Τον «Μεγάλο Αδελφό» ενεργοποιεί η Τράπεζα της Ελλάδος και καταγράφει αναλυτικά τους καλούς, τους κακούς και τους νέους οφειλέτες. Χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, servicers και εταιρείες leasing θα έχουν πλέον στη διάθεση τους ένα αναλυτικό αρχείο με τα χρέη για περισσότερα από 2.000 ελληνικά νοικοκυριά.

Στον φορέα που θα «σώσει» περίπου 20.000 ευάλωτα νοικοκυριά έχει αναδειχθεί ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης, καθώς προβλέπει την κρατική επιδότηση ενοικίου για έως και 12 χρόνια, ενώ προσφέρει και δικαίωμα επαναγοράς κατοικίας.

Ειδικότερα όπως σημειώνει σ  ΣΥ.ΔΑΝ.Ε.Φ στη σχετική ανακοίνωση, εδώ και αρκετά χρόνια διεξάγει βάσιμο δικαστικό αγώνα, για να δικαιωθούν χιλιάδες δανειολήπτες που βρίσκονται στην επαχθή θέση αποπληρωμής των δανείων σε ξένο συνάλλαγμα, δηλαδή των δανείων με ρήτρα αξίας ελβετικού φράγκου. Η κύρια νομική βάση των νομικών ισχυρισμών τους είναι το Δίκαιο του Καταναλωτή, όπως αυτό ρυθμίζεται από την σχετική Ευρωπαϊκή Οδηγία 93/13/ΕΚ αλλά και την σχετική νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, δηλαδή του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ).

Ενώ όπως αναφέρουν στην ανακοίνωση τους οι δανειολήπτες άσκησαν αγωγές ενώπιον των Πρωτοδικείων, εφέσεις στο Εφετείο, ακόμα και αιτήσεις αναίρεσης ενώπιον του Αρείου Πάγου, για να δικαιωθούν τα νόμιμα και πάγια αιτήματά τους, προστασίας των συγκεκριμένων δανειοληπτών, παραμένουν έως και σήμερα απροστάτευτοι σε αντίθεση με τους δανειολήπτες – καταναλωτές όλης της Ευρώπης.

Ενώπιον του Αρείου Πάγου οι δανειολήπτες ζητήσαν εγγράφως το αυτονόητο: να αποστείλει ερωτήματα στο ΔΕΕ επί της ορθής εφαρμογής της παραπάνω Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την προστασία των παραπάνω δανειοληπτών ως καταναλωτών. Και επί τη βάσει των απαντήσεων του ΔΕΕ θα έκρινε έπειτα ο ΑΠ και την βασιμότητα της αίτησης αναίρεσής τους.

Ο Άρειος Πάγος εξέδωσε απόφαση που όχι μόνο απέρριπτε την αγωγή των δανειοληπτών, αλλά αρνήθηκε προηγουμένως να απευθυνθεί στο αρμόδιο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σχετικώς με την ερμηνεία και την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Δικαίου Προστασίας του Καταναλωτή. Το Ανώτατο Ελληνικό Δικαστήριο αρνήθηκε να πράξει αυτό που έκαναν πολλά άλλα ομόβαθμα δικαστήρια άλλων κρατών μελών της ΕΕ. Η μόνη χώρα στην ΕΕ, της οποίας το Ανώτατο Δικαστικό Όργανο αντιμετώπισε τα παραπάνω νομικά ζητήματα των δανείων σε ελβετικό φράγκο και δεν απέστειλε ερωτήματα στο ΔΕΕ, είναι ο Άρειος Πάγος (ΑΠ).

Δεν μας αφήνουν άλλη επιλογή αναφέρουν στην ανακοίνωσή τους οι δανειολήπτες, παρά να ζητηθεί η εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Δικαίου. «Δεν είχαμε άλλη επιλογή παρά να ασκήσουμε αγωγή κατά του Ελληνικού Δημοσίου καθώς: το παραπάνω πολιτειακό όργανο, ο Άρειος Πάγος, αν και ανώτατο δικαστικό όργανο, αρνήθηκε να αποστείλει τα ερωτήματα στο ΔΕΕ και έτσι παραβίασε τις αντίστοιχες διατάξεις του Ευρωπαϊκού Δικαίου που επιβάλλουν την αποστολή ερωτημάτων στο ΔΕΕ. Ασκήσαμε αγωγή για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης τόσων δανειοληπτών-καταναλωτών, οι οποίοι ως διάδικοι στον ΑΠ ανέμεναν δικαίως το αυτονόητο: την αποστολή ερωτημάτων από τον ΑΠ στο ΔΕΕ και την αναμονή της απάντησης από το ΔΕΕ προς πλήρη νομική διαλεύκανση των πάγιων και πολυετών αιτημάτων μας για δικαστική προστασία».

Αναλυτικότερα, την Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, με πρόεδρο την Ιωάννα Κλάπα και εισηγητή τον αρεοπαγίτη Σωκράτη Πλαστήρα, την απασχόλησε ο τρόπος ανατοκισμού των δόσεων των «κόκκινων» δανείων που έχουν υπαχθεί στο νόμο Κατσέλη.

Συγκεκριμένα, συζητήθηκε το προδικαστικό ερώτημα, που απηύθυνε το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων αναφορικά με τη διχογνωμία που έχει ανακύψει από την έκδοση αντίθετων αποφάσεων, σχετικά με τον τοκισμό των τοκοχρεολυτικών δόσεων των δανειοληπτών οφειλετών προς τα funds, που έχουν καθορισθεί με αποφάσεις των Ειρηνοδικείων στο πλαίσιο του νόμου Κατσέλη.

Τα funds, κ.λπ. υποστηρίζουν ότι το επιτόκιο των μηνιαίων δόσεων υπολογίζεται επί του συνόλου της οφειλής και όχι επί κάθε μηνιαίας δόσης, κάτι το οποίο έχει ως αποτέλεσμα η μηνιαία δόση του δανείου, να υπερδιπλασιάζεται.

Αντίθετα, οι δανειολήπτες υποστηρίζουν ότι η ορθή ερμηνεία του άρθρου 9 παρ. 2 του νόμου 3689/2010 (νόμος Κατσέλη), επιβάλλει το επιτόκιο να υπολογίζεται επί κάθε μηνιαίας δόσης και όχι επί του κεφαλαίου.

Η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, μεταξύ των άλλων, επισήμανε ότι «ο υπολογισμός του επιτοκίου πρέπει να γίνει επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του κεφαλαίου της οφειλής, διότι κατ’ αυτόν τον τρόπο εναρμονίζεται με τον πρωταρχικό σκοπό του ν. 3869/2010, δηλαδή την αντιμετώπιση των σοβαρών οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων στα οποία οδήγησε η υπερχρέωση των φυσικών προσώπων και την απαλλαγή των χρεών των υπερχρεωμένων δανειοληπτών, προς εξυπηρέτηση του ευρύτερου, δημόσιου συμφέροντος, σκοπού της επανάκτησης από τους τελευταίους της αγοραστικής τους δύναμης και της επανένταξής τους στην οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα».

Και συνέχισε η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου:

«Βασικό κριτήριο επί του οποίου εδράζεται η θέση αυτή, συνιστά η διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογένειάς του, ο συνδυασμός της μεγαλύτερης κατά το δυνατόν ικανοποίησης των πιστωτών με τη βασική προστασία της προσωπικής αξιοπρέπειας και, συνακόλουθα, την εξασφάλιση και διατήρηση ενός στοιχειώδους επιπέδου διαβίωσης του οφειλέτη και των προστατευόμενων μελών της οικογένειάς του».

Ακόμη, η κυρία Αδειλίνη, τόνισε ότι «τυχόν αντίθετη ερμηνεία, δηλαδή ο υπολογισμός του επιτοκίου επί του συνολικού κεφαλαίου οφειλής, που ορίστηκε στο πλαίσιο τουάρθρου 9 παρ. 2 του ν. 3869/2010, εν είδει νέου προϊόντος δανείου με πιστούχο τον οφειλέτη, θα ήταν μεν σύμφωνη και αναμενόμενη με βάση την τραπεζική πρακτική, ως επιτρέπουσα την αποκόμιση του μέγιστου κέρδους για τον πιστωτή, θα οδηγούσε όμως εν προκειμένω στον εκ νέου εγκλωβισμό του δανειολήπτη σε υπέρογκες δόσεις, υπερβαίνουσες τις οικονομικές του δυνατότητες, καταστρατηγώντας έτσι το πνεύμα και τον σκοπό του νόμου.

Θα είχε δε αρνητικές επιπτώσεις και για το τραπεζικό σύστημα, καθόσον ενώ η διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογενείας του έχει, εκτός των άλλων, ως αποτέλεσμα την πληρωμή δανείων που διαφορετικά δεν επρόκειτο ποτέ να πληρωθούν λόγω αδυναμίας των οφειλετών, την αναστολή μαζικών πλειστηριασμών και τη συγκράτηση της αξίας των ακινήτων, το αντίθετο θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, των πλειστηριασμών, και τη συνακόλουθη μείωση της αγοραστικής αξίας των ακινήτων, επί ζημία όλης της εθνικής οικονομίας, μηδέ του τραπεζικού συστήματος εξαιρουμένου, πέραν της αυτονόητης απόγνωσης των οφειλετών, της αύξησης των οικονομικών ανισοτήτων, σε βάρος των ευάλωτων νοικοκυριών και υπέρ των οικονομικά ευρώστων μετόχων των τραπεζών και των διαφόρων εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις».

Οι δανειολήπτες και όσοι είχαν καταθέσει παρέμβαση υπέρ τους επισήμαναν ότι τα funds και οι τράπεζες, επιχειρούν να μεταλλαχθεί ο νόμος Κατσέλη (νόμος 3689/2010) σε βάρος των δανειοληπτών των «κόκκινων» δανείων. Αναλυτικότερα, ανέφεραν ότι ενώ ο εν λόγω νόμος προστατεύει την πρώτη κατοικία, ωστόσο τα funds και οι τράπεζες προσπαθούν να κάνουν υπερήμερους τους δανειολήπτες προκειμένου να τους «πετάξουν έξω» από το πλαίσιο του νόμου Κατσέλη. Και για να το πετύχουν αυτό διπλασιάζουν τις μηνιαίες δόσεις έτσι ώστε να μην μπορούν να τις καταβάλλουν, με συνέπεια να καταγγέλλουν τις δανειακές συμβάσεις, να κατάσχουν τα ακίνητα και να τα πλειστηριάζουν.

Τα funds αμφισβήτησαν τις δικαστές ενέργειες και την όλη πορεία της υπόθεσης αυτής. Ανέφεραν ότι κακώς στάλθηκε το προδικαστικό ερώτημα του Ειρηνοδικείου Ιωαννίνων προς την τριμελή επιτροπή του Αρείου Πάγου και κακώς η τριμελής επιτροπή, έκρινε ότι το ζήτημα είναι μείζονος σημασίας και το εισήγαγαν στην πλήρη Ολομέλεια.

Ακόμη, οι δικηγόροι των funds, ανέφεραν ότι στους δανειολήπτες γίνεται «κούρεμα», δηλαδή μειώνεται το κεφαλαίο, παρατείνεται ο χρόνος αποπληρωμής των δόσεων, αλλά δεν μπορεί να επιστρέφεται το δάνειο άτοκα, καθώς αυτό είναι εκτός λογικής. Ακόμη, επισήμαναν ότι ο τόκος πρέπει να υπολογίζεται στο υπόλοιπο του κεφαλαίου, καθώς με τις δικαστικές αποφάσεις -λόγω προσφυγής στο νόμο Κατσέλη- υπάρχει ουσιαστικά νέο δάνειο.

Το δικαστήριο, επιφυλάχθηκε να εκδώσει την απόφασή του.

Με εξασφαλισμένη από την κυβέρνηση της συμμετοχής των τεσσάρων συστημικών τραπεζών, οι οποίες θα συνεισφέρουν 100 εκατ. ευρώ για τη χρηματοδότηση του Φορέα, ποσό που επαρκεί για την αγορά περίπου 2.000 κατοικιών, καλύπτοντας έναν σημαντικό αριθμό ευάλωτων οφειλετών. Η διαδικασία επιλογής του φορέα που θα διαχειρίζεται το πρόγραμμα βρίσκεται σε εξέλιξη, με τις δεσμευτικές προσφορές από τους υποψήφιους επενδυτές να υποβάλλονται εντός Ιανουαρίου 2024.

Είναι χαρακτηρισικό ότι μεταξύ των υποψήφιων επενδυτών περιλαμβάνονται μεγάλοι διεθνείς όμιλοι, όπως οι Bain Capital Credit, Fortress Credit Corp και άλλοι. Σε περίπτωση που ο διαγωνισμός καταστεί άγονος, το σχέδιο της κυβέρνησης παραμένει σε ισχύ, καθώς η χρηματοδότηση των 100 εκατ. από τις τράπεζες θα επιτρέψει την άμεση έναρξη της λειτουργίας του Φορέα.

Ο φορέας απόκτησης και επαναμίσθωσης ακινήτων αποτελεί ενδιάμεσο μηχανισμό που θα στηρίξει δανειολήπτες οι οποίοι βρίσκονται σε δύσκολη οικονομική θέση, ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να χάσουν οριστικά την ιδιοκτησία του ακινήτου τους.

Έτσι, ο φορέας θα αγοράζει από πλειστηριασμούς ακίνητα με έκπτωση 30% επί της εμπορικής αξίας και θα δίνει τη δυνατότητα στους ιδιοκτήτες που κατοικούν μέσα στο σπίτι και είναι η κύρια κατοικία τους να παραμένουν σε αυτή για έως 12 χρόνια, καταβάλλοντας ένα ενοίκιο, το οποίο επίσης θα επιδοτείται από το κράτος με το ποσό να κυμαίνεται από 70 έως 210 ευρώ, με βάση τα μέλη του νοικοκυριού, εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.

Ο  ιδιοκτήτης θα έχει τη δυνατότητα εφόσον τα οικονομικά του δεδομένα βελτιωθούν μέσα σε βάθος δωδεκαετίας, να ανακτήσει την ιδιοκτησία του ακινήτου.

Την ίδια στιγμή επισημαίνουν ότι στις αρχές Σεπτεμβρίου, υπήρξε μια σειρά από νομοθετικές παρεμβάσεις που ρύθμισαν, μεταξύ άλλων, διαδικασίες μεταβίβασης της κύριας κατοικίας των οφειλετών, μεταχείριση, συντήρηση και άλλα συναφή έξοδα, καθώς και τον μηχανισμό επιμερισμού κατά την επαναγορά και το ποσό του οι μελλοντικοί δικαιούχοι θα λαμβάνουν απευθείας από το κράτος.

Τι θα πρέπει να κάνουν οι ευάλωτοι δανειολήπτες

Οι ευάλωτοι οφειλέτες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα συνεισφοράς του δημοσίου, σε διάστημα ενός μηνός από τη λειτουργία του Φορέα, υποχρεούνται να υποβάλλουν αίτημα ένταξης μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας που πρόκειται να δημιουργηθεί. Επίσης, για να προχωρήσει ο επενδυτής σε διενέργεια αυτοψίας από μηχανικό, οι δανειολήπτες θα πρέπει να συναινέσουν μαζί του, ώστε ο μηχανικός να προσδιορίσει την ακριβή αξία του ακινήτου. Σε περίπτωση που ο Φορέας δεν συμφωνεί ή εντοπίσει σημαντικές παραβάσεις που καθιστούν αδύνατη τη μεταβίβαση του ακινήτου, τότε έχει κάθε δικαίωμα να απορρίψει την αίτηση.

Πως θα υπολογίζεται το μίσθωμα του ευάλωτου οφειλέτη;

Το μίσθωμα θα υπολογίζεται βάσει μαθηματικού τύπου, για το πρώτο έτος της σύμβασης, λαμβάνοντας υπόψη τα εξής:

• Το μέσο επιτόκιο στεγαστικού δανείου κυμαινόμενου επιτοκίου, σύμφωνα με το στατιστικό δελτίο της ΤτΕ του τελευταίου διαθέσιμου μήνα.
• Το επιπλέον περιθώριο (spread) το οποίο θα καθορίζεται στην δεσμευτική προσφορά του προτιμητέου επενδυτή, στο πλαίσιο του διεθνούς δημόσιου διαγωνισμού.
• Την αξία του ιδιοκτησιακού δικαιώματος ευάλωτου οφειλέτη, το οποίο αποκτήθηκε από τον Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης.

Το μίσθωμα θα αναθεωρείται ετησίως στην επέτειο κατάρτισης της σύμβασης μίσθωσης βάσει μαθηματικού τύπου.

Για πόσο θα καταβάλλεται το στεγαστικό επίδομα;

Το στεγαστικό επίδομα θα καταβάλλεται στους ευάλωτους οφειλέτες καθ’ όλη τη διάρκεια της σύμβασης, αλλά και για όσο χρόνο μετά τη καταγγελία της σύμβασης μίσθωσης, ο μισθωτής δεν καταβάλει το μίσθιο, υπό τον όρο ότι ο ευάλωτος οφειλέτης πληροί όλες τις προϋποθέσεις που τον καθιστούν ως δικαιούχο του επιδόματος. Σε κάθε περίπτωση, η χορήγηση του επιδόματος στέγασης δεν μπορεί να ξεπερνάει τα 12 έτη.

Πιο αναλυτικά, το Διοικητικό Συμβούλιο της κεντρικής τράπεζας αποφάσισε να μειώσει κατά 25 μονάδες βάσης τα τρία βασικά επιτόκια – των πράξεων κύριας αναχρηματοδότησης, της διευκόλυνσης οριακής χρηματοδότησης και της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων – με αποτέλεσμα αυτά να διαμορφωθούν σε 4,25%, 4,50% και 3,75% αντιστοίχως, με ισχύ από τις 12 Ιουνίου 2024. Η απόφαση αυτή επηρεάζει ποικιλοτρόπως τους δανειολήπτες.

Καταρχάς, οι έχοντες δάνεια – στεγαστικά ή καταναλωτικά – με σταθερό επιτόκιο δεν επηρεάζονται ευθέως από τις μειώσεις, μιας και η δόση του δανείου τους είναι «κλειδωμένη». Δεδομένου, ωστόσο, ότι τα σταθερά επιτόκια μπορούν να έχουν συγκεκριμένη διάρκεια, για παράδειγμα, τρία χρόνια ή και περισσότερα χρόνια και εν συνεχεία, να αλλάξουν σε κυμαινόμενο έχει μεγάλη σημασία για τους δανειολήπτες σε τι ύψος θα βρίσκεται το Euribor τη δεδομένη χρονική στιγμή, μιας και αυτό θα κρίνει τη μετέπειτα τιμολόγηση του δανείου τους. Αξίζει να αναφερθεί πως αυτό σήμερα διαμορφώνεται κάτω από το 3,8% όταν πριν από λίγο καιρό είχε ξεπεράσει το 4%. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ), το μεγαλύτερο μέρος των νέων εκταμιεύσεων δανείων που εξασφαλίζονται με οικιστικά ακίνητα έχει μακρά περίοδο σταθερού επιτοκίου, με το 55% να προβλέπει σταθερό επιτόκιο για τα πρώτα 10 χρόνια και το 17% για πέντε με 10 έτη. Όσον αφορά στις εκταμιεύσεις δανείων με αρχική περίοδο σταθερού επιτοκίου μικρότερη ή ίση του ενός έτους, αυτές αντιπροσωπεύουν μόλις το 11,6% του συνόλου.

Εξίσου «κλειδωμένη» είναι και η δόση των «πράσινων» στεγαστικών δανείων. Πρόκειται για 422.000 συμβάσεις, συνολικού ύψους 18 δισ. ευρώ, οι οποίες έτσι κι αλλιώς προστατεύονται έως τον Απρίλιο του 2025 με το «πάγωμα» των επιτοκίων (στα επίπεδα του 2,70% για όσα δάνεια συνδέονται με Euribor 1 μήνα και του 2,85% για Euribor 3 μηνών). Αυτό πρακτικά σημαίνει πως για ένα συνεπή δανειολήπτη με δάνειο 100.000 ευρώ, διάρκειας 20 ετών, το επιτόκιο θα παραμείνει στο 5,35% (επιτόκιο βάσης 2,85% + 2,5% spread), με τη δόση να διαμορφώνεται σε περίπου 690 ευρώ έναντι 753 ευρώ που θα έπρεπε να καταβάλει όταν το euribor 3μήνου ήταν στο 4% ή 738 με το επιτόκιο στο 3,75%. Αξίζει να επισημανθεί πως οι τράπεζες μείωσαν κατά περίπου 20 μονάδες τα επιτόκια βάσης (euribor, libor κλπ) της 31ης Μαρτίου 2023 και πάνω σε αυτά προσέθεσαν το αντίστοιχο περιθώριο (spread) και την προβλεπόμενη από το Νόμο εισφορά, ώστε να διαμορφωθεί το «νέο» επιτόκιο.

Οι νέες χορηγήσεις στεγαστικών δανείων, πάντως, θα γίνουν στη βάση πιο χαμηλών επιτοκίων. Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με την ΤτΕ, το μεσοσταθμικό επιτόκιο των επίμαχων δανείων διαμορφώθηκε το 2023 σε 4,1%, ήτοι κατά 96 μονάδες βάσης υψηλότερο έναντι της μέσης τιμής του 2022, οπότε και ξεκίνησε ο ανοδικός κύκλος από πλευράς της ΕΚΤ.

Μείωση στο κόστος εξυπηρέτησης θα δουν και όσοι έλαβαν επιχειρηματικά δάνεια. Ενδεικτικά, σε ένα δάνειο, αξίας 100.000 ευρώ, διάρκειας επτά ετών, με ένα περιθώριο κέρδους από πλευράς της τράπεζας στο 4%, ο δανειολήπτης με μηδενικό Euribor πλήρωνε μηνιαία δόση 1.372 ευρώ. Σήμερα, μετά από 10 διαδοχικές αυξήσεις επιτοκίων, η δόση έχει ανέλθει στα 1.565 ευρώ, ενώ κατόπιν της χθεσινής μείωσης κατά 0,25 μονάδες βάσης το μηνιαίο κόστος πέφτει στα 1.552 ευρώ.

Υπενθυμίζεται ότι το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θέσπισε την υποχρέωση αυτή, προκειμένου να βελτιωθεί η παροχή υπηρεσιών στους δανειολήπτες και να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι δυσχέρειες στην επικοινωνία, όπως είχε δεσμευτεί η κυβέρνηση στο πλαίσιο των προγραμματικών δηλώσεων. Με τον τρόπο αυτό εγκαινιάζεται μια νέα εποχή στον τρόπο παροχής των υπηρεσιών προς τους δανειολήπτες και ενισχύεται η ενημέρωση και η διαφάνεια στις συναλλαγές, καθώς όλοι οι δανειολήπτες πλέον θα μπορούν να λάβουν εξατομικευμένη ενημέρωση για το δάνειό τους, χωρίς χρονοβόρες διαδικασίες, άμεσα, έγκυρα και χωρίς κόστος.

Ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κωστής Χατζηδάκης, δήλωσε: «Η ηλεκτρονική πλατφόρμα ενημέρωσης των δανειοληπτών που τίθεται από σήμερα σε εφαρμογή είναι μια μεταρρύθμιση, που αντιμετωπίζει μια αρνητική πρακτική αδιαφάνειας και έλλειψης εξυπηρέτησης των οφειλετών. Αποτελεί δε μέρος της συνολικής στρατηγικής της κυβέρνησης και του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για την αντιμετώπιση του ζητήματος των κόκκινων οφειλών με δίκαιο και αποτελεσματικό τρόπο, που λαμβάνει υπόψη τόσο τις ανάγκες και τις δυνατότητες των οφειλετών, ιδίως των ευάλωτων, όσο και την υγεία του τραπεζικού συστήματος. Η νομοθεσία, που ψηφίστηκε το Δεκέμβριο του 2023, τίθεται σε εφαρμογή χωρίς καθυστέρηση, ελάχιστους μήνες αργότερα. Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα παρακολουθεί στενά την εφαρμογή της και θα παρεμβαίνει όπου χρειάζεται».

H Γενική Γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, Θεώνη Αλαμπάση, δήλωσε: «Η έναρξη της διαδικασίας πληροφόρησης του δανειολήπτη με ψηφιακά μέσα σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής λειτουργίας των servicers με σαφείς κανόνες αποτελεσματικής και διαφανούς λειτουργίας. Η ορθή και άμεση ενημέρωση αποτελεί το πρώτο βήμα για την ορθολογικότερη διαχείριση των απαιτήσεων που έχουν αναλάβει και θα πρέπει να ανταποκριθούν ουσιαστικά».

Τα σημαντικότερα – κατ’ ελάχιστον – στοιχεία που περιλαμβάνονται στο ηλεκτρονικό σύστημα είναι:

α) πληροφορίες σχετικά με τα ποσά που οφείλει ο δανειολήπτης, με αναλυτική καταγραφή των ποσών που οφείλονται ως κεφάλαιο, τόκοι, προμήθειες, τυχόν άλλες χρεώσεις, καθώς και το ισχύον επιτόκιο,

β) την περιοδικότητα των δόσεων, το ύψος τους, την ημερομηνία πληρωμής κάθε δόσης, το τρέχον υπόλοιπο, καθώς και τον λογαριασμό εξυπηρέτησης της οφειλής.

Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα παρακολουθεί στενά την ορθή και απρόσκοπτη λειτουργία των συστημάτων αυτών, ενώ παράλληλα θα συνεχίσει να λαμβάνει πρωτοβουλίες για την υποστήριξη των δανειοληπτών και την ενίσχυση της διαφάνειας. Η πρόσβαση στην ενημέρωση αποτελεί δικαίωμα όλων των πολιτών.

Επισημαίνει πως είναι ελάχιστες οι παρεμβάσεις για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν ανυπέρβλητες δυσχέρειες στην εξυπηρέτησή των χρεών τους. «Η πραγματικότητα είναι ότι η κυβέρνηση αφήνει ακόμη μία ευκαιρία για την αντιμετώπιση του προβλήματος του ιδιωτικού χρέους να πάει χαμένη», σημειώνει κι ασκεί έντονη κριτική στο συγκεκριμένο νομοσχέδιο. Όπως υπογραμμίζει: «Η κυβέρνηση εμφανίζει ως νέα νομοθετική πρωτοβουλία την εμμονή της σε αποτυχημένα εργαλεία και πρακτικές. Κάθε φορά, μονότονα και προβλέψιμα πια, περιορίζεται να επιφέρει σε αυτά μικροβελτιώσεις, που σκοπό τελικά έχουν να κρύβουν την απουσία ουσιαστικής πολιτικής προστασίας για τους αδύναμους δανειολήπτες, οι οποίοι μόνο απογοήτευση βιώνουν από τη μέχρι σήμερα εφαρμογή τους. Οι μόλις 200 ευάλωτοι δανειολήπτες που έχουν αιτηθεί την προστασία της κατοικίας τους στο ενδιάμεσο πρόγραμμα και τα 3,5 δισ. χρεών αβέβαιων μάλιστα, ως προς τη βιωσιμότητά τους, ρυθμίσεων στα τρία έτη λειτουργίας του εξωδικαστικού μηχανισμού, όταν δεκάδες χιλιάδες πλειστηριασμοί είναι σε εξέλιξη και το ιδιωτικό χρέος φτάνει τα 260 δισ., το επιβεβαιώνουν».

Το ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής δηλώνει πως απαιτείται συνολικό σχέδιο για την αντιμετώπιση του τεράστιου κοινωνικού προβλήματος του ιδιωτικού χρέους και διατυπώνει συγκεκριμένες νομοθετικές προτάσεις, όπως:

-       την προστασία της κύριας κατοικίας και της αξιοπρεπούς διαβίωσης των νοικοκυριών που αποδεδειγμένα βρίσκονται σε δυσχέρειες αποπληρωμής,

-       τη θέσπιση δεσμευτικών κανόνων που θα υποχρεώνουν τα funds σε ρεαλιστικές και βιώσιμες ρυθμίσεις,

-       την προστασία της αγροτικής περιουσίας,

-       την εισαγωγή ενός πτωχευτικού δικαίου που θα δίνει έμφαση στην εξυγίανση και διάσωση των επιχειρήσεων,

-       τη δημιουργία αποτελεσματικών εξωδικαστικών μηχανισμών διευθέτησης των χρεών, με την παραγωγή κινήτρων αλλά και πρόβλεψη κυρώσεων για τους πιστωτές που δεν συμμετέχουν με ουσιαστικές προτάσεις σε αυτές,

-       την επιβολή κανόνων δεοντολογίας στους servicers των δανείων, ώστε να έχουν οι οφειλέτες αξιοπρεπή μεταχείριση και προστασία των δικαιωμάτων τους, και όχι μόνο ως προς την ενημέρωση για την οφειλή τους,

-       τη ρύθμιση ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το δημόσιο και ασφαλιστικά σε 120 δόσεις, με διαγραφή του 30% της οφειλής, εφόσον τηρείται η ρύθμιση

-       την προαγωγή των κανόνων υπεύθυνου δανεισμού μέσα στις τράπεζες, τον περιορισμό των πωλήσεων των δανείων, τη χορήγηση στους δανειολήπτες του δικαιώματος προαίρεσης στην αγορά του δανείου τους,

-       την προστασία των δανειοληπτών από αδιαφανείς πρακτικές και τις υπέρμετρες αυξήσεις των επιτοκίων.

-       την αντιμετώπιση αδικιών του παρελθόντος και των αδιεξόδων στα οποία έχουν οδηγηθεί εξαιτίας αυτών νοικοκυριά, όπως με τη δίκαιη κατανομή του συναλλαγματικού κινδύνου στα δάνεια με ελβετικό φράγκο, τη βελτίωση της θέσης των εγγυητών κ.ά.

Το νομοσχέδιο «Δάνεια: Διαφάνεια, ανταγωνισμός, προστασία των ευάλωτων- Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2021/2167» εισάγει ρυθμίσεις οι οποίες, ανάμεσα σε άλλα, δημιουργούν ένα νέο πλέγμα υποχρεώσεων σχετικά με την ενημέρωση των πολιτών από τους servicers, επιφέρουν ουσιαστικές αλλαγές στον εξωδικαστικό μηχανισμό, στην πτωχευτική διαδικασία και στον φορέα απόκτησης ακινήτων θωρακίζοντας τους ευάλωτους οφειλέτες, ενώ προωθούν και τη χορήγηση δανείων από μη τραπεζικούς φορείς.

Ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κωστής Χατζηδάκης δήλωσε: «Η ελληνική οικονομία κατακτά σταθερά σημαντικά ορόσημα λαμβάνοντας θετική πιστοληπτική αξιολόγηση από οίκους διεθνούς κύρους. Η απόκτηση της επενδυτικής βαθμίδας ενισχύει την ανάπτυξη και διευκολύνει τις επενδύσεις δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας. Πράγματι, η οικονομία μας βρίσκεται σε τροχιά ανόδου και δημοσιονομικής σοβαρότητας. Παραμένουν, ωστόσο, χρόνιες παθογένειες που θέτουν αναχώματα στην περαιτέρω ανάπτυξη και οικονομική πρόοδο. Ήδη, την προηγούμενη τετραετία έγιναν σημαντικά βήματα για την αντιμετώπιση του ληξιπρόθεσμου ιδιωτικού χρέους. Σήμερα, με κομβικές παρεμβάσεις μέσω του νομοσχεδίου που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, στοχεύουμε στην ολιστική, οριστική και ουσιαστική διαχείριση του ιδιωτικού χρέους θωρακίζοντας τους πραγματικά ευάλωτους οφειλέτες ενώ ενδυναμώνουμε τον ανταγωνισμό στο τραπεζικό σύστημα».

Πιο αναλυτικά, οι ρυθμίσεις του σχεδίου νόμου συνοψίζονται στις εξής οχτώ παρεμβάσεις:

1. Υποχρεώσεις διαφάνειας, ενημέρωσης και σεβασμού των δικαιωμάτων των οφειλετών για τους servicers. Ειδικότερα, καθίσταται υποχρεωτική η παροχή από τους servicers προσωποποιημένης και αναλυτικής ενημέρωσης προς τους οφειλέτες, για το ύψος της οφειλής, το ιστορικό των πληρωμών, τις δόσεις, το επιτόκιο της ρύθμισης κ.λπ. Η ενημέρωση θα πρέπει να παρέχεται μέσω ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας (κατ' αναλογία με το webbanking των τραπεζών)που θα ενημερώνεται τουλάχιστον σε μηνιαία βάση και η οποία θα πρέπει να έχει τεθεί σε λειτουργία το αργότερο έως τις 31 Μαρτίου 2024. Παράλληλα, προβλέπονται ποινές που μπορεί να φθάνουν από την επιβολή προστίμου έως και 500.000 ευρώ μέχρι και την ανάκληση της άδειας λειτουργίας των εταιρειών που δε θα συμμορφωθούν με το νέο πλέγμα λειτουργίας και τους κανόνες για τον σεβασμό και την προστασία των οφειλετών.

2. Εκσυγχρονισμός και βελτίωση του εξωδικαστικού μηχανισμού. Αυτόματα και υποχρεωτικά θα πρέπει να γίνεται δεκτή η πρόταση αναδιάρθρωσης του χρέους των ευάλωτων οφειλετών από το σύνολο των πιστωτών. Ο οφειλέτης διατηρεί το δικαίωμα να απορρίψει την πρόταση, ενώ οι πιστωτές μπορούν να την προσβάλουν στα δικαστήρια, εφόσον διαθέτουν στοιχεία ότι παράμετροι της αίτησης δεν είναι αληθινές. Έτσι, θωρακίζεται η προστασία για τους ευάλωτους προβλέποντας, παράλληλα, δικλείδες ασφαλείας για την διαπίστωση όσων είναι πραγματικά ευάλωτοι και όχι κακοπληρωτές. Επιπρόσθετα, για το σύνολο των οφειλετών που έχουν δάνεια με εμπράγματη εξασφάλιση βελτιώνεται ο αλγόριθμος από τον οποίο προκύπτει το ύψος της διαγραφής και της οφειλής μέσω του εξωδικαστικού. Η συγκεκριμένη ρύθμιση, που θα έρθει με υπουργική απόφαση μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου, οδηγεί σε μείωση έως και 28% της ρυθμιζόμενης οφειλής από δάνεια με εμπράγματη εξασφάλιση. Τέλος, με τον ίδιο τρόπο θα οριστεί σε 3% σταθερό για 3 έτη το επιτόκιο των ρυθμίσεων ενώ επεκτείνεται η δυνατότητα ένταξης στον εξωδικαστικό στα πρόσωπα που «κληρονόμησαν» οφειλές προς το Δημόσιο και Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης, που έχουν βεβαιωθεί σε βάρος επιχειρήσεων που έχουν κλείσει, μέσω της συμπλήρωσης της διάταξης και της άμεσης έκδοσης της σχετικής υπουργικής απόφασης.

3. Ρυθμίσεις ενίσχυσης του ανταγωνισμού, όπως η χορήγηση δανείων από μη τραπεζικούς φορείς. Εισάγεται ρύθμιση που προβλέπει ότι οι Εταιρείες Παροχής Πιστώσεων (ΕΠΠ) θα μπορούν στο εξής να χορηγούν και στεγαστικά ή επιχειρηματικά δάνεια. Παράλληλα, θα απλοποιηθεί και το πλαίσιο αδειοδότησης των ΕΠΠ από την Τράπεζα της Ελλάδος.

4. Επέκταση των συναλλαγών που υλοποιούνται μέσω του συστήματος άμεσων πληρωμών (IRIS).Ειδικότερα, οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αυτοαπασχολούμενοι υποχρεούνται να συνδέσουν τον επαγγελματικό τους λογαριασμό με σύστημα άμεσων πληρωμών.

5. Βελτίωση της λειτουργίας του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων. Εισάγονται νομοθετικές τροποποιήσεις αποσκοπώντας στην προσέλκυση του ενδιαφέροντος των επενδυτών προκειμένου να προχωρήσει η διαγωνιστική διαδικασία, και να ελαφρυνθεί ο ευάλωτος οφειλέτης από επιβαρύνσεις κατά την επαναγορά. Πιο αναλυτικά, αίρεται η υποχρέωση του οφειλέτη να πληρώσει τα μισθώματα των 12 ετών σε περίπτωση που ασκήσει νωρίτερα το δικαίωμα επαναγοράς. Παράλληλα, προβλέπεται ότι ο φορέας θα αποκτά τα ακίνητα με έκπτωση 30% επί της εμπορικής τους αξίας ή της τιμής πρώτης προσφοράς. Από την έκπτωση αυτή θα μπορεί να επωφεληθεί στο μέλλον και ο οφειλέτης κατά την άσκηση του δικαιώματος επαναγοράς, όπως θα προσδιοριστεί στη σχετική υπουργική απόφαση.

6. Απλοποίηση και επιτάχυνση των διαδικασιών του Πτωχευτικού Κώδικα. Προβλέπεται ότι με την υποβολή της αίτησης πτώχευσης αναζητούνται αυτομάτως τα οικονομικά στοιχεία του οφειλέτη από δημόσιους φορείς και Τράπεζες ενώ όποια σφάλματα σε στοιχεία μπορούν να διορθωθούν κατά τη συζήτηση της αίτησης πτώχευσης ώστε να μην κηρύσσεται απαράδεκτη. Επιπρόσθετα, μπαίνει ένα σαφές τέλος στη διαδικασία της πτώχευσης με τη διαπίστωση της επέλευσης της απαλλαγής του πτωχού με πράξη του εισηγητή δικαστή.

7. Σύσταση Μητρώου Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους. Στο Μητρώο θα καταχωρούνται δεδομένα από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς παροχής πίστωσης προκειμένου να προσδιορισθούν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια το σύνολο του ιδιωτικού χρέους και οι τάσεις διακύμανσής του ώστε να αναβαθμιστεί η δυνατότητα παρέμβασης της Πολιτείας, όταν χρειάζεται, με τα κατάλληλα εργαλεία.

8. 'Αμεση δημοσιοποίηση των επωνυμιών επιχειρήσεων, στις οποίες η Τράπεζα της Ελλάδος εντοπίζει παραβάσεις της νομοθεσίας. Η ΤτΕ δε θα είναι πλέον υποχρεωμένη να αναμένει την έκβαση τυχόν δικαστικών προσφυγών πριν προχωρήσει σε δημοσιοποίηση παραβάσεων προκειμένου να διευκολυνθεί η άμεση ενημέρωση του κοινού για παραβατικές συμπεριφορές που θα επηρέαζαν και τις επιλογές του.