Μια νέα νομοθετική παρέμβαση στον χώρο της Δικαιοσύνης ολοκληρώθηκε με την ψήφιση του Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών, ο οποίος επιχειρεί να ενισχύσει τους μηχανισμούς συναινετικής διευθέτησης υποθέσεων χωρίς να απαιτείται σε κάθε περίπτωση μια μακρά δικαστική αντιδικία. Η εξέλιξη ανακοινώθηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης στις 16 Οκτωβρίου 2026, με ιδιαίτερη έμφαση στις εγγυήσεις εμπιστευτικότητας, στην προστασία των δικαιωμάτων των εμπλεκομένων και στη βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου μέσα από τη δημόσια διαβούλευση.

Η εναλλακτική επίλυση διαφορών αποτελεί ένα πεδίο με σημαντικές επιπτώσεις στην καθημερινότητα των πολιτών και στη λειτουργία των επιχειρήσεων. Εμπορικές διαφωνίες, συμβατικές εκκρεμότητες και άλλες υποθέσεις που επιδέχονται συναινετική αντιμετώπιση μπορούν, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, να επιλυθούν με διαδικασίες που περιορίζουν τον χρόνο, την οικονομική επιβάρυνση και την ένταση της αντιπαράθεσης. Η αποτελεσματικότητα αυτών των μηχανισμών εξαρτάται, ωστόσο, από την εμπιστοσύνη των συμμετεχόντων και τη σαφήνεια των κανόνων.

Τι επιδιώκει ο νέος Κώδικας

Στο επίκεντρο της νομοθετικής πρωτοβουλίας βρίσκεται η ενίσχυση της διαμεσολάβησης και της δικαστικής μεσολάβησης ως οργανωμένων διαδικασιών συναινετικής επίλυσης διαφορών. Η βασική τους φιλοσοφία είναι ότι τα εμπλεκόμενα μέρη μπορούν να αναζητήσουν μια αμοιβαία αποδεκτή λύση, με τη συνδρομή κατάλληλου προσώπου ή θεσμικού μηχανισμού, αντί να επιδιώξουν αποκλειστικά την έκδοση δικαστικής απόφασης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι καταργείται η δυνατότητα προσφυγής στη Δικαιοσύνη ούτε ότι κάθε διαφορά μπορεί να επιλυθεί εξωδικαστικά. Αντιθέτως, η συναινετική διαδικασία προϋποθέτει συγκεκριμένους κανόνες, σεβασμό στα δικαιώματα των μερών και κατάλληλες εγγυήσεις για την προστασία των πληροφοριών που ανταλλάσσονται κατά τη διάρκειά της.

Ενισχύεται η εμπιστευτικότητα της διαδικασίας

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που επισημαίνει το Υπουργείο Δικαιοσύνης αφορά την προστασία της εμπιστευτικότητας. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, στο τελικό κείμενο αποσαφηνίζεται ότι δεν επιτρέπεται να γίνεται αναφορά στο περιεχόμενο των λόγων για τους οποίους ένα μέρος αρνήθηκε να συμμετάσχει ή να συνεχίσει τη διαδικασία, όπου εφαρμόζεται η σχετική πρόβλεψη.

Παράλληλα, η πρόταση επίλυσης που ενδέχεται να διατυπωθεί από διαμεσολαβητή ή δικαστή μεσολαβητή δεν επισυνάπτεται στο πρακτικό μη επίτευξης συμφωνίας και δεν μπορεί να προσκομιστεί στο δικαστήριο ως αποδεικτικό στοιχείο. Η ρύθμιση αποσκοπεί στο να αποτρέψει τη χρήση του περιεχομένου μιας αποτυχημένης προσπάθειας συμβιβασμού σε μεταγενέστερη δικαστική αντιπαράθεση.

Η συγκεκριμένη εγγύηση έχει πρακτική σημασία, καθώς η επιτυχία μιας διαδικασίας διαμεσολάβησης προϋποθέτει ότι τα μέρη μπορούν να εξετάζουν πιθανές λύσεις χωρίς τον φόβο ότι κάθε πρόταση ή υποχώρηση θα χρησιμοποιηθεί αργότερα εναντίον τους.

Εκατοντάδες παρατηρήσεις στη δημόσια διαβούλευση

Η νομοθετική επεξεργασία συνοδεύτηκε από σημαντική συμμετοχή στη δημόσια διαβούλευση. Όπως αναφέρει το Υπουργείο Δικαιοσύνης, κατατέθηκαν συνολικά 756 σχόλια, ενώ είχαν ήδη ενσωματωθεί 14 ουσιαστικές αλλαγές σε σχέση με το αρχικό σχέδιο. Πρόσθετες βελτιώσεις εξετάστηκαν και έγιναν αποδεκτές κατά τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής διαδικασίας.

Σύμφωνα με την κυβερνητική παρουσίαση, αξιοποιήθηκαν παρατηρήσεις θεσμικών και επαγγελματικών φορέων, καθώς και προτάσεις βουλευτών της αντιπολίτευσης, στον βαθμό που κρίθηκαν συμβατές με τους στόχους της μεταρρύθμισης. Η διαδικασία αυτή αναδεικνύει τον ρόλο της δημόσιας διαβούλευσης στη διαμόρφωση νομοθετημάτων που επηρεάζουν την πρόσβαση των πολιτών στη Δικαιοσύνη.

Πώς μπορεί να ωφεληθούν οι επιχειρήσεις

Για τις επιχειρήσεις, η αποτελεσματική επίλυση διαφορών συνδέεται άμεσα με το κόστος λειτουργίας, τη διαχείριση συμβάσεων και την προβλεψιμότητα των εμπορικών σχέσεων. Μια μακροχρόνια αντιδικία μπορεί να δεσμεύσει οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, να καθυστερήσει την είσπραξη απαιτήσεων και να επηρεάσει τη συνεργασία μεταξύ επιχειρηματικών εταίρων.

Η διαμεσολάβηση μπορεί να προσφέρει μια εναλλακτική οδό όταν υπάρχει περιθώριο συνεννόησης. Η δυνατότητα ταχύτερης επίλυσης μιας διαφωνίας δεν είναι δεδομένη σε όλες τις περιπτώσεις, αλλά μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό πλεονέκτημα, ιδιαίτερα όταν τα μέρη επιθυμούν να διατηρήσουν την εμπορική τους σχέση ή να αποφύγουν το κόστος μιας παρατεταμένης διαδικασίας.

Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που συχνά διαθέτουν περιορισμένους πόρους για τη διαχείριση νομικών εκκρεμοτήτων, η ύπαρξη αξιόπιστων μηχανισμών συναινετικής επίλυσης μπορεί να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Οι προϋποθέσεις για να αποδώσει η μεταρρύθμιση

Η ψήφιση ενός νέου νομοθετικού πλαισίου αποτελεί σημαντικό βήμα, αλλά δεν εξασφαλίζει από μόνη της την αποτελεσματική εφαρμογή του. Καθοριστικό ρόλο θα έχουν η ενημέρωση των πολιτών και των επιχειρήσεων, η κατάρτιση των επαγγελματιών που συμμετέχουν στις διαδικασίες και η πρακτική λειτουργία των σχετικών μηχανισμών.

Εξίσου σημαντικό είναι να διασφαλιστεί ότι η διαμεσολάβηση δεν θα μετατραπεί σε πρόσθετη γραφειοκρατική ή οικονομική επιβάρυνση. Οι πολίτες χρειάζονται σαφή πληροφόρηση για το πότε μπορούν να αξιοποιήσουν τη διαδικασία, ποια είναι τα δικαιώματά τους και ποιες επιλογές διατηρούν σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί συμφωνία.

Το στοίχημα της ταχύτερης απονομής Δικαιοσύνης

Η νέα νομοθετική παρέμβαση εντάσσεται στην ευρύτερη συζήτηση για τη βελτίωση της λειτουργίας του δικαστικού συστήματος. Η ενίσχυση της συναινετικής επίλυσης διαφορών μπορεί να συμβάλει στην αποσυμφόρηση των δικαστηρίων, εφόσον περισσότερες κατάλληλες υποθέσεις επιλύονται χωρίς να απαιτείται πλήρης δικαστική διαδικασία.

Το πραγματικό αποτέλεσμα θα κριθεί από την εφαρμογή του Κώδικα, τον αριθμό των διαφορών που θα επιλύονται επιτυχώς και την εμπιστοσύνη που θα αναπτύξουν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις στους νέους κανόνες. Η διασφάλιση της εμπιστευτικότητας αποτελεί ένα ουσιαστικό στοιχείο αυτής της προσπάθειας, με στόχο μια διαδικασία περισσότερο προβλέψιμη και αποτελεσματική για όλους τους συμμετέχοντες.