Το πρόβλημα έχει ήδη περάσει στην αγορά ομολόγων. Η απόδοση του γαλλικού 10ετούς ξεπέρασε πρόσφατα το 5%, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 24 ετών. Όσο αυξάνεται το κόστος δανεισμού, τόσο δυσκολότερη γίνεται η δημοσιονομική εξίσωση για το Παρίσι.

Οι μαθητές ζητούν περισσότερες δαπάνες

Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν με αιτήματα που αφορούν την καθημερινότητα στα γαλλικά σχολεία: ελλείψεις εκπαιδευτικών, προβλήματα στις υποδομές, μεγάλο σχολικό ωράριο και ανάγκη επισκευής παλαιών κτιρίων. Σταδιακά όμως εξελίχθηκαν σε ένα πανεθνικό κίνημα στο οποίο συμμετέχουν μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί.

Η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να εξετάσει τα αιτήματα, μεταξύ άλλων την ταχύτερη αντικατάσταση εκπαιδευτικών που απουσιάζουν και τις επισκευές σχολικών εγκαταστάσεων. Όλα αυτά όμως απαιτούν πρόσθετη χρηματοδότηση, ακριβώς τη στιγμή που το Παρίσι βρίσκεται υπό πίεση να περιορίσει τις δημόσιες δαπάνες.

Το δημοσιονομικό αδιέξοδο

Εδώ βρίσκεται η καρδιά του οικονομικού προβλήματος. Η Γαλλία καλείται ταυτόχρονα να ανταποκριθεί σε αυξανόμενες κοινωνικές απαιτήσεις και να περιορίσει ένα δημοσιονομικό έλλειμμα που παραμένει πολύ υψηλότερο από το ευρωπαϊκό όριο του 3%.

Οι επενδυτές αμφιβάλλουν κατά πόσο η γαλλική κυβέρνηση διαθέτει το πολιτικό περιθώριο για να εφαρμόσει τις απαιτούμενες περικοπές ή αυξήσεις εσόδων. Κάθε νέα κοινωνική κινητοποίηση κάνει αυτή την εξίσωση δυσκολότερη, καθώς τα μέτρα λιτότητας μπορούν να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τις αντιδράσεις.

Το 10ετές πάνω από το 5%

Η ανησυχία έχει αποτυπωθεί με τον πιο καθαρό τρόπο στα γαλλικά κρατικά ομόλογα. Η απόδοση του δεκαετούς τίτλου πέρασε προσωρινά πάνω από το 5%, επίπεδο που είχε να καταγραφεί περίπου 24 χρόνια.

Η άνοδος των αποδόσεων έχει πραγματικές οικονομικές συνέπειες. Όσο ακριβότερα δανείζεται το γαλλικό Δημόσιο, τόσο μεγαλύτερο μέρος των μελλοντικών προϋπολογισμών πρέπει να κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση του χρέους. Αυτό αφήνει λιγότερα διαθέσιμα χρήματα για Παιδεία, Υγεία, κοινωνικές παροχές, επενδύσεις και άλλες δημόσιες δαπάνες.

Δημιουργείται έτσι ένας δύσκολος κύκλος: οι πολίτες ζητούν περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες, αλλά η επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών περιορίζει τη δυνατότητα του κράτους να τις χρηματοδοτήσει.

Έκδοση-ρεκόρ 340 δισ. ευρώ

Η πίεση μπορεί να γίνει ακόμη μεγαλύτερη το 2027. Η Γαλλία σχεδιάζει να αντλήσει περίπου 340 δισ. ευρώ μέσω εκδόσεων ομολόγων, ποσό-ρεκόρ, προκειμένου να χρηματοδοτήσει τις ανάγκες του Δημοσίου και να αναχρηματοδοτήσει παλαιότερο χρέος, μεταξύ άλλων τίτλους που συνδέονται με τις μεγάλες ανάγκες χρηματοδότησης της περιόδου της πανδημίας.

Αυτό σημαίνει ότι η εμπιστοσύνη των επενδυτών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Ακόμη και σχετικά μικρές αυξήσεις στο μέσο κόστος δανεισμού μπορούν, όταν εφαρμόζονται σε τόσο μεγάλες εκδόσεις χρέους, να μετατραπούν σε σημαντική πρόσθετη επιβάρυνση για τον κρατικό προϋπολογισμό.

Οι αγορές γίνονται πιο αυστηρές

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το απόλυτο ύψος του γαλλικού χρέους. Οι επενδυτές εξετάζουν πλέον περισσότερο την ικανότητα κάθε κυβέρνησης να ελέγξει τα ελλείμματά της και να εφαρμόσει τις δεσμεύσεις της.

Αυτό έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του risk premium που απαιτούν οι αγορές για να κρατούν γαλλικό χρέος έναντι των ασφαλέστερων γερμανικών ομολόγων. Η Γαλλία, η οποία για δεκαετίες αντιμετωπιζόταν ως ένας από τους πυλώνες της ευρωπαϊκής αγοράς κρατικών τίτλων, βρίσκεται πλέον πολύ πιο έντονα στο μικροσκόπιο των διεθνών επενδυτών.

Γιατί αφορά ολόκληρη την Ευρωζώνη

Η Γαλλία δεν είναι μια μικρή οικονομία που μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μεμονωμένη περίπτωση. Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης και ένας από τους μεγαλύτερους εκδότες κρατικού χρέους στην Ευρώπη.

Μια παρατεταμένη απώλεια εμπιστοσύνης στα γαλλικά ομόλογα θα μπορούσε επομένως να προκαλέσει ανατιμολόγηση κινδύνου και σε άλλες χώρες. Οι επενδυτές έχουν ήδη αρχίσει να διαφοροποιούν πιο έντονα τις ευρωπαϊκές αγορές, μεταφέροντας κεφάλαια προς χώρες που θεωρούν ότι διαθέτουν ισχυρότερα δημοσιονομικά θεμελιώδη μεγέθη.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η κατάσταση έχει φτάσει στα επίπεδα της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους της προηγούμενης δεκαετίας. Η ταχύτητα όμως με την οποία αυξήθηκε το κόστος δανεισμού της Γαλλίας έχει ενεργοποιήσει τα αντανακλαστικά των αγορών.

Το δίλημμα του Παρισιού

Η γαλλική κυβέρνηση βρίσκεται έτσι μπροστά σε μια εξαιρετικά δύσκολη επιλογή. Εάν αυξήσει τις δαπάνες για να ικανοποιήσει κοινωνικά αιτήματα, κινδυνεύει να επιδεινώσει το έλλειμμα και να προκαλέσει μεγαλύτερη πίεση στα ομόλογα. Εάν επιλέξει μεγάλες περικοπές, μπορεί να αντιμετωπίσει ακόμη εντονότερες κοινωνικές αντιδράσεις.

Οι μαθητικές κινητοποιήσεις είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του αδιεξόδου. Η βελτίωση των σχολικών υποδομών και η πρόσληψη περισσότερων εκπαιδευτικών απαιτούν χρήματα, όμως τα ίδια χρήματα πρέπει να βρεθούν σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση προσπαθεί να μειώσει το δημοσιονομικό της άνοιγμα.

Το μεγάλο τεστ για τη Γαλλία

Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν εάν το Παρίσι μπορεί να συνδυάσει κοινωνικές παραχωρήσεις με ένα αξιόπιστο σχέδιο δημοσιονομικής προσαρμογής. Για τις αγορές, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο το σημερινό επίπεδο του χρέους, αλλά εάν υπάρχει πολιτική δυνατότητα να περιοριστούν τα ελλείμματα σε βάθος χρόνου.

Γι' αυτό οι εικόνες από τις διαδηλώσεις στους δρόμους του Παρισιού έχουν πλέον και οικονομική διάσταση. Πίσω από τα αιτήματα των μαθητών βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση για το πώς θα κατανεμηθούν οι περιορισμένοι δημοσιονομικοί πόροι μιας χώρας που καλείται να χρηματοδοτήσει υψηλές κοινωνικές δαπάνες και ταυτόχρονα να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των αγορών.

Σε ομιλία της ενόψει των Ετήσιων Συνόδων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, που θα πραγματοποιηθούν την επόμενη εβδομάδα στην Μπανγκόκ, η Γκεοργκίεβα δήλωσε ότι η παγκόσμια οικονομία δέχεται πιέσεις από δύο αντίθετες κατευθύνσεις: από τη μία, ένα αρνητικό σοκ στην προσφορά ενέργειας λόγω των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και, από την άλλη, ένα θετικό σοκ στη ζήτηση που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο όμως τροφοδοτεί επίσης τον πληθωρισμό.

«Η συνδυασμένη επίδραση αυτών των δύο δυνάμεων είναι εξαιρετικά άνιση σε ολόκληρο τον κόσμο», δήλωσε η Γκεοργκίεβα, επισημαίνοντας ότι η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης αφήνει πολλές χώρες στο περιθώριο.

Οι νέες προβλέψεις του ΔΝΤ για την ανάπτυξη, οι οποίες θα δημοσιοποιηθούν κατά τη διάρκεια των συναντήσεων στην Μπανγκόκ, αναμένεται να δείξουν ότι οι μεγαλύτερες υποβαθμίσεις θα αφορούν οικονομίες που έχουν πληγεί από πολέμους. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Ουκρανία, η οποία έχει υποστεί σημαντικές ζημιές στις πολιτικές και οικονομικές υποδομές της, καθώς και χώρες του Κόλπου που έχουν πληγεί από ιρανικά πλήγματα και από τη δραστική μείωση των εξαγωγών ενέργειας.

Η Γκεοργκίεβα δεν διευκρίνισε εάν το νέο World Economic Outlook του ΔΝΤ θα μεταβάλει την προηγούμενη πρόβλεψη για παγκόσμια ανάπτυξη μόλις 3,0% το 2026, η οποία είχε δημοσιευθεί τον Ιούλιο.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη, που προέβλεπε επιτάχυνση της ανάπτυξης στο 3,4% το 2027, βασιζόταν στην υπόθεση ότι τα Στενά του Ορμούζ θα άρχιζαν να επαναλειτουργούν από τα μέσα Ιουλίου και ότι οι συνθήκες θα επέστρεφαν στα προπολεμικά επίπεδα έως τον Μάρτιο του 2027. Παράλληλα, προέβλεπε μέση τιμή πετρελαίου στα 89 δολάρια το βαρέλι το 2026 και στα 78 δολάρια το 2027.

Ωστόσο, σύμφωνα με την Γκεοργκίεβα, οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ τα προβλήματα στη δυναμικότητα διύλισης προσθέτουν ακόμη και 100 δολάρια ανά βαρέλι στα περιθώρια διύλισης («crack spreads») για βασικά προϊόντα, μεταξύ των οποίων το ντίζελ.

Η χειμερινή περίοδος θέρμανσης αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τη ζήτηση, την ώρα που οι προμήθειες φυσικού αερίου παραμένουν περιορισμένες λόγω των απειλών για τις μεταφορές LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ.

«Ακόμη και εάν ο πόλεμος στον Κόλπο τελείωνε σύντομα, το πρόβλημα των υψηλών τιμών της ενέργειας πιθανότατα θα παρέμενε για κάποιο χρονικό διάστημα», ανέφερε η Γκεοργκίεβα, προσθέτοντας ότι τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent προεξοφλούν υψηλές τιμές πετρελαίου έως και το 2027.

Οι υψηλότερες ενεργειακές τιμές ωθούν προς τα πάνω τον πληθωρισμό, τα επιτόκια νομισματικής πολιτικής και τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων. Όπως επισήμανε, οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ, της Γερμανίας και της Ιαπωνίας βρίσκονται πλέον στα υψηλότερα επίπεδα από το 2007, το 2009 και το 1996, αντίστοιχα, και συνεχίζουν να αυξάνονται.

Το βάρος του χρέους αυξάνεται

Ένας ακόμη σημαντικός κίνδυνος που θα απασχολήσει τις 191 χώρες-μέλη του ΔΝΤ την επόμενη εβδομάδα είναι η αυξανόμενη επιβάρυνση από το δημόσιο χρέος, η οποία περιορίζει την ανάπτυξη και ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το παγκόσμιο δημόσιο χρέος βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και προβλέπεται να ξεπεράσει το 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ πριν από το 2030.

Η Γκεοργκίεβα ξεχώρισε τις προηγμένες οικονομίες, με πρώτες τις Ηνωμένες Πολιτείες, ως τους μεγαλύτερους «παραβάτες» όσον αφορά το βάρος του χρέους, καθώς εμφανίζουν υψηλότερους δείκτες χρέους προς ΑΕΠ από τις αναδυόμενες οικονομίες και τις χώρες χαμηλού εισοδήματος.

Όπως υπογράμμισε, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά σε υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης για να επιλύσουν τα δημοσιονομικά προβλήματα.

«Και όμως, δεν βλέπουμε αποφασιστική δράση στις προηγμένες οικονομίες με υψηλό χρέος, όπου αυτό που απαιτείται τώρα είναι αξιόπιστα μεσοπρόθεσμα σχέδια δημοσιονομικής εξυγίανσης, υποστηριζόμενα σε ορισμένες περιπτώσεις από άμεσα δημοσιονομικά μέτρα, ώστε να μειωθεί και μέρος της πίεσης που ασκείται στη νομισματική πολιτική», τόνισε.

Έπειτα από πεντέμισι χρόνια πληθωρισμού πάνω από τους στόχους, η Γκεοργκίεβα σημείωσε ότι οι πληθωριστικές πιέσεις εξακολουθούν να υφίστανται και προέρχονται από την ανάπτυξη των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης, τα σοκ στις τιμές ενέργειας και τροφίμων, τους δασμούς, τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες και το υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.

«Ίσως τώρα να είναι η κατάλληλη στιγμή για μια συνετά επιθετική κατεύθυνση στη νομισματική πολιτική πολλών χωρών», ανέφερε η επικεφαλής του ΔΝΤ, προσθέτοντας ότι οι αυξήσεις επιτοκίων από τη Federal Reserve, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Τράπεζα της Ιαπωνίας ήταν «απολύτως κατάλληλες».

Σε συζήτηση που ακολούθησε την ομιλία της, η Γκεοργκίεβα πρόσθεσε ότι το «σημαντικότερο καθήκον» της νομισματικής πολιτικής στο σημερινό περιβάλλον είναι η προσήλωση στη σταθερότητα των τιμών, αλλά και η σαφής επικοινωνία από τις κεντρικές τράπεζες της αποφασιστικότητάς τους να την προστατεύσουν.

Τόνισε επίσης ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο όταν οι κεντρικές τράπεζες είναι ανεξάρτητες και αντιστέκονται στις πιέσεις από τη δημοσιονομική πλευρά για χαλάρωση της πολιτικής μέσω αγορών κρατικού χρέους.

«Θα τους αποκαλούσα “νομισματικούς καουμπόηδες”, που τρέχουν να διασώσουν τις δημοσιονομικές αρχές, και το μήνυμά μου είναι: παρακαλώ, μην το κάνετε», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Οι κίνδυνοι από την τεχνητή νοημοσύνη

Η Γκεοργκίεβα αναφέρθηκε επίσης στους κινδύνους που απορρέουν από την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς οι επενδύσεις στον συγκεκριμένο τομέα ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι πιθανό να ξεπεράσουν εκείνες που είχαν πραγματοποιηθεί ιστορικά για τους σιδηροδρόμους, τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας ή τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές.

Η αυξανόμενη οικονομική και χρηματοοικονομική συγκέντρωση ασκεί πίεση στις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να επιτύχουν σημαντικά κέρδη παραγωγικότητας και κερδοφορίας, ώστε να δικαιολογήσουν τις ιδιαίτερα υψηλές αποτιμήσεις τους.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ προειδοποίησε ότι μια απογοήτευση των αγορών θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα «σοκ με εκτεταμένες συνέπειες».

Από την άλλη πλευρά, έρευνα του ΔΝΤ δείχνει ότι, εφόσον αξιοποιηθεί σωστά, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να προσθέτει περίπου 0,5 ποσοστιαία μονάδα στην παγκόσμια ανάπτυξη κάθε χρόνο.

Καθοριστικής σημασίας, σύμφωνα με την Γκεοργκίεβα, είναι η κατάλληλη προετοιμασία για την εποχή της AI, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ρυθμιστικών δικλίδων ασφαλείας για τη διαχείριση των σημαντικών κινδύνων που συνεπάγεται.

Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι μεγάλης κλίμακας επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, οι σοβαροί κίνδυνοι στον κυβερνοχώρο και στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, καθώς και το ενδεχόμενο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης να ξεφύγουν από τον ανθρώπινο έλεγχο.

Πέρα από την ενίσχυση της δημοσιονομικής ανθεκτικότητας, ακόμη και εάν αυτή συνεπάγεται δύσκολο πολιτικό κόστος, η Γκεοργκίεβα κάλεσε τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν την ανάπτυξη.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, η διευκόλυνση της ίδρυσης αλλά και της εξόδου επιχειρήσεων από την αγορά, η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και η απλοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου.

Στο Προσχέδιο του Κρατικού Προυπολογισμού 2027 που κατέθεσε σήμερα στη Βουλή ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας Κυριάκος Πιερρακάκης προβλέπεται ότι, δεδομένων των υψηλών ταμειακών διαθεσίμων του Ελληνικού Δημοσίου καθώς και των σχετικά περιορισμένων χρηματοδοτικών αναγκών του για το έτος 2027, συνεπεία και των πρόωρων αποπληρωμών, η δανειακή στρατηγική για το επόμενο έτος αναμένεται να είναι και πάλι περιορισμένη, στα ίδια περίπου επίπεδα με το 2026.

Υπενθυμίζεται ότι από την αρχή του χρόνου το Ελληνικό Δημόσιο έχει αντλήσει από τις αγορές μέσω ομολογιακών εκδόσεων περίπου 7,5 δις.ευρώ.

Το καλοκαίρι 2026 πραγματοποιήθηκε η πέμπτη πρόωρη αποπληρωμή των ευρωπαϊκών δανείων του GLF, τα οποία έχουν κυμαινόμενο επιτόκιο, με την αναλογική αποπληρωμή δανείων που λήγουν το 1ο και το 2ο τρίμηνο του 2029, το 1ο και το 2ο τρίμηνο του 2035 και την πλήρη αποπληρωμή δανείων που λήγουν τα έτη 2033 και 2034, συνολικού ύψους 6,943 δις . ευρώ. Επιπλέον, στις αρχές Οκτωβρίου 2026 ολοκληρώθηκε η πρόωρη αποπληρωμή δανείων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ) - European Financial Stability Facility (EFSF) ύψους 2,500 δις ευρώ, ενώ πριν το τέλος του έτους αναμένεται να ολοκληρωθεί η προαγορά ομολογιακού δανείου του Ελληνικού Δημοσίου ύψους 2,200 δισ ευρώ, λήξης Δεκεμβρίου 2027.

Όπως αναφέρεται στο Προσχέδιο για την εξόφληση των δανείων του Μηχανισμού Greek Loan Facility (GLF) που πραγματοποιήθηκε τα τρία τελευταία χρόνια (2024,2025,2026) , έγινε πλήρης χρήση του ποσού των 1,69 δισ. ευρώ, που αποτελούσε το επονομαζόμενο «αποθεματικό προσόδων από τις αγορές κεφαλαίου» (cash buffer).

Οι εξελίξεις αυτές συνέβαλαν στην μείωση του Χρέους της της Κεντρικής Διοίκησης, το οποίο εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί σε 411,579 δις ευρώ ή σε 157,1% ως ποσοστό του ΑΕΠ στο τέλος του 2026 έναντι 406.181 δις ευρώ ή 163,5% ως ποσοστό του ΑΕΠ το 2025, παρουσιάζοντας μείωση κατά 6,4 ποσοστιαίες μονάδες έναντι του 2025. Το 2027 το ύψος του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης προβλέπεται ότι θα διαμορφωθεί σε 406.252 δις. ευρώ ή σε 147,9% ως ποσοστό του ΑΕΠ, παρουσιάζοντας μείωση κατά 9,2 ποσοστιαίες μονάδες έναντι του 2026.

Οσον αφορά στην στόχευση της δανειακής στρατηγικής, αυτή συνίσταται στη διασφάλιση της συνεχούς εκδοτικής παρουσίας του Ελληνικού Δημοσίου στις διεθνείς αγορές κεφαλαίων, στην περαιτέρω παροχή εκδόσεων υψηλής ρευστότητας με κατά το δυνατόν διατήρηση της ήδη εκτεταμένης φυσικής ωρίμανσής τους, στη μείωση των περιθωρίων δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου καθώς και στην επιπρόσθετη διασφάλιση της συνέπειας του Ελληνικού Δημοσίου ως κρατικού εκδότη με χαρακτηριστικά χώρας της Ευρωζώνης.

Ταυτόχρονα, στο πλαίσιο των ευκαιριών που παρέχονται στο βραχυχρόνιο τμήμα της ευρωπαϊκής καμπύλης, θα αξιοποιηθούν στον μέγιστο δυνατό βαθμό οι υφιστάμενες θέσεις και τα χαρακτηριστικά του ελληνικού χαρτοφυλακίου δημοσίου χρέους. Τέλος, θα συνεχιστεί η πολιτική των πρόωρων αποπληρωμών χρέους και συγκεκριμένα των δανείων που προέρχονται από τον επίσημο τομέα, δηλαδή των διμερών δανείων με τις χώρες της Ευρωζώνης, με χρήση και μέρους των ταμειακών διαθεσίμων. Κύριος στόχος είναι η αποπληρωμή των εν λόγω διμερών δανείων τουλάχιστον μία δεκαετία νωρίτερα από την τελική ημερομηνία λήξης τους, ήτοι το αργότερο έως το 2031, ούτως ώστε το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης να μειωθεί τόσο ως απόλυτο μέγεθος όσο και ως ποσοστό του ΑΕΠ.

Κατά το επόμενο έτος θα διατηρηθούν οι βασικοί μεσοπρόθεσμοι στόχοι διαχείρισης του χαρτοφυλακίου δημοσίου χρέους, όπως είναι η πλήρης αντιστάθμιση του συναλλαγματικού κινδύνου για τα δάνεια εκτός ευρώ και η διατήρηση της υφιστάμενης αναλογίας χρέους σταθερού επιτοκίου στο σύνολο του χαρτοφυλακίου.

Το Προσχέδιο προβλέπει ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 2% το 2026 και θα επιταχύνει στο 2,3% το 2027. Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο εμφανίζεται ελαφρώς πιο συντηρητικό, τοποθετώντας την ανάπτυξη στο 1,9% φέτος και κοντά στο 2% το επόμενο έτος, χωρίς πάντως να θεωρεί ότι οι κυβερνητικές προβλέψεις βρίσκονται εκτός αποδεκτού εύρους.

Το μεγάλο στοίχημα για την επίτευξη του στόχου του 2027 βρίσκεται στις επενδύσεις, οι οποίες προβλέπεται να αυξηθούν κατά 7,9%. Πρόκειται για ιδιαίτερα ισχυρή επίδοση, υψηλότερη από τις εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών, η οποία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η οικονομία περνά στη μετά Ταμείο Ανάκαμψης εποχή.

Το ΕΔΣ επισημαίνει ότι η επίτευξη αυτής της πρόβλεψης προϋποθέτει ομαλή μετάβαση από το Ταμείο Ανάκαμψης στα νέα εθνικά και ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Ενδεχόμενες καθυστερήσεις στην ενεργοποίηση των νέων πηγών χρηματοδότησης θα μπορούσαν να επηρεάσουν την επενδυτική δυναμική και, κατ' επέκταση, τον ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας.

Πληθωρισμός στο 2,4%, αλλά η ενέργεια απειλεί τις προβλέψεις

Στο μέτωπο των τιμών, το Προσχέδιο προβλέπει πληθωρισμό 3,6% το 2026, με σημαντική αποκλιμάκωση στο 2,4% το 2027.

Η επιστροφή κοντά στην περιοχή του 2% αποτελεί βασική παραδοχή του οικονομικού σχεδιασμού, όμως το ενεργειακό μέτωπο δημιουργεί αυξημένη αβεβαιότητα. Η νέα άνοδος των τιμών της ενέργειας μπορεί να διατηρήσει τις πληθωριστικές πιέσεις για μεγαλύτερο διάστημα και να επηρεάσει τόσο την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών όσο και το κόστος παραγωγής των επιχειρήσεων.

Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στο συγκεκριμένο ζήτημα, επισημαίνοντας ότι μια περισσότερο συντονισμένη ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης θα ήταν αποτελεσματικότερη από αποσπασματικά εθνικά μέτρα, τα οποία επιβαρύνουν τους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Πρωτογενές πλεόνασμα 3,3% το 2027

Ισχυρή παραμένει η εικόνα στο δημοσιονομικό μέτωπο. Το πρωτογενές πλεόνασμα εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 3,6% του ΑΕΠ το 2026 και στο 3,3% το 2027, ενώ το συνολικό ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης προβλέπεται να παραμείνει πλεονασματικό και τις δύο χρονιές.

Η μέχρι τώρα εκτέλεση του προϋπολογισμού ενισχύει την εκτίμηση ότι οι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν. Στο επτάμηνο καταγράφηκε πρωτογενές πλεόνασμα 8,9 δισ. ευρώ, επίδοση που σύμφωνα με το ΕΔΣ δημιουργεί θετική αφετηρία για το σύνολο του έτους.

Το ισχυρό πρωτογενές αποτέλεσμα είναι ταυτόχρονα κρίσιμο για τη συνέχιση της αποκλιμάκωσης του δημόσιου χρέους, ιδιαίτερα σε ένα διεθνές περιβάλλον υψηλότερου κόστους χρήματος.

Από το 146,1% στο 128,8% του ΑΕΠ το χρέος

Η μεγαλύτερη μεταβολή στα βασικά δημοσιονομικά μεγέθη αφορά την πορεία του δημόσιου χρέους. Από 146,1% του ΑΕΠ το 2025, προβλέπεται να μειωθεί στο 136,8% το 2026 και περαιτέρω στο 128,8% το 2027.

Πρόκειται για αποκλιμάκωση άνω των 17 ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε δύο χρόνια, η οποία βελτιώνει σημαντικά τους βασικούς δείκτες βιωσιμότητας.

Ωστόσο, το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο υπενθυμίζει ότι, παρά την ταχεία πτώση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει το υψηλότερο δημόσιο χρέος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τον λόγο αυτό θεωρεί αναγκαία τη διατήρηση της δημοσιονομικής επαγρύπνησης, ιδιαίτερα σε συνθήκες υψηλότερων επιτοκίων.

Οι δαπάνες, τα ευρωπαϊκά όρια και η ρήτρα διαφυγής

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εικόνα των καθαρών πρωτογενών δαπανών υπό το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.

Η αύξησή τους εκτιμάται στο 8% το 2026, έναντι συνιστώμενου ορίου 3,6%, και στο 3,6% το 2027, έναντι ορίου 3,1%. Σωρευτικά για την περίοδο 2024-2027, η αύξηση των δαπανών φθάνει στο 14,9%, έναντι ορίου 13,7%.

Η φαινομενικά σημαντική απόκλιση περιορίζεται, ωστόσο, όταν συνυπολογιστεί η ευελιξία που παρέχεται για τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες και τις παρεμβάσεις ενεργειακής ασφάλειας.

Η πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία καλύπτει αμυντικές δαπάνες που αντιστοιχούν περίπου στο 0,4% του ΑΕΠ το 2026 και στο 0,3% το 2027, καθώς και ενεργειακά μέτρα ύψους 0,2% του ΑΕΠ το 2027. Μετά την εφαρμογή της σχετικής ρήτρας, η απόκλιση από την προβλεπόμενη πορεία των δαπανών περιορίζεται σχεδόν στο μηδέν.

Παράλληλα, σύμφωνα με το ΕΔΣ, ο εθνικός δημοσιονομικός κανόνας τηρείται πλήρως.

Οι τρεις μεγάλες αβεβαιότητες

Παρά τη θετική δημοσιονομική εικόνα, το Προσχέδιο του 2027 καταρτίζεται μέσα σε ένα σαφώς δυσκολότερο διεθνές περιβάλλον. Ενέργεια, επιτόκια και γεωπολιτικές εντάσεις αποτελούν τους βασικούς παράγοντες που μπορούν να ανατρέψουν μέρος των προβλέψεων.

Οι υψηλότερες αποδόσεις στις αγορές ομολόγων αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης, ενώ μια παρατεταμένη ενεργειακή αναταραχή θα μπορούσε να πιέσει ταυτόχρονα ανάπτυξη, πληθωρισμό, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Στο γεωπολιτικό πεδίο, οι εξελίξεις από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή διατηρούν υψηλό τον βαθμό αβεβαιότητας και μπορούν να προκαλέσουν νέες αναταράξεις στις αγορές ενέργειας και κεφαλαίου.

Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο θέτει ακόμη έναν παράγοντα στο μικροσκόπιο: την πορεία των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Ενδεχόμενη επιβράδυνσή τους, ιδιαίτερα όσο η χώρα πλησιάζει σε προεκλογική περίοδο, θα μπορούσε να περιορίσει τα οφέλη στην παραγωγικότητα και να επηρεάσει την αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής.

Το Προσχέδιο του 2027 στηρίζεται επομένως σε μια ισχυρή δημοσιονομική αφετηρία, με υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα και ταχεία αποκλιμάκωση του χρέους. Το δύσκολο μέρος της εξίσωσης βρίσκεται στην πραγματική οικονομία: για να επιβεβαιωθεί η ανάπτυξη 2,3%, θα πρέπει η επενδυτική μηχανή να παραμείνει ισχυρή μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης, ο πληθωρισμός να επιστρέψει προς το 2,4% και το νέο ενεργειακό και γεωπολιτικό περιβάλλον να μην οδηγήσει σε ένα ακόμη εξωτερικό σοκ για την ελληνική οικονομία.

Η κίνηση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και ως προς την προέλευση των χρημάτων. Τα κεφάλαια προέρχονται από έσοδα της επαναϊδιωτικοποίησης τραπεζών που είχαν προηγουμένως λάβει στήριξη μέσω του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ). Έτσι, μέρος των ποσών που επέστρεψαν στο Δημόσιο από τη σταδιακή αποεπένδυση του κράτους από τον τραπεζικό τομέα χρησιμοποιείται τώρα για την απομείωση χρέους που συνδέεται με την περίοδο της κρίσης.

Γιατί κατευθύνθηκαν 2,5 δισ. ευρώ στον EFSF

Ο EFSF και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας διατηρούν συμβατικά δικαιώματα επί εσόδων που προέρχονται από ανακεφαλαιοποιήσεις τραπεζών οι οποίες είχαν χρηματοδοτηθεί από τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς. Στην προκειμένη περίπτωση ο EFSF άσκησε τα σχετικά δικαιώματα για ποσό 2,5 δισ. ευρώ και τα κεφάλαια χρησιμοποιήθηκαν για την αποπληρωμή ελληνικών δανειακών υποχρεώσεων.

Η επιλογή της συγκεκριμένης κατηγορίας χρέους συνδέεται και με το κόστος χρηματοδότησης, καθώς τα δάνεια του EFSF έχουν υψηλότερο κόστος από εκείνο των δανείων του ESM. Επομένως, η μείωση του συγκεκριμένου χρέους δεν επηρεάζει μόνο το συνολικό ύψος των υποχρεώσεων αλλά και τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου του ελληνικού Δημοσίου.

Από την ανακεφαλαιοποίηση στην αποπληρωμή χρέους

Η συναλλαγή έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό για τον ελληνικό τραπεζικό τομέα. Κατά την περίοδο της κρίσης χρησιμοποιήθηκαν σημαντικοί δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι για την ανακεφαλαιοποίηση των συστημικών τραπεζών. Τα τελευταία χρόνια το ΤΧΣ περιόρισε σταδιακά τις συμμετοχές του, καθώς οι τράπεζες επέστρεψαν σε ιδιωτικό έλεγχο.

Τα έσοδα που δημιουργήθηκαν από αυτή τη διαδικασία αποτελούν πλέον πηγή για την αποπληρωμή μέρους των υποχρεώσεων που είχαν δημιουργηθεί για τη στήριξη του τραπεζικού συστήματος. Με απλά λόγια, ένα μέρος των κεφαλαίων που είχε χρησιμοποιηθεί για τις τράπεζες επιστρέφει τώρα στους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς μέσω της μείωσης του ελληνικού δημόσιου χρέους.

Τι δήλωσε ο επικεφαλής του EFSF

Ο διευθύνων σύμβουλος του ESM και επικεφαλής του EFSF, Πιερ Γκραμένια, συνέδεσε τη συναλλαγή με την πορεία της ελληνικής οικονομίας και του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, τα έσοδα από την επαναϊδιωτικοποίηση των τραπεζών αποτελούν ένδειξη της αλλαγής που έχει συντελεστεί στον τραπεζικό κλάδο σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης.

Ο ίδιος σημείωσε ότι η χρήση μέρους αυτών των εσόδων για την αποπληρωμή του EFSF μειώνει το δημόσιο χρέος και χαρακτήρισε την εξέλιξη μήνυμα εμπιστοσύνης προς τις αγορές. Ταυτόχρονα, ESM και EFSF εξακολουθούν να διατηρούν δικαιώματα επί του υπολοίπου των σχετικών εσόδων από τις τραπεζικές συμμετοχές.

Τα δάνεια του δεύτερου προγράμματος

Το πρόγραμμα του EFSF αποτέλεσε βασικό τμήμα του δεύτερου πακέτου χρηματοδοτικής βοήθειας προς την Ελλάδα. Από το 2012 έως το 2015 ο EFSF εκταμίευσε συνολικά 141,8 δισ. ευρώ προς τη χώρα, ενώ μέρος των συγκεκριμένων κεφαλαίων χρησιμοποιήθηκε για τη στήριξη και ανακεφαλαιοποίηση του τραπεζικού συστήματος.

Μετά τις αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στη δομή και στις λήξεις των δανείων, οι αποπληρωμές των υποχρεώσεων προς τον EFSF εκτείνονται σε πολύ μεγάλο χρονικό ορίζοντα. Το σημερινό πρόγραμμα αποπληρωμών φτάνει έως το 2070, γεγονός που καταδεικνύει τη μακροχρόνια φύση των συγκεκριμένων υποχρεώσεων.

Η στρατηγική των πρόωρων αποπληρωμών

Η συναλλαγή των 2,5 δισ. ευρώ έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η διαχείριση του δημόσιου χρέους περιλαμβάνει σειρά κινήσεων για την πρόωρη εξόφληση παλαιότερων υποχρεώσεων. Τον Ιούνιο είχε προηγηθεί διαδικασία για την πρόωρη αποπληρωμή δανείων του Greek Loan Facility ύψους 6,94 δισ. ευρώ, τα οποία κανονικά έληγαν τα επόμενα χρόνια.

Η Ελλάδα έχει επίσης ολοκληρώσει από το 2022 την αποπληρωμή των δανείων της προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δύο χρόνια νωρίτερα από το αρχικό χρονοδιάγραμμα. Η λογική των συγκεκριμένων κινήσεων είναι διαφορετική ανά συναλλαγή, αλλά κοινό στοιχείο αποτελεί η αναδιάρθρωση της σύνθεσης του χρέους και, όπου αυτό είναι οικονομικά συμφέρον, ο περιορισμός του κόστους εξυπηρέτησης.

Τι σημαίνει για το δημόσιο χρέος

Η καταβολή των 2,5 δισ. ευρώ μειώνει άμεσα τις υποχρεώσεις της χώρας προς τον EFSF. Η επίδραση όμως της συναλλαγής πρέπει να εξετάζεται στο πλαίσιο του συνολικού ελληνικού χρέους και όχι απομονωμένα. Κρίσιμοι παράγοντες παραμένουν ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας, τα πρωτογενή αποτελέσματα, τα επιτόκια και οι μελλοντικές χρηματοδοτικές ανάγκες του Δημοσίου.

Για τις αγορές, ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η δυνατότητα του Δημοσίου να διαχειρίζεται τις υποχρεώσεις του χωρίς να δημιουργούνται πιέσεις στη ρευστότητα. Η αξιοποίηση εσόδων από την αποεπένδυση του κράτους από τις τράπεζες για την αποπληρωμή παλαιότερου χρέους αποτελεί μία από τις κινήσεις που επηρεάζουν αυτή τη συνολική εικόνα.

Η επόμενη ημέρα

Μετά την καταβολή των 2,5 δισ. ευρώ, το ενδιαφέρον στρέφεται στις επόμενες κινήσεις διαχείρισης του δημόσιου χρέους και στις πρόωρες αποπληρωμές που έχουν ήδη τεθεί στον σχεδιασμό για το 2026. Η επιλογή του χρόνου και της κατηγορίας των υποχρεώσεων που αποπληρώνονται έχει σημασία, καθώς στόχος κάθε τέτοιας συναλλαγής είναι να βελτιώνεται η δομή του χρέους χωρίς να περιορίζεται υπερβολικά το διαθέσιμο απόθεμα ρευστότητας.

Η συναλλαγή της 1ης Οκτωβρίου έχει πάντως μια σαφή διαφορά από προηγούμενα δημοσιεύματα που αφορούσαν σχεδιασμούς και προθέσεις: τα 2,5 δισ. ευρώ έχουν πλέον καταβληθεί στον EFSF και η αποπληρωμή έχει ολοκληρωθεί.

Πίσω από την πολιτική αντιπαράθεση βρίσκεται ένα πραγματικό οικονομικό πρόβλημα: το γαλλικό υπουργείο Οικονομικών προβλέπει ότι το δημόσιο χρέος θα φτάσει στο 119,3% του ΑΕΠ το 2026 και στο 121,7% το 2027, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται στο 5,4% του ΑΕΠ φέτος.

Τι ακριβώς προτείνει ο Μελανσόν

Η πρόταση δεν αφορά τη διαγραφή ολόκληρου του γαλλικού δημόσιου χρέους.Ο Μελανσόν έχει μιλήσει για το τμήμα των γαλλικών κρατικών τίτλων που βρίσκεται στην κατοχή της Τράπεζας της Γαλλίας, στο πλαίσιο των προηγούμενων προγραμμάτων αγοράς ομολόγων του Ευρωσυστήματος.

Το ποσό υπολογίζεται περίπου στα 488 δισ. ευρώ.

Η λογική που προβάλλεται είναι να μετατραπούν ουσιαστικά οι συγκεκριμένοι τίτλοι σε ένα είδος μόνιμου, άτοκου χρέους, χωρίς συγκεκριμένη ημερομηνία αποπληρωμής.Ο ίδιος έχει χρησιμοποιήσει πολύ πιο έντονη φρασεολογία, μιλώντας ακόμη και για «κάψιμο» του χρέους, ενώ συνεργάτες και οικονομολόγοι που βρίσκονται κοντά του περιγράφουν την πρόταση περισσότερο ως «πάγωμα».

Γιατί αντιδρά η ΕΚΤ

Το μεγάλο εμπόδιο είναι το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.Η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ, όπως και άλλοι κεντρικοί τραπεζίτες, έχουν απορρίψει την ιδέα διαγραφής κρατικού χρέους που βρίσκεται στα χαρτοφυλάκια των κεντρικών τραπεζών, επικαλούμενοι την απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης των κρατών.

Η συζήτηση επομένως δεν είναι απλώς λογιστική.Μια τέτοια κίνηση θα έθετε ζητήματα για τον τρόπο λειτουργίας του Ευρωσυστήματος και για τη σχέση μεταξύ κυβερνήσεων και ανεξάρτητων κεντρικών τραπεζών.

Το γαλλικό χρέος πλησιάζει το 120% του ΑΕΠ

Η πρόταση αποκτά μεγαλύτερο βάρος λόγω της κατάστασης των γαλλικών δημόσιων οικονομικών.Το χρέος είχε διαμορφωθεί στο 115,7% του ΑΕΠ το 2025 και, σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις του υπουργείου Οικονομικών, ανεβαίνει στο 119,3% το 2026, πριν φτάσει στο 121,7% το επόμενο έτος.Η κυβέρνηση σχεδιάζει πακέτο εξοικονόμησης περίπου 54 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό του 2027, σε μια προσπάθεια να περιορίσει το έλλειμμα.

Το πολιτικό πρόβλημα είναι ότι η γαλλική Εθνοσυνέλευση παραμένει βαθιά κατακερματισμένη, γεγονός που δυσκολεύει την εφαρμογή σημαντικών δημοσιονομικών παρεμβάσεων.

Οι αγορές στέλνουν προειδοποίηση

Η επιδείνωση των δημοσιονομικών μεγεθών έχει αρχίσει να αποτυπώνεται και στην αγορά ομολόγων.Το spread του γαλλικού δεκαετούς ομολόγου έναντι του αντίστοιχου γερμανικού ξεπέρασε τις 100 μονάδες βάσης, επίπεδο που είχε να καταγραφεί από την κρίση της Ευρωζώνης το 2012.Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές απαιτούν μεγαλύτερη απόδοση για να αγοράσουν γαλλικό χρέος.

Σύμφωνα με το Reuters, το spread έχει περίπου διπλασιαστεί σε σχέση με την περίοδο πριν από τις πρόωρες εκλογές του 2024, καθώς η πολιτική αβεβαιότητα και η δυσκολία περιορισμού του ελλείμματος έχουν αυξήσει την επιφυλακτικότητα των αγορών.

Το παράδοξο των €488 δισ.

Υπάρχει όμως ένα πρακτικό πρόβλημα στην πρόταση Μελανσόν.Το απόθεμα γαλλικών κρατικών τίτλων που βρίσκεται στα χαρτοφυλάκια της κεντρικής τράπεζας μειώνεται σταδιακά, καθώς η ΕΚΤ έχει τερματίσει τις καθαρές αγορές κρατικών ομολόγων και τίτλοι που λήγουν δεν αντικαθίστανται όπως στο παρελθόν.Στα τέλη του 2025 το συγκεκριμένο απόθεμα αντιστοιχούσε περίπου στο 15% του συνολικού γαλλικού χρέους.Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η γαλλική πλευρά, μπορεί να μειωθεί στα 465,3 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος του έτους.Άρα, ακόμη και εάν ξεπερνιόταν το νομικό και θεσμικό εμπόδιο, η πρόταση θα αφορούσε μόνο ένα μέρος του συνολικού προβλήματος.

Γιατί αφορά ολόκληρη την Ευρωζώνη

Η συζήτηση έχει σημασία πολύ πέρα από τη Γαλλία.Εάν άνοιγε ο δρόμος για διαγραφή ή μόνιμο «πάγωμα» κρατικών ομολόγων που κατέχουν οι εθνικές κεντρικές τράπεζες, το ίδιο επιχείρημα θα μπορούσε θεωρητικά να τεθεί και από άλλες χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος.Ταυτόχρονα όμως δημιουργείται το ερώτημα τι θα συνέβαινε με την αξιοπιστία των κρατικών ομολόγων και το κόστος μελλοντικού δανεισμού.

Αυτό ακριβώς παρακολουθούν τώρα οι αγορές. Το γαλλικό ζήτημα δεν περιορίζεται πλέον στο ύψος του χρέους, αλλά επεκτείνεται στο πώς θα χρηματοδοτείται το γαλλικό κράτος τα επόμενα χρόνια και με ποιο κόστος.Και με το χρέος να κατευθύνεται προς το 120% του ΑΕΠ, το συγκεκριμένο ερώτημα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία για τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης.

Από το 2031 στο 2029

Η Ελλάδα είχε ανακοινώσει ότι στόχος της ήταν να αποπληρώσει μέχρι το 2031 τα διμερή δάνεια που έλαβε από τις χώρες της Ευρωζώνης μέσω του Greek Loan Facility (GLF) στο πλαίσιο του πρώτου προγράμματος στήριξης. Πρόκειται για δάνεια αρχικού ύψους περίπου 53 δισ. ευρώ, τα οποία κανονικά είχαν πολύ μεγαλύτερο ορίζοντα αποπληρωμής. Η στρατηγική των πρόωρων εξοφλήσεων, ωστόσο, έχει επιταχυνθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, καθώς η Ελλάδα αξιοποιεί τα ισχυρά ταμειακά διαθέσιμα και τα δημοσιονομικά πλεονάσματα για να περιορίσει γρηγορότερα το χρέος.

Η νέα εκτίμηση είναι ακόμη πιο αισιόδοξη. Σύμφωνα με κυβερνητικό αξιωματούχο που επικαλείται το Reuters, είναι πλέον πολύ πιθανό τα συγκεκριμένα δάνεια να έχουν αποπληρωθεί πλήρως έως το 2030 ή ακόμη και το 2029, αντί για το 2031. Εάν επιβεβαιωθεί το ταχύτερο σενάριο, η Ελλάδα θα έχει κλείσει το κεφάλαιο των διμερών δανείων του πρώτου μνημονίου περίπου 12 χρόνια νωρίτερα από τις τελευταίες συμβατικές λήξεις.

Στα 19,5 δισ. ευρώ το υπόλοιπο

Καθοριστικό ρόλο στην επιτάχυνση του σχεδιασμού έπαιξε η νέα μεγάλη πρόωρη αποπληρωμή που πραγματοποιήθηκε μέσα στο 2026. Η Ελλάδα κατέβαλε αυξημένη δόση ύψους 6,9 δισ. ευρώ, με αποτέλεσμα το ανεξόφλητο υπόλοιπο των δανείων του GLF να περιοριστεί στα 19,5 δισ. ευρώ.

Η στρατηγική δεν είναι καινούργια. Η Αθήνα πραγματοποιεί συστηματικά πρόωρες αποπληρωμές τα τελευταία χρόνια, επιδιώκοντας να μειώσει τόσο το συνολικό ύψος του χρέους όσο και τους κινδύνους που συνδέονται με το κόστος εξυπηρέτησής του. Το MoneyPress είχε καταγράψει ήδη την πρόωρη αποπληρωμή δανείων ύψους 5,3 δισ. ευρώ, σε μια στρατηγική που έκτοτε επιταχύνθηκε σημαντικά.

Γιατί συμφέρουν οι πρόωρες αποπληρωμές

Τα δάνεια του Greek Loan Facility έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Το επιτόκιό τους είναι κυμαινόμενο και συνδέεται με το Euribor, στο οποίο προστίθεται συγκεκριμένο περιθώριο. Αυτό σημαίνει ότι η εξυπηρέτησή τους είναι περισσότερο ευαίσθητη στις μεταβολές των ευρωπαϊκών επιτοκίων σε σχέση με ένα μεγάλο μέρος του υπόλοιπου ελληνικού δημόσιου χρέους που έχει εξαιρετικά μακρές διάρκειες και σε σημαντικό βαθμό ευνοϊκούς όρους.

Με την πρόωρη εξόφλησή τους, το Δημόσιο μειώνει την έκθεσή του στον επιτοκιακό κίνδυνο και περιορίζει μελλοντικές πληρωμές τόκων. Παράλληλα, βελτιώνεται το προφίλ των μελλοντικών λήξεων του χρέους, ιδιαίτερα ενόψει της επόμενης δεκαετίας, όταν θα αρχίσουν να αυξάνονται οι υποχρεώσεις εξυπηρέτησης προς τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς.

Από το 145,9% στο 136,8% του ΑΕΠ

Η δυνατότητα ταχύτερης εξόφλησης στηρίζεται στην εντυπωσιακή αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Reuters, το ελληνικό δημόσιο χρέος έχει μειωθεί κατά περισσότερες από 60 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ σε σχέση με τα υψηλότερα επίπεδα της προηγούμενης περιόδου.

Το 2025 διαμορφώθηκε στο 145,9% του ΑΕΠ, ενώ για το 2026 προβλέπεται περαιτέρω πτώση στο 136,8%. Εάν η πρόβλεψη επιβεβαιωθεί, η Ελλάδα θα βρίσκεται πλέον χαμηλότερα από την Ιταλία ως προς τον συγκεκριμένο δείκτη, μια εξέλιξη με ισχυρό συμβολισμό αν αναλογιστεί κανείς ότι για περισσότερα από δύο δεκαετίες η χώρα είχε το υψηλότερο δημόσιο χρέος στην Ευρωζώνη.

Το «μαξιλάρι» δίνει δύναμη στην Αθήνα

Σημαντικό όπλο παραμένουν τα υψηλά ταμειακά διαθέσιμα του Δημοσίου. Η Ελλάδα δημιούργησε το λεγόμενο «μαξιλάρι» ρευστότητας κατά την έξοδο από τα προγράμματα διάσωσης και έκτοτε διατηρεί σημαντικά διαθέσιμα, τα οποία παρέχουν ασφάλεια έναντι πιθανών αναταράξεων στις διεθνείς αγορές.

Η αξιοποίηση μέρους αυτών των κεφαλαίων για την πρόωρη εξόφληση χρέους αποτελεί επιλογή ενεργητικής διαχείρισης. Αντί τα χρήματα να παραμένουν αποκλειστικά ως διαθέσιμα, ένα μέρος τους χρησιμοποιείται για την αποπληρωμή υποχρεώσεων που θεωρούνται ακριβότερες ή περισσότερο ευαίσθητες στις μεταβολές των επιτοκίων.

Η κυβέρνηση επιχειρεί ταυτόχρονα να διατηρήσει επαρκές απόθεμα ασφαλείας, ώστε η χώρα να μπορεί να αντιμετωπίσει μια πιθανή περίοδο μεγάλης μεταβλητότητας στις αγορές χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από νέο δανεισμό.

Τι σημαίνει για τις αγορές και τις αξιολογήσεις

Η ταχύτερη μείωση του χρέους αποτελεί σημαντικό μήνυμα προς επενδυτές και οίκους αξιολόγησης. Η Ελλάδα έχει ανακτήσει την επενδυτική βαθμίδα και τα τελευταία χρόνια το κόστος δανεισμού της έχει συγκλίνει σημαντικά με εκείνο άλλων κρατών της Ευρωζώνης. Η περαιτέρω αποκλιμάκωση του χρέους ενισχύει την εικόνα μιας οικονομίας που απομακρύνεται σταθερά από την περίοδο της κρίσης.

Οι πρόωρες αποπληρωμές μπορούν να λειτουργήσουν θετικά και στις επόμενες αξιολογήσεις, καθώς δείχνουν ότι το Δημόσιο δεν περιορίζεται στην εξυπηρέτηση των συμβατικών λήξεων αλλά αξιοποιεί τη δημοσιονομική υπεραπόδοση για ταχύτερη μείωση των υποχρεώσεων. Αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου τα υψηλότερα επιτόκια και οι γεωπολιτικές αναταράξεις αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης πολλών κρατών.

Το πρώτο μνημόνιο των 53 δισ. ευρώ

Τα συγκεκριμένα δάνεια αποτελούν μέρος του πρώτου προγράμματος διάσωσης της Ελλάδας το 2010. Οι χώρες της Ευρωζώνης χορήγησαν περίπου 53 δισ. ευρώ μέσω του GLF, ενώ ακολούθησαν τα προγράμματα του EFSF και του ESM.

Συνολικά, τα τρία προγράμματα χρηματοδοτικής στήριξης της ελληνικής οικονομίας ανήλθαν περίπου στα 289 δισ. ευρώ. Η αποπληρωμή των GLF δεν σημαίνει επομένως ότι εξαφανίζεται το σύνολο των υποχρεώσεων που συνδέονται με την εποχή των μνημονίων. Παραμένουν πολύ μεγάλα δάνεια προς τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, με μακροχρόνιο ορίζοντα αποπληρωμής.

Η σημασία της εξόφλησης του πρώτου πακέτου είναι όμως μεγάλη τόσο οικονομικά όσο και συμβολικά, καθώς πρόκειται για τα δάνεια που συνδέθηκαν με την έναρξη της ελληνικής κρίσης χρέους το 2010.

Το ΔΝΤ έχει ήδη εξοφληθεί

Η Ελλάδα έχει ήδη ακολουθήσει αντίστοιχη στρατηγική με τα δάνεια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, τα οποία εξοφλήθηκαν πλήρως και πρόωρα το 2022. Η κίνηση αυτή επέτρεψε στη χώρα να απαλλαγεί από ακριβότερες υποχρεώσεις και αποτέλεσε ένα από τα πρώτα σημαντικά βήματα της μεταμνημονιακής στρατηγικής διαχείρισης χρέους.

Ακολούθησαν οι πρόωρες αποπληρωμές των διμερών ευρωπαϊκών δανείων. Η συστηματική συνέχιση της ίδιας πολιτικής έχει πλέον οδηγήσει το υπόλοιπο του πρώτου μνημονίου σε επίπεδο που επιτρέπει στην κυβέρνηση να εξετάζει πλήρη εξόφλησή του μέσα στα επόμενα τρία έως τέσσερα χρόνια.

Τι κερδίζει πραγματικά η οικονομία

Η πρόωρη αποπληρωμή δεν σημαίνει ότι τα 19,5 δισ. ευρώ εξαφανίζονται χωρίς κόστος. Το Δημόσιο χρησιμοποιεί διαθέσιμα κεφάλαια για να μειώσει ισόποσα υποχρεώσεις. Το βασικό οικονομικό όφελος προκύπτει από τη μείωση των μελλοντικών τόκων, τη βελτίωση του προφίλ λήξεων και τη μείωση του επιτοκιακού κινδύνου.

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο όφελος: η ενίσχυση της αξιοπιστίας της χώρας στις διεθνείς αγορές. Μια οικονομία που πριν από λίγα χρόνια βρισκόταν αποκλεισμένη από τις αγορές και εξαρτιόταν από διεθνή προγράμματα στήριξης μπορεί πλέον να χρησιμοποιεί τα δημοσιονομικά της διαθέσιμα για να εξοφλεί υποχρεώσεις χρόνια πριν από τη λήξη τους.

Από την κρίση του 2010 στην εξόφληση του 2029

Εάν επιβεβαιωθεί το νέο σενάριο, το 2029 μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερο συμβολισμό για την ελληνική οικονομία. Δεκαεννέα χρόνια μετά την έναρξη του πρώτου προγράμματος στήριξης, η χώρα θα μπορούσε να έχει εξοφλήσει πλήρως τα διμερή δάνεια που αποτέλεσαν την πρώτη γραμμή χρηματοδότησης κατά την κορύφωση της κρίσης.

Η μεγαλύτερη σημασία, ωστόσο, βρίσκεται στη δυναμική του δημόσιου χρέους. Η πτώση από το 145,9% του ΑΕΠ το 2025 προς το 136,8% το 2026, σε συνδυασμό με τις πρόωρες αποπληρωμές, δημιουργεί μια εικόνα ταχείας αποκλιμάκωσης που δύσκολα θα μπορούσε να προβλεφθεί στην κορύφωση της ελληνικής κρίσης.

Το στοίχημα για τα επόμενα χρόνια είναι αυτή η πορεία να συνεχιστεί χωρίς να διαταραχθεί η ανάπτυξη και χωρίς η ταχύτερη εξόφληση του χρέους να περιορίσει τους απαραίτητους πόρους για επενδύσεις. Εάν αυτό επιτευχθεί, η πρόωρη αποπληρωμή του πρώτου μνημονίου έως το 2029 θα αποτελέσει όχι μόνο συμβολικό τέλος μιας εποχής αλλά και ένα ακόμη βήμα στην αλλαγή του προφίλ της ελληνικής οικονομίας.

Στόχος είναι ο περιορισμός του χρέους σε επίπεδα χαμηλότερα από εκείνα της Ιταλίας έως το τέλος του έτους και αξιοποιώντας τα δημοσιονομικά πλεονάσματα και την υψηλή ρευστότητα στοχεύει να περιορίσει τον δείκτη χρέους προς ΑΕΠ στο 137% φέτος.

Διαβάστε περισσότερα στο Lykavitos.gr

Η έκθεση, με τίτλο: Euro Area Stability Watch, αξιολογεί τους μακροοικονομικούς και χρηματοπιστωτικούς κινδύνους για την Ευρωζώνη και τις συνέπειες που έχουν στις δημοσιονομικές θέσεις των χωρών της και τις αγορές των ομολόγων τους. Η αξιολόγηση γίνεται με βάση ένα δυσμενές σενάριο που κατάρτισε ο ESM, το οποίο προβλέπει νέα κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή και άνοδο των τιμών ενέργειας με ταυτόχρονη σημαντική μείωση των τιμών των αμερικανικών μετοχών και ομολόγων, από την οποία θα υποστούν ζημιές και οι Ευρωπαίοι επενδυτές. Κάθε ένα από τα δύο αυτά σοκ θα αποτελούσε από μόνο του σημαντική πρόκληση, αλλά και τα δύο μαζί θα ωθούσαν την οικονομία της Ευρωζώνης σε ύφεση (μείωση του ΑΕΠ κατά 0,4% το 2027) και τον πληθωρισμό κοντά στο 5% (στο 3,4% σε μέσα επίπεδα το 2027).

Με βάση αυτό το δυσμενές σενάριο, χωρίς αλλαγή πολιτικής το δημόσιο χρέος θα αυξανόταν σε όλες τις χώρες της Ευρωζώνης το 2035, με εξαίρεση την Ελλάδα και την Κύπρο, όπου θα μειωνόταν. Η αύξηση του δημόσιου χρέους της Ευρωζώνης θα ήταν περίπου 20 ποσοστιαίες μονάδες μεγαλύτερη σε σχέση με το βασικό σενάριο του ESM, το οποίο είναι ευθυγραμμισμένο με τις τελευταίες προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πορεία της οικονομίας.

Με το βασικό σενάριο του ESM, το χρέος της Ευρωζώνης προβλέπεται να αυξηθεί την επόμενη δεκαετία και να φτάσει στο 103% του ΑΕΠ από σχεδόν 90% πέρυσι, λόγω του αντίκτυπου από τη δημογραφική γήρανση, της αύξησης των αμυντικών δαπανών στο 3,5% του ΑΕΠ, της αύξησης του κόστους δανεισμού και των υποτονικών ρυθμών ανάπτυξης. Για την Ελλάδα – και άλλες χώρες που ήταν σε προγράμματα του ESM την περασμένη 10ετία – αναμένεται, ωστόσο, να συνεχισθεί η μείωση του χρέους.

Το α’ τρίμηνο του 2026, το ελληνικό χρέος μειώθηκε με τον ταχύτερο ρυθμό στην Ευρωζώνη, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, υποχωρώντας στο 143,5% του ΑΕΠ ή κατά 9,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με ένα χρόνο πριν (152,9%). Αντίθετα, στο σύνολο της Ευρωζώνης αυξήθηκε στο 88,9% από 87,2%, αντίστοιχα.

Σημαντική αποκλιμάκωση του ελληνικού χρέους τα επόμενα χρόνια προβλέπουν επίσης το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης. Tο ΔΝΤ προβλέπει ότι θα μειωθεί στο 110,9% του ΑΕΠ το 2031 από 145,7% πέρυσι, ενώ αναμένει ότι το γαλλικό χρέος θα αυξηθεί το ίδιο διάστημα στο 120,7% από 116% και το βελγικό στο 122,3% από 106,3%. Για το ιταλικό χρέος, το ΔΝΤ προβλέπει ότι θα μειωθεί οριακά στο 136,1% από 137,1% του ΑΕΠ. Το Ταμείο προβλέπει, δηλαδή, ότι στην επόμενη πενταετία το ελληνικό χρέος θα υπολείπεται όχι μόνο του ιταλικού, κάτι που αναμένεται να συμβεί ήδη από εφέτος, αλλά και του γαλλικού και του βελγικού.

Η συνεχιζόμενη ταχεία μείωση του χρέους διατηρεί σε χαμηλά επίπεδα το spread (τη διαφορά στην απόδοση) των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου έναντι των γερμανικών, σε μία περίοδο έντονης αστάθειας και αβεβαιότητας που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Μετά τη νέα άνοδο των διεθνών τιμών του πετρελαίου, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν διεθνώς, με αυτή των γερμανικών 10ετών τίτλων να πλησιάζει το 3,20% την Πέμπτη. Για τα ελληνικά 10ετή ομόλογα, η απόδοση διαμορφώθηκε στο 3,92%, χαμηλότερα από των αντίστοιχων γαλλικών και ιταλικών που ξεπέρασαν το 4%.

Μειωμένο κατά 9,4 μονάδες μέσα σε έναν χρόνο εμφανίζεται το ελληνικό δημόσιο χρέος, με τη χώρα μας να πετυχαίνει τον υψηλότερο ρυθμό μείωσης του χρέους στην ΕΕ και στον ΟΟΣΑ κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα στοιχεία, τo δημόσιο χρέος στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 9,4 ποσοστιαίες μονάδες το πρώτο τρίμηνο του 2026, σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025, που συνιστά την καλύτερη επίδοση μεταξύ των 27 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το χρέος υποχώρησε στο 143,5% του ΑΕΠ, που σημαίνει ότι η Ελλάδα έχει καταφέρει να βελτιώσει την αναλογία του χρέους προς το ΑΕΠ κατά 69,4 μονάδες σε διάστημα μόλις πέντε ετών, σε σύγκριση με το υψηλό που καταγράφηκε στο απόγειο της πανδημίας, το πρώτο τρίμηνο του 2021, όταν οι οφειλές της χώρας μας ισοδυναμούσαν με το 212,9% της ελληνικής οικονομίας.

Πρόκειται για τον ταχύτερο ρυθμό μείωσης του χρέους τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο στην ιστορία των χωρών μελών του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ).

Μετά την εξέλιξη αυτή, η Ελλάδα έχει καλύψει σημαντικό μέρος της διαφοράς που τη χωρίζει από τα υπόλοιπα κράτη μέλη. Μολονότι παραμένει η χώρα με το υψηλότερο δημόσιο χρέος στην ΕΕ, ως συνέπεια των δανείων στήριξης που έλαβε την εποχή των μνημονίων, πλέον απέχει λιγότερες από πέντε μονάδες από την Ιταλία, όπου το χρέος αντιστοιχεί σήμερα στο 138,9% του ΑΕΠ.

Ακολουθούν η Γαλλία με 117,6%, το Βέλγιο (109,1%) και η Ισπανία (101,6%).

Το οικονομικό επιτελείο εκτιμά ότι σύντομα η χώρα μας δεν θα έχει το υψηλότερο χρέος στην ΕΕ.

Επισημαίνεται μάλιστα ότι η μείωση του δημοσίου χρέους στη χώρα μας δεν επιτυγχάνεται μόνο ως προς ποσοστό του ΑΕΠ αλλά και σε απόλυτα μεγέθη, αφού στο α’ τρίμηνο του έτους μειώθηκε κατά περισσότερα από 6 δισεκατομμύρια ευρώ, με αποτέλεσμα να διαμορφωθεί στα 360 δισεκατομμύρια ευρώ, έναντι 366 δισ. τον περσινό Μάρτιο.

Η μείωση του ελληνικού χρέους έρχεται σε μία περίοδο που οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δυσκολεύονται να θέσουν υπό έλεγχο τα δημοσιονομικά τους. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Eurostat, σε 19 κράτη μέλη καταγράφηκε αύξηση του λόγου χρέος-ΑΕΠ, με αποτέλεσμα ο μέσος όρος να είναι αυξημένος κατά 1,5 μονάδες στο επίπεδο των «27».

Η Ελλάδα, στον αντίποδα, ανήκει στα μόλις οκτώ κράτη όπου υπήρξε μείωση χρέους, έχοντας μάλιστα την καλύτερη επίδοση. Όπως σημείωναν κυβερνητικά στελέχη, η μείωση του χρέους έχει πολλαπλά οφέλη για την ελληνική οικονομία και κοινωνία, πρωτίστως διότι περιορίζει το κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου δανεισμού και ενισχύει την αξιοπιστία της χώρας στη διεθνή επενδυτική κοινότητα.

Όπως έχει τονίσει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, η μείωση του χρέους αποτελεί τη σημαντικότερη επιτυχία της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης, διότι πλέον δεν μεταφέρονται στην επόμενη γενιά νέα δυσθεώρητα βάρη, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε τις προηγούμενες δεκαετίες.

«Μικρότερο δημόσιο χρέος, σημαίνει λιγότεροι τόκοι για την εξυπηρέτησή του και λιγότερες επιβαρύνσεις για τις επόμενες γενιές», σημείωσε χαρακτηριστικά πηγή με γνώση του κυβερνητικού οικονομικού σχεδιασμού.