Όπως μάλιστα αναφέρει το ΕΔΣ, η έως τώρα εκτέλεση του Προϋπολογισμού του 2025, η πρόσφατη αναθεώρηση των στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ, καθώς και οι φθινοπωρινές προβλέψεις της ΕΕ αποτυπώνουν μια συνεπή εικόνα των δημοσιονομικών μεγεθών του ΚΠ 2026. Για το 2025, ο ΚΠ 2026 προχωρά σε αναθεώρηση του στόχου πρωτογενούς πλεονάσματος στο 3,7% του ΑΕΠ, έναντι 3,6% του ΑΕΠ που είχε προβλεφθεί στο ΠΚΠ 2026 και έναντι 2,4% του ΑΕΠ του ΚΠ 2025. Η επίτευξη του αναθεωρημένου στόχου κρίνεται εφικτή, και εξαρτάται από την ανθεκτικότητα των εσόδων, την αποτελεσματική συγκράτηση των δαπανών και την απουσία απρόβλεπτων δημοσιονομικών πιέσεων που θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν την πορεία του προϋπολογισμού.

Οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις που αποτυπώνονται στον ΚΠ 2026 είναι σύμφωνες με τις γενικές αρχές που διέπουν τον δημοσιονομικό σχεδιασμό. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι η ετήσια αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών της Γενικής Κυβέρνησης για το 2025 θα είναι 4,4% και για το 2026 5,7%, ποσοστά τα οποία υπερβαίνουν το ανώτατο ετήσιο όριο του 3,7% και 3,6%, αντίστοιχα που έχουν καθοριστεί στο ΜΔΣ 2025-2028 και εγκριθεί από το Συμβούλιο.

Ωστόσο, οι προβλεπόμενες σωρευτικές αυξήσεις των καθαρών πρωτογενών δαπανών για το 2025 (4,3%) και για το 2026 (10,3%) παραμένουν εντός των ορίων του ΜΔΣ 2025-2028 (6,5% και 10,3%, αντίστοιχα). Οι εκτιμήσεις ευθυγραμμίζονται με το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο, καθώς η χαμηλότερη του αναμενόμενου μεταβολή των δαπανών το 2024, η αποτελεσματικότητα των μέτρων κατά της φοροδιαφυγής, η επιτρεπόμενη ετήσια απόκλιση 0,3% του ΑΕΠ και η εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες δημιουργούν πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο.

Επιπλέον, διασφαλίζεται η τήρηση της τιμής αναφοράς για έλλειμμα έως 3% του ΑΕΠ στο ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης, το οποίο εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί πλεονασματικό στο 0,6% του ΑΕΠ το 2025 (αμετάβλητο σε σχέση με το ΠΚΠ 2026 και σημαντικά βελτιωμένο έναντι του -0,6% του ΚΠ 2025 του Νοεμβρίου 2024), ενώ για το 2026 προβλέπεται οριακά ελλειμματικό στο -0,2% του ΑΕΠ (ελαφρώς δυσμενέστερο έναντι -0,1% στην πρόβλεψη του Οκτωβρίου 2025). Η πορεία του δημόσιου χρέους της ελληνικής οικονομίας, ως ποσοστό του ΑΕΠ και υπό την προϋπόθεση υλοποίησης του ανωτέρω μακροοικονομικού σεναρίου, εκτιμάται ότι θα παραμείνει σε έντονα καθοδική κατεύθυνση, αντανακλώντας τα θετικά δημοσιονομικά πρωτογενή αποτελέσματα και τη συνεχιζόμενη οικονομική μεγέθυνση, αντανακλώντας τα θετικά δημοσιονομικά πρωτογενή αποτελέσματα και τη συνεχιζόμενη οικονομική μεγέθυνση. Η δυναμική αυτή αποτυπώνεται σε σταθερή και σημαντική αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, με μείωση κατά 8,3 ποσοστιαίες μονάδες το 2025 και 7,7 ποσοστιαίες μονάδες το 2026. Η εξέλιξη υπερβαίνει τις προβλέψεις του ΜΔΣ 2025-2028, καταδεικνύοντας την ενισχυμένη ανθεκτικότητα και θετική προοπτική της ελληνικής οικονομίας.

Τέλος, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το πρωτογενές αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης διαμορφώνεται πλεονασματικό τόσο για το τρέχον όσο και για το επόμενο έτος, σε πλήρη συμμόρφωση με τον εθνικό αριθμητικό δημοσιονομικό κανόνα, καταλήγει το ΕΔΣ.

Το αμέσως επόμενο διάστημα, η ελληνική οικονομία είναι πιθανό να δοκιμαστεί από διάφορους, κυρίως εξωγενείς, κινδύνους οι οποίοι συνοψίζονται από το ΕΔΣ ως εξής:

·         Γεωπολιτικές εντάσεις λόγω των πολεμικών συρράξεων σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή. Η γεωπολιτική αστάθεια που προκαλούν οι πολεμικές συρράξεις στην περιοχή αυξάνουν, καταρχήν, την αβεβαιότητα, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τα διάφορα μακροοικονομικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας. Παρόλο που οι συγκρούσεις διακρίνονται τελευταία από μεγάλη ένταση, επί του παρόντος δε φαίνεται να έχει επηρεαστεί σημαντικά η παγκόσμια οικονομία. Χαρακτηριστικό ως προς αυτό είναι ότι δείκτες, οι οποίοι καταγράφουν τη μεταβλητότητα της διεθνούς οικονομίας, παραμένουν σε σχετικά χαμηλά επίπεδα.

Εκτός από την αβεβαιότητα που προκαλούν οι γεωπολιτικές εντάσεις στην οικονομία, αυτές μπορούν να την επηρεάσουν άμεσα μέσω διάφορων διαύλων. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 αποτέλεσε εφαλτήριο αναζωπύρωσης των πληθωριστικών πιέσεων στην ευρωπαϊκή οικονομία, οι οποίες είχαν ήδη ξεκινήσει λόγω των προβλημάτων που παρουσιάστηκαν στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα μετά την πανδημία (logistics  bottlenecks). Η διεθνής ανησυχία οδήγησε σε σημαντική αύξηση των τιμών της ενέργειας, η οποία επηρέασε αρνητικά το κόστος παραγωγής, συνεπώς την προσφορά προϊόντων και υπηρεσιών με αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση των τιμών σε όλες τις οικονομίες της ευρωζώνης. Συνεπώς, γεωπολιτικές εντάσεις οι οποίες αφορούν χώρες και περιφέρειες που παράγουν ενεργειακά προϊόντα (πετρέλαιο, φυσικό αέριο) κρύβουν κινδύνους για αναζωπύρωση των πληθωριστικών πιέσεων. Ωστόσο, επί του παρόντος, δε φαίνεται ότι οι τιμές ενέργειας έχουν επηρεαστεί σημαντικά.

·         Στασιμότητα ή και επιβράδυνση ευρωπαϊκών οικονομιών και κυρίως της γερμανικής. Μεγάλο μέρος των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών της ελληνικής οικονομίας κατευθύνονται σε ευρωπαϊκές οικονομίες, και σημαντικό μέρος εξ αυτών απορροφάται από τη γερμανική οικονομία. Κατ’ επέκταση στασιμότητα ή ακόμα χειρότερα ύφεση στην γερμανική οικονομία θα επηρεάσει αρνητικά την ελληνική οικονομία. Η γερμανική οικονομία καταγράφει, τα τελευταία πέντε τρίμηνα, πτώση του πραγματικού ΑΕΠ σε ετήσια βάση. Ειδικότερα, όσον αφορά το τρέχον έτος, στα τρία πρώτα τρίμηνα καταγράφεται οριακή πτώση του ΑΕΠ, το οποίο προμηνύει ύφεση για το 2024.

·         Επιβράδυνση της μείωσης των επιτοκίων της ΕΚΤ. Από τον Ιούλιο του 2022, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρωζώνη, η ΕΚΤ έχει υιοθετήσει περιοριστική νομισματική πολιτική αν και, από το Σεπτέμβριο του 2023, χάρη στην αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, έχει προχωρήσει σε χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής μειώνοντας τα βασικά επιτόκια. Έκτοτε, συνεχίστηκαν οι μειώσεις των επιτοκίων με βραδύ όμως ρυθμό. Η πτωτική τάση αναμένεται να συνεχιστεί, ωστόσο όσο καθυστερεί, τα υψηλά επιτόκια δρουν αρνητικά στην ιδιωτική επένδυση και κατανάλωση, με δυσμενείς επιδράσεις στο ΑΕΠ.

·         Πιθανές επιβολές δασμών από τη νέα κυβέρνηση Trump. Μια ακόμα πηγή αβεβαιότητας-ύφεσης, για την ευρωπαϊκή οικονομία, έχει να κάνει με πιθανές επιβολές δασμών από τη νέα κυβέρνηση Trump στις ΗΠΑ, κυρίως προς Ευρώπη και Κίνα. Η κυβέρνηση Trump επέβαλε σημαντικούς δασμούς στις εισαγωγές των ΗΠΑ από την Κίνα από το 2018, οι οποίοι οδήγησαν σε σημαντική αύξηση των δασμολογικών εσόδων στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τις εξαγγελίες Trump, οι δασμοί προς την Κίνα, αλλά και προς την Ευρώπη, θα αυξηθούν. Οι δασμοί θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος των ευρωπαϊκών εξαγωγών, μειώνοντας την ανταγωνιστικότητά τους στην αμερικανική αγορά. Αυτό με τη σειρά του θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση των εξαγωγών, πλήττοντας τις εξαγωγικές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και την απασχόληση. Επιπλέον, οι δασμοί μπορεί να προκαλέσουν εμπορικές αντιπαραθέσεις-πολέμους επηρεάζοντας αρνητικά, όχι μόνο τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, αλλά και τα νοικοκυριά στην Ευρώπη.

Συνοψίζοντας, το αμέσως επόμενο διάστημα, η ελληνική οικονομία είναι αντιμέτωπη με εξωγενείς κατά κανόνα κινδύνους οι οποίοι ωστόσο, επί του παρόντος, δε φαίνονται ικανοί να ανακόψουν την προβλεπόμενη μεγέθυνση, σημειώνει το ΕΔΣ. Εξάλλου, η θετική καμπύλη απόδοσης των ελληνικών ομολόγων υποδηλώνει την αναπτυξιακή προοπτική της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα έτη. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί, αναφορικά με τις μεσομακροπρόθεσμες προοπτικές τις οικονομίας, ότι μεγάλο μέρος της αύξησης του ΑΕΠ οφείλεται στο ΤΑΑ, το οποίο λήγει το 2026. Έτσι, αν δεν υπάρξει κάτι άλλο, η αύξηση του ΑΕΠ δε θα είναι εύκολο να διατηρηθεί στα ίδια επίπεδα και η σύγκλιση θα επιβραδυνθεί. Επιπλέον, η ελληνική οικονομία μέχρι τον Νοέμβριο του 2024 έχει αντλήσει από το ΤΑΑ 18,21 δισ. ευρώ, ενώ υπολείπονται μέχρι το τέλος του 2026 να αντληθούν αλλά 16,87 δισ. ευρώ περίπου. Η έγκαιρη και αποτελεσματική άντληση των υπολειπόμενων κεφαλαίων του ΤΑΑ αναμένεται να εντείνει την αναπτυξιακή δυναμική της ελληνικής οικονομίας.

Ανάγκη δημοσιονομικής σύνεσης

Η ανάγκη για συνέχιση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, με στόχο τη σημαντική μείωση του χρέους μέσω της διασφάλισης υψηλής ανάπτυξης, ενισχύει την αξιοπιστία της ακολουθούμενης οικονομικής πολιτικής, τόσο στις διεθνείς αγορές όσο και στο εσωτερικό της χώρας. Η σημασία του μεγέθους του δημοσίου χρέους και η διαχείριση αυτού για την αναπτυξιακή πορεία της οικονομίας δε γίνονται εύκολα αντιληπτά. Ωστόσο, το ΕΔΣ οφείλει να επισημάνει τη σημασία τους, ιδιαίτερα δε σε ένα διαρκώς αυξανόμενο αβέβαιο διεθνές οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον, τονίζεται. Η χώρα πρέπει να διασφαλίσει τη συνεχιζόμενη ανάπτυξή της μέσω της συνετής δημοσιονομικής πολιτικής, προκειμένου να είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει νέες δημοσιονομικές προκλήσεις, που θα μπορούσαν να προκύψουν λόγω της διεθνούς αβεβαιότητας. Η ΕΕ, και η ζώνη του ευρώ, είναι επίσης αναγκαίο να ανταποκριθούν στις διεθνείς προκλήσεις χωρίς χρονικές υστερήσεις, εφόσον απαιτηθεί.

Η στρατηγική για τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας της ελληνικής οικονομίας και η συνέχιση της απρόσκοπτης συμμόρφωσης με τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ αποτελούν τη βάση για μια βιώσιμη ανάπτυξη, σε ένα εξαιρετικά αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον, επισημαίνει το ΕΔΣ.

Άλλωστε, στο μεσοπρόθεσμο διάστημα, η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει δημοσιονομικές ανισορροπίες, όπως το δημογραφικό πρόβλημα και η χαμηλή εθνική αποταμίευση. Παράλληλα, το υψηλό δημόσιο χρέος και τα συνεχιζόμενα ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα απαιτήσουν συνεχείς προσπάθειες για τη βελτίωση τους.

Αναφορικά με τις μακροοικονομικές προβλέψεις για το 2024 – οι οποίες υπόκεινται σε αβεβαιότητες με τις συνεχιζόμενες γεωπολιτικές εντάσεις να αποτελούν ένα σημαντικό παράγοντα κινδύνου τόσο για την ανάπτυξη, όσο και για τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη – η επιτυχής υλοποίηση της πρόβλεψης του Προγράμματος Σταθερότητας 2024 για αύξηση του ελληνικού ΑΕΠ κατά 2,5% είναι κομβικής σημασίας και προϋποθέτει την πλήρη και αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.

Όπως αναφέρει το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, η ελληνική οικονομία εκτιμάται ότι θα συνεχίσει να μεγεθύνεται με ελαφρώς υψηλότερο ρυθμό σε σχέση με το 2023. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχει εκτίμηση για περιορισμό της αύξησης της δημόσιας κατανάλωσης και σημαντική βελτίωση του ακαθάριστου
ρυθμού παγίου κεφαλαίου. Επιπλέον, η συνέχιση της υλοποίησης του ΤΑΑ σε συνδυασμό με τους χαμηλούς ρυθμούς πληθωρισμού θα επηρεάσουν θετικά την αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων. Ο τουριστικός τομέας προβλέπεται να διατηρήσει την αναπτυξιακή του πορεία.

Οι περισσότεροι διεθνείς και εγχώριοι φορείς προβλέπουν για την ελληνική οικονομία μεγέθυνση πέριξ του 2,3% για το 2024 (Διάγραμμα 5). Η απορρόφηση των πόρων από το ΤΑΑ θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την ενίσχυση της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια.

Ειδικότερα, το ΕΔΣ προβλέπει ότι η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ θα είναι 2,3%, ελαφρώς πιο συντηρητική δηλαδή από την πρόβλεψη του ΥΠΕΘΟ (2,5%). Ελαφρώς πιο συντηρητικές εκτιμήσεις από το ΥΠΕΘΟ παρουσιάζει η ΤτΕ εκτιμώντας ότι η μεγέθυνση θα είναι 2,3%. Αναφορικά με τους διεθνείς οργανισμούς, οι πιο πρόσφατες προβλέψεις (Μάιος 2024) του ΟΟΣΑ προβλέπουν μεγέθυνση της τάξης του 2,0%, ενώ οι εκτιμήσεις του Μαΐου της ΕΤΑκΑ, καθώς
και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προβλέπουν μεγέθυνση 2,3%. Λιγότερο αισιόδοξο το ΔΝΤ εκτιμά πως η ελληνική οικονομία θα έχει μεγέθυνση 2,0% κατά το 2024.

Στο δημοσιονομικό πεδίο το 2023, ο Προϋπολογισμός 2024 κατέγραψε πρωτογενές πλεόνασμα της τάξης του 1,9% ΑΕΠ, επίδοση βελτιωμένη τόσο σε σχέση με πέρυσι, όσο και με τον στόχο που είχε τεθεί τον Νοέμβριο στην εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού του κράτους (0,7% ΑΕΠ). Για το 2024 η εκτέλεση του προϋπολογισμού κατά το α΄ τρίμηνο κινείται εντός στόχων με το πρωτογενές πλεόνασμα της Γενικής Κυβέρνησης να ξεπερνάει το 0,8% του ΑΕΠ σε ταμειακή βάση.

Το 2023 ο λόγος δημοσίου χρέους προς ΑΕΠ κατέγραψε περαιτέρω μείωση κατά 10,8 ποσοστιαίες μονάδες και διαμορφώθηκε στο 161,9%. Την περίοδο 2021-2023, η σωρευτική μείωση του δημοσίου χρέος ως ποσοστό στο ΑΕΠ υπολογίζεται στις 44 περίπου ποσοστιαίες μονάδες, χάρη στον θετικό ρυθμό μεγέθυνσης και στον υψηλό πληθωρισμό που έχει μειώσει την πραγματική αξία του συσσωρευμένου δημοσίου χρέους. Θετική ήταν η συμβολή του πρωτογενούς πλεονάσματος το 2023, καθώς και οι ευνοϊκοί όροι αποπληρωμής, αλλά απαραίτητη είναι η συνέχιση των πρωτογενών πλεονασμάτων και η ταχεία μείωση του χρέους, καθώς σταδιακά θα αναχρηματοδοτείται με δανεισμό σε όρους αγοράς.

Τέλος, αναφορικά με τους δημοσιονομικούς στόχους του 2024 στο Ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης αναμένεται περαιτέρω μείωση του ελλείμματος, το οποίο εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 1,1% του ΑΕΠ και αντίστοιχη βελτίωση στο πρωτογενές πλεόνασμα, το οποίο εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 2,1% του ΑΕΠ.

Οι συνιστώσες του ΑΕΠ και ο πληθωρισμός

Όσον αφορά στις συνιστώσες του ΑΕΠ για το 2024 το ΥΠΕΘΟ, εκτιμά ότι η ιδιωτική κατανάλωση θα αυξηθεί κατά 1,6% σε ετήσια βάση, εκτίμηση που μπορεί να υποστηριχθεί, μεταξύ άλλων, την αύξηση των τακτικών αποδοχών και από τις επενδύσεις σε κατασκευές και κατοικίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ελαφρώς πιο αισιόδοξη και εκτιμά πως η ιδιωτική κατανάλωση θα αυξηθεί κατά 1,7% το 2024.

Η δημόσια κατανάλωση εκτιμάται να παρουσιάσει μικρή αύξηση κατά 0,7% το 2024, λόγω της συγκράτησης των κρατικών δαπανών επειδή η ενεργειακή κρίση φαίνεται να έχει εκτονωθεί, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κινείται περίπου στα ίδια επίπεδα (0,4% για το 2024).

Ο ΑΣΠΚ, σύμφωνα με το ΥΠΕΘΟ αναμένεται να παρουσιάσει αύξηση κατά 9,1%, κυρίως λόγω της αξιοποίησης του ΤΑΑ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι πιο συγκρατημένη αναφορικά με τη μεταβολή της αξίας των ιδιωτικών επενδύσεων με εκτίμηση για αύξηση της τάξεως του 6,7%.

Επίσης, το ΥΠΕΘΟ εκτιμά ότι οι εξαγωγές θα αυξηθούν λιγότερο σε σχέση με τις εισαγωγές (3,7% και 3,5% αντίστοιχα) για το 2024. Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις εξαγωγές και εισαγωγές το 2024 είναι ελαφρώς πιο απαισιόδοξες με τις εξαγωγές να μην αυξάνονται καθόλου (3,7%), ενώ οι εισαγωγές αυξάνονται αρκετά (3,8%).

Περαιτέρω αποκλιμάκωση του πληθωρισμού αναμένεται για το τρέχον και το επόμενο έτος.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το ελληνικό ΠΣ που υποβλήθηκε τον Απρίλιο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο ετήσιος πληθωρισμός για το 2024 αναμένεται να διαμορφωθεί σε 2,6%, ενώ για το 2025 προβλέπεται περαιτέρω αποκλιμάκωση στο 2,0%. Σε αντίστοιχα επίπεδα κυμαίνονται και οι προβλέψεις των διεθνών οργανισμών, ήτοι μεταξύ 2,7% και 3% για το 2024, και μεταξύ 2,1% και 2,3% για το 2025.

Οι ευνοϊκές διαφορές του πληθωρισμού της Ελλάδος σε σχέση με τον μέσο όρο της ευρωζώνης έχουν επιδράσει θετικά στην ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας κατά την τελευταία δεκαετία, ενισχύοντας το μερίδιο των εξαγωγών της.

Σε επίπεδο ευρωζώνης, βάσει των εαρινών μακροοικονομικών προβλέψεων της ΕΚΤ, ο πληθωρισμός αναμένεται να περιοριστεί σε 2,3% το 2024, και σε 2,0% το  2025, ανοίγοντας το δρόμο για χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής και μειώσεις επιτοκίων από την ΕΚΤ.

Συγκεκριμένα, οι προβλέψεις του Δημοσιονομικού Συμβουλίου για τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ (2,3% για το 2024 και 2,4% για το 2025) συγκλίνουν αν και λίγο πιο συντηρητικές, με το μακροοικονομικό σενάριο που περιγράφεται στο τρέχον ΠΣ 2024, καθώς και με αυτές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και άλλων εγχώριων και διεθνών φορέων.

Η ελαφρώς πιο συντηρητική εκτίμηση του Συμβουλίου βασίζεται σε μια εντονότερη επίπτωση από τον χαμηλό ρυθμό μεγέθυνσης των οικονομιών της ΕΕ και τη μεγαλύτερη του αναμενόμενου καθυστέρηση της αποκλιμάκωσης των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Θετική εξέλιξη για την ελληνική οικονομία, ωστόσο, είναι ότι ο ρυθμός μεγέθυνσης για την περίοδο 2024 αναμένεται να διαμορφωθεί σημαντικά υψηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ (σύμφωνα με τις χειμερινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο ρυθμός μεγέθυνσης στη ζώνη του ευρώ εκτιμάται να διαμορφωθεί σε 0,8%).

Παράλληλα, η εξέλιξη του πληθωρισμού είναι συνεπής με την πρόβλεψη στον Κρατικό Προϋπολογισμό 2024 (2,6% για το 2024) και αναμένεται περαιτέρω αποκλιμάκωση του στο 2% για το 2025. Η ιδιωτική κατανάλωση αναμένεται να διατηρήσει τη δυναμική της πορεία με ρυθμό αύξησης 1,6%, σε συνδυασμό με σημαντική άνοδο των εξαγωγών. Τα κεφάλαια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αναμένεται να επιδράσουν σημαντικά στον ακαθάριστο σχηματισμό πάγιου κεφαλαίου που συνεχίζει ανοδική πορεία με πρόβλεψη στο 9,1% για το 2024.

Όπως επισημαίνει το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, στην αντιμετώπιση των μακροοικονομικών προκλήσεων για την ελληνική οικονομία συντάσσονται μεταξύ άλλων: η αποτελεσματική υλοποίηση του προγράμματος Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, μια ταχύτερη του αναμενόμενου αποκλιμάκωση των επιτοκίων της ΕΚΤ και η περαιτέρω αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας από ξένους οίκους αξιολόγησης.

Από την άλλη πλευρά, οι πιθανές προκλήσεις στην υλοποίηση του μακροοικονομικού σεναρίου του ΠΣ 2024 μπορεί να προέλθουν από αβεβαιότητα λόγω μεγαλύτερης του αναμενόμενου διάρκειας  των πληθωριστικών πιέσεων, από εξωγενείς κλυδωνισμούς στην οικονομία λόγω των γεωπολιτικών εντάσεων αλλά και πιθανές απαιτήσεις σύμφωνα με τους νέους κανόνες του Συμφώνου δημοσιονομικής διακυβέρνησης που ψηφίστηκε πρόσφατα.

Μακροοικονομικές προβλέψεις 2024

Η πρόβλεψη για τον ρυθμό μεγέθυνσης του πραγματικού ΑΕΠ του τρέχοντος έτους στο ΠΣ 2024 βρίσκεται εντός του εύρους των προβλέψεων του ΕΔΣ (1,9% έως 2,5%), αν και στο άνωτατο όριο, και ευθυγραμμίζεται με τις πρόσφατες εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ 2,3% βλ. Διαγράμματα 1 και 2). Η πιο συντηρητική αναπτυξιακή δυναμική που υπολογίζει το ΕΔΣ σχετίζεται με μια μικρότερη του αναμενόμενου ανάκαμψη των Ευρωπαϊκών
οικονομιών και σημαντικών εμπορικών εταίρων της χώρας καθώς και με μεγαλύτερη καθυστέρηση στην χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).

Το μακροοικονομικό σενάριο του ΠΣ 2024 αναθεωρεί προς τα κάτω τον αναμενόμενο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ σε σύγκριση με το ΚΠ 2024 (Νοέμβριος 2023), σε 2,5 % από 2,9 % (βλ. Διάγραμμα 3) κυρίως λόγω της μεγαλύτερης του αναμενόμενου επιβράδυνσης που παρατηρήθηκε σε ορισμένες οικονομίες της Ευρωζώνης. Ωστόσο, ο ρυθμός μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας για το 2024 αναμένεται να διαμορφωθεί σημαντικά υψηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ (σύμφωνα με τις χειμερινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο ρυθμός μεγέθυνσης στη ζώνη του ευρώ εκτιμάται να διαμορφωθεί σε 0,8%).

Οι προβλέψεις του ΠΣ 2024 για τον πληθωρισμό (ΕνΔΤΚ) ευθυγραμμίζονται με το ΚΠ 2024 (2,6%), με τις πρόσφατες προβλέψεις του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΟΟΣΑ. Έχει όμως αναθεωρηθεί ελαφρώς προς τα πάνω σε σχέση με την πρόβλεψη του ΠΣ 2023 (2,4%). Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ τον Μάρτιο του 2024, η ετήσια μεταβολή ΕνΔΤΚ διαμορφώθηκε στο 3,4%, υποδηλώνοντας σταθεροποίηση γύρω στο 3% το τελευταίο εξάμηνο. Κύριες πηγές των πληθωριστικών πιέσεων αποτελούν οι κλάδοι των τροφίμων και των μη αλκοολούχων ποτών, των ειδών ένδυσης και υπόδησης, καθώς και των
εστιατορίων και των ξενοδοχείων.

Μακροοικονομικές προβλέψεις 2025

Η πρόβλεψη του ΕΔΣ για τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ για το 2025 (2,4%) συγκλίνει αν και στο ανώτατο όριο με το μακροοικονομικό σενάριο που περιγράφεται στο τρέχον ΠΣ 2024 (2,6 %, βλ. πίνακα 2). Ωστόσο, οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και άλλων διεθνών και εγχώριων οργανισμών εμφανίζονται ελαφρώς πιο συντηρητικές.

Στις θεμελιώδεις παραδοχές στις οποίες στηρίζονται οι προβλέψεις του ΠΣ-2024 για το 2025 είναι η συνεχιζόμενη αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, ο οποίος τείνει να ευθυγραμμιστεί με το στόχο της ΕΚΤ για 2,0%. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η καθοδική πορεία του πληθωρισμού θα αυξήσει την πιθανότητα για αποκλιμάκωση των επιτοκίων, το οποίο θα έχει περαιτέρω θετικές μακροοικονομικές επιδράσεις. Η ιδιωτική κατανάλωση αναμένεται να διατηρήσει τη δυναμική της με ρυθμό αύξησης 1,6%, σε συνδυασμό με σημαντική άνοδο των εξαγωγών, η οποία, αναμένεται να αυξηθεί κατά 4,9%. Επιπλέον, αναμένεται ότι τα κεφάλαια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) θα επιδράσουν σημαντικά στον ακαθάριστο σχηματισμό πάγιου κεφαλαίου, ο οποίος προβλέπεται να αυξηθεί κατά 14,4%. Εκτιμάται ότι η συμβολή των κεφαλαίων του ΤΑΑ σε αυτή την αύξηση των επενδύσεων θα υπερβεί τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ. Σε κάθε περίπτωση, το επίπεδο των επενδύσεων θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στην επίτευξη του νέου σεναρίου, με ιδιαίτερη έμφαση στα έργα που θα χρηματοδοτηθούν από το ΤΑΑ. Η έγκαιρη και αποτελεσματική εφαρμογή του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας είναι εξαιρετικής σημασίας για την επιτυχή έκβαση των μακροοικονομικών προβλέψεων.

«Η αναθεώρηση αυτή των προβλέψεων του ΥΠΟΙΚ για την ανάπτυξη συμβαδίζει με τις αντίστοιχες εκτιμήσεις του ΔΝΤ οι οποίες ανέρχονται σε 5,2% και 1,8% αντιστοίχως, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται περισσότερο αισιόδοξη για το τρέχον έτος (6,0%), αλλά πιο συγκρατημένη για το 2023», σημειώνει το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο στη γνώμη του επί του σχεδίου του κρατικού προϋπολογισμού για το 2023. Κατά συνέπεια, το ΑΕΠ σε απόλυτα μεγέθη για το 2023 αναμένεται να διαμορφωθεί σύμφωνα με τον προϋπολογισμό στο ίδιο σχεδόν επίπεδο με εκείνο του προσχεδίου (ήτοι 194.850 εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές 2015 έναντι 194.506 εκατ. του προσχεδίου).

To Δημοσιονομικό Συμβούλιο, σημειώνει ακόμη πως η προς τα πάνω αναθεώρηση του επιπέδου των τιμών συμβαδίζει με τη διατήρηση του πληθωρισμού σε υψηλά επίπεδα (9,5% σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία του Οκτωβρίου ). Το σενάριο του προϋπολογισμού του 2023 προβλέπει μικρή περαιτέρω επιβράδυνση της ιδιωτικής κατανάλωσης και των επενδύσεων, οι οποίες διαμορφώνονται σε 1% και 15,5% αντιστοίχως, έναντι 1,3% και 16% του προσχεδίου.

Πιθανή ύφεση στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αποτελούν τους κυριότερους εμπορικούς εταίρους της Ελλάδας θα επηρεάσει αρνητικά τις ελληνικές εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών (τουρισμός), που προβλέπεται να διαμορφωθούν από το 9,7% το 2022 σε 1% το 2023.

Από την άλλη πλευρά, η αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης αναμένεται να συντηρήσει την επενδυτική δυναμική με τον ακαθάριστο σχηματισμό παγίου κεφαλαίου να αυξάνεται κατά 15,5% το 2023 έναντι 10% το 2022. Η πρόβλεψη αυτή έχει σημαντικό βαθμό αβεβαιότητας συναρτώμενο τόσο με τις προσδοκίες επιχειρήσεων και νοικοκυριών όσο και με το αυξανόμενο κόστος δανεισμού.

Δημοσιονομικές προβλέψεις

Ο Κρατικός Προϋπολογισμός του 2023 αφορά στο πρώτο έτος μετά το πέρας της περιόδου ενισχυμένης εποπτείας της χώρας. Οι προβλεπόμενες δημοσιονομικές παρεμβάσεις αντανακλούν την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιμακούμενης ενεργειακής και πληθωριστικής κρίσης, ενώ μειωμένες βαίνουν οι παρεμβάσεις αντιμετώπισης της πανδημίας.

Για το τρέχον έτος, το σχέδιο του προϋπολογισμού αναθεωρεί προς το καλύτερο τις προβλέψεις του Προγράμματος Σταθερότητας 2022-25 τόσο για το Ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης από -4,4% σε -4,1% όσο και για το πρωτογενές αποτέλεσμα, από -2,0% σε -1,6%, ευθυγραμμιζόμενο με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Για το 2023 αναθεωρεί τις προβλέψεις προς το χειρότερο, από -1,4% σε -2% και από +1,1% σε +0,7% αντίστοιχα, επίπεδα χαμηλότερα από τις προβλέψεις τις Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Δημόσιο Χρέος

Οι προβλέψεις του σχεδίου του προϋπολογισμού για το ύψος του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης, της Κεντρικής και της ΓΚ, δεν διαφοροποιούνται από αυτές του προσχεδίου, διατηρώντας την αυξητική τους πορεία κατά περίπου2  δισ. ευρώ κατ’ έτος για τα έτη 2022 και 2023.

Ως ποσοστό του ΑΕΠ, ωστόσο, το δημόσιο χρέος προβλέπεται να διαγράψει εντυπωσιακή μείωση, με το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης να μειώνεται κατά 25 εκατοστιαίες μονάδες το τρέχον έτος και 9,6 το επόμενο. Αυτό οφείλεται στην μεγάλη εκτιμώμενη μεγέθυνση του ονομαστικού ΑΕΠ για το 2022 κατά 16%, απόρροια κυρίως του πληθωρισμού αλλά και της υψηλής πραγματικής μεγέθυνσης.

Οφείλεται ακόμη στη σημαντική προς τα πάνω αναθεώρηση του πληθωρισμού για το 2023, οδηγώντας σε αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ κατά περίπου 4 δισ. ευρώ στο ΣΚΠ έναντι του ΠΣΚΠ και σε ποσοστό χρέους της ΓΚ οριακά χαμηλότερο από 160%. Προς την κατεύθυνση μείωσης τους δημόσιου χρέους συντάσσεται και η πρόβλεψη επίτευξης πρωτογενούς πλεονάσματος για το 2023, το μέγεθος του οποίου διατηρείται στα ίδια περίπου επίπεδα με το ΠΣΚΠ (1,6 δισ. ευρώ).

Σύμφωνα με τη γνωμοδότησή του, που επικαλείται στοιχεία του προσχεδίου του προϋπολογισμού για το 2023, το ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί κατά 2,1% από 5,3% φέτος με τον πληθωρισμό να υποχωρεί στο 3,1% από 9,1% και την ανεργία στο 12,6% από 12,9%, αντίστοιχα, σύμφωνα με το Reuters.

Το ανεξάρτητο όργανο, πρόσθεσε ότι η υποχώρηση της ανάπτυξης αποτυπώνει: «Επιφυλάξεις για την επερχόμενη περίοδο και κυρίως για την επίπτωση στην ελληνική οικονομία της κλιμάκωσης του πληθωρισμού και της συνέχισης των διεθνών γεωπολιτικών εντάσεων που τροφοδοτούν την ενεργειακή κρίση».

Αποτυπώνοντας τις βασικές μακροοικονομικές προβλέψεις του προσχεδίου, αποκαλύπτονται προβλέψεις για:

• Φρένο στην ιδιωτική κατανάλωση καθώς μετά από επέκταση 7,2% φέτος θα αυξηθεί κατά 1,3% το 2023.
• Σημαντική συρρίκνωση προβλέπεται για τη δημόσια κατανάλωση το επόμενο έτος με -1,5% από το 0,2% φέτος.
• Περαιτέρω σημαντική αύξηση των επενδύσεων με επιτάχυνση του ακαθάριστου σχηματισμού παγίου κεφαλαίου στο 16% από 10% φέτος.
• Εξαγωγές και εισαγωγές κόβουν δραστικά ταχύτητα. Οι εξαγωγές από το φετινό +9% προσγειώνονται στο +1,8% και οι εισαγωγές από +10,3% στο +3,1%
• Ο αποπληθωριστής ΑΕΠ επίσης κατεβάζει ταχύτητα από το εφιαλτικό 9,1% στο 3,1% το 2023.
• Μικρή αποκλιμάκωση προβλέπεται για την ανεργία από 12,9% στο 12,6%.