Την επέκταση της δυνατότητας αυτής είχε εξαγγείλει ο υπουργός Δικαιοσύνης, Γιώργος Φλωρίδης κατά την παρουσίαση της πλατφόρμας δημοσίευσης διαθηκών.

Η νέα ρύθμιση καταλαμβάνει και τις υποθέσεις δημοσίευσης διαθηκών που εκκρεμούν στα Πρωτοδικεία και ανέρχονται στις 14.000.

Ακόμα, με άλλη ρύθμιση (άρθρο 116 στο ίδιο νομοσχέδιο) προβλέπεται η διενέργεια εμβόλιμου εισαγωγικού διαγωνισμού για την 5η εκπαιδευτική σειρά δικαστικών υπαλλήλων της Εθνικής Σχολής Δικαστικών Λειτουργών για την πρόσληψη δικαστικών υπαλλήλων για την κάλυψη κυρίως των αναγκών των πολιτικών και ποινικών δικαστηρίων της Αθήνας και του Πειραιά.

Ο διαγωνισμός προβλέπεται να προκηρυχθεί μάλιστα μέσα στον ερχόμενο Ιανουάριο.

Σύμφωνα με τον κ. Φλωρίδη, η τροπολογία θα κατατεθεί στη Βουλή ώστε να καλύψει και τις 14.000 εκκρεμείς υποθέσεις που παραμένουν στα Πρωτοδικεία. Όπως εξήγησε, κάθε χρόνο 60.000 έως 70.000 αιτήσεις δημοσίευσης διαθηκών φτάνουν στα δικαστήρια, δημιουργώντας σημαντική καθυστέρηση και διοικητικό φόρτο. Με τη νέα ρύθμιση, οι υποθέσεις αυτές μεταφέρονται στους συμβολαιογράφους, οι οποίοι θα μπορούν να δημοσιεύουν και να εκδίδουν πιστοποιητικά μέσα σε λίγες ημέρες.

Η μεταρρύθμιση αναμένεται να αποφορτίσει τα δικαστήρια, καθώς εκατοντάδες δικαστές και γραμματείς θα απελευθερωθούν από την εν λόγω διαδικασία. Στο Πρωτοδικείο Αθηνών, όπου σήμερα εκκρεμούν πάνω από 10.000 διαθήκες, απασχολούνται 100 δικαστές και 12 υπάλληλοι μόνο για τη δημοσίευσή τους. Αντίστοιχα, στη Θεσσαλονίκη υπηρετούν 59 δικαστές και στον Πειραιά 29, με διαδικασίες που διαρκούν από 6 έως 450 ημέρες.

Από την 1η Νοεμβρίου 2025, οι διαθήκες θα δημοσιεύονται ηλεκτρονικά από τον συμβολαιογράφο ακόμη και την ίδια ημέρα της αίτησης, το αργότερο μέσα σε 7 ημέρες. Κάθε συμβολαιογράφος θα εισάγει στο νέο Μητρώο Διαθηκών κάθε ιδιόγραφη, μυστική ή δημόσια διαθήκη που έχει συνταχθεί ή κατατεθεί ενώπιόν του. Το μητρώο τηρείται από τον Συμβολαιογραφικό Σύλλογο Εφετείων Αθηνών–Πειραιώς–Αιγαίου και Δωδεκανήσου, διασφαλίζοντας ταχύτητα, διαφάνεια και ασφάλεια.

Για τις εκκρεμείς υποθέσεις, θα ακολουθήσει νομοθετική ρύθμιση εντός Νοεμβρίου, ώστε όλες οι διαθήκες να υπαχθούν στο νέο σύστημα. Οι πολίτες θα μπορούν να αναζητούν πανελλαδικά αν υπάρχει διαθήκη που έχει κατατεθεί σε συμβολαιογράφο ή πρόξενο, ενώ θα εκδίδεται βεβαίωση ύπαρξης ή μη μέσα στην ίδια ημέρα.

Τα οφέλη είναι πολλαπλά:

• Δραστική μείωση χρόνου δημοσίευσης και έκδοσης πιστοποιητικών

• Άμεση πρόσβαση πολιτών στο μητρώο με σεβασμό στα δεδομένα GDPR

• Αποσυμφόρηση δικαστηρίων και καλύτερη αξιοποίηση του δικαστικού προσωπικού

• Αύξηση ασφάλειας και διαφάνειας στη διαδικασία

• Διασύνδεση με το Ευρωπαϊκό Μητρώο Διαθηκών (ARERT) για διασυνοριακή αναζήτηση

Η πρόεδρος του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Ελένη Κοντογεώργου υπογράμμισε ότι το Γενικό Μητρώο Διαθηκών είχε προβλεφθεί νομοθετικά εδώ και 71 χρόνια, αλλά υλοποιείται για πρώτη φορά, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για «μια τομή στη σχέση πολίτη – Δικαιοσύνης, που μειώνει τη γραφειοκρατία και επιταχύνει την απονομή δικαίου».

«Το 2024 εισήχθησαν στα Πρωτοδικεία 76.543 αιτήσεις δημοσίευσης διαθηκών και έμειναν εκκρεμείς περίπου 14.000 από αυτές. Αν κάθε χρόνο στα δικαστήρια κατατίθενται περίπου 60.000 αιτήσεις, είδαμε ότι για να ολοκληρωθεί η διαδικασία απαιτούνται 12-14 μήνες. Το σύνολο των υποθέσεων αυτών αφαιρείται από τα δικαστήρια και μεταφέρεται στους συμβολαιογράφους. Από τις 400 ημέρες ο χρόνος πλέον θα είναι 3-7 ημέρες», σημείωσε ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης, υπογραμμίζοντας τα οφέλη της μεταρρύθμισης.

«Αφαιρούνται από τα δικαστήρια 60-70 χιλιάδες υποθέσεις, θα ελαφρύνουν οι δικαστές και οι δικαστικοί γραμματείς. Η μεγαλύτερη ωφέλεια όμως είναι η εξυπηρέτηση των πολιτών που πολύ άμεσα θα παίρνουν αυτό που χρειάζονται», είπε ο κ. Φλωρίδης και συνέχισε λέγοντας: «Αυτά που λέμε θα ισχύουν για θανάτους μετά την 1η Νοεμβρίου. Για όσους εκκρεμούν οι υποθέσεις στα δικαστήρια ή για τις διαθήκες που έχουν κρατηθεί για να μπουν στο νέο πλαίσιο, γι’ αυτούς δεν θα λειτουργεί η πλατφόρμα από την 1η Νοεμβρίου αλλά θα υπάρξει νομοθετική ρύθμιση. Μέχρι το τέλος Νοεμβρίου θα υπάρξει λύση και για αυτές τις χιλιάδες υποθέσεις».

Για ένα ουσιαστικό εγχείρημα για την ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης έκανε λόγο στη δική του τοποθέτηση ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας. «Δεν είναι μια αποσπασματική ρύθμιση αλλά εντάσσεται στο πλαίσιο ενός ευρύτερου σχεδιασμού. Το κάθε μέτρο βοηθά το άλλο ώστε να υπάρχει το βέλτιστο αποτέλεσμα. Με τη νέα ρύθμιση αποφορτίζουμε τους δικαστικούς λειτουργούς και υπαλλήλους».

Περίπου 8.000 διαθήκες για δημοσίευση εκκρεμούν αυτή τη στιγμή στο Πρωτοδικείο της Αθήνας, σύμφωνα με όσα ανέφερε ο προϊστάμενος της Τριμελούς Διοίκησης του Πρωτοδικείου Χριστόφορος Λινός. «Υπάρχουν μεγάλες καθυστερήσεις στην έκδοση πιστοποιητικών. Σήμερα μπορεί να απαιτηθούν έως και 30 ημέρες» σημείωσε ο κ. Λινός.

Εβδομήντα ένα χρόνια μετά την αρχική νομοθέτηση του «Μητρώου Αδημοσίευτων Διαθηκών», δημιουργείται για πρώτη φορά ηλεκτρονικό μητρώο για ιδιόχειρες διαθήκες. Η δημοσίευση των διαθηκών (ιδιόχειρων, μυστικών και δημόσιων) θα γίνεται πλέον μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας diathikes.gr, την οποία θα διαχειρίζεται ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών-Πειραιώς- Αιγαίου και Δωδεκανήσου, εποπτευόμενος από το υπουργείο Δικαιοσύνης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, μετά την ψήφιση του Νομοθετικού Διατάγματος 3082/1954, στο οποίο προβλεπόταν η σύσταση του εν λόγω Μητρώου, και για εβδομήντα ένα χρόνια, απαγορευόταν η σύνταξη πράξης αποδοχής κληρονομιάς χωρίς την προσκόμιση πιστοποιητικού περί ύπαρξης η μη κατατεθειμένης διαθήκης.

Γενικό Μητρώο Διαθηκών

Το Γενικό Μητρώο Διαθηκών πλέον αποτελείται από δύο τμήματα. Το Α΄ τμήμα περιλαμβάνει τις κατατεθειμένες σε συμβολαιογράφο ή πρόξενο ιδιόγραφες διαθήκες, τις μυστικές και δημόσιες διαθήκες και τις πράξεις ανάκλησης διαθηκών. Το Β΄ τμήμα περιλαμβάνει τις πράξεις δημοσίευσης των διαθηκών και τα αντίγραφα των πρακτικών δημοσίευσης διαθηκών από πρόξενο ή αλλοδαπή αρχή τις πράξεις κήρυξης ιδιόγραφων διαθηκών ως κυριών.

Η ιδιόγραφη διαθήκη κηρύσσεται κυρία (γνήσια) από τον συμβολαιογράφο, εφόσον ζητηθεί, παρουσία μαρτύρων και με παράσταση δικηγόρου, εκτός αν ο τιμώμενος είναι «εξωτικός», οπότε απαιτείται επί πλέον γραφολογική πραγματογνωμοσύνη.

Σύμφωνα με το υπουργείο Δικαιοσύνης τα πλεονεκτήματα και οφέλη για τον πολίτη και τον συμβολαιογράφο είναι πολλά, αφού με την έναρξη της λειτουργίας του ηλεκτρονικού Γενικού Μητρώου Διαθηκών καθίσταται ευχερής στον πολίτη ο έλεγχος πανελλαδικά περί ύπαρξης ή μη διαθήκης κατατεθειμένης σε συμβολαιογράφο ή πρόξενο.

Επιπλέον, η νέα ψηφιακή πύλη diathikes.gr παρέχει στους πολίτες άμεση και ασφαλή πρόσβαση (τηρουμένων των κανόνων του GDPR) στο μητρώο για την αναζήτηση διαθήκης, ενώ η βεβαίωση περί ύπαρξης ή μη διαθήκης εκδίδεται άμεσα, εντός της ίδιας ημέρας, εφόσον κατατεθεί κατά τις ημέρες και ώρες λειτουργίας του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου.

Παράλληλα, ελαχιστοποιείται ο χρόνος δημοσίευσης της διαθήκης -μπορεί να πραγματοποιηθεί από τον συμβολαιογράφο ακόμα και την ίδια ημέρα με την κατάθεση της αίτησης δημοσίευσης της διαθήκης, εφόσον προσκομισθεί η ληξιαρχική πράξη θανάτου-, ελαχιστοποιείται ο χρόνος έκδοσης του πρακτικού δημοσίευσης της διαθήκης αφού θα εκδίδεται την ίδια ημέρα της δημοσίευσης και ελαχιστοποιείται ο χρόνος κήρυξης ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας και έκδοσης του αντίστοιχου πιστοποιητικού (εκτιμώμενος χρόνος το μέγιστο πέντε εργάσιμες ημέρες). Ακόμα, περιορίζεται ο αριθμός των «αμφίβολης γνησιότητας» ιδιόγραφων διαθηκών, αποσυμφορούνται τα δικαστήρια, επιτυγχάνεται άμεση σύνδεση του νέου Γενικού Μητρώου Διαθηκών με το Ευρωπαϊκό Μητρώο Διαθηκών (ARERT) και καθίσταται ευχερής ο έλεγχος περί ύπαρξης ή μη κατατεθειμένης διαθήκης συγκεκριμένου αποβιώσαντα σε συμβολαιογράφο κράτους-μέλους της Ε.Ε.

Για το 2025 έχουν δημοσιευθεί 10.089 διαθήκες, ενώ για την εν λόγω διαδικασία απασχολούνται 100 δικαστές και 12 δικαστικοί υπάλληλοι στο Τμήμα Κατάθεσης και Δημοσίευσης Διαθηκών. Αντίστοιχα, στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης απασχολούνται 59 δικαστές και 11 δικαστικοί υπάλληλοι, ενώ στο Πρωτοδικείο Πειραιώς απασχολούνται 29 δικαστές και 1 δικαστικός υπάλληλος. Σήμερα, απαιτούνται κατά μέσο όρο στο Πρωτοδικείο Αθηνών για τη δημοσίευση διαθήκης περίπου 330 ημέρες, ενώ 450 ημέρες απαιτούνται στο Πρωτοδικείο Πειραιώς και 6 ημέρες στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης.

Οι διαθήκες που καταθέτουν οι συμβολαιογράφοι θα πρέπει να αναρτώνται σε ηλεκτρονική πλατφόρμα εντός μίας εβδομάδας. Μέχρι σήμερα, η διαδικασία αυτή απαιτούσε κατά μέσο όρο περίπου 300 ημέρες, με συνέπεια να καθυστερεί η αξιοποίηση περιουσιακών στοιχείων αλλά και η είσπραξη φόρων κληρονομιάς από το Δημόσιο. Άλλη μία σημαντική καινοτομία αφορά τη μείωση του χρόνου έκδοσης τελεσίδικων αποφάσεων για αστικές διαφορές. Πλέον, η απόφαση θα εκδίδεται σε περίπου 650 ημέρες, έναντι 1.492 ημερών που απαιτούνταν έως σήμερα. Αυτή η επιτάχυνση θα επιτευχθεί μέσω της εισαγωγής προδικαστικού ελέγχου από τον δικαστή, ο οποίος θα εξετάζει εάν η αγωγή είναι πλήρης και επαρκώς τεκμηριωμένη. Εάν εντοπίσει κενά ή ασάφειες, θα καλεί τους διαδίκους να τις διορθώσουν πριν από την εκδίκαση.

Μέσα στο 2025, ξεκινά και η εφαρμογή της ψηφιακής δικογραφίας. Θα δημιουργηθεί ειδική πλατφόρμα όπου οι δικηγόροι θα καταθέτουν αγωγές και ένδικα μέσα ηλεκτρονικά, ενώ θα μπορούν να παρακολουθούν την εξέλιξη των υποθέσεων ως και το ανώτατο δικαστήριο. Η πλατφόρμα θα συνδεθεί αρχικά με τα Κτηματολογικά Γραφεία, ενώ παράλληλα θα δημιουργηθεί ακόμη ένα ψηφιακό εργαλείο για την επιτάχυνση των υποθέσεων αναγκαστικής εκτέλεσης, οι οποίες έχουν πάρει ημερομηνίες εκδίκασης ακόμα και για το 2036.

Για την αποφόρτιση του δικαστικού έργου, προβλέπεται η ανάθεση ορισμένων διαδικασιών στους δικηγόρους. Πλέον, θα μπορούν να εκδίδουν διαταγές πληρωμής και αποφάσεις απόδοσης μισθίου χωρίς την ανάγκη παρέμβασης του δικαστηρίου, επιταχύνοντας έτσι τις σχετικές υποθέσεις.