Το πρόγραμμα επεκτείνεται σε δέκα επιπλέον Περιφερειακές Ενότητες, πέρα από τον Έβρο, και επιχειρεί να δώσει κίνητρα για μόνιμη εγκατάσταση σε περιοχές που αντιμετωπίζουν πληθυσμιακή συρρίκνωση. Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι οι ενδιαφερόμενοι δεν χρειάζεται πλέον να αποδείξουν πως εργάζονται στον τόπο μετεγκατάστασης.

Οι περιοχές που εντάσσονται στο πρόγραμμα

Η νέα φάση περιλαμβάνει επιλέξιμους δήμους και δημοτικές ενότητες στις Περιφερειακές Ενότητες Δράμας, Φλώρινας, Κιλκίς, Σερρών, Πέλλας, Καστοριάς, Κοζάνης, Γρεβενών, Ιωαννίνων και Θεσπρωτίας. Παράλληλα, συνεχίζεται η εφαρμογή του προγράμματος στον Έβρο, όπου ξεκίνησε αρχικά από τους δήμους Σουφλίου, Διδυμοτείχου και Ορεστιάδας.

Η επέκταση διευρύνει σημαντικά τις επιλογές των ενδιαφερομένων, καθώς δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε μικρούς απομακρυσμένους οικισμούς. Η δυνατότητα εγκατάστασης αφορά και πόλεις που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα, υπό την προϋπόθεση ότι η συγκεκριμένη περιοχή είναι επιλέξιμη.

Ποιοι μπορούν να λάβουν τα 10.000 ευρώ

Η οικονομική ενίσχυση απευθύνεται σε πολίτες και οικογένειες που επιλέγουν να μεταφέρουν πραγματικά τη μόνιμη κατοικία τους σε μία από τις προβλεπόμενες περιοχές. Στο πρόγραμμα μπορούν να συμμετάσχουν, εφόσον πληρούν τους ειδικούς όρους, μονοπρόσωπα και πολυπρόσωπα νοικοκυριά, καθώς και Έλληνες που διαμένουν στο εξωτερικό και επιθυμούν να επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Η βασική προϋπόθεση είναι η ουσιαστική μετεγκατάσταση και όχι απλώς η δήλωση μιας δεύτερης κατοικίας. Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να διαθέτουν ή να μισθώνουν κατοικία στον νέο τόπο εγκατάστασης και να τεκμηριώνουν ότι πληρούν τα κριτήρια του προγράμματος.

Προκαταβολή 5.000 ευρώ με την έγκριση

Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για μια οικογένεια που αποφασίζει να μετακομίσει είναι το αρχικό κόστος. Η μεταφορά οικοσκευής, η εξασφάλιση κατοικίας και η οργάνωση της καθημερινότητας απαιτούν χρήματα πριν ακόμη ολοκληρωθεί η εγκατάσταση.

Για τον λόγο αυτό, το πρόγραμμα προβλέπει ότι τα πρώτα 5.000 ευρώ καταβάλλονται προκαταβολικά με την έγκριση της αίτησης. Το υπόλοιπο ποσό συνδέεται με την τήρηση των προϋποθέσεων μόνιμης παραμονής, σύμφωνα με το εφαρμοστέο πλαίσιο. Έτσι, η ενίσχυση λειτουργεί τόσο ως αρχικό κεφάλαιο μετακόμισης όσο και ως κίνητρο παραμονής στην περιοχή.

Δεν απαιτείται εργασία στον νέο τόπο κατοικίας

Η κατάργηση της υποχρέωσης απόδειξης τοπικής απασχόλησης αποτελεί σημαντική αλλαγή. Ένας εργαζόμενος που μπορεί να απασχολείται εξ αποστάσεως, ένας συνταξιούχος ή ένα νοικοκυριό που διαθέτει άλλες πηγές εισοδήματος μπορεί πλέον να εξετάσει τη μετεγκατάσταση χωρίς να χρειάζεται απαραίτητα να αναζητήσει νέα θέση εργασίας στην περιοχή.

Αυτό διευρύνει τον αριθμό των δυνητικών δικαιούχων και επιτρέπει σε περισσότερους πολίτες να αξιολογήσουν το κόστος ζωής, τη στέγαση και την ποιότητα καθημερινότητας στην περιφέρεια. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι καταργούνται οι υπόλοιποι έλεγχοι επιλεξιμότητας και μόνιμης κατοικίας.

Πώς υποβάλλονται οι αιτήσεις

Οι αιτήσεις υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω της σχετικής υπηρεσίας του gov.gr. Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να ελέγξουν τις οδηγίες της πλατφόρμας, τα απαιτούμενα στοιχεία και τα δικαιολογητικά που αντιστοιχούν στη δική τους περίπτωση.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην επιλογή του τόπου εγκατάστασης, καθώς η ένταξη μιας Περιφερειακής Ενότητας στο πρόγραμμα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε διεύθυνση της περιοχής είναι επιλέξιμη. Πριν αναλάβουν έξοδα μετακόμισης ή υπογράψουν νέα μίσθωση, οι πολίτες είναι σκόπιμο να επιβεβαιώσουν ότι πληρούν όλες τις προϋποθέσεις.

Έως 1.000 νοικοκυριά στο πρόγραμμα

Σύμφωνα με τον προγραμματισμό, η δράση προβλέπεται να υλοποιηθεί μέχρι την κάλυψη του μέγιστου αριθμού των 1.000 νοικοκυριών και το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2028. Επομένως, η έγκαιρη υποβολή αίτησης αποκτά σημασία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η αίτηση από μόνη της εξασφαλίζει την επιδότηση.

Το πρόγραμμα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας αντιμετώπισης του δημογραφικού προβλήματος, ιδιαίτερα σε περιοχές της Βόρειας Ελλάδας και της Ηπείρου που αντιμετωπίζουν μείωση πληθυσμού και δυσκολίες διατήρησης των τοπικών οικονομικών δραστηριοτήτων.

Τι σημαίνει για τις τοπικές οικονομίες

Η εγκατάσταση νέων νοικοκυριών μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετη ζήτηση για κατοικίες, καταστήματα, υπηρεσίες και τοπικά προϊόντα. Παράλληλα, η παρουσία περισσότερων οικογενειών μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση σχολικών μονάδων και άλλων βασικών υποδομών, εφόσον η μετακίνηση έχει πραγματικά μόνιμο χαρακτήρα.

Τα 10.000 ευρώ αποτελούν ένα αρχικό οικονομικό κίνητρο, όχι όμως λύση από μόνα τους για το δημογραφικό πρόβλημα. Η μακροχρόνια επιτυχία του προγράμματος θα εξαρτηθεί από τη διαθεσιμότητα κατοικιών, την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης, τις μεταφορές και τις ευκαιρίες απασχόλησης.

Για όσους σκέφτονται μια νέα αρχή στην περιφέρεια, η σημερινή έναρξη των αιτήσεων δημιουργεί μια συγκεκριμένη δυνατότητα. Το βασικό είναι η απόφαση να στηρίζεται όχι μόνο στο ποσό της επιδότησης, αλλά και στις πραγματικές συνθήκες διαβίωσης στον τόπο που θα επιλέξουν.

Ο κ. Ζανιάς υπογράμμισε ότι το δημογραφικό δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή απειλή για τις επόμενες δεκαετίες, αλλά έναν μακροπρόθεσμο κίνδυνο που έχει ήδη αρχίσει να παράγει συνέπειες σήμερα. Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος της πρόκλησης: από σχεδόν 92.000 γεννήσεις το 2015, η Ελλάδα υποχώρησε στις μόλις 65.594 το 2025, καταγράφοντας πτώση σχεδόν 29% μέσα σε μία δεκαετία, ενώ μόνο τον τελευταίο χρόνο οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά ακόμη 4,2%. Την ίδια στιγμή, λιγότερα από 70.000 παιδιά πέρασαν φέτος το κατώφλι της Α΄ Δημοτικού στα δημόσια σχολεία.

Ακόμη πιο κρίσιμη για την οικονομία είναι η σταδιακή συρρίκνωση της παραγωγικής βάσης της χώρας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, ο πληθυσμός ηλικίας 20 έως 64 ετών αναμένεται να μειωθεί κατά περισσότερο από 30% έως το 2064, ενώ σήμερα για κάθε 100 άτομα παραγωγικής ηλικίας αντιστοιχούν περίπου 42 άτομα άνω των 65 ετών, αριθμός που σε λιγότερο από τρεις δεκαετίες εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τους 70. Μια εξέλιξη που, όπως επισήμανε, σημαίνει λιγότερους εργαζομένους, μεγαλύτερη δυσκολία των επιχειρήσεων να καλύψουν τις ανάγκες τους και αυξανόμενες πιέσεις στα ασφαλιστικά και υγειονομικά συστήματα, καθιστώντας το δημογραφικό κρίσιμο ζήτημα για την ίδια την αναπτυξιακή προοπτική της Ελλάδας.

Η Ομιλία του Προέδρου του Δ.Σ. της Eurobank, κ. Γεώργιου Π. Ζανιά με θέμα:  «Το Δημογραφικό ως πρόκληση για την οικονομία, την ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή»

Κυρία Υπουργέ,

Kύριε Περιφερειάρχα,

Κύριε Παπανικολάου,

Kυρίες και κύριοι,

Σας καλωσορίζω και εγώ στη σημερινή συζήτηση για ένα ζήτημα που αφορά, πιστεύω, πολύ περισσότερα από το πόσοι θα είμαστε στην Ελλάδα σε είκοσι, τριάντα ή πενήντα χρόνια. Αφορά το πώς θα είναι η χώρα μας. Πώς θα λειτουργεί η οικονομία της, οι επιχειρήσεις της, τα σχολεία και οι υπηρεσίες υγείας της. Πώς θα ζουν οι πόλεις αλλά και οι μικρότερες κοινότητές της. Και, τελικά, τι κοινωνία θα παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.

Θα μπορούσε εύλογα να αναρωτηθεί κανείς: γιατί μια τράπεζα ασχολείται με όλα αυτά; Και γιατί η Eurobank αποφάσισε, ήδη από το 2021, να αναδείξει το δημογραφικό σε μία από τις βασικές κοινωνικές προτεραιότητές της;

Νομίζω ότι η απάντηση είναι σχετικά απλή. Μια τράπεζα δεν υπάρχει ανεξάρτητα από την κοινωνία και την οικονομία μέσα στις οποίες λειτουργεί. Χρηματοδοτεί επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Στηρίζει επενδύσεις. Είναι η ίδια ένας μεγάλος εργοδότης. Δηλαδή, δημιουργεί ανάπτυξη, εισοδήματα, ευημερία.

Κυρίως όμως, καλείται από τη φύση της να σκέφτεται μακροπρόθεσμα. Να αναγνωρίζει έναν κίνδυνο πριν αυτός μετατραπεί σε κρίση.

Το 2021 θεωρήσαμε ότι το δημογραφικό ήταν ακριβώς ένας τέτοιος κίνδυνος. Δεν πιστέψαμε, βεβαίως, ότι μία τράπεζα μπορεί να λύσει το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας. Ούτε ότι μπορεί να υποκαταστήσει την Πολιτεία. Πιστέψαμε όμως ότι μπορούμε να βοηθήσουμε. Να αναδείξουμε το πρόβλημα. Να συμβάλουμε στην καλύτερη κατανόησή του. Να δημιουργήσουμε συνεργασίες και, όπου έχουμε τη δυνατότητα, να υποστηρίξουμε συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Έτσι ξεκίνησε η Πρωτοβουλία «Μπροστά για την Οικογένεια». Πέντε χρόνια αργότερα, δυστυχώς, τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η επιλογή εκείνη δεν ήταν υπερβολική.

Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Το 2015 γεννήθηκαν στην Ελλάδα σχεδόν 92.000 παιδιά. Το 2025, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, μόλις 65.594. Μιλάμε για μείωση σχεδόν 29% μέσα σε μία δεκαετία. Και μόνο μέσα στον τελευταίο χρόνο, οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά ακόμη 4,2%. Οι αριθμοί αυτοί αρχίζουν πλέον να αποκτούν πολύ συγκεκριμένη εικόνα στην καθημερινότητά μας. Φέτος, λιγότερα από 70.000 παιδιά πέρασαν το κατώφλι της Α΄ Δημοτικού στα δημόσια σχολεία. Το δημογραφικό, επομένως, δεν είναι μια θεωρητική πρόβλεψη για το 2050 ή το 2100. Είναι ήδη εδώ.

Και δεν αφορά μόνο το ότι γεννιούνται λιγότερα παιδιά. Η Ελλάδα είναι ήδη μία από τις γηραιότερες κοινωνίες της Ευρώπης. Και η σχέση ανάμεσα στις γενιές αλλάζει με πολύ μεγάλη ταχύτητα. Σήμερα, για κάθε 100 ανθρώπους ηλικίας 20 έως 64 ετών, δηλαδή ανθρώπους που συμβατικά ανήκουν στην παραγωγική ηλικία, αντιστοιχούν περίπου 42 άνθρωποι άνω των 65. Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι σε λιγότερο από τρεις δεκαετίες αυτοί οι 42 στους 100 θα είναι περισσότεροι από 70 στους 100. Μόνο σε κάποιες ταινίες επιστημονικής φαντασίας βλέπουμε σήμερα τέτοιες γερασμένες κοινωνίες.

Την ίδια στιγμή συρρικνώνεται η παραγωγική βάση της οικονομίας. Οι δημογραφικές προβολές που έχουμε στη διάθεσή μας δείχνουν ότι τις επόμενες δεκαετίες θα έχουμε αισθητά λιγότερους ανθρώπους σε ηλικία εργασίας καθώς ο πληθυσμός 20 έως 64 ετών στην Ελλάδα θα μειωθεί κατά περισσότερο από 30% έως το 2064.

Αυτό δεν είναι μόνο δημογραφικό μέγεθος. Είναι οικονομικό μέγεθος. Σημαίνει λιγότερους ανθρώπους στην παραγωγή, μεγαλύτερη δυσκολία για τις επιχειρήσεις να καλύψουν τις ανάγκες τους, μεγαλύτερη πίεση στα ασφαλιστικά και υγειονομικά συστήματα. Σημαίνει διαφορετικές ανάγκες για κατοικία, περίθαλψη και φροντίδα. Και σημαίνει ότι το δημογραφικό αφορά τελικά την αναπτυξιακή προοπτική της ίδιας της χώρας.

Το σπουδαιότερο όμως είναι πως πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι. Και οι αιτίες του προβλήματος είναι πολύ πιο σύνθετες από όσο ίσως αφήνουν να εννοηθεί οι στατιστικές. Γι' αυτό και η σημερινή συζήτηση δεν περιορίζεται στους αριθμούς. Θα μιλήσουμε σε αυτή την Ημερίδα για την υπογονιμότητα και για το τι μπορεί σήμερα να προσφέρει η ιατρική στους ανθρώπους που θέλουν να αποκτήσουν παιδί και δυσκολεύονται. Ήδη η Eurobank προσπαθεί να βοηθήσει και σε αυτόν τον τομέα και σχεδόν 100 παιδιά έχουν γεννηθεί τα τελευταία … χρόνια χάρη στη συνεργασία μας σε αυτόν τον τομέα με την Be Live.

Θα μιλήσουμε επίσης για εκείνους που αναβάλλουν την απόφαση να δημιουργήσουν οικογένεια ή τελικά δεν την παίρνουν ποτέ. Να καταλάβουμε καλύτερα τι βρίσκεται πίσω από αυτές τις επιλογές. Η οικονομική ανασφάλεια; Το κόστος της κατοικίας; Οι απαιτήσεις της εργασίας και της καθημερινότητας; Οι βαθύτερες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τη ζωή, την οικογένεια και το μέλλον; Θα εξετάσουμε επίσης τις οικονομικές συνέπειες του δημογραφικού για όλη την κοινωνία. Γιατί μια χώρα με λιγότερους ανθρώπους σε παραγωγική ηλικία και με έναν ολοένα μεγαλύτερο ηλικιωμένο πληθυσμό έχει τελείως διαφορετικές δυναμικές. Για τις επιχειρήσεις, για το κράτος, για το ασφαλιστικό σύστημα, για όλους μας.

Τέλος, θα συζητήσουμε ιδιαίτερα την περιφερειακή διάσταση του ζητήματος. Το δημογραφικό δεν εξελίσσεται με την ίδια ένταση παντού. Σε πολλές περιοχές της χώρας, ιδιαίτερα στις ακριτικές, στις νησιωτικές και στις μικρότερες κοινότητες, η μείωση του πληθυσμού καθορίζει το αν θα υπάρχει αύριο σχολείο, γιατρός, μια ολόκληρη τοπική οικονομία. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους, από την αρχή της Πρωτοβουλίας μας, επιλέξαμε να στρέψουμε ιδιαίτερη προσοχή στην ακριτική Ελλάδα, στα ανατολικά σύνορα από τον Έβρο ως το Καστελόριζο.

Συμπερασματικά, το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα δεν αποτελεί μόνο ζήτημα πληθυσμιακής εξέλιξης, αλλά ένα κρίσιμο αναπτυξιακό ζήτημα που επηρεάζει την οικονομία, την εργασία, την κοινωνική ασφάλιση, την περιφερειακή συνοχή. Η αποτελεσματική αντιμετώπισή του προϋποθέτει μακροχρόνιο σχεδιασμό και συντονισμένες πολιτικές, ώστε η Ελλάδα να διασφαλίσει βιώσιμη ανάπτυξη και καλύτερες προοπτικές για τις επόμενες γενιές.

Κυρίες και κύριοι,

Πέντε χρόνια μετά την έναρξη αυτής της προσπάθειας, δεν πιστεύουμε ότι υπάρχουν εύκολες απαντήσεις. Το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται ούτε με ένα μέτρο, ούτε από έναν φορέα, και ασφαλώς όχι από μία τράπεζα. Απαιτεί διάρκεια. Και πέρα από τις δημόσιες πολιτικές, απαιτεί την επιστημονική κοινότητα, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία των πολιτών.

Απαιτεί, πριν από όλα, να κατανοήσουμε σωστά το πρόβλημα. Αυτό φιλοδοξεί να κάνει και η σημερινή συνάντηση: όχι απλώς να επαναλάβουμε ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα σοβαρό δημογραφικό ζήτημα. Αλλά να καταλάβουμε καλύτερα γιατί συμβαίνει, ποιες συνέπειες έχει ήδη και, κυρίως, τι μπορούμε να κάνουμε γι' αυτό.

Το δημογραφικό είναι ένας μακροπρόθεσμος κίνδυνος που έχει ήδη αρχίσει να παράγει συνέπειες σήμερα. Και αν υπάρχει ένα πράγμα που γνωρίζουμε καλά ως Οργανισμός, είναι ότι τους μεγάλους μακροπρόθεσμους κινδύνους δεν τους αντιμετωπίζεις όταν οι προβλέψεις έχουν πλέον επιβεβαιωθεί. Τους αντιμετωπίζεις όσο έχεις ακόμη τη δυνατότητα να επηρεάσεις την εξέλιξή τους.

Γιατί, όπως είπε κάποτε ο Αϊνστάιν, “the future comes too soon”. Το μέλλον έρχεται πολύ γρήγορα.

Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.

Από τις 117.000 γεννήσεις στις περίπου 65.000

Η πορεία των τελευταίων ετών είναι εντυπωσιακή.Την περίοδο 2008–2009 οι γεννήσεις στην Ελλάδα κινούνταν κοντά στις 117.000–118.000 ετησίως. Το 2025 περιορίστηκαν στις 65.594, σημειώνοντας μάλιστα νέα πτώση 4,2% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.Σε σχέση με τα υψηλά επίπεδα εκείνης της περιόδου, η υποχώρηση προσεγγίζει πλέον το 44%.

Το MoneyPress έχει αναδείξει και στο παρελθόν τις επιπτώσεις της υπογεννητικότητας και της πληθυσμιακής συρρίκνωσης. Η νεότερη εικόνα, όμως, αποκαλύπτει μία ακόμη σημαντική διάσταση: η ηλικία στην οποία αποκτούν παιδί οι Ελληνίδες αλλάζει θεαματικά.

Μεγάλη πτώση στις ηλικίες 25–29 ετών

Η σύγκριση των ηλικιακών ομάδων είναι αποκαλυπτική.Σε σχέση με το 2005, οι γεννήσεις από μητέρες ηλικίας 25 έως 29 ετών μειώθηκαν κατά 20.775.Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες μεταβολές, καθώς η ηλικιακή ομάδα που παλαιότερα αποτελούσε βασικό πυρήνα δημιουργίας οικογένειας έχει χάσει σημαντικό μέρος της συμμετοχής της.Αντίθετα, η τεκνοποίηση μετακινείται προς τα 30 και κυρίως προς τα επόμενα χρόνια της ζωής μιας γυναίκας.Η μέση ηλικία απόκτησης παιδιού έχει αυξηθεί αισθητά και κινείται πλέον πάνω από τα 32 χρόνια, όταν πριν από περίπου δύο δεκαετίες βρισκόταν κοντά στα 30.

Υπερτριπλασιάστηκαν μετά τα 45

Στην άλλη άκρη της ηλικιακής κλίμακας παρατηρείται η ακριβώς αντίθετη εικόνα.Οι γεννήσεις από γυναίκες ηλικίας 40–44 ετών έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ ακόμη μεγαλύτερη αναλογικά είναι η μεταβολή στις ηλικίες 45–49 ετών.Στη συγκεκριμένη κατηγορία οι γεννήσεις έχουν υπερτριπλασιαστεί σε βάθος 25ετίας, σύμφωνα με την ανάλυση των δημογραφικών στοιχείων.Η εξέλιξη συνδέεται τόσο με την καθυστέρηση δημιουργίας οικογένειας όσο και με τις δυνατότητες που προσφέρει πλέον η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή.Πίσω όμως από τους αριθμούς υπάρχει και μια πολύ ισχυρή οικονομική διάσταση.

Στέγη και εισόδημα μεταθέτουν τη δημιουργία οικογένειας

Η απόφαση για ένα πρώτο παιδί λαμβάνεται όλο και συχνότερα αφού προηγηθούν η ολοκλήρωση των σπουδών, η επαγγελματική σταθεροποίηση και η εξασφάλιση κατοικίας.Και τα τρία απαιτούν σήμερα περισσότερο χρόνο.Το στεγαστικό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι αυξημένες τιμές αγοράς και τα υψηλά ενοίκια απορροφούν σημαντικό μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, ιδιαίτερα για τους νεότερους εργαζομένους.Δεν είναι τυχαίο ότι το ζήτημα της στεγαστικής κρίσης και του κόστους κατοικίας έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές προκλήσεις για τα νέα νοικοκυριά.Όταν η ανεξαρτητοποίηση καθυστερεί, μεταφέρεται αργότερα και η δημιουργία οικογένειας.

Πόσο κοστίζει πλέον ένα παιδί

Υπάρχει όμως και ο δεύτερος παράγοντας: το ίδιο το κόστος ανατροφής.Τρόφιμα, κατοικία, ενέργεια, βρεφικά είδη, φύλαξη, εκπαίδευση και δραστηριότητες δημιουργούν μια σημαντική πρόσθετη επιβάρυνση στον οικογενειακό προϋπολογισμό.Η σωρευτική αύξηση των τιμών των τροφίμων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς το κόστος ζωής επηρεάζει πλέον τις αποφάσεις των νοικοκυριών.Παράλληλα, η διαφορά μεταξύ ονομαστικών μισθών και πραγματικής αγοραστικής δύναμης παραμένει κρίσιμο ζήτημα για τους νέους.

Η οικονομική ανασφάλεια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα ζευγάρι εγκαταλείπει την ιδέα της οικογένειας. Συχνά όμως σημαίνει ότι την αναβάλλει.

Το δημογραφικό μετατρέπεται σε οικονομικό πρόβλημα

Η μείωση των γεννήσεων δεν αποτελεί μόνο κοινωνική ή δημογραφική εξέλιξη.Σε βάθος χρόνου επηρεάζει άμεσα την οικονομία.Λιγότερες γεννήσεις σήμερα σημαίνουν μικρότερο αριθμό εργαζομένων αύριο. Αυτό δημιουργεί μεγαλύτερη πίεση στην αγορά εργασίας και κυρίως στο ασφαλιστικό σύστημα, καθώς λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να χρηματοδοτήσουν τις συντάξεις ενός γηράσκοντος πληθυσμού.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο επειδή η Ελλάδα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με ελλείψεις προσωπικού σε σημαντικούς κλάδους της οικονομίας.Το δημογραφικό επομένως αρχίζει να συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη, την παραγωγικότητα, το ασφαλιστικό και τη δυνατότητα της χώρας να διατηρήσει επαρκές εργατικό δυναμικό.

Οι πολιτικές στήριξης της οικογένειας

Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα επίδομα.Τα τελευταία χρόνια έχουν εφαρμοστεί ή διευρυνθεί μέτρα όπως το επίδομα γέννησης, οι φορολογικές ελαφρύνσεις για οικογένειες, τα προγράμματα στέγασης και η ενίσχυση υπηρεσιών φροντίδας παιδιών.Παράλληλα, το στεγαστικό έχει μετατραπεί σε κεντρικό πεδίο κυβερνητικών παρεμβάσεων, με προγράμματα που επιδιώκουν να διευκολύνουν την απόκτηση πρώτης κατοικίας από νεότερα νοικοκυριά.

Ωστόσο, τα δημογραφικά στοιχεία δείχνουν ότι απαιτείται μεγαλύτερη διάρκεια και συνέπεια στις παρεμβάσεις.Για ένα νέο ζευγάρι, η απόφαση δημιουργίας οικογένειας συνδέεται περισσότερο με την προσδοκία οικονομικής ασφάλειας για τα επόμενα χρόνια παρά με μία εφάπαξ οικονομική ενίσχυση.

Η Ελλάδα του 2050

Εάν η τάση δεν αναστραφεί, οι συνέπειες θα γίνουν πολύ πιο εμφανείς τις επόμενες δεκαετίες.Η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους θα πιεστεί, η ανάγκη προσέλκυσης εργατικού δυναμικού από το εξωτερικό θα αυξηθεί και ορισμένες περιοχές της χώρας θα αντιμετωπίσουν ακόμη μεγαλύτερη πληθυσμιακή συρρίκνωση.

Το κρίσιμο μήνυμα των νέων στοιχείων δεν είναι επομένως μόνο ότι γεννιούνται λιγότερα παιδιά.Είναι ότι η δημιουργία οικογένειας μεταφέρεται ολοένα και αργότερα, περιορίζοντας ταυτόχρονα το χρονικό περιθώριο για την απόκτηση δεύτερου ή τρίτου παιδιού.Και κάπως έτσι μια προσωπική απόφαση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων μετατρέπεται σταδιακά σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές προκλήσεις της Ελλάδας για τις επόμενες δεκαετίες.

]]> https://www.moneypress.gr/dimografiko-epidoma-1-000-eyro-gia-tritek/ Sat, 04 Jul 2026 08:46:33 +0000 https://www.moneypress.gr/?p=216386 Νέο πακέτο μέτρων υπέρ της οικογένειας ανακοίνωσε ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του δημοτικού συμβουλίου με αντικείμενο την κοινωνική πολιτική.

Μεταξύ των παρεμβάσεων ξεχωρίζει η καθιέρωση εφάπαξ οικονομικής ενίσχυσης ύψους 1.000 ευρώ για τις οικογένειες που αποκτούν τρίτο ή τέταρτο παιδί, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης δέσμης πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στη στήριξη της οικογένειας, την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος και την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.

Επιπλέον ο κ. Αγγελούδης ανακοίνωσε μείωση κατά 70% των δημοτικών τελών για τρία χρόνια στα νέα ζευγάρια που αποκτούν το πρώτο τους παιδί, χωρίς να προβλέπονται εισοδηματικά ή άλλα περιουσιακά κριτήρια. Σύμφωνα με τη δημοτική αρχή, τα συγκεκριμένα μέτρα στοχεύουν στη μείωση του οικονομικού βάρους που συνεπάγεται η απόκτηση παιδιών και στη διευκόλυνση της καθημερινότητας των νέων γονέων.

Στις νέες παρεμβάσεις περιλαμβάνεται ακόμη η δημιουργία προγράμματος κατ’ οίκον υποστήριξης της μητρότητας. Στο πλαίσιο αυτό, κοινωνικός βοηθός θα πραγματοποιεί εβδομαδιαίες επισκέψεις σε νέες μητέρες, παρέχοντας συμβουλευτική υποστήριξη για τη φροντίδα του βρέφους, ενημέρωση για διαθέσιμες κοινωνικές παροχές και διασύνδεση με τις αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες.

Παράλληλα, ο Δήμος Θεσσαλονίκης θα ενισχύσει τη συμμετοχή του στο εθνικό πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς» του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, στο οποίο συμμετέχει πιλοτικά, διευκολύνοντας την πρόσβαση περισσότερων οικογενειών σε πιστοποιημένες υπηρεσίες φροντίδας βρεφών και μικρών παιδιών.

Παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο δήμαρχος και στις πρωτοβουλίες του δήμου για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, επισημαίνοντας ότι βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη τρία βασικά προγράμματα. Το πρώτο αφορά τη διάθεση 100 κατοικιών με προσιτό ενοίκιο σε ευάλωτα νοικοκυριά και οικογένειες που αντιμετωπίζουν στεγαστικές δυσκολίες.

Το δεύτερο προβλέπει την αξιοποίηση της δημοτικής ακίνητης περιουσίας μέσω του θεσμού της κοινωνικής αντιπαροχής, ενώ το τρίτο αφορά τη μετατροπή του πρώην σχολικού κτιρίου στην οδό Μητσάκη σε 20 διαμερίσματα κοινωνικά προσιτής κατοικίας. Το κτίριο, που παραμένει σήμερα ανενεργό, θα ανακαινιστεί πλήρως ώστε να μετατραπεί σε έναν σύγχρονο και λειτουργικό χώρο διαμονής για οικογένειες που έχουν ανάγκη στέγασης.

«Η στήριξη της οικογένειας, η ενίσχυση των νέων ζευγαριών και η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης δεν αποτελούν μόνο μέτρα κοινωνικής πολιτικής, αλλά επένδυση για το μέλλον της Θεσσαλονίκης», υπογράμμισε ο Στέλιος Αγγελούδης, σημειώνοντας ότι η στρατηγική της δημοτικής αρχής βασίζεται σε έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό με μόνιμες παρεμβάσεις και όχι σε αποσπασματικές πρωτοβουλίες που εξαντλούνται σε βραχυπρόθεσμες λύσεις.

Σύμφωνα με τη νέα έρευνα από την ΕΛΣΤΑΤ, το 2025 σε σχέση με το 2024, οι πιο σημαντικές μειώσεις καταγράφονται τους μήνες Νοέμβριο και Ιανουάριο, κατά 10,4% και 10% αντίστοιχα. Οι πιο σημαντικές αυξήσεις καταγράφονται τους μήνες Σεπτέμβριο και Μάιο, κατά 3% και 2,9% αντίστοιχα ενώ υπάρχει μια περιφέρεια η οποία άντεξε και παρουσίασε αύξηση στις γεννήσεις. Ο λόγος για την περιφέρεια Κρήτης, όπου παρατηρήθηκε αύξηση κατά 129 γεννήσεις.

Από την ανάλυση του συνόλου των γεννήσεων ζώντων κατά ηλικιακή ομάδα της μητέρας το 2025 σε σχέση με το 2015, οι κυριότερες μειώσεις, σε απόλυτες τιμές, καταγράφονται για τις ηλικιακές ομάδες 30 έως 34 ετών (12.356 γεννήσεις), 25 έως 29 ετών (7.922 γεννήσεις) και 35 έως 39 ετών (4.597 γεννήσεις). Ενώ οι κυριότερες αυξήσεις παρατηρούνται για τις ηλικιακές ομάδες 40 έως 44 ετών (1.031 γεννήσεις) και 45 έως 49 ετών (445 γεννήσεις). Αντίστοιχα, σύμφωνα με τη συγκριτική ανάλυση του συνόλου των γεννήσεων ζώντων κατά ηλικιακή ομάδα της μητέρας το 2025 σε σχέση με το 2005, οι κυριότερες μειώσεις, σε απόλυτες τιμές, καταγράφονται για τις ηλικιακές ομάδες 25 έως 29 ετών (20.775 γεννήσεις), 30 έως 34 ετών (13.983 γεννήσεις) και 20 έως 24 ετών (10.177 γεννήσεις). Ενώ οι κυριότερες αυξήσεις παρατηρούνται για τις ηλικιακές ομάδες 40 έως 44 ετών (2.955 γεννήσεις) και 45 έως 49 ετών (852 γεννήσεις).

Η αναλογία γεννήσεων ζώντων από μητέρες με ελληνική ιθαγένεια προς τις γεννήσεις από αλλοδαπές μητέρες, διαμορφώθηκε σε 8,9 προς 1 το 2025, έναντι 6,7 προς 1 το 2015 και 5,1 προς 1 το 2005.

Από την ανάλυση του συνόλου των γεννήσεων ζώντων κατά περιφέρεια μόνιμης διαμονής της μητέρας το 2025 σε σχέση με το 2024, παρατηρείται μείωση των γεννήσεων στις 12 από τις 13 περιφέρειες της χώρας. Οι σημαντικότερες μειώσεις, σε απόλυτες τιμές, σύμφωνα με το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων, καταγράφονται στις περιφέρειες Αττικής, Κεντρικής Μακεδονίας και Πελοποννήσου, κατά 1.007, 656 και 273 γεννήσεις αντίστοιχα.

«Φεύγει ο μόνιμος πληθυσμός από τις περιοχές όπου υπάρχει υψηλή ανάπτυξη όπως για παράδειγμα τα νησιά  καθώς δεν μπορούν να σηκώσουν το υψηλό κόστος διαβίωσης. Φεύγει, όμως, ο πληθυσμός και από περιοχές που υστερούν σε ανάπτυξη. Πρέπει να βρούμε μια ισορροπία για να πετύχουμε δίκαιη και βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη. Η Ελλάδα δεν είναι ούτε Δανία ούτε Ολλανδία. Έχει, αντίθετα, δύσκολη γεωγραφία, που απαιτεί υψηλό κόστος υποδομών.

Αν μας τιμήσετε με την εμπιστοσύνη σας, ένα κρίσιμο θέμα είναι να διαπραγματευτούμε πόρους για τις υποδομές, που έχει ανάγκη η χώρα», επισήμανε ο Νίκος Ανδρουλάκης.

«Τα θέματα της ορεινότητας και της νησιωτικότητας πρέπει να μπουν στον πυρήνα διαπραγματεύσεων της χώρας σε σχέση με τα ευρωπαϊκά προγράμματα και κονδύλια για την περιφερειακή ανάπτυξη που πρέπει να υλοποιήσουμε. Αν αποτύχουμε, το δημογραφικό θα είναι η μεγάλη οικονομική και κοινωνική νάρκη τα επόμενα χρόνια.

Για εμάς τα θέματα της περιφερειακής ανάπτυξης είναι προτεραιότητα. Είναι εθνικό θέμα να υπάρχει δημογραφική ανάταξη και ορθολογική κατανομή του πληθυσμού. Αυτό δεν μπορεί να συμβεί με δυο μεγάλα αστικά κέντρα, όπου ούτε εκεί περνά καλά ο κόσμος, όταν τα ενοίκια και η ακρίβεια σαρώνουν τα εισοδήματα», πρόσθεσε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής.

Ακόμα, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ αναφέρθηκε στα προβλήματα του αγροτικού και κτηνοτροφικού τομέα.

«Το σημερινό κόστος παραγωγής δεν υπήρχε σε αυτό το απαγορευτικό επίπεδο τα προηγούμενα χρόνια. Αναφέρομαι κυρίως στην ενέργεια. Ποτέ ξανά δεν είχαν καταρρεύσει οι ελεγκτικοί μηχανισμοί του υπουργείου. Έχουν σφαγιαστεί 700.000 ζώα σε όλη την Ελλάδα λόγω των ζωονόσων» τόνισε και έθεσε ως προτεραιότητα να ανακάμψει ο πρωτογενής τομέας.

«Δείτε το παράδειγμα με τα προγράμματα νέων αγροτών: 18.000 νέοι άνθρωποι έκαναν αιτήσεις τα προηγούμενα χρόνια στα αντίστοιχα προγράμματα. Σήμερα έχουμε μόλις 6.000 δηλώσεις και ακόμη δεν έχουν χρηματοδοτηθεί», είπε επιμένοντας στη διασύνδεση τουρισμού και πρωτογενούς τομέα.

Αν η Ελλάδα ήταν άνθρωπος, θα βάδιζε ολοταχώς για τα πρώτα –ήντα, αφού η διάμεση ηλικία στη χώρα μας είναι τα 47,2 έτη, όταν στην ΕΕ είναι τα 44,9.

Αυτό σημαίνει ότι ο μισός πληθυσμός της Ελλάδας είναι νεότερος από αυτή την ηλικία και ο άλλος μισός μεγαλύτερος.

Είμαστε δηλαδή 2,3 χρόνια μεγαλύτεροι από τον «διάμεσο» Ευρωπαίο, ενώ ο ρυθμός με τον οποίο γερνάμε σαν χώρα είναι ο τρίτος υψηλότερος στην ΕΕ.

Στην πρώτη θέση των πιο «γερασμένων» χωρών βρίσκεται η Ιταλία, με διάμεση ηλικία τα 49,1 έτη, και στη δεύτερη ισοβαθμούν, μια ανάσα πάνω από εμάς, η Πορτογαλία και η Βουλγαρία.

Οι παραπάνω ηλικιακοί δείκτες αναφέρονται αποκλειστικά σε όσους έχουν γεννηθεί εντός της χώρας, και δεν περιλαμβάνουν τους μετανάστες πρώτης γενιάς και τους πρόσφυγες, που κατά κανόνα προέρχονται από χώρες με πιο νεανικό πληθυσμό.

Γηραιά ήπειρος

Σε βάθος δεκαετίας η διάμεση ηλικία των Ευρωπαίων έχει αυξηθεί κατά 2,1 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι το 2015, οι μισοί Ευρωπαίοι ήταν νεότεροι από 42,8 ετών και οι άλλοι μισοί μεγαλύτεροι.

Η πιο «νεανική» χώρα της ΕΕ είναι η Ιρλανδία, με διάμεση ηλικία τα 39,6 έτη. Οι πιο γερασμένη είναι η Ιταλία, με διάμεση ηλικία τα 49,1.

Η διάμεση ηλικία αυξήθηκε σε όλες σχεδόν τις χώρες της ΕΕ, με τη μεγαλύτερη αύξηση να καταγράφεται στη Σλοβακία και την Κύπρο κατά 4 έτη. Οι μόνες χώρες που «μίκρυναν» ηλικιακά είναι η Γερμανία (από 45,9 έτη το 2015 σε 45,5 έτη το 2025) και η Μάλτα (από 40,4 έτη το 2015 σε 40,0 έτη το 2025)

Μεταξύ 2024 και 2025, η μέση ηλικία αυξήθηκε σε 25 χώρες της ΕΕ, ενώ παρέμεινε σταθερή στη Γερμανία και τη Δανία.

Αυξάνονται οι ηλικιωμένοι

Ο πληθυσμός της ΕΕ την 1η Ιανουαρίου 2025 εκτιμάται σε 450,6 εκατομμύρια άτομα. Τα παιδιά ηλικίας 0-14 ετών αντιπροσώπευαν το 14,4% του πληθυσμού της ΕΕ, ενώ τα άτομα που θεωρούνται σε ηλικία εργασίας (15-64 ετών) αντιπροσώπευαν το 63,6% του πληθυσμού.

Οι ηλικιωμένοι (ηλικίας 65 ετών και άνω) αντιπροσώπευαν το 22% του πληθυσμού, με αύξηση 0,4 ποσοστιαίων μονάδων (π.μ.) σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος και αύξηση 2,9 π.μ. σε σύγκριση με 10 χρόνια νωρίτερα).

Στην Ελλάδα ο αριθμός των ηλικιωμένων, άνω των 65 ετών, αποτελεί το 23,7% του πληθυσμού και είναι το τέταρτο υψηλότερο ποσοστό, μετά την Ιταλία (24,7 %), την Πορτογαλία (24,3%) και η Βουλγαρία (24%).

Οι χώρες με το χαμηλότερο ποσοστό ηλικιωμένων είναι το Λουξεμβούργο (15,2 %), η Ιρλανδία (15,7 %) και η Κύπρος (18,3 %). Το 2025, σε σύγκριση με το 2024, το ποσοστό των ηλικιωμένων αυξήθηκε σε 26 χώρες της ΕΕ, ενώ η Μάλτα είχε σταθερό ποσοστό.

Τα παιδιά μειώνονται

Σε σύγκριση με το 2024, μόνο δύο χώρες της ΕΕ (Λουξεμβούργο και Γερμανία) είχαν σταθερό ποσοστό παιδιών στον πληθυσμό το 2025, ενώ στις άλλες χώρες το ποσοστό αυτό μειώθηκε.

Σε όλες τις χώρες της ΕΕ, τα υψηλότερα ποσοστά παιδιών στον συνολικό πληθυσμό το 2025 παρατηρήθηκαν στην Ιρλανδία (18,5 %), τη Σουηδία (16,8 %) και τη Γαλλία (16,6 %), ενώ τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στην Ιταλία (11,9 %), τη Μάλτα (12,1 %) και την Πορτογαλία (12,6 %).

Στην Ελλάδα έχουμε επίσης πολύ χαμηλή αναλογία παιδιών στο σύνολο του πληθυσμού, μόλις 12,8%. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι τα ποσοστά του παιδικού πληθυσμού έχουν συρρικνωθεί αισθητά την τελευταία δεκαετία, καθώς το 2015 αποτελούσαν το 14,5% του ελληνικού πληθυσμού.

Λίγο περισσότερο από τρία άτομα σε ηλικία εργασίας για κάθε άτομο 65 ετών και άνω

Οι δείκτες εξάρτησης από την ηλικία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη μελέτη του επιπέδου στήριξης που παρέχεται στους νεότερους και/ή τους ηλικιωμένους από τον πληθυσμό εργάσιμης ηλικίας.

Οι δείκτες αυτοί εκφράζονται σε όρους σχετικού μεγέθους των νεότερων και/ή των ηλικιωμένων πληθυσμών σε σύγκριση με τον πληθυσμό σε ηλικία εργασίας. Ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων για την ΕΕ ήταν 34,5 % την 1η Ιανουαρίου 2025, με λίγο περισσότερα από τρία άτομα σε ηλικία εργασίας για κάθε άτομο ηλικίας 65 ετών και άνω.

Ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων στις χώρες της ΕΕ κυμάνθηκε από το χαμηλό 22% στο Λουξεμβούργο, 23,8% στην Ιρλανδία και 26,6 % στη Μάλτα, με σχεδόν 5 άτομα σε ηλικία εργασίας για κάθε άτομο ηλικίας 65 ετών και άνω,.

Τα  υψηλότερα επίπεδα εξάρτησης είναι στην Ιταλία (39%), στη Βουλγαρία (38,7%) και  38,6 % στην Πορτογαλία, όπου υπήρχαν λιγότερα από 3 άτομα σε ηλικία εργασίας για κάθε άτομο ηλικίας 65 ετών και άνω. Εξίσου υψηλός είναι ο και ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων στην Ελλάδα, με 37,4%.

Μεταξύ 2024 και 2025, ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων αυξήθηκε στην ΕΕ κατά 0,6 ποσοστιαίες μονάδες, από 33,9 % το 2024 σε 34,5 % το 2025. Αύξηση σημειώθηκε σε όλες τις χώρες της ΕΕ.

Περισσότεροι δικαιούχοι και περισσότερες περιοχές «μπαίνουν» στο πρόγραμμα του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας για την μετεγκατάσταση πολιτών, με οικονομική ενίσχυση που φτάνει ακόμα και τις 10.000 ευρώ.

Η σταδιακή συρρίκνωση των συνταξιοδοτικών παροχών εγγυάται μεν τη βιωσιμότητα του συστήματος έως το 2070, ταυτόχρονα όμως αποδυναμώνει τη δυνατότητά του να καλύπτει βασικές ανάγκες. Ο κίνδυνος οι συντάξεις να μην επαρκούν ώστε να αποτρέπουν τη φτώχεια στη τρίτη ηλικία έχει επισημανθεί επανειλημμένα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με την ΕΕ να προκρίνει ως λύση την ενίσχυση των συμπληρωματικών συντάξεων μέσω επαγγελματικών ταμείων υποχρεωτικής ασφάλισης.

Πόσα χρόνια δουλεύουμε και πόσα χρόνια πληρωνόμαστε

Η ελληνική πραγματικότητα αποτυπώνει καθαρά την πίεση του συστήματος. Ο μέσος εργαζόμενος στη χώρα απασχολείται περίπου 41 χρόνια και λαμβάνει σύνταξη για 20,1 έτη. Με βάση τα στοιχεία του Ageing Report 2024, το 2023 η μέση ηλικία συνταξιοδότησης ήταν τα 64 έτη, ενώ το προσδόκιμο ζωής σε αυτή την ηλικία ανερχόταν στα 20 έτη. Με απλά λόγια, ο μέσος ασφαλισμένος ξεκινά να εργάζεται στα 23, συνταξιοδοτείται στα 64 και για κάθε έτος σύνταξης έχει εργαστεί δύο χρόνια.

Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2023 η μέση διάρκεια συνταξιοδότησης στην ΕΕ ήταν 21 έτη, ελαφρώς μειωμένη σε σχέση με το 2019 λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας στο προσδόκιμο ζωής. Ο μέσος εργασιακός βίος, ωστόσο, διαμορφώθηκε στα 41,3 έτη. Και στην Ευρώπη, δηλαδή, οι πολίτες εργάζονται περίπου δύο χρόνια για κάθε χρόνο σύνταξης.

Η διάρκεια της συνταξιοδότησης αποτελεί μόνο μία από τις τρεις βασικές παραμέτρους που καθορίζουν την επάρκεια των συνταξιοδοτικών παροχών. Οι άλλες δύο είναι εξίσου κρίσιμες.

Η πρώτη αφορά την προστασία από τη φτώχεια. Στην Ελλάδα, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών που βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας αυξήθηκε από 19,3% το 2021 σε 23,3% το 2024, καταγράφοντας άνοδο περίπου 20% μέσα σε τέσσερα χρόνια.

Η δεύτερη σχετίζεται με το επίπεδο διαβίωσης πριν και μετά τη συνταξιοδότηση, δηλαδή το κατά πόσο το εισόδημα μετά την έξοδο από την εργασία αντικαθιστά επαρκώς τον μισθό. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το μέσο εισόδημα των ατόμων άνω των 65 ετών ως ποσοστό του εισοδήματος των ηλικιών 18–64 μειώθηκε την περίοδο 2013–2023 από 91,5% σε 86,3%. Στην Ελλάδα, πάντως, το 2023 ο σχετικός δείκτης διαμορφώθηκε στο 95,3%, υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και τρίτος υψηλότερος μετά το Λουξεμβούργο και την Ισπανία.

Γιατί μειώνονται οι μελλοντικές συντάξεις

Η υποχώρηση των μελλοντικών συντάξεων στη χώρα μας αποδίδεται σε δύο βασικούς παράγοντες. Ο πρώτος είναι η μείωση των συντελεστών αναπλήρωσης που θεσπίστηκαν με τους νόμους 4387/2016 και 4670/2020, σε σύγκριση με το προμνημονιακό καθεστώς, όπου με 40 έτη εργασίας ο συντελεστής αναπλήρωσης της ανταποδοτικής σύνταξης έφτανε το 50%.

Ο δεύτερος και πιο καθοριστικός παράγοντας είναι η αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού των συντάξιμων αποδοχών. Αντί για τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, λαμβάνεται πλέον υπόψη ο μέσος όρος ολόκληρου του εργασιακού βίου, με αναπροσαρμογή βάσει πληθωρισμού. Αυτή η μεταβολή, που εισήχθη με το πρώτο μνημόνιο και διατηρήθηκε στους επόμενους νόμους, οδηγεί σε έμμεση μείωση των συντάξεων κατά περίπου 17%, υπονομεύοντας την επάρκεια των μελλοντικών παροχών.

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, η συνταξιοδοτική δαπάνη στην Ελλάδα θα μειωθεί από 14,5% του ΑΕΠ το 2022 στο 12% το 2070, την ώρα που ο μέσος όρος της ΕΕ-27 θα αυξηθεί από 11,4% σε 11,8%. Παρά τη γήρανση του πληθυσμού —ο δείκτης γήρανσης εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 39% σε 66%— το κόστος θα συγκρατηθεί μέσω τριών μηχανισμών: της μείωσης των συντάξεων, της συρρίκνωσης του αριθμού των συνταξιούχων ως ποσοστό του πληθυσμού και της αύξησης των εργαζομένων έως τα 74 έτη.

Χωρίς αυτές τις παρεμβάσεις, η συνταξιοδοτική δαπάνη θα εκτινασσόταν στο 21% του ΑΕΠ. Αντ’ αυτού, περιορίζεται στο 12%, κυρίως επειδή το επίπεδο των παροχών πέφτει δραστικά — από το 76% του 2022 στο 53% το 2070. Έτσι, το σύστημα θεωρείται μακροπρόθεσμα δημοσιονομικά βιώσιμο, αλλά κοινωνικά ανεπαρκές, καθώς μετακυλίει το κόστος της γήρανσης στους ίδιους τους συνταξιούχους, υποβαθμίζοντας το βιοτικό τους επίπεδο.

Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ, ο μόνιμος πληθυσμός της Ελλάδας ανήλθε σε 10.372.335 κατοίκους την 1η Ιανουαρίου 2025, καταγράφοντας οριακή υποχώρηση 0,03% σε σύγκριση με τους 10.375.764 κατοίκους που είχαν καταγραφεί ένα χρόνο νωρίτερα. Από το σύνολο αυτό, 5.094.094 είναι άνδρες και 5.278.241 γυναίκες.

Η μικρή αυτή μείωση αποδίδεται, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, στη συνέχιση της φυσικής συρρίκνωσης του πληθυσμού. Το ισοζύγιο γεννήσεων και θανάτων παρέμεινε αρνητικό κατά 57.564 άτομα, καθώς καταγράφηκαν 68.309 γεννήσεις έναντι 125.873 θανάτων. Αντισταθμιστικά λειτούργησε η καθαρή μετανάστευση, η οποία εκτιμάται θετική και ανήλθε σε 54.135 άτομα, περιορίζοντας τις συνολικές απώλειες.

Η κατανομή του πληθυσμού ανά ηλικιακή ομάδα αναδεικνύει τη δημογραφική πρόκληση. Ποσοστό 12,8% του πληθυσμού είναι ηλικίας έως 14 ετών, το 63,5% εντάσσεται στο παραγωγικό ηλικιακό φάσμα των 15-64 ετών, ενώ το 23,7% αφορά άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω. Ο δείκτης γήρανσης, δηλαδή η αναλογία των ηλικιωμένων προς τα παιδιά, ανήλθε στο 185,4, αποτυπώνοντας την έντονη πληθυσμιακή γήρανση.

Σε ό,τι αφορά τις μεταναστευτικές ροές το 2024 καταγράφηκε καθαρή εισροή 54.135 ατόμων. Συγκεκριμένα, οι εισερχόμενοι στη χώρα ανήλθαν σε 132.149, ενώ οι εξερχόμενοι διαμορφώθηκαν σε 78.014. Παράλληλα, η ΕΛΣΤΑΤ αναθεώρησε τα στοιχεία του 2023, ανεβάζοντας την καθαρή μετανάστευση σε 29.816 άτομα, με 116.591 εισόδους και 86.775 εξόδους.

Σημειώνεται ότι στα δεδομένα της εισερχόμενης μετανάστευσης περιλαμβάνονται και άτομα που διέμεναν στη χώρα με καθεστώς διεθνούς ή προσωρινής προστασίας, γεγονός που επηρεάζει ουσιαστικά τη συνολική πληθυσμιακή εικόνα.