίρους.

• Έντονες μεταβολές των τιμών των εμπορευμάτων εν μέσω κλιματικών και γεωπολιτικών κλυδωνισμών (καύσωνες και ξηρασίες, πόλεμος στην Ουκρανία, αναταραχή στη Μέση Ανατολή, περιορισμοί στις εξαγωγές).

• Επίμονες πληθωριστικές πιέσεις λόγω των συνθηκών στην αγορά εργασίας, του αιτήματος για ανάκτηση της απώλειας πραγματικού εισοδήματος και της πλεονάζουσας αποταμίευσης σε ορισμένες οικονομίες με συνέπεια περαιτέρω αυξήσεις των επιτοκίων των κεντρικών τραπεζών και εμπέδωση πληθωριστικών προσδοκιών.

• Αυξανόμενη δυσχέρεια χρέους. Τα κριτήρια δανεισμού έχουν γίνει πιο αυστηρά σε ΗΠΑ, Ευρωζώνη και ορισμένες αναδυόμενες οικονομίες. Το κόστος δανεισμού για τις αναδυόμενες αγορές και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες παραμένει υψηλό αυξάνοντας τον κίνδυνο δυσχέρειας του χρέους.

• Αύξηση των περιορισμών στο εμπόριο, στις διασυνοριακές μετακινήσεις κεφαλαίων, τεχνολογίας, εργαζομένων και στις διεθνείς πληρωμές λόγω γεωπολιτικών εντάσεων.

• Ασθενής ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου, και ειδικότερα του εμπορίου αγαθών, καθώς σημείωσε πτώση κατά 1,5% στο πρώτο εξάμηνο του έτους.

• Κοινωνικές αναταραχές λόγω ενδεχόμενων αυξήσεων των τιμών των τροφίμων και των καυσίμων.

Αντιθέτως οι προβλέψεις μπορεί να διαψευστούν ευχάριστα και η ανάπτυξη στη χώρα μας το 2024 να είναι ακόμα μεγαλύτερη, αν εξελιχθούν καλύτερα τρία μεγέθη:

• Ακρίβεια: ταχύτερη από την αναμενόμενη μείωση του πληθωρισμού θα μπορούσε να συμβάλει θετικά στην οικονομική ανάπτυξη μειώνοντας την απώλεια αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών και επιτρέποντας στις κεντρικές τράπεζες να προωθήσουν μια λιγότερο σφιχτή νομισματική πολιτική.

• Κατανάλωση: ταχύτερη ανάκαμψη της εγχώριας ζήτησης σε συνδυασμό με τις πρόσφατες ανακαλύψεις στην τεχνητή νοημοσύνη και η πρόοδος στις πράσινες τεχνολογίες θα μπορούσαν επίσης να οδηγήσουν σε μια νέα περίοδο ισχυρής αύξησης της παραγωγικότητας, ενισχύοντας τις επενδύσεις και την ανάπτυξη.

• Επενδύσεις: στην ίδια κατεύθυνση λειτουργεί και το εναπομένον απόθεμα πλεονάζουσας αποταμίευσης που συσσωρεύτηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας καθώς και η ανάκαμψη των ιδιωτικών επενδύσεων σε προπανδημικά επίπεδα.

Πού στηρίζεται η Ανάπτυξη

Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, για το τρίτο τρίμηνο του 2023, το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) παρουσίασε αύξηση 2,1% σε σχέση με το τρίτο τρίμηνο του 2022 (έναντι αύξησης κατά 0,0% στην Ευρωζώνη).

Η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας οφείλεται στην αύξηση των Επενδύσεων (4,9%), της Ιδιωτικής Κατανάλωσης (0,9%), των Εξαγωγών Αγαθών και Υπηρεσιών (1,0% συνολικά, 2,9% για υπηρεσίες και -1,1% για αγαθά). Αντίθετα, αρνητική επίπτωση είχε η αύξηση των Εισαγωγών Αγαθών και Υπηρεσιών (2,9% συνολικά, 0,8% για υπηρεσίες και 3,4% για αγαθά) και η μείωση της Δημόσιας Κατανάλωσης (-0,7%). Ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ παρουσιάζει στασιμότητα σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο του 2023, κυρίως λόγω μικρότερης αύξησης των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο του 2023.

Σύμφωνα με την Έκθεση, η ελληνική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται παρά τις δυσκολίες προερχόμενες τόσο από το εξωτερικό περιβάλλον (γεωπολιτικές εντάσεις, τιμές ενέργειας κ.ά.) όσο και από το εγχώριο περιβάλλον (φυσικές καταστροφές, όπως οι πλημμύρες και οι δασικές πυρκαγιές) διατηρώντας θετικούς ρυθμούς μεγέθυνσης. Όσον αφορά τη διαχρονική συνεισφορά των συνιστωσών στον ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ σημαντικότερο ρόλο έχουν, κυρίως μετά την περίοδο της ανάκαμψης από την πανδημία, οι εξαγωγές, η ιδιωτική κατανάλωση και οι επενδύσεις, ωστόσο οι καθαρές εξαγωγές, με εξαίρεση το πρώτο τρίμηνο του 2023, έχουν αρνητική συνεισφορά σταθερά από το τέταρτο τρίμηνο του 2021.

Προβλέψεις

Ωστόσο οι βραχυχρόνιοι δείκτες παρουσιάζουν αχνά σημάδια ανάκαμψης.

– Ο εποχικά διορθωμένος Γενικός Δείκτης Βιομηχανικής Παραγωγής παρουσίασε τον Οκτώβριο του 2023 αύξηση κατά 10,1% σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2022 και κατά 6,2% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα.

– Ο εποχικά διορθωμένος Δείκτης Κύκλου Εργασιών στο Λιανικό Εμπόριο τον Σεπτέμβριο του 2023 παρουσίασε αύξηση σε ετήσια βάση κατά 3,3%, και κατά 0,1% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Ο εποχικά διορθωμένος Δείκτης Όγκου στο Λιανικό Εμπόριο κατά τον ίδιο μήνα μειώθηκε κατά 3,4% σε ετήσια βάση και κατά 0,8% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα.

– Η διαχρονική πορεία των δεικτών βιομηχανικής παραγωγής και κύκλου εργασιών είναι ανοδική γεγονός που αντανακλά τη γενικότερη τάση για βελτίωση των συνθηκών των επιμέρους κλάδων που απαρτίζουν τον βιομηχανικό δείκτη καθώς και του δείκτη κύκλου εργασιών στο λιανικό εμπόριο.

– Ο Δείκτης Οικονομικού Κλίματος (Economic Sentiment Indicator, ESI) διαμορφώθηκε στις 106,2 μονάδες τον Νοέμβριο του 2023, αυξημένος σε σχέση με τον Νοέμβριο του 2022 (101,6) και ελαφρώς μειωμένος σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (106,6). Ο δείκτης παρουσιάζει θετική τάση, σε σχέση με τον αντίστοιχο της Ευρωζώνης από το καλοκαίρι του 2022. Όμως ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης παρουσιάζει στασιμότητα τους τελευταίους μήνες.

– Ο Δείκτης Υπευθύνων Προμηθειών στη Μεταποίηση (PMI) διαμορφώθηκε στις 50,9 μονάδες τον Νοέμβριο του 2023, οριακά αυξημένος από τις 50,8 μονάδες τον Οκτώβριο και αυξημένος από τις 48,4 μονάδες τον Νοέμβριο του 2022. Τα στοιχεία υποδεικνύουν μικρή βελτίωση των συνολικών επιχειρησιακών συνθηκών σε όλο το εύρος του τομέα μεταποίησης. Η βελτίωση οφείλεται κυρίως στην αύξηση του όγκου παραγωγής και την περιορισμένη ανάκαμψη του αριθμού των εργαζομένων, αλλά η ζήτηση ήταν υποτονική και οι νέες παραγγελίες στάσιμες σε σχέση με τον Οκτώβριο.

– Η σταδιακή αποκλιμάκωση που ξεκίνησε από τον Οκτώβριο του 2022, επιταχύνθηκε τους τελευταίους μήνες του 2023 ως αποτέλεσμα της πτώσης των τιμών της ενέργειας. Όμως, ο πυρήνας του πληθωρισμού παρουσιάζει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στα περιοριστικά μέτρα της ΕΚΤ, και αυτό δυσκολεύει τις αποφάσεις για σταδιακή μείωση των επιτοκίων.

– Σημαντική πτώση κατέγραψαν ο δείκτης τιμών παραγωγού στη βιομηχανία και ο δείκτης τιμών εισαγωγών στη βιομηχανία. Συγκεκριμένα, τον Οκτώβριο ο δείκτης τιμών παραγωγού στη βιομηχανία μειώθηκε σε ετήσια βάση κατά 13,5% έναντι αύξησης 35,4% την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι, ενώ σε σχέση με τον Σεπτέμβριο μειώθηκε κατά 2,3%. Ο δείκτης τιμών εισαγωγών στη βιομηχανία για τον Οκτώβριο παρουσίασε ετήσια μείωση 13,4% έναντι αύξησης 21,3% την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι, ενώ σε σχέση με τον Σεπτέμβριο μειώθηκε κατά 3,2%.

Στον τραπεζικό τομέα, ο συνολικός δανεισμός του ιδιωτικού τομέα (επιχειρήσεις και νοικοκυριά) από τα εγχώρια πιστωτικά ιδρύματα ακολούθησε καθοδική πορεία την περίοδο Σεπτέμβριος 2022 – Σεπτέμβριος 2023. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, τον Σεπτέμβριο του 2023 το υπόλοιπο των δανείων ήταν 113,3 δις. ευρώ, μειωμένο κατά 451 εκατ. ευρώ (-0,4%) σε ετήσια βάση και μειωμένο κατά 265 εκατ. ευρώ (-0,2%) σε σύγκριση με τον Ιούνιο του 2023.

Οι ακαθάριστες ροές νέων δανείων (δηλαδή, το σύνολο δανείων τακτής λήξης χωρίς την αφαίρεση των αποπληρωμών εκ μέρους των δανειοληπτών) μειώθηκαν την περίοδο Ιανουάριος – Οκτώβριος του 2023 (14.939 εκατ. ευρώ σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2022 που διαμορφώθηκαν στα 17.320 εκατ. ευρώ). Τα ακαθάριστα νέα δάνεια προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις μειώθηκαν (από 15.014 εκατ. ευρώ σε 12.674 εκατ. ευρώ), ενώ τα ακαθάριστα νέα δάνεια (στεγαστικά, ελεύθεροι επαγγελματίες) μειώθηκαν από 1.323 εκατ. ευρώ σε 1.213 εκατ. ευρώ. Tα καταναλωτικά νέα δάνεια παρουσίασαν μια μικρή αύξηση, από 983 εκατ. ευρώ σε 1.052 εκατ. ευρώ