ΙΟΒΕ: Ο επόμενος μήνας, με την εορταστική περίοδο, ενδεχομένως να δώσει έναν πιο σαφή τόνο
Σύμφωνα με την έκθεση, το μοτίβο των μικρών διακυμάνσεων «μπορεί να αναγνωστεί θετικά» ως ένδειξη ομαλότητας για την οικονομία. Παράλληλα, φαίνεται πως βραχυπρόθεσμα μέτρα οικονομικής πολιτικής δεν επηρεάζουν ουσιαστικά τις προσδοκίες, οι οποίες διαμορφώνονται περισσότερο από μακροπρόθεσμες τάσεις. Η εορταστική περίοδος του Δεκεμβρίου ενδέχεται να δώσει πιο καθαρό σήμα για το Λιανικό Εμπόριο και την καταναλωτική εμπιστοσύνη, ενώ θα καθορίσει και τη συνολική τάση της χρονιάς.

Αναλυτικότερα ανά τομέα:

• Βιομηχανία:
Το ήπια αρνητικό ισοζύγιο στις εκτιμήσεις για παραγγελίες και τρέχουσα ζήτηση παρέμεινε στα επίπεδα του Οκτωβρίου. Το θετικό ισοζύγιο στις προβλέψεις για την παραγωγή των επόμενων μηνών περιορίστηκε οριακά, ενώ τα αποθέματα ενισχύθηκαν ελαφρά.

• Κατασκευές:
Οι αρνητικές προβλέψεις για το πρόγραμμα εργασιών βελτιώθηκαν ήπια, αν και παραμένουν αρνητικές. Παράλληλα, οι θετικές προβλέψεις για την απασχόληση ενισχύθηκαν οριακά.

• Λιανικό Εμπόριο:
Οι ήπια θετικές εκτιμήσεις για τις τρέχουσες πωλήσεις ενισχύθηκαν σημαντικά. Τα αποθέματα αυξήθηκαν ελαφρά, ενώ οι προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη πορεία των πωλήσεων βελτιώθηκαν ήπια.

• Υπηρεσίες:
Οι θετικές εκτιμήσεις για την τρέχουσα κατάσταση των επιχειρήσεων εξασθένισαν ελαφρά, όπως και οι εκτιμήσεις για την τρέχουσα ζήτηση. Υποχώρησαν επίσης οι προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξη της ζήτησης.

• Καταναλωτική Εμπιστοσύνη:
Οι αρνητικές προβλέψεις των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας βελτιώθηκαν, ενώ αντίθετα επιδεινώθηκαν οι προβλέψεις για τη δική τους οικονομική κατάσταση. Παράλληλα, υποχώρησαν σημαντικά οι εκτιμήσεις για μείζονες αγορές, ενώ η πρόθεση αποταμίευσης εξασθένισε ήπια.

Αναλυτικά, διαμορφώθηκε στις 108,4 μονάδες (μέσος όρος 3 μηνών), από 106,7 μονάδες το β’ τρίμηνο 2025 και 107,4 μονάδες το γ’ τρίμηνο 2024 (βλ. Διάγραμμα 1.1). Επιπρόσθετα, παρέμεινε άνω του μακροχρόνιου μέσου όρου του, ήτοι των 100 μονάδων, για 18^ο τρίμηνο στη σειρά, και η τιμή που έλαβε το γ’ τρίμηνο 2025 ήταν η υψηλότερη των τελευταίων 5 τρίμηνών. Συνεπώς, βάσει των παρατηρήσεων του δείκτη οικονομικού κλίματος, η πορεία της ελληνικής οικονομίας το γ’ τρίμηνο 2025 εκτιμάται ότι ήταν θετική. Αυτό μένει να αποδειχτεί όταν δημοσιευθούν τα στοιχεία των εθνικών λογαριασμών του γ’ τριμήνου 2025 (5 Δεκεμβρίου 2025). Πριν από αυτή τη δημοσίευση, η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) θα έχει ανακοινώσει τη δεύτερη εκτίμησή της για τον πραγματικό ρυθμό μεγέθυνσης του 2024 (16 Οκτώβριου 2025). Βάσει της πρώτης εκτίμησής της (7 Μαρτίου 2025), η αύξηση του πραγματικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος στην Ελλάδα το 2024 ήταν στο 2,3%, έναντι 0,9% στην Ευρωζώνη.

Βιομηχανία και κατασκευές βελτίωσαν το οικονομικό κλίμα το γ’ τρίμηνο 2025, παρά ταύτα, η καταναλωτική εμπιστοσύνη δεν ανέκαμψε

Βάσει της μεθοδολογίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο δείκτης οικονομικού κλίματος συντίθεται από 5 δείκτες εμπιστοσύνης με διαφορετικούς συντελεστές στάθμισης ο καθένας (βλ. Διαγράμματα 1.2-1.6). Αυτοί καλύπτουν τους παρακάτω τομείς της οικονομίας: βιομηχανία (40% στάθμιση στη διαμόρφωση του γενικού δείκτη), υπηρεσίες (30%), καταναλωτής (20%), λιανικό εμπόριο (5%) και κατασκευές (5%). Οι δείκτες εμπιστοσύνης που οδήγησαν σε βελτίωση του δείκτη οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα το γ’ τρίμηνο 2025 ήταν εκείνοι της βιομηχανίας και των κατασκευών, ενώ επιδείνωση κατέγραψαν οι αντίστοιχοι δείκτες του καταναλωτή και του λιανικού εμπορίου. Τέλος, ο δείκτης εμπιστοσύνης των υπηρεσιών παρέμεινε οριακά στα ίδια επίπεδα με εκείνα του β’ τριμήνου 2025, επίπεδα τα οποία είναι αρκετά υψηλά σε σχέση με τη μακροχρόνια πορεία του δείκτη.

Κυρίως βιομηχανία και υπηρεσίες ωθούν την Ελλάδα να υπεραποδίδει έναντι της Ευρωζώνης

Όπως έχουμε αναφέρει σε παλαιότερο τεύχος του δελτίου 7 Ημέρες Οικονομία, από το γ’ τρίμηνο 2022, δηλαδή αμέσως μετά την έναρξη του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας, ο δείκτης οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα είναι διαρκώς υψηλότερος σε σύγκριση με την Ευρωζώνη. Η εν λόγω υπεραπόδοση, η οποία προέρχεται κυρίως από τους δείκτες εμπιστοσύνης στη βιομηχανία και τις υπηρεσίες, αντανακλά:

(1) την ανθεκτικότητα της ελληνικής βιομηχανίας στις διαταραχές του αυξημένου κόστους της ενέργειας και των αλλεπάλληλων γεωπολιτικών εντάσεων, και την αντίστοιχη αρνητική επίδραση αυτών των διαταραχών στην οικονομία της Ευρωζώνης. Τα στοιχεία των εθνικών λογαριασμών μαρτυρούν αυτή την απόκλιση. Αναλυτικά, το β’ τρίμηνο 2025, η πραγματική ακαθάριστη προστιθέμενη αξία στον κλάδο της μεταποίησης στην Ελλάδα ήταν αυξημένη κατά 10,9% σε σύγκριση με το β’ τρίμηνο 2022, ενώ το αντίστοιχο μέγεθος στην Ευρωζώνη ήταν 0%. Κυρίαρχο ρόλο για τη στασιμότητα στην επίδοση της Ευρωζώνης διαδραμάτισε η μεγαλύτερή της οικονομία, ήτοι η Γερμανία.

(2) την ισχυρή μεταπανδημική ανάκαμψη του κλάδου των υπηρεσιών στην Ελλάδα, και ειδικά του τουρισμού.

(3) την ενίσχυση του κλάδου των κατασκευών στην Ελλάδα, ωθούμενη από μεγάλα έργα υποδομών και από επενδύσεις σε κατοικίες, μετά από πολλά χρόνια ύφεσης και στασιμότητας.

Ο δείκτης εμπιστοσύνης καταναλωτή παραμένει έντονα αρνητικός και υπολείπεται σημαντικά έναντι της Ευρωζώνης

Εντούτοις, παρά την υπεραπόδοση της Ελλάδας έναντι της Ευρωζώνης, όχι μόνο σε πολλά μαλακά δεδομένα (soft data, οικονομικό κλίμα, επί μέρους δείκτες εμπιστοσύνης) αλλά και σε πολλά σκληρά δεδομένα (hard data, πραγματικός ρυθμός μεγέθυνσης), ο δείκτης εμπιστοσύνης καταναλωτή στην Ελλάδα παραμένει έντονα αρνητικός (-47,3 μονάδες το γ’ τρίμηνο 2025 σε όρους ισοζυγίου απαντήσεων) και υπολείπεται σημαντικά έναντι της Ευρωζώνης (-15,0 μονάδες). Μετά την ισχυρή άνοδό του το 2018 και το 2019 σε υψηλό 19,5 ετών (ολοκλήρωση του 3^ου Προγράμματος Οικονομικής Προσαρμογής και διαμόρφωση προσδοκιών -εκείνη την περίοδο- για ισχυρότερη ανάπτυξη στο μέλλον), ο δείκτης οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα επιδεινώθηκε απότομα και ισχυρότερα έναντι της Ευρωζώνης, τόσο κατά τη διάρκεια του πρώτου κύματος της πανδημίας το 2020 όσο και κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης και του υψηλού πληθωρισμού το 2022. Το 2023 ανέκαμψε προσωρινά (προοπτικές για γρήγορη αποκλιμάκωση του πληθωρισμού), ωστόσο το 2024 επιδεινώθηκε ξανά (επίμονος πληθωρισμός, γεωπολιτικές εντάσεις, αβεβαιότητα) και έκτοτε παραμένει σε χαμηλά επίπεδα.

Συνοψίζοντας, ο δείκτης οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα, παρά την επιδείνωσή του τον Σεπ-25, βελτιώθηκε το γ’ τρίμηνο 2025, υπερκαλύπτοντας τις απώλειες του προηγούμενου τριμήνου. Σε αυτό το αποτέλεσμα συνέβαλαν οι δείκτες εμπιστοσύνης της βιομηχανίας και των κατασκευών. Παρά ταύτα, ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης παρέμεινε έντονα αρνητικός (περισσότερες αρνητικές απαντήσεις στα ερωτήματα της έρευνας απ’ ό,τι θετικές) και αρκετά χαμηλότερος σε σύγκριση με την Ευρωζώνη. Ενώ σε όρους δείκτη οικονομικού κλίματος, δεικτών εμπιστοσύνης βιομηχανίας, υπηρεσιών, λιανικού εμπορίου και κατασκευών, η ελληνική οικονομία υπεραποδίδει έναντι της Ευρωζώνης, σε όρους καταναλωτικής εμπιστοσύνης υπολείπεται σημαντικά. Σε αυτό το ποιοτικό χαρακτηριστικό συμβάλει σε έναν βαθμό και η κληρονομιά της πολυετούς κρίσης χρέους.

Η ενίσχυση του δείκτη οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα το γ’ τρίμηνο 2025 αποτελεί μια θετική ένδειξη για την πορεία της οικονομίας την εν λόγω περίοδο. Παράλληλα, ο δείκτης PMI μεταποίησης διατηρήθηκε σε πορεία ανάπτυξης (52,7 μονάδες το γ’ τρίμηνο 2025, δηλαδή άνω των 50 μονάδων που διαχωρίζουν τη βελτίωση από τη χειροτέρευση των λειτουργικών συνθηκών στον τομέα της μεταποίησης), η συνολική απασχόληση αυξήθηκε με ικανοποιητικό ρυθμό το δίμηνο Ιουλ-Αυγ-25 (2,1%) και η άνοδος των ταξιδιωτικών εισπράξεων τον Ιουλ-25 ήταν ισχυρή (15,0%).

Πιο ειδικά, ο δείκτης οικονομικού κλίματος διαμορφώθηκε τον Ιούλιο στις 111,2 μονάδες έναντι 108,7 μονάδων τον προηγούμενο μήνα, επίδοση που κινείται σε προ πανδημίας επίπεδα, όπως συμβαίνει, άλλωστε, συνολικά στην Ευρώπη. Επιπλέον, ο δείκτης λαμβάνει τη δεύτερη υψηλότερη τιμή από τον Οκτώβριο του 2007.

Η νέα άνοδος είναι αποτέλεσμα βελτίωσης των προσδοκιών σε όλους τους επιχειρηματικούς τομείς, ενώ η καταναλωτική εμπιστοσύνη επιδεινώθηκε εκ νέου, κατόπιν της ισχυρής βελτίωσής της την άνοιξη. Η εξέλιξη της πανδημίας εξακολουθεί να είναι, βέβαια, κυρίαρχος παράγοντας στη διαμόρφωση των προσδοκιών. Στην τρέχουσα συγκυρία, αφενός γίνεται σαφές πως το επιδημιολογικό πρόβλημα δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει τον κύκλο του και πως νέες προκλήσεις κάθε άλλο παρά μπορούν να αποκλεισθούν.

Αφετέρου, κυριαρχεί η εκτίμηση πως κατά τα επόμενα στάδια, το πρόβλημα θα είναι λιγότερο οξύ από ό,τι προηγουμένως και πως η αντιμετώπιση του θα γίνει με μέτρα που θα έχουν συγκριτικά μικρότερη επίπτωση στην οικονομία. Σχετικά, η εξέλιξη της πανδημίας τον Ιούλιο, με την άνοδο των κρουσμάτων λόγω της νέας μετάλλαξης του ιού και της αυξημένης κινητικότητας του πληθυσμού, όπως και η επαναφορά ορισμένων περιοριστικών μέτρων σε τοπικό επίπεδο και το ενδεχόμενο επέκτασής τους, φαίνεται πως επηρέασαν περισσότερο τα νοικοκυριά από ό,τι τις επιχειρήσεις, οι οποίες βασίζονται περισσότερο σε μεσοπρόθεσμα δεδομένα. Σημαντικές επιπτώσεις στον τουρισμό δεν έχουν εκδηλωθεί από τις εξελίξεις, τουλάχιστον προς το παρόν, και η κίνηση στη σχετική αγορά κυμαίνεται στα γενικά επίπεδα που είχαν προβλεφθεί. Συνολικά, προεξοφλείται από τις επιχειρήσεις ένα βελτιωμένο περιβάλλον, όπου η ανάκαμψη της οικονομίας θα συνοδεύεται από την εκκίνηση του δράσεων του Ταμείου Ανάκαμψης και την ενίσχυση άλλων δυνατοτήτων χρηματοδότησης.

Η εξέλιξη των προσδοκιών όπως και της πραγματικής οικονομίας κατά τους επόμενους μήνες θα εξαρτηθεί από τις επιλογές της οικονομικής πολιτικής, καθώς και από παράγοντες στο εξωτερικό περιβάλλον.

Αναλυτικότερα:

1. Στη Βιομηχανία, το αρνητικό ισοζύγιο των εκτιμήσεων για τις παραγγελίες και τη ζήτηση υποχώρησε, οι εκτιμήσεις για τα αποθέματα αποκλιμακώθηκαν αισθητά και οι θετικές προβλέψεις για την παραγωγή τους προσεχείς μήνες παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητες.
2. Στις Κατασκευές, οι αρνητικές προβλέψεις για την παραγωγή αμβλύνθηκαν αισθητά, ενώ παράλληλα οι προβλέψεις για την απασχόληση ενισχύθηκαν σημαντικά.
3. Στο Λιανικό Εμπόριο, οι εκτιμήσεις για τις τρέχουσες πωλήσεις παρέμειναν αμετάβλητες, με το ύψος των αποθεμάτων να αποκλιμακώνεται αισθητά, ενώ οι προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξη των πωλήσεων διατηρήθηκαν στα ίδια επίπεδα.
4. Στις Υπηρεσίες, οι εκτιμήσεις για την τρέχουσα κατάσταση των επιχειρήσεων μεταβάλλονται ήπια, εκείνες για τη ζήτηση ενισχύονται έντονα, ενώ οι προβλέψεις για τη βραχυπρόθεσμη εξέλιξή της ζήτησης υποχωρούν ήπια.
5. Στην Καταναλωτική Εμπιστοσύνη, οι αρνητικές προβλέψεις των νοικοκυριών για την οικονομική κατάσταση της χώρας υποχωρούν σημαντικά, όπως και οι αντίστοιχες για την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού τους, ενώ παράλληλα επιδεινώνονται οι εκτιμήσεις για μείζονες αγορές και υποχωρεί η πρόθεση για αποταμίευση.

Ο Δείκτης Επιχειρηματικών Προσδοκιών στη Βιομηχανία ενισχύθηκε σημαντικά τον Ιούλιο, στις 112,3 (από 105,3 τον Ιούνιο) μονάδες, επίπεδο πολύ υψηλότερο από το αντίστοιχο περυσινό (88,2 μον.) και ταυτόχρονα το μεγαλύτερο από τον Ιούνιο του 2007. Από τις μεταβλητές του δείκτη, το αρνητικό ισοζύγιο των εκτιμήσεων για τις παραγγελίες και την τρέχουσα ζήτηση μεταστράφηκε σε θετικό, το ύψος των αποθεμάτων υποχώρησε αισθητά, ενώ το ισοζύγιο προβλέψεων για την παραγωγή τους προσεχείς μήνες ενισχύθηκε οριακά.

Αναλυτικά:

α) Σε ό,τι αφορά το επίπεδο παραγγελιών και τρέχουσας ζήτησης, οριακά θετικά διαμορφώθηκε ο αρνητικός δείκτης του προηγούμενου μήνα, στις +1 μονάδες από -7 μονάδες τον Ιούνιο, με το 18% των επιχειρήσεων να δηλώνουν χαμηλές για την εποχή παραγγελίες και το 19% να αναφέρει το αντίθετο.

β) Στις προβλέψεις για την εξέλιξη της παραγωγής τους προσεχείς 3-4 μήνες, το σχετικό ισοζύγιο ενισχύθηκε οριακά και διαμορφώθηκε στις +26 μονάδες (από +25), με το 35% (από 40%) των επιχειρήσεων να προβλέπει αύξηση της παραγωγής του το επόμενο τρίμηνο και το 9% (από 14%) μείωσή της.

γ) Στα αποθέματα έτοιμων προϊόντων, το σχετικό ισοζύγιο υποχώρησε αισθητά και διαμορφώθηκε στις +1 (από +12) μονάδες, με το 15% των επιχειρήσεων να αναφέρει υψηλά για την εποχή αποθέματα και το 14% (από 8%) να δηλώνει το αντίθετο.

δ) Στους δείκτες εξαγωγικής δραστηριότητας καταγράφηκαν τον Ιούλιο κυρίως τάσεις βελτίωσης: οι θετικές εκτιμήσεις για τις εξαγωγές κατά το τελευταίο τρίμηνο διατηρήθηκαν στις +21 μονάδες, οι ήπια αρνητικές εκτιμήσεις για τις παραγγελίες και τη ζήτηση εξωτερικού μεταστράφηκαν σε θετικές, στις +3 (από -4) μονάδες, ενώ παράλληλα, οι θετικές προβλέψεις για εξαγωγές τους προσεχείς μήνες ενισχύθηκαν σημαντικά και διαμορφώθηκαν στις +45 μονάδες (από +38).

ε) Οι θετικές προβλέψεις για τις πωλήσεις τους προσεχείς μήνες ενισχύθηκαν οριακά, με το ισοζύγιο να διαμορφώνεται στις +41 μον. από +40 και το 45% (από 47%) των επιχειρήσεων να αναμένει άνοδο πωλήσεων το προσεχές χρονικό διάστημα, ενώ το 4% (από 7%) μείωσή τους.

Παράλληλα, ο θετικός δείκτης εκτιμήσεων για τις τρέχουσες πωλήσεις ενισχύθηκε, στις +26 από +22 μονάδες, με το 37% (από 34%) των ερωτηθέντων να προβλέπει αύξησή τους.

στ) Οι μήνες εξασφαλισμένης παραγωγής διατηρήθηκαν στους 4,4 μήνες, με το ποσοστό χρησιμοποίησης εργοστασιακού δυναμικού να ενισχύεται στο 78,3% από 77,0%.

ζ) Ο δείκτης προβλέψεων για την απασχόληση υποχώρησε ελαφρώς, στις +11 μονάδες (από +13 μονάδες), με το ποσοστό των επιχειρήσεων που προβλέπει άνοδο απασχόλησης το προσεχές τρίμηνο να υποχωρεί στο 16% (από 18%) και το 5% να αναμένει υποχώρηση.

η) Το ισοζύγιο στις προβλέψεις για τις μεταβολές των τιμών εξασθένισε ήπια, στις +23 (από +27) μονάδες, με το 73% (από 70%) των επιχειρήσεων να μην αναμένει μεταβολές τους το προσεχές τρίμηνο και ένα 25% (από 29%) να αναμένει άνοδό τους.

ι) Ως προς τους λόγους που παρεμποδίζουν την παραγωγική δραστηριότητα, το 35% των επιχειρήσεων θεωρεί ότι η επιχειρηματική λειτουργία του είναι απρόσκοπτη, ενώ από τις υπόλοιπες, ένα 31% δηλώνει ως σημαντικότερο εμπόδιο την ανεπάρκεια ζήτησης και το 19% άλλους συγκυριακούς λόγους.

κ) Στο τριμηνιαίο ερώτημα σχετικά με την ανταγωνιστική θέση των επιχειρήσεων στις αγορές στις οποίες δραστηριοποιούνται, οι εκτιμήσεις των ερωτηθέντων ενισχύθηκαν ήπια έναντι του προηγούμενου τριμήνου ως προς την εγχώρια αγορά (+15 από +10 μον. ο δείκτης), ενώ αντίθετα, ενισχύθηκαν οριακά στις λοιπές αγορές (+11 από +10 μον. το ισοζύγιο) και υποχώρησαν ήπια στην αγορά της ΕΕ (+13 από +15 μον. ο δείκτης).