Η νέα πρόβλεψη εντάσσεται στις ευρύτερες παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ενίσχυση των νέων οικογενειών και στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, επιτρέποντας στους δήμους να προσαρμόζουν τις κοινωνικές τους πολιτικές στις ανάγκες των κατοίκων τους και στις οικονομικές δυνατότητές τους.

Σε αντίθεση με οριζόντια μέτρα που εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο, το νέο πλαίσιο δίνει σημαντικό βαθμό ευελιξίας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς κάθε δήμος θα μπορεί να αποφασίζει εάν θα θεσπίσει το επίδομα, ποιο θα είναι το ύψος του και ποιες κατηγορίες οικογενειών θα το δικαιούνται.

Επίδομα έως 3.000 ευρώ για κάθε γέννηση

Με βάση το νέο θεσμικό πλαίσιο, τα δημοτικά συμβούλια αποκτούν τη δυνατότητα να εγκρίνουν τη χορήγηση εφάπαξ οικονομικής ενίσχυσης έως 3.000 ευρώ για κάθε νέα γέννηση.

Το ποσό αυτό θα έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά που ενισχύουν την αξία του για τους δικαιούχους. Θα είναι αφορολόγητο, γεγονός που σημαίνει ότι δεν θα επιβαρύνεται με φόρο εισοδήματος, ενώ θα είναι και ακατάσχετο, προστατεύοντας πλήρως την οικονομική ενίσχυση από τυχόν κατασχέσεις ή συμψηφισμούς.

Ωστόσο, η χορήγησή του δεν θα είναι αυτόματη ούτε ενιαία σε ολόκληρη τη χώρα. Η εφαρμογή του μέτρου θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις κάθε δήμου, καθώς οι δημοτικές αρχές θα έχουν την ευθύνη να καθορίσουν τους όρους συμμετοχής.

Τα δημοτικά συμβούλια αποφασίζουν τα κριτήρια

Κάθε δήμος θα μπορεί να διαμορφώσει το δικό του πλαίσιο χορήγησης του επιδόματος, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις τοπικές ανάγκες όσο και τις δημοσιονομικές του δυνατότητες.

Έτσι, τα εισοδηματικά όρια, οι προϋποθέσεις κατοικίας, η διάρκεια μόνιμης διαμονής, καθώς και το ακριβές ύψος της οικονομικής ενίσχυσης θα καθορίζονται με αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων.

Αυτό σημαίνει ότι δεν θα εφαρμόζεται ενιαίο μοντέλο σε όλους τους δήμους. Ορισμένοι μπορεί να επιλέξουν να χορηγούν το ανώτατο ποσό των 3.000 ευρώ, ενώ άλλοι να προβλέπουν χαμηλότερα ποσά ή διαφορετικές προϋποθέσεις, ανάλογα με τις δυνατότητες του προϋπολογισμού τους.

Η ευελιξία αυτή επιτρέπει στις τοπικές αρχές να σχεδιάσουν πολιτικές που ανταποκρίνονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, ειδικά σε δήμους που αντιμετωπίζουν έντονο πρόβλημα πληθυσμιακής συρρίκνωσης και επιδιώκουν να δημιουργήσουν πρόσθετα κίνητρα για την παραμονή νέων οικογενειών.

Χωρίς επίπτωση στο κρατικό επίδομα γέννησης

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της νέας ρύθμισης είναι ότι το δημοτικό επίδομα γέννησης δεν αντικαθιστά το αντίστοιχο βοήθημα που καταβάλλει το κράτος.

Οι γονείς που πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις θα μπορούν να λαμβάνουν ταυτόχρονα τόσο το κρατικό επίδομα γέννησης μέσω του ΟΠΕΚΑ, όσο και την οικονομική ενίσχυση που ενδεχομένως θα χορηγεί ο δήμος της μόνιμης κατοικίας τους.

Με αυτόν τον τρόπο, οι δύο παροχές λειτουργούν συμπληρωματικά, αυξάνοντας το συνολικό ποσό οικονομικής στήριξης που μπορεί να λάβει μια οικογένεια κατά τη γέννηση ενός παιδιού.

Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποφεύγονται επικαλύψεις ή συμψηφισμοί μεταξύ κρατικών και δημοτικών ενισχύσεων, διατηρώντας ακέραιο το ύψος κάθε παροχής.

Δήμοι που εφαρμόζουν ήδη αντίστοιχα προγράμματα

Παρότι η δυνατότητα θεσμοθετείται πλέον σε εθνικό επίπεδο, αρκετοί δήμοι είχαν ήδη αναπτύξει δικές τους πολιτικές ενίσχυσης των γεννήσεων, ιδιαίτερα σε περιοχές που αντιμετωπίζουν έντονο δημογραφικό πρόβλημα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Δήμος Θέρμου στην Αιτωλοακαρνανία, όπου η οικονομική ενίσχυση ξεκινά από 1.000 ευρώ για τη γέννηση του πρώτου παιδιού και αυξάνεται προοδευτικά για κάθε επόμενο παιδί.

Στην περίπτωση γέννησης έκτου παιδιού, το συνολικό ποσό μπορεί να φτάσει ακόμη και τις 15.000 ευρώ, αποτελώντας μία από τις μεγαλύτερες δημοτικές ενισχύσεις που εφαρμόζονται σήμερα στην Ελλάδα.

Αντίστοιχες πρωτοβουλίες έχουν αναπτυχθεί και στον Δήμο Πύλου – Νέστορος, όπου, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, το οικονομικό βοήθημα μπορεί να ανέλθει έως τις 5.000 ευρώ.

Προγράμματα οικονομικής στήριξης για τις γεννήσεις έχουν επίσης υιοθετήσει οι Δήμοι Νάουσας, Σερβίων, Σουλίου και Ακτίου – Βόνιτσας, επιβεβαιώνοντας ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση επιχειρεί ήδη να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος.

Στόχος η ενίσχυση των οικογενειών και η αντιμετώπιση του δημογραφικού

Η δυνατότητα χορήγησης δημοτικού επιδόματος γέννησης αναμένεται να αποτελέσει ένα ακόμη εργαλείο κοινωνικής πολιτικής για τους δήμους, ιδιαίτερα σε περιοχές με χαμηλές γεννήσεις και συνεχή μείωση του πληθυσμού.

Παρότι το ύψος της οικονομικής ενίσχυσης από μόνο του δεν αρκεί για να ανατρέψει τις δημογραφικές τάσεις, μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστική βοήθεια για τις οικογένειες κατά τους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση ενός παιδιού, όταν οι οικονομικές ανάγκες αυξάνονται σημαντικά.

Παράλληλα, οι δήμοι αποκτούν μεγαλύτερη ευχέρεια να σχεδιάζουν στοχευμένες κοινωνικές πολιτικές, προσαρμοσμένες στις ιδιαιτερότητες κάθε τοπικής κοινωνίας, αξιοποιώντας το επίδομα ως μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου στήριξης της οικογένειας.

Το νέο θεσμικό πλαίσιο δημιουργεί έτσι τις προϋποθέσεις ώστε ολοένα και περισσότεροι δήμοι να εντάξουν το επίδομα γέννησης στις κοινωνικές τους παροχές, διαμορφώνοντας ένα πρόσθετο δίχτυ προστασίας για τους νέους γονείς και συμβάλλοντας στην προσπάθεια περιορισμού των επιπτώσεων του δημογραφικού προβλήματος που αντιμετωπίζει η χώρα.

Αρχικά, το σχέδιο νόμου για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης προέβλεπε και την επιβολή Τέλους Περιφερειακής Ανάπτυξης. Ωστόσο, η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποσύρθηκε πριν από την κατάθεση του νομοσχεδίου στη Βουλή, έπειτα από τις αντιδράσεις που εκφράστηκαν κατά τη δημόσια διαβούλευση.

Η απόσυρση του τέλους υπέρ των Περιφερειών περιορίζει το συνολικό φορολογικό βάρος για τους ιδιοκτήτες. Παρ’ όλα αυτά, η εφαρμογή του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης αναμένεται να δημιουργήσει διαφορετικές επιβαρύνσεις ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε ακινήτου.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις, μεγαλύτερες χρεώσεις αναμένεται να προκύψουν για νεόδμητα ακίνητα, μεγάλης επιφάνειας και σε περιοχές όπου οι αντικειμενικές αξίες είναι υψηλές. Αντίθετα, ιδιοκτήτες παλαιότερων ακινήτων σε περιοχές με χαμηλές ή μεσαίες τιμές ζώνης ενδέχεται να δουν μειωμένες επιβαρύνσεις.

Το τελικό ύψος του νέου τέλους θα εξαρτάται από τον συντελεστή που θα επιλέγει κάθε δήμος, ο οποίος θα κυμαίνεται από 0,3‰ έως 0,7‰. Η σχετική χρέωση θα ενσωματώνεται στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα στους δήμους να ορίζουν συντελεστή μεγαλύτερο από 0,7‰ σε ειδικές περιπτώσεις. Αυτό θα συμβαίνει όταν αποδεικνύεται, μέσω οικονομικής μελέτης, ότι ακόμη και με τον ανώτατο συντελεστή τα αναμενόμενα έσοδα υπολείπονται του 95% των εσόδων που είχαν εισπραχθεί το 2025 από το ΤΑΠ και τον ΦΗΧ.

Πώς θα λειτουργεί το νέο τέλος

Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι από το 2027 το Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης θα επιβάλλεται σε όλους τους ιδιοκτήτες ακινήτων, αντικαθιστώντας οριστικά το ΤΑΠ και τον Φόρο Ηλεκτροδοτούμενων Χώρων.

Ο συντελεστής υπολογισμού θα κυμαίνεται μεταξύ 0,30‰ και 0,7‰, ενώ θα μπορεί να διαφοροποιείται ακόμη και μεταξύ διαφορετικών δημοτικών ενοτήτων του ίδιου δήμου.

Για τον προσδιορισμό της φορολογητέας αξίας θα λαμβάνονται υπόψη η επιφάνεια του ακινήτου, η τιμή ζώνης της περιοχής και ο συντελεστής παλαιότητας. Σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν καθορισμένες αντικειμενικές αξίες, η αποτίμηση θα γίνεται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, αξιοποιώντας στοιχεία της φορολογικής διοίκησης και άλλων διαθέσιμων μητρώων.

Η χρέωση θα προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό των τετραγωνικών μέτρων του ακινήτου με την τιμή ζώνης και τον συντελεστή παλαιότητας, επί του οποίου θα εφαρμόζεται ο συντελεστής που θα έχει καθορίσει ο δήμος.

Το Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης θα καταβάλλεται σε μηνιαία βάση μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος και στη συνέχεια τα ποσά θα αποδίδονται στους δήμους από τους παρόχους ενέργειας.

Ποια ακίνητα θα επιβαρύνονται

Στο νέο τέλος θα υπάγονται όλα τα ακίνητα που βρίσκονται εντός σχεδίου πόλης, καθώς και όσα βρίσκονται εντός ορίων οικισμών προ του 1923 ή σε οικισμούς με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων.

Επιπλέον, θα επιβαρύνονται και τα κτίσματα που βρίσκονται εκτός σχεδίου πόλης ή εκτός των παραπάνω ορίων οικισμών. Στις περιπτώσεις αυτές, για τον υπολογισμό της αξίας θα λαμβάνεται υπόψη τόσο η αξία των κτισμάτων όσο και η αξία έκτασης ίσης με το διπλάσιο της επιφάνειας που αυτά καταλαμβάνουν.

Στο πεδίο εφαρμογής του τέλους εντάσσεται και το δικαίωμα υψούν («αέρας»), εφόσον αυτό έχει καταγραφεί σε συμβόλαιο μεταβίβασης ακινήτου.

Ποιοι θα πληρώνουν και τι θα ισχύει σε περίπτωση οφειλών

Υπόχρεοι για την καταβολή του ΤΤΑ θα είναι οι ιδιοκτήτες, οι επικαρπωτές και οι νομείς ακινήτων. Στις περιπτώσεις μισθωμένων ακινήτων, όπου ο λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος εκδίδεται στο όνομα του ενοικιαστή, η χρέωση θα καταβάλλεται από τον ίδιο, με το αντίστοιχο ποσό να συμψηφίζεται με το μηνιαίο μίσθωμα.

Σε περίπτωση μη καταβολής του τέλους μέσω τριών συνεχόμενων μηνιαίων λογαριασμών ή ενός τριμηνιαίου λογαριασμού, ο πάροχος ηλεκτρικής ενέργειας θα υποχρεούται να διακόπτει την ηλεκτροδότηση. Η επανασύνδεση θα πραγματοποιείται μόνο μετά την πλήρη εξόφληση των οφειλών προς τον πάροχο και τον οικείο δήμο.

Αν ο οφειλέτης δεν ζητήσει την επαναφορά της ηλεκτροδότησης, ο πάροχος θα ενημερώνει τον δήμο για τη διαγραφή του από το μητρώο καταναλωτών, ώστε ο δήμος να αναλάβει τη διαδικασία είσπραξης των οφειλόμενων ποσών.

Βασική προϋπόθεση για την υποβολή αίτησης υπαγωγής στον εξωδικαστικό μηχανισμό από πολίτες και επιχειρήσεις είναι οι οφειλές προς δήμο ή νομικό πρόσωπο δήμου να έχουν προηγουμένως καταχωριστεί στα βιβλία εισπρακτέων εσόδων της ΑΑΔΕ. Η καταχώριση αυτή πραγματοποιείται κατόπιν αίτησης του ίδιου του οφειλέτη προς τον δήμο ή το οικείο νομικό του πρόσωπο.

Η διαδικασία βήμα προς βήμα

Μετά την καταχώριση της οφειλής στην ΑΑΔΕ, ο οφειλέτης, κατά τη δημιουργία της αίτησης στην ηλεκτρονική πλατφόρμα της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, υποχρεούται να δηλώσει σε ειδικό πεδίο ότι αιτείται και τη ρύθμιση οφειλών προς δήμους ή νομικά πρόσωπα δήμου.

Οι οφειλές αντλούνται αυτόματα από την πλατφόρμα μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Για κάθε οφειλή γίνεται διακριτή αναγραφή του κύριου ποσού και των τόκων ή προσαυξήσεων εκπρόθεσμης καταβολής, με ξεχωριστή καταχώριση.

Από τη συνολική διαδικασία βεβαίωσης και είσπραξης, η ΑΑΔΕ παρακρατά ποσοστό 5% ως διοικητική δαπάνη.

Ποιες οφειλές εξαιρούνται

Δεν αποστέλλονται στην ΑΑΔΕ για καταχώριση στα βιβλία εισπρακτέων εσόδων της οφειλές προς δήμους ή νομικά πρόσωπα δήμων στις ακόλουθες περιπτώσεις:

• όταν έχει ήδη συμπληρωθεί ο χρόνος παραγραφής,

• όταν η παραγραφή επίκειται εντός χρονικού διαστήματος μικρότερου του ενός έτους,

• όταν το συνολικό ύψος των οφειλών του αιτούντος προς κάθε δήμο ή νομικό πρόσωπο δήμου, συμπεριλαμβανομένων των προσαυξήσεων, υπολείπεται των 10.000 ευρώ,

• όταν για τις οφειλές έχουν ήδη επιβληθεί μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης ή διασφαλιστικά μέτρα, όπως ενδεικτικά υποθήκη υπέρ του δήμου,

• όταν οι οφειλές έχουν ήδη υπαχθεί στον εξωδικαστικό μηχανισμό, ακόμη και αν η σχετική ρύθμιση έχει απολεσθεί.

Συνεχής ενημέρωση των δήμων

Με τη νέα διαδικασία, οι δήμοι και τα νομικά τους πρόσωπα υποχρεώνονται να ενημερώνονται διαρκώς από την ΑΑΔΕ:

• για την υπαγωγή των απαιτήσεών τους στον εξωδικαστικό μηχανισμό,

• για την πορεία της διαδικασίας ή την ενδεχόμενη άκαρπη έκβασή της,

• για την απώλεια της ρύθμισης στην οποία έχει υπαχθεί ο οφειλέτης.

Σε περίπτωση που ο οφειλέτης δεν υποβάλει οριστικά αίτηση υπαγωγής στον εξωδικαστικό εντός τριών μηνών από την καταχώριση της οφειλής στα βιβλία της ΑΑΔΕ ή αν η διαδικασία ολοκληρωθεί χωρίς σύναψη σύμβασης αναδιάρθρωσης, η ΑΑΔΕ ενημερώνει τον δήμο ή το νομικό πρόσωπο δήμου για το ανεξόφλητο υπόλοιπο.

Εντός 30 ημερών από την ενημέρωση αυτή, ο δήμος ή το νομικό πρόσωπο δήμου υποχρεούται να κινήσει τη διαδικασία διαγραφής της οφειλής από τα βιβλία της ΑΑΔΕ. Η οφειλή «επιστρέφει» τότε στον δήμο, ο οποίος αναλαμβάνει εκ νέου την επιδίωξη της είσπραξής της με τα μέσα που προβλέπει η κείμενη νομοθεσία.

Πρωταθλητής στην καθαριότητα αναδείχθηκε ο Δήμος Καστοριάς με μέση βαθμολογία 6,5 στα 10, ενώ ακολουθούν η Αίγινα (6,4/10) και ο Άλιμος (6,1/10). Στους είκοσι κορυφαίους Δήμους κατατάχθηκαν επίσης οι Δήμοι Μετεώρων, Κοζάνης, Μυκόνου, Περιστερίου, Σπάρτης, Γλυφάδας, Άργους Ορεστικού, Ελληνικού-Αργυρούπολης, Αμπελοκήπων-Μενεμένης, Δίου-Ολύμπου, Μυτιλήνης, Έδεσσας, Μονεμβασιάς, Λάρισας, Καλαμάτας, Γαλατσίου και Βριλησσίων.

Όσον αφορά στο πράσινο και τις παιδικές χαρές, η Γλυφάδα αναδείχθηκε πρώτη. Συγκεκριμένα, στις αστικές ζώνες πρασίνου και τα πάρκα, η Γλυφάδα έλαβε 6,5/10, με το Ελληνικό-Αργυρούπολη να ακολουθεί με 6,4/10 και το Άργος Ορεστικό με 6,3/10. Στις παιδικές χαρές, η Γλυφάδα βρέθηκε και πάλι στην κορυφή με 7,2/10, μπροστά από το Ελληνικό-Αργυρούπολη (7,0/10) και το Άργος Ορεστικό (6,6/10).

Στις ψηφιακές υπηρεσίες, η Γλυφάδα διατηρεί τα πρωτεία με 6,4/10, ενώ ο Άλιμος και το Ελληνικό-Αργυρούπολη έπονται με 5,8/10. Το συνολικό αποτέλεσμα αναδεικνύει σοβαρά περιθώρια βελτίωσης στους περισσότερους Δήμους.

Παρά τις ισχύουσες γενικές διατάξεις που προβλέπουν πενταετή παραγραφή για τις οφειλές των πολιτών προς τους δήμους (από το έτος βεβαίωσης), χρέη που γεννήθηκαν πριν το 2018 συνεχίζουν να αναζητούνται, λόγω παλαιότερων και νεότερων εξαιρέσεων.

Οι παλιές διατάξεις και η 20ετής παραγραφή

Για τα πρόστιμα στάθμευσης εφαρμόζονται ακόμη, υπό προϋποθέσεις, οι διατάξεις του αναγκαστικού νόμου 344/1968, που προβλέπουν 20ετή παραγραφή. Τα πρόστιμα αυτά εξαιρέθηκαν από την ευνοϊκή ρύθμιση του άρθρου 7 του ν. 5043/2023, με την οποία είχαν διαγραφεί οφειλές προ του 2018 που προέκυψαν από μη ή ανακριβείς δηλώσεις.

Οι δήμοι αξιοποιούν μεταβατική πρόβλεψη του άρθρου 72 του ν. 5027/2023, σύμφωνα με την οποία οι οφειλές έως 31/12/2018 μπορούν να διεκδικηθούν για δύο επιπλέον έτη (έως 3/3/2025), εφόσον υπόκεινται στο καθεστώς 20ετίας του ν. 344/1968. Η παραγραφή αυτών των οφειλών, μάλιστα, επεκτείνεται κατά πέντε ακόμα έτη, αυξάνοντας σημαντικά τη διάρκεια διεκδίκησης.

Η μεταβατική διάταξη περιλαμβάνει κάθε οφειλή προς τους δήμους έως το 2018 που δεν συνδέεται με δηλώσεις των πολιτών, αλλά με άμεσες διοικητικές πράξεις, όπως τα πρόστιμα στάθμευσης ή άλλα δημοτικά τέλη και εισφορές που βεβαιώνονται χωρίς τη συμμετοχή του πολίτη.

Πότε ενεργοποιούνται μέτρα αναγκαστικής είσπραξης

Εφόσον οι συγκεκριμένες οφειλές είχαν βεβαιωθεί πριν τις 3 Μαρτίου 2023, οι δήμοι έχουν πλέον τη δυνατότητα να προχωρούν σε άμεση λήψη μέτρων αναγκαστικής είσπραξης, όπως δεσμεύσεις και κατασχέσεις ποσών από λογαριασμούς των πολιτών, ανεξάρτητα από το έτος επιβολής του προστίμου.

Στην ετήσια έκθεσή του για την ελληνική οικονομία, ο κεντρικός τραπεζίτης της χώρας υπογραμμίζει την ανάγκη η διαχείριση και η είσπραξη του φόρου ακίνητης περιουσίας ύψους 2,3 δισ. ευρώ να ανατεθεί στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ).

Σημειώνει ότι ο ΕΝΦΙΑ, ως φόρος που επιβάλλεται σε ακίνητα εντός των γεωγραφικών ορίων κάθε Δήμου, θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτελεσματικότερα όταν διαχειρίζεται τοπικά. Οι Δήμοι διαθέτουν εγγύτερη γνώση της φορολογικής βάσης, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της γραφειοκρατίας, καλύτερο εντοπισμό των αδήλωτων εισοδημάτων από ακίνητα και στοχευμένη χρήση των εσόδων για τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Παράλληλα, η ανταποδοτικότητα του φόρου θα ενισχυθεί, αφού τα χρήματα που πληρώνουν οι πολίτες θα επιστρέφουν σε τοπικές υποδομές, κοινωνικές υπηρεσίες και έργα που αντανακλούν άμεσα τις προτεραιότητες της κάθε περιοχής.

Η πρόταση της ΤτΕ δεν είναι άσχετη με το γεγονός ότι η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών ως προς τη φορολογική αποκέντρωση, με μόλις το 2,94% των φορολογικών εσόδων να διαχειρίζονται οι τοπικές αρχές, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος φτάνει το 12,64%. Η μεταφορά της διαχείρισης του ΕΝΦΙΑ στους Δήμους θα μπορούσε να ανατρέψει αυτή την εικόνα, δίνοντάς τους μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία και καλύτερη ικανότητα να ανταποκριθούν στις τοπικές ανάγκες.

Επιπλέον, το μέτρο θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση της γραφειοκρατίας και στην εξοικονόμηση διοικητικού κόστους, καθώς οι Δήμοι είναι καλύτερα εξοπλισμένοι να εντοπίσουν και να καταπολεμήσουν τη φοροδιαφυγή, χάρη στη γνώση που διαθέτουν για τα ακίνητα και τη χρήση τους στην περιοχή τους.

Τα υπέρ και τα κατά

Η ΤτΕ αφού επισημαίνει ότι πρόκειται για ένα «δύσκολο εγχείρημα» που θα απαιτούσε προσεκτικό σχεδιασμό κατά το στάδιο της μετάβασης, ώστε να αποφευχθούν αναποτελεσματικά σχήματα που θα περιόριζαν την ανταποδοτικότητα του  φόρου, παραθέτει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της πρότασης.

Στα υπέρ επισημαίνει ότι:

• Πρόκειται για ένα φόρο με περιορισμένα περιθώρια φοροδιαφυγής, διότι η φορολογική βάση, δηλαδή το ακίνητο, δεν μπορεί εύκολα να αλλοιωθεί στις φορολογικές δηλώσεις.
• Ο φόρος περιουσίας είναι επίσης ένας ουδέτερος φόρος, υπό την έννοια ότι μεταβολές των φορολογικών συντελεστών δεν συνδέονται με στρεβλώσεις της φορολογικής βάσης.
• Έτσι λοιπόν, η τοπική αυτοδιοίκηση, αναλαμβάνοντας την είσπραξη του ΕΝΦΙΑ, δεν θα έχει να επωμιστεί το υψηλό κόστος ενός ελεγκτικού φορολογικού μηχανισμού, καθώς θα έχει το πλεονέκτημα που προκύπτει από την καλύτερη γνώση της ακίνητης περιουσίας και της χρήσης της εντός των ορίων της γεωγραφικής της περιφέρειας. Η γνώση αυτή θα επιτρέψει στους ΟΤΑ να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής βοηθώντας στον καλύτερο εντοπισμό εισοδημάτων από ακίνητα (π.χ. αδήλωτα).
• Τα έσοδα του φόρου θα συμβάλουν στην ενίσχυση της οικονομικής αυτοδυναμίας των ΟΤΑ και θα τους δίνουν τη δυνατότητα να ανταποκρίνονται πιο στοχευμένα στις τοπικές ανάγκες (π.χ. ανάπτυξη τοπικών υποδομών και υπηρεσιών), διασφαλίζοντας την ανταποδοτικότητα του φόρου.
• Ταυτόχρονα, ενισχύεται η διαφάνεια ως προς τη χρήση των πόρων και τη λογοδοσία των τοπικών αρχών απέναντι στους πολίτες που πληρώνουν τους φόρους. Κατ’ επέκταση, βοηθά στην καλλιέργεια φορολογικής υπευθυνότητας και φορολογικής συνείδησης στους πολίτες.
• Το εν λόγω φορολογικό εργαλείο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τους ΟΤΑ αναδιανεμητικά, με βάση το κριτήριο της κάθετης και οριζόντιας ισότητας (horizontal and vertical equity) ώστε οι φορολογούμενοι με την ίδια περιουσία και την ίδια φοροδοτική ικανότητα να φορολογούνται το ίδιο. Για παράδειγμα, η φορολόγηση ακινήτων θα μπορούσε να περιλαμβάνει απαλλαγές και εκπτώσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες πολιτών (π.χ. ηλικιωμένους, άτομα χαμηλού εισοδήματος κ.ά.) ή/και να επιβάλλει προοδευτικό φορολογικό συντελεστή ανάλογα με την αξία του ακινήτου, όπως γίνεται στη Γαλλία, τη Δανία και την Ιρλανδία.
• Η καλή διαχείριση από την πλευρά των τοπικών αρχών ενδυναμώνει την αξιοπιστία τους, γεγονός που δυνητικά διευρύνει τους ορίζοντες χρηματοδότησής τους και την ικανότητα παρεμβάσεών τους για τη βελτίωση της καθημερινότητας των κατοίκων κάθε περιοχής. Μια τέτοια μεταρρύθμιση θα δημιουργούσε λοιπόν την ανάγκη εξέλιξης των ΟΤΑ σε φορείς με τεχνοκρατικές υποδομές και τεχνογνωσία, ικανούς να συμβάλουν στον εκσυγχρονισμό και στην ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών και κατ’ επέκταση της χώρας.
• Όσον αφορά την εκτέλεση του κρατικού προϋπολογισμού, η αποτελεσματική διαχείριση του ΕΝΦΙΑ από τους ΟΤΑ θα μπορούσε να συμβάλει στον εξορθολογισμό και στην εξοικονόμηση δημόσιων δαπανών, καθώς και στην εξοικονόμηση διοικητικού κόστους που προκύπτει από τις ενδοκυβερνητικές μεταβιβάσεις.

Αναφορικά με τα μειονεκτήματα της διαχείρισης του ΕΝΦΙΑ από τους δήμους, σημειώνεται η ορατή έλλειψη τεχνοκρατικής υποδομής για την πλειοψηφία των Δήμων και η ανάγκη εκπαίδευσης και εξοικείωσής τους με τα σχετικά εργαλεία. Κάτι τέτοιο δεν είναι ανεξάρτητο από το μέγεθος των Δήμων – επιπλέον, αποτελεί πρόκληση αφού η αποτελεσματική διαχείριση του φόρου περιουσίας προϋποθέτει τεχνογνωσία, εμπειρία και εξειδικευμένο προσωπικό, η υλοποίηση των οποίων εξαρτάται και από τη βούληση των ίδιων των δήμων. Μια τέτοια προσπάθεια συνδέεται αναπόφευκτα με αυξημένο διοικητικό κόστος μεσοπρόθεσμα και ενδεχομένως με τον κίνδυνο κακοδιαχείρισης, που όμως θα αντισταθμίζεται από αμεσότερη λογοδοσία προς τις τοπικές κοινωνίες.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με πληροφορίες του «Ελεύθερου Τύπου» οι κατηγορίες των δικαιούχων θα γίνουν 5 από 3, με μηνιαία επιδόματα που θα κυμαίνονται από 70 έως και 200 ευρώ.

Βασικές τομές

Σύμφωνα με πληροφορίες, πηγές του υπουργείου Εσωτερικών κάνουν λόγο για «σειρά από βασικές τομές» στο νέο σύστημα χορήγησης επιδόματος επικίνδυνης και ανθυγιεινής εργασίας στους υπαλλήλους των ΟΤΑ Α΄Βαθμού και των Νομικών Προσώπων των δήμων.

• Η αύξηση των κατηγοριών επιδόματος από τρεις σε πέντε
• Η σημαντική αύξηση του ύψους του επιδόματος που αντιστοιχεί σε κάθε κατηγορία
• Η αύξηση του αριθμού των δικαιούχων υπαλλήλων, καθώς για πρώτη φορά εντάσσονται σε κατηγορία επιδόματος πολλοί νέοι κλάδοι και ειδικότητες

Ποιοι υπάλληλοι το δικαιούνται

Στον κατάλογο των δικαιούχων έρχονται να προστεθούν, σύμφωνα με το νέο σύστημα, κλάδοι και ειδικότητες εργαζομένων που μέχρι τώρα δεν λάμβαναν επίδομα.

Κατηγορία Α’ (200 ευρώ)

Προσωπικό των δήμων που απασχολείται με τη συγκομιδή και την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη διαλογή, την επιστασία και την καταστροφή απορριμάτων:

• Προσωπικό καθαριότητας εξωτερικών χώρων
• Οδηγοί απορριματοφόρων
• Εργατεχνικό προσωπικό των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ): συντηρητές μηχανολογικού εξοπλισμού ΧΥΤΑ – ΣΜΑ, ζυγιστές – γεμιστές, χειριστές μηχανημάτων, εργάτες γενικών καθηκόντων κ.α.

Κατηγορία Β’ (165 ευρώ)

Προσωπικό ΔΕΥΑ, Δήμων και Συνδέσμων ‘Υδρευσης Δήμων, οι οποίοι λειτουργούν και συντηρούν το δικό τους δίκτυο ύδρευσης και αποχέτευσης:

• Εργάτες ύδρευσης – αποχέτευση
• Εργάτες επεξεργασίας λυμάτων και ύδατος
• Εργάτες υδρονομείς
• Χειριστές αντλιοστασίων

Κατηγορία Γ’ (150 ευρώ)

Προσωπικό δήμων των παρακάτω ειδικοτήτων:

• Ιατρικό προσωπικό στα δημοτικά γηροκομεία στα δημοτικά ιατρεία και τις υπηρεσίες «Βοήθεια στο Σπίτι»
• Κτηνίατροι στα δημοτικά κτηνιατρεία
• Νοσηλευτικό προσωπικό, φυσικοθεραπευτές και εργοθεραπευτές στα δημοτικά γηροκομεία
• Τεχνικοί Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης
• Οδηγοί βαρέων οχημάτων και χειριστές μηχανημάτων έργου
• Προσωπικό καθαριότητας εσωτερικών χώρων και προσωπικό καθαριότητας σχολικών μονάδων
• Εργατοτεχνικό προσωπικό Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης

Κατηγορία Δ’ (105 ευρώ)

• Νοσηλευτικό προσωπικό, φυσικοθεραπευτές επισκέπτες Υγείας και εργοθεραπευτές στα δημοτικά ιατρεία και στις υπηρεσίες «Βοήθεια στο Σπίτι»

Κατηγορία Ε’ (70 ευρώ)

• Δημοτικοί αστυνομικοί
• Νοσηλευτικό προσωπικό, φυσικοθεραπευτές, εργοθεραπευτές και κοινωνικοί φροντιστές στις κοινωνικές δομές των δήμων
• Οικογενειακοί βοηθοί στις υπηρεσίες «Βοηθεια στο Σπίτι»
• Τεχνικοί σκηνής και κατασκευής σκηνικών στα δημοτικά θέατρα
• Βιολόγοι, χημικοί, χημικοί μηχανικοί, παρασκευαστές , βοηθοί ιατρικών και βιολογικών εργαστηρίων

Την ίδια ημέρα έχει προγραμματιστεί, για τις 11:00, συγκέντρωση διαμαρτυρίας έξω από το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας (Δραγατσανίου 8), ενώ θα ακολουθήσει πορεία προς το υπουργείο Εσωτερικών (Βασ. Σοφίας 15).

Η Εκτελεστική Επιτροπή της Α.Δ.Ε.Δ.Υ., αφού έλαβε υπόψη της την ανακοίνωση της ΠΟΕ-ΟΤΑ, στηρίζει την 24ωρη Πανελλαδική Απεργία που κήρυξε η Ομοσπονδίακαι καλεί τα συνδικαλιστικά στελέχη να δώσουν το «παρών» στη συγκέντρωση διαμαρτυρίας.

Η προθεσμία λήγει στις 31 Ιανουαρίου, αλλά οι πιέσεις που υπάρχουν από πολλούς Δήμους λόγω του όγκου των αιτημάτων και του μεγέθους των χρεών (φθάνουν τα 3,6 δισεκ. ευρώ), οδηγούν σε σενάρια εξάμηνης παράτασης της ρύθμισης.

Το πρόβλημα της διαχείρισης των υποθέσεων, επιτείνεται από την έλλειψη βασικών υποδομών σε πολλούς Δήμους, όπως η δυνατότητα ηλεκτρονικών πληρωμών μέσω κωδικών RF ή της υπηρεσίας IRIS, γεγονός που δυσχεραίνει τη διαδικασία για τους πολίτες.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Δήμου Ηρακλείου, όπου οι καρτέλες οφειλετών ξεπερνούν τις 200.000, αντικατοπτρίζοντας το βάρος που σηκώνουν οι δημοτικές υπηρεσίες σε μεγάλους πληθυσμιακά Δήμους.

Η ισχύουσα ρύθμιση αφορά χρέη που έχουν βεβαιωθεί έως τις 31 Οκτωβρίου 2024, παρέχοντας τη δυνατότητα εξόφλησής τους σε έως και 60 μηνιαίες δόσεις, με κατώτατο ποσό δόσης τα 50 ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται σημαντική ελάφρυνση, με «κούρεμα» προσαυξήσεων και προστίμων από 75% έως 95% για τους ευάλωτους οικονομικά οφειλέτες.

Επιπλέον, για όσους έχουν οφειλές άνω των 10.000 ευρώ, δίνεται η δυνατότητα ένταξης στον εξωδικαστικό μηχανισμό, παρέχοντας ένα ακόμη εργαλείο για τη διευθέτηση των χρεών.

Η παράταση της ρύθμισης, εφόσον αποφασιστεί, εκτιμάται ότι θα προσφέρει ανάσα σε χιλιάδες οφειλέτες, ενώ θα δώσει τον αναγκαίο χρόνο στους δήμους να οργανώσουν καλύτερα τις διαδικασίες εξυπηρέτησης, περιορίζοντας τις πιέσεις στις υπηρεσίες τους.

Η ρύθμιση αφορά χρέη που έχουν βεβαιωθεί έως τις 31 Οκτωβρίου 2024, τα οποία μπορούν να πληρωθούν σε έως και 60 μηνιαίες δόσεις, με ελάχιστο ποσό κάθε δόσης τα 50 ευρώ. Προβλέπει μάλιστα και «κούρεμα» προσαυξήσεων και προστίμων από 75% έως και 95% για τους ευάλωτους οφειλέτες, ενώ χρέη άνω των 10.000 ευρώ μπορούν να ενταχθούν στον εξωδικαστικό μηχανισμό.

Στη ρύθμιση μπορούν να ενταχθούν κάθε είδους οφειλές προς τους Δήμους και τα Νομικά Πρόσωπα των Δήμων, όπως για παράδειγμα τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης.

Τα χρέη που μπορούν να ρυθμιστούν υπολογίζονται συνολικά σε περίπου 3,6 δισ. ευρώ.

Φυσικά πρόσωπα τα οποία πληρούν τα κριτήρια του ευάλωτου οφειλέτη, έχουν τη δυνατότητα, ύστερα από αίτηση, να ρυθμίσουν τις οφειλές και να απαλλαγούν από προσαυξήσεις, τόκους και πρόστιμα έως και 95% ως εξής:
* 95% σε περίπτωση εφάπαξ εξόφλησης της οφειλής,
* 85% για εξόφληση οφειλής σε 2 έως έξι 6 δόσεις,
* 80% για εξόφληση οφειλής σε 7 έως 12 δόσεις,
* 75% για εξόφληση οφειλής σε 13 έως 60 δόσεις.

Στη ρύθμιση μπορεί, επίσης, να υπάγονται και οφειλές που κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης:

• τελούν σε αναστολή, διοικητική ή εκ του νόμου,
• έχουν υπαχθεί σε προηγούμενη ρύθμιση ή διευκόλυνση τμηματικής καταβολής, η οποία είναι σε ισχύ, με απώλεια των ευεργετημάτων της προηγούμενης ρύθμισης και χωρίς η υπαγωγή τους να συνεπάγεται επιστροφή καταβληθέντων ποσών, ή:
• δεν έχουν βεβαιωθεί, επειδή εκκρεμεί για αυτές δικαστική αμφισβήτηση σε οποιονδήποτε βαθμό, εφόσον, στην τελευταία περίπτωση, ο οφειλέτης παραιτηθεί από τα ασκηθέντα ένδικα βοηθήματα ή μέσα.

Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να έχουν ακόμα υπόψη τους ότι:
*Η ρύθμιση χορηγείται με απόφαση που εκδίδεται από τον προϊστάμενο της οικονομικής υπηρεσίας του Δήμου ή του Νομικού Προσώπου, η οποία γνωστοποιείται στον αιτούντα, με συστημένη επιστολή αν η αίτηση υποβλήθηκε έγχαρτα ή με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο αν υποβλήθηκε ψηφιακά.
*Η πληρωμή, είτε του εφάπαξ ποσού είτε της πρώτης δόσης, πραγματοποιείται μέσα σε 3 εργάσιμες ημέρες από την ημέρα γνώσης του οφειλέτη περί υπαγωγής του στη ρύθμιση, διαφορετικά η ρύθμιση καταργείται αυτοδικαίως. Οι επόμενες δόσεις καταβάλλονται μέχρι την τελευταία εργάσιμη ημέρα του αντίστοιχου μήνα, χωρίς να απαιτείται ιδιαίτερη ειδοποίηση του οφειλέτη.
*Η καθυστέρηση καταβολής δόσης συνεπάγεται την επιβάρυνση με μηνιαία προσαύξηση 5% επί του ποσού της δόσης, από την επομένη της ημέρας που όφειλε αυτή να καταβληθεί.
*Εφόσον ο ευάλωτος οφειλέτης σε οποιοδήποτε στάδιο της ρύθμισης, εξοφλήσει εφάπαξ τις υπόλοιπες δόσεις των ρυθμισμένων οφειλών, παρέχεται απαλλαγή κατά ποσοστό επί του εναπομείναντος ποσού των προσαυξήσεων εκπρόθεσμης καταβολής και των προστίμων, ίσο με αυτό που αντιστοιχεί στον αριθμό των μηνιαίων δόσεων που τελικά διαμορφώνεται, με αντίστοιχη τροποποίηση της αρχικής απόφασης.

*Εφόσον ο οφειλέτης έχει καταβάλει:
α) το 5% της ρυθμιζόμενης οφειλής του, για οφειλή μέχρι 5.000 ευρώ, ή
β) το 10% της ρυθμιζόμενης οφειλής του, για οφειλή πάνω από 5.000 ευρώ
Ο Δήμος ή το Νομικό Πρόσωπο προβαίνει σε εντολή άρσης της δέσμευσης της φορολογικής ενημερότητας και σε εντολή για επαναδέσμευση σε περίπτωση καθυστέρησης καταβολής έστω και μίας από τις δόσεις. Με τις ίδιες προϋποθέσεις, αναστέλλονται η λήψη αναγκαστικών μέτρων και η διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης επί κινητών ή ακινήτων του οφειλέτη. Η αναστολή αυτή δεν ισχύει για κατασχέσεις οι οποίες έχουν επιβληθεί στα χέρια τρίτων ή για τις οποίες έχουν εκδοθεί οι σχετικές παραγγελίες, τα αποδιδόμενα, όμως, από αυτές ποσά λαμβάνονται υπόψη για την κάλυψη δόσης ή δόσεων της ρύθμισης, εφόσον δεν πιστώνονται με άλλες οφειλές που δεν έχουν ρυθμιστεί. Αν ο οφειλέτης απωλέσει το ευεργέτημα της ρύθμισης, τα μέτρα που έχουν ανασταλεί συνεχίζονται.

*Σε περίπτωση μη καταβολής δυο συνεχόμενων δόσεων ή τριών δόσεων συνολικά, η ρύθμιση διακόπτεται και βεβαιώνονται εκ νέου τα οφειλόμενα, μαζί με τα πρόστιμα και τις προσαυξήσεις που έχουν διαγραφεί.