Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε με αφορμή τη συμμετοχή της Ελλάδας στο SEETAC (Southeast Europe Regional Technical Assistance Centre), το νέο Περιφερειακό Κέντρο Τεχνικής Βοήθειας του ΔΝΤ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, στο οποίο η χώρα μας συμμετέχει ως ιδρυτικός εταίρος.

Η Γενική Διευθύντρια του ΔΝΤ δήλωσε: «Σας ευχαριστώ θερμά. Η αποστολή μου σήμερα είναι να εκφράσω τη βαθιά μου ευγνωμοσύνη προς την Ελλάδα για τη σύμπραξή της με το ΔΝΤ σε μια προσπάθεια ενίσχυσης των δυνατοτήτων και της τεχνογνωσίας των χωρών που φιλοδοξούν να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παράλληλα, θέλω να αναγνωρίσω τη σπουδαία πορεία της Ελλάδας, μιας χώρας που βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρές δυσκολίες κατά τη διάρκεια της κρίσης της Ευρωζώνης, αλλά αναδείχθηκε σε μια χώρα που σήμερα συγκαταλέγεται στις κορυφαίες οικονομίες της Ευρώπης. Είναι μία από τις μόλις πέντε χώρες που καταγράφουν δημοσιονομικό πλεόνασμα, και αυτό το πλεόνασμα της δίνει τη δυνατότητα να μοιράζεται γενναιόδωρα την εμπειρία της και να στηρίζει οικονομικά χώρες που προχωρούν στην ενταξιακή τους πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Επιτρέψτε μου να κλείσω με δύο μηνύματα:

Πρώτον, συγχαρητήρια στην Ελλάδα για όσα έχει πετύχει, για τη θεαματική της πρόοδο και για την ηγεσία που οδήγησε τη χώρα εκεί όπου βρίσκεται σήμερα. Ο δικός σας ρόλος υπήρξε καθοριστικός.

Και δεύτερον, εύχομαι κάθε επιτυχία στο νέο Κέντρο, το 18ο στην οικογένεια των περιφερειακών κέντρων του ΔΝΤ, και καλωσορίζω την Ελλάδα ως ιδρυτικό εταίρο αυτού του νέου εγχειρήματος.

Είναι μια νέα εποχή συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και ΔΝΤ: από αποδέκτης τεχνικής βοήθειας, πάροχος τεχνογνωσίας προς άλλους».

Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Πιερρακάκης δήλωσε: «Αγαπητή Κρισταλίνα, είναι μεγάλη χαρά να σας έχουμε σήμερα μαζί μας, εσάς, τη Γενική Διευθύντρια του ΔΝΤ, σε μια ημέρα που σηματοδοτείται από αυτή τη σημαντική ανακοίνωση που μόλις κάναμε: τη συμμετοχή της Ελλάδας στο SEETAC, το Περιφερειακό Κέντρο Τεχνικής Βοήθειας του ΔΝΤ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η συμμετοχή αυτή θα στηριχθεί σε ετήσια συνεισφορά της Ελλάδας ύψους 1 εκατομμυρίου ευρώ, με ορίζοντα πενταετίας. Θα ήθελα, ωστόσο, να υπογραμμίσω ότι, όπως κι εσείς επισημάνατε, δεν πρόκειται μόνο για μια οικονομική δέσμευση. Πρόκειται πρωτίστως για την τεχνογνωσία και τη γνώση που αποκτήσαμε μέσα από την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων. Διότι είναι ακριβώς αυτές οι μεταρρυθμίσεις που δημιουργούν βιώσιμα δημοσιονομικά πλεονάσματα και διατηρήσιμους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης.

Θα ήθελα να σταθώ σε δύο σημεία. Πρώτον η απόφαση αυτή έχει έντονο συμβολισμό. Αποτελεί ένα ισχυρό μήνυμα από την πλευρά μας.

Διότι η Ελλάδα ήταν κάποτε μια χώρα που συμμετείχε σε πρόγραμμα του ΔΝΤ, ενώ σήμερα μετατρέπεται σε χώρα που συνεισφέρει μεταρρυθμιστική εμπειρία, γνώση και τεχνογνωσία σε χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και τη Μολδαβία.

Και δεύτερον, αποτελεί μια έμπρακτη έκφραση του ηγετικού ρόλου της Ελλάδας στην ευρύτερη περιοχή, ο οποίος για εμάς συνοδεύεται και από μεγαλύτερη ευθύνη: να συμβάλλουμε στην επιτάχυνση της σύγκλισης μεταξύ των χωρών της περιοχής, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους και στην προώθηση μεγαλύτερης ευημερίας για όλους.

Σας ευχαριστώ και πάλι θερμά που βρίσκεστε σήμερα εδώ μαζί μας. Ανυπομονώ να συνεχίσουμε τις συζητήσεις μας τόσο σήμερα όσο και στο αυριανό Eurogroup στο Λουξεμβούργο».

Τι σηματοδοτεί η συμμετοχή της Ελλάδας στο SEETAC

Η συμμετοχή της Ελλάδας στο SEETAC αποτελεί μια νέα φάση της συνεργασίας της χώρας με το ΔΝΤ και ενισχύει τον ρόλο της ως παράγοντα σταθερότητας, μεταρρυθμίσεων και μεταφοράς τεχνογνωσίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η Ελλάδα θα συνεισφέρει 1 εκατ. ευρώ ετησίως για τα επόμενα πέντε χρόνια, συνολικά 5 εκατ. ευρώ, και θα συμμετέχει στη Συντονιστική Επιτροπή του Κέντρου, αποκτώντας θεσμικό ρόλο στη διαμόρφωση των στρατηγικών του προτεραιοτήτων, στην έγκριση των ετήσιων προγραμμάτων εργασίας και στην παρακολούθηση της υλοποίησής τους.

Το SEETAC αποτελεί το νέο Περιφερειακό Κέντρο Ανάπτυξης Ικανοτήτων του ΔΝΤ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Θα συνεργάζεται με την Αλβανία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Κόσοβο, το Μαυροβούνιο, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Σερβία και τη Μολδαβία, με στόχο την ενίσχυση των οικονομικών θεσμών και της χάραξης πολιτικής στις χώρες της περιοχής.

Η λειτουργία του θα επικεντρωθεί σε κρίσιμους τομείς οικονομικής διακυβέρνησης, όπως η δημοσιονομική πολιτική, η φορολογική διοίκηση, η διαχείριση δημόσιων οικονομικών, η νομισματική και χρηματοπιστωτική πολιτική, τα μακροοικονομικά πλαίσια και οι προβλέψεις, τα στατιστικά συστήματα, καθώς και νομικά και θεσμικά ζητήματα. Η υποστήριξη θα παρέχεται μέσω τεχνικής βοήθειας, εκπαιδευτικών προγραμμάτων, ανταλλαγής τεχνογνωσίας και πρακτικής συμβουλευτικής υποστήριξης.

Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναφέρει τη διεύρυνση στο επίκεντρο της στρατηγικής της ατζέντας. Μέσω της συμμετοχής της στο Κέντρο, η Ελλάδα θα συμβάλει ενεργά στην προετοιμασία των χωρών της περιοχής για την ευρωπαϊκή τους πορεία, αξιοποιώντας την εμπειρία που απέκτησε από τις μεταρρυθμίσεις και τον εκσυγχρονισμό των θεσμών της τα τελευταία χρόνια.

Η πρωτοβουλία αποκτά πρόσθετη σημασία ενόψει και της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν η διεύρυνση και η ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων αναμένεται να αποτελέσουν κορυφαίες ευρωπαϊκές προτεραιότητες.

Το SEETAC εντάσσεται στο παγκόσμιο δίκτυο των Περιφερειακών Κέντρων Ανάπτυξης Ικανοτήτων του ΔΝΤ και αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία του έως τον Ιανουάριο του 2027. Θα έχει έδρα τη Ρώμη και θα λειτουργεί ως περιφερειακό γραφείο του ΔΝΤ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η συμμετοχή της Ελλάδας έχει και έναν επιπρόσθετο ιδιαίτερο συμβολισμό. Μια χώρα που πριν από λίγα χρόνια βρισκόταν σε πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής και δεχόταν τεχνική και χρηματοδοτική στήριξη από διεθνείς οργανισμούς συγκαταλέγεται πλέον στις χώρες που συμβάλλουν ενεργά στη χρηματοδότηση και στη μεταφορά τεχνογνωσίας προς άλλες χώρες. Από χώρα που λάμβανε βοήθεια, η Ελλάδα εξελίσσεται σε χώρα που μοιράζεται εμπειρίες, γνώσεις και καλές πρακτικές με τους γείτονές της και στηρίζει έμπρακτα την ευρωπαϊκή τους πορεία.

Σε συνέντευξή της στο podcast «Leaders with Francine Lacqua» του Bloomberg, η Γκεοργκίεβα εξέφρασε την ανησυχία της ότι κυβερνήσεις και επιχειρήσεις δεν έχουν ακόμη συνειδητοποιήσει πλήρως τη νέα πραγματικότητα.

«Ανησυχώ ότι δεν έχουμε ακόμη εσωτερικεύσει πλήρως πως έτσι θα είναι ο κόσμος από εδώ και πέρα», ανέφερε. «Δεν πρόκειται να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου τα σοκ θα εξαφανιστούν».

Από την πανδημία έως τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή

Η οικονομολόγος βρίσκεται στο τιμόνι του οργανισμού από το 2019 και έχει διαχειριστεί διαδοχικές παγκόσμιες κρίσεις, από την πανδημία Covid-19 και τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρι τις εμπορικές εντάσεις και τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.

Το ΔΝΤ διαθέτει δανειοδοτική ισχύ που προσεγγίζει το 1 τρισ. δολάρια και, όπως σημείωσε η ίδια, βασική αποστολή του είναι να διατηρεί τα 191 κράτη-μέλη προσηλωμένα στη διεθνή συνεργασία για τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.

«Το ισχυρότερο όπλο που διαθέτουμε είναι η αντικειμενική ανάλυση», υπογράμμισε.

Η τεχνητή νοημοσύνη και τα λάθη της παγκοσμιοποίησης

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην τεχνητή νοημοσύνη και στις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στις αγορές εργασίας και στις τοπικές οικονομίες.

Η Γκεοργκίεβα παραδέχθηκε ότι διεθνείς οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένου του ΔΝΤ, δεν αξιολόγησαν σωστά τις κοινωνικές ανισότητες που δημιούργησε η παγκοσμιοποίηση.

«Συλλογικά, ακόμη και το Ταμείο, δεν εκτιμήσαμε επαρκώς την αντίδραση που προκάλεσε η παγκοσμιοποίηση. Η παγκόσμια οικονομία βελτιώθηκε συνολικά, αλλά πολλές κοινότητες αποδυναμώθηκαν επειδή χάθηκαν θέσεις εργασίας και δεν δόθηκε η απαραίτητη προσοχή στους ανθρώπους που επηρεάστηκαν», δήλωσε.

Όπως πρόσθεσε, στόχος της είναι να μην επαναληφθεί το ίδιο λάθος με την τεχνητή νοημοσύνη.

«Αυτό που δεν θέλω να δω να επαναλαμβάνεται είναι το ίδιο φαινόμενο με την AI», τόνισε.

Το ΔΝΤ αναμένεται να επικαιροποιήσει τις προβλέψεις του για την παγκόσμια οικονομία τον Ιούλιο, μετά την υποβάθμιση των εκτιμήσεων ανάπτυξης που είχε ανακοινώσει τον Απρίλιο εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, ο οργανισμός συνεχίζει τις ετήσιες αξιολογήσεις των οικονομιών των κρατών-μελών του, στο πλαίσιο της εποπτικής του αποστολής.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ αναφέρθηκε και στη Ρωσία, υπενθυμίζοντας ότι το 2024 το Ταμείο σχεδίαζε να επανεκκινήσει την ετήσια αξιολόγηση της ρωσικής οικονομίας για πρώτη φορά μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Η απόφαση είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από αρκετές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες υποστήριζαν ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να θεωρηθεί έμμεση νομιμοποίηση των προσπαθειών της Μόσχας να παρακάμψει τις κυρώσεις.

«Ήταν μια πολύ δύσκολη στιγμή, καθώς οι βομβαρδισμοί συνεχίζονταν και από τις δύο πλευρές. Αποφασίσαμε να καθυστερήσουμε τη διαδικασία», εξήγησε.

Σύμφωνα με την ίδια, η συγκέντρωση αξιόπιστων στοιχείων για το εμπόριο, τις εισαγωγές και τις εξαγωγές αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς η Ρωσία εμφανιζόταν απρόθυμη να παράσχει τα απαιτούμενα δεδομένα.

Παρά τις δυσκολίες, η Γκεοργκίεβα άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεκκίνησης της τακτικής αξιολόγησης της ρωσικής οικονομίας στο μέλλον, χωρίς ωστόσο να προσδιορίσει χρονοδιάγραμμα.

Την ίδια στιγμή, το ΔΝΤ συνεχίζει να στηρίζει οικονομικά την Ουκρανία μέσω προγραμμάτων χρηματοδότησης που συνδέονται με μεταρρυθμίσεις, συνολικού ύψους δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Μεταξύ άλλων ζητά την πρόβλεψη της δημιουργίας μιας bridge bank όταν μια τράπεζα καταλήγει στο bail in.

Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει καταγραφεί τα τελευταία χρόνια στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο επισημαίνει στην έκθεσή του ότι απαιτούνται πρόσθετες παρεμβάσεις για την περαιτέρω ενίσχυση του πλαισίου διαχείρισης τραπεζικών κρίσεων και προστασίας της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η Ελλάδα, ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης, συμμετέχει σε ένα κοινό ευρωπαϊκό δίχτυ χρηματοπιστωτικής ασφάλειας, στο οποίο οι αρμοδιότητες κατανέμονται μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών θεσμών.

Κεντρικό ρόλο στο πλαίσιο αυτό διαδραματίζει η Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία λειτουργεί ως εθνική αρχή εξυγίανσης τραπεζών. Υπό την εποπτεία του Single Resolution Board, είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση πιθανών κρίσεων στα λιγότερο σημαντικά πιστωτικά ιδρύματα που δεν έχουν διασυνοριακή δραστηριότητα. Παράλληλα, οι αποφάσεις για ζητήματα εξυγίανσης λαμβάνονται από την ειδική Επιτροπή Μέτρων Εξυγίανσης της Τράπεζας της Ελλάδος.

Ζητούνται αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο

Το ΔΝΤ θεωρεί ότι το θεσμικό και νομικό πλαίσιο για την εξυγίανση τραπεζών μπορεί να βελτιωθεί περαιτέρω. Ειδικότερα, υπογραμμίζεται ότι τα ελληνικά δικαστήρια δεν θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ανατρέπουν αποφάσεις της αρχής εξυγίανσης όταν αυτές λαμβάνονται καλόπιστα και εντός των νόμιμων αρμοδιοτήτων της.

Παράλληλα, το Ταμείο εισηγείται οργανωτικές αλλαγές εντός της Τράπεζα της Ελλάδος, προκειμένου να αποφεύγονται πιθανές συγκρούσεις μεταξύ εποπτικών και εξυγιαντικών αρμοδιοτήτων. Συγκεκριμένα, προτείνεται η μονάδα εξυγίανσης να μην υπάγεται διοικητικά στη γενική διεύθυνση που είναι υπεύθυνη για την προληπτική εποπτεία των τραπεζών.

Επιπλέον, το ΔΝΤ ζητά να δημιουργηθεί σαφές πλαίσιο νομικής κάλυψης και αποζημίωσης στελεχών της κεντρικής τράπεζας που εμπλέκονται σε αποφάσεις εξυγίανσης.

Ενίσχυση των εργαλείων εξυγίανσης

Η έκθεση αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα πλαίσιο εξυγίανσης τραπεζών που είναι σε γενικές γραμμές συμβατό με τα διεθνή πρότυπα του Συμβουλίου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (FSB). Τα σχέδια εξυγίανσης για τις ελληνικές τράπεζες έχουν ενισχυθεί, ενώ έχουν γίνει σημαντικά βήματα ως προς τη λειτουργία εργαλείων όπως:

• η διάσωση με ίδια μέσα (bail-in),
• η μεταβίβαση δραστηριοτήτων σε άλλη τράπεζα,
• η δημιουργία μεταβατικής τράπεζας (bridge bank),
• και ο διαχωρισμός προβληματικών στοιχείων ενεργητικού.

Ωστόσο, το ΔΝΤ επισημαίνει ότι η Τράπεζα της Ελλάδος πρέπει να προετοιμαστεί ακόμη περισσότερο για περιπτώσεις όπου η βασική στρατηγική εξυγίανσης δεν θα είναι εφαρμόσιμη στην πράξη.

Για τις μεγάλες συστημικές τράπεζες, βασικό εργαλείο θεωρείται το bail-in, δηλαδή η κάλυψη ζημιών από μετόχους και επενδυτές. Παρ’ όλα αυτά, το Ταμείο ζητά να ενισχυθεί η επιχειρησιακή ετοιμότητα και για εναλλακτικά εργαλεία, όπως η πώληση δραστηριοτήτων ή η δημιουργία μεταβατικής τράπεζας.

Όσον αφορά τα λιγότερο σημαντικά πιστωτικά ιδρύματα, η βασική στρατηγική παραμένει η εκκαθάριση μέσω των συνήθων διαδικασιών αφερεγγυότητας. Το ΔΝΤ, όμως, σημειώνει ότι θα πρέπει να υπάρχει σχέδιο άμεσης παρέμβασης σε περίπτωση που μια τέτοια διαδικασία δεν μπορεί να εφαρμοστεί εγκαίρως.

Συστάσεις για τον μηχανισμό έκτακτης ρευστότητας

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον μηχανισμό παροχής Έκτακτης Ενίσχυσης σε Ρευστότητα (ELA), ο οποίος αποτελεί ευθύνη της Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο του Ευρωσυστήματος.

Το ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι η Τράπεζα της Ελλάδος διαθέτει την τεχνογνωσία για την αξιολόγηση κινδύνων και την αποδοχή ευρέος φάσματος εγγυήσεων. Ωστόσο, εισηγείται επιπλέον μέτρα, όπως:

• η δυνατότητα υποχρεωτικής προ-τοποθέτησης μη ρευστοποιήσιμων ενεχύρων από τις τράπεζες,
• η διεξαγωγή τακτικών ασκήσεων προσομοίωσης κρίσεων,
• και η δημιουργία σαφών διαδικασιών για τη στήριξη τραπεζών που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία εξυγίανσης.

Το Ταμείο ζητά επίσης αναβάθμιση του εγχειριδίου λειτουργίας του ELA και καλύτερη θεσμική συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων διευθύνσεων της κεντρικής τράπεζας.

Παρατηρήσεις για το ΤΕΚΕ

Θετική είναι η αποτίμηση και για το Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων (ΤΕΚΕ), καθώς το ΔΝΤ αναγνωρίζει ότι διαθέτει ισχυρές επιχειρησιακές δυνατότητες και πραγματοποιεί τακτικές ασκήσεις αντοχής σε συνεργασία με τις εποπτικές και εξυγιαντικές αρχές.

Παρόλα αυτά, το Ταμείο θεωρεί ότι το διαθέσιμο κεφάλαιο του ΤΕΚΕ θα πρέπει να αυξηθεί ώστε να μπορεί να καλύψει ταυτόχρονα αποζημιώσεις καταθετών έως και σε δύο έως τέσσερις μεγάλες τράπεζες που ενδεχομένως οδηγηθούν σε εκκαθάριση.

Επιπλέον, προτείνεται να υπάρχει δημόσιος μηχανισμός στήριξης σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, ο οποίος θα ενεργοποιείται μόνο εφόσον χρειαστεί και θα αποπληρώνεται εκ των υστέρων από τον τραπεζικό κλάδο.

Τέλος, το ΔΝΤ εισηγείται αλλαγές στη διοικητική δομή του ΤΕΚΕ, ζητώντας να αποχωρήσουν οι εκπρόσωποι της Hellenic Banking Association από το διοικητικό συμβούλιο και να περιοριστεί ο αριθμός των εκπροσώπων της Τράπεζα της Ελλάδος, προκειμένου να ενισχυθεί η ανεξαρτησία του οργανισμού.

Το ΔΝΤ περιγράφει τη μετάβαση της Ελλάδας από ένα σύστημα χαμηλής εισπραξιμότητας, πολιτικών παρεμβάσεων και εκτεταμένης φοροδιαφυγής σε ένα πιο ανεξάρτητο, ψηφιοποιημένο και αποτελεσματικό μοντέλο φορολογικής διοίκησης.

Η έκθεση υποστηρίζει ότι η μεταρρύθμιση αυτή συνέβαλε καθοριστικά στη δημοσιονομική σταθεροποίηση και στην αποκατάσταση της αξιοπιστίας της ελληνικής οικονομίας, ενώ επισημαίνει ότι η επόμενη πρόκληση είναι η αξιοποίηση τεχνολογιών δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης ώστε το νέο μοντέλο να γίνει μόνιμο και ακόμη πιο αποδοτικό.

Οι τρεις φάσεις της μεταρρύθμισης

1. Η περίοδος της κρίσης: Σταθεροποίηση εσόδων και μάχη κατά της φοροδιαφυγής

Η πρώτη φάση ξεκινά ουσιαστικά με την έκρηξη της ελληνικής κρίσης χρέους το 2010, όταν η αδυναμία του κράτους να εισπράξει φόρους είχε μετατραπεί σε βασικό παράγοντα δημοσιονομικής αποσταθεροποίησης.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η προτεραιότητα εκείνης της περιόδου ήταν η άμεση αύξηση των εσόδων και η αντιμετώπιση της συστηματικής φοροδιαφυγής. Δημιουργήθηκαν ειδικές μονάδες για μεγάλους φορολογούμενους και εύπορα φυσικά πρόσωπα, ενισχύθηκαν οι έλεγχοι υψηλού κινδύνου και επιχειρήθηκε για πρώτη φορά πιο συστηματική παρακολούθηση των ληξιπρόθεσμων οφειλών.

Το Ταμείο σημειώνει ότι εκείνη την περίοδο το βάρος έπεσε κυρίως σε μέτρα «έκτακτης ανάγκης», με στόχο να αποτραπεί η πλήρης κατάρρευση των δημόσιων εσόδων.

2. Η θεσμική αναδιοργάνωση: Η δημιουργία της ΑΑΔΕ

Η δεύτερη φάση αφορά τη βαθύτερη θεσμική μεταρρύθμιση του φορολογικού μηχανισμού. Το ΔΝΤ θεωρεί κομβική εξέλιξη τη δημιουργία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, η οποία απέκτησε μεγαλύτερη διοικητική και επιχειρησιακή αυτονομία από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία.

Σύμφωνα με την έκθεση, η ανεξαρτησία της ΑΑΔΕ επέτρεψε μεγαλύτερη συνέχεια στις μεταρρυθμίσεις, καλύτερο στρατηγικό σχεδιασμό και πιο επαγγελματική λειτουργία του φοροεισπρακτικού μηχανισμού. Παράλληλα, βελτιώθηκαν οι διαδικασίες είσπραξης, ενισχύθηκε η διαχείριση κινδύνου και οργανώθηκαν πιο στοχευμένοι φορολογικοί έλεγχοι.

Το ΔΝΤ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι η φορολογική διοίκηση έπαψε σταδιακά να λειτουργεί ως ένας κατακερματισμένος και πολιτικά ευάλωτος μηχανισμός.

3. Η ψηφιακή μετάβαση: Από τους χειροκίνητους ελέγχους στα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο

Η τρίτη φάση είναι η περίοδος της ψηφιοποίησης, την οποία το Ταμείο θεωρεί καθοριστική για τη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης.

Η επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, η διασύνδεση POS και ταμειακών μηχανών, η ηλεκτρονική τιμολόγηση και το σύστημα myDATA δημιούργησαν – σύμφωνα με την έκθεση – ένα νέο περιβάλλον όπου η οικονομική δραστηριότητα καταγράφεται με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια και ταχύτητα.

Το ΔΝΤ σημειώνει ότι η χρήση ψηφιακών εργαλείων επέτρεψε στην ΑΑΔΕ να περάσει από ένα μοντέλο μαζικών αλλά συχνά αναποτελεσματικών ελέγχων σε πιο στοχευμένες παρεμβάσεις βάσει ανάλυσης δεδομένων. Η αλλαγή αυτή συνδέεται άμεσα με τη σημαντική μείωση του κενού ΦΠΑ και με τη βελτίωση της εισπραξιμότητας των φόρων.

Το επόμενο βήμα: Η εφορία των δεδομένων και της AI

Στο τελευταίο μέρος της ανάλυσης, το ΔΝΤ υποστηρίζει ότι η ελληνική φορολογική μεταρρύθμιση περνά τώρα σε μία νέα φάση, όπου το βασικό ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο η αύξηση των εσόδων αλλά η δημιουργία ενός μόνιμα αποτελεσματικού και τεχνολογικά εξελιγμένου φορολογικού συστήματος.

Σε στρατηγικό επίπεδο, το Ταμείο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση της ανάλυσης δεδομένων και στη στοχευμένη και υπεύθυνη αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, με πλήρη ενσωμάτωσή τους στο σύστημα διαχείρισης φορολογικών κινδύνων. Όπως σημειώνει, αυτό θα επιτρέψει τη μετάβαση από ένα μοντέλο «αντιδραστικών» (reactive) ελέγχων σε ένα σύστημα προληπτικής διαχείρισης της φορολογικής συμμόρφωσης.

Η έκθεση επισημαίνει ότι η αυξανόμενη διαθεσιμότητα δεδομένων μέσω του myDATA, της ηλεκτρονικής τιμολόγησης και της διασύνδεσης POS δημιουργεί πλέον τις προϋποθέσεις για σχεδόν συνεχή παρακολούθηση της οικονομικής δραστηριότητας. Ωστόσο, η πρόκληση είναι αυτά τα δεδομένα να μετατρέπονται συστηματικά σε επιχειρησιακές αποφάσεις. Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ προτείνει τα εργαλεία ανάλυσης δεδομένων και AI να ενσωματωθούν άμεσα στις βασικές λειτουργίες της φορολογικής διοίκησης, από την επιλογή υποθέσεων για έλεγχο έως τη διαχείριση οφειλών και διαφορών:

«Αυτό απαιτεί την άμεση ενσωμάτωση εργαλείων ανάλυσης δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης στις βασικές λειτουργίες του συστήματος διαχείρισης φορολογικών κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων της κατηγοριοποίησης κινδύνου, της επιλογής υποθέσεων προς έλεγχο, της διαχείρισης υποθέσεων, της επίλυσης φορολογικών διαφορών και της είσπραξης οφειλών, ώστε οι αποφάσεις να βασίζονται εκ προοιμίου σε δεδομένα και αναλυτικά ευρήματα και όχι να χρησιμοποιούνται επικουρικά» εξηγεί η έκθεση.

Παράλληλα, η έκθεση τονίζει ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Η βιωσιμότητα της μεταρρύθμισης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ενίσχυση των δεξιοτήτων του προσωπικού, την ανάπτυξη ηγετικών στελεχών και τη σωστή διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού. Όπως αναφέρεται, το νέο μοντέλο λειτουργίας της φορολογικής διοίκησης απαιτεί ολοένα μεγαλύτερη εξειδίκευση στην ανάλυση δεδομένων, στα ψηφιακά συστήματα και στη διαχείριση κινδύνου.

Το ΔΝΤ επισημαίνει επίσης ότι η επόμενη φάση της μεταρρύθμισης θα πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην εξυπηρέτηση των φορολογουμένων και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης προς το φορολογικό σύστημα. Καθώς οι διαδικασίες συμμόρφωσης γίνονται πιο αυτοματοποιημένες, ζητήματα όπως η διαφάνεια, η δικαιοσύνη και η εύκολη πρόσβαση στις υπηρεσίες θα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την οικειοθελή συμμόρφωση των πολιτών.

«Μια πιο ισχυρή προσέγγιση με επίκεντρο τον φορολογούμενο —υποστηριζόμενη από ενοποιημένες ψηφιακές υπηρεσίες, απλοποιημένες διαδικασίες και προσυμπληρωμένες δηλώσεις— μπορεί να μειώσει το κόστος φορολογικής συμμόρφωσης, να περιορίσει τα λάθη και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη προς το φορολογικό σύστημα» τονίζουν οι οικονομολόγοι του ΔΝΤ.

Τέλος, το Ταμείο σημειώνει ότι η συνέχιση της προόδου θα εξαρτηθεί από τη σωστή διακυβέρνηση, τον ρεαλιστικό σχεδιασμό και την αποτελεσματική διαχείριση πόρων.

Όπως υπογραμμίζει, η φορολογική διοίκηση θα πρέπει να συνεχίσει να εξελίσσεται προς ένα πιο ολοκληρωμένο, ψηφιακό και αξιόπιστο μοντέλο «Tax Administration 3.0», βασισμένο στα δεδομένα και στην τεχνολογία.

Στην έκθεση για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα (FSAP), το ΔΝΤ διαπιστώνει ότι οι ελληνικές τράπεζες έχουν πλέον αφήσει πίσω τους την περίοδο της κρίσης, διαθέτουν ισχυρούς ισολογισμούς και εμφανίζονται ανθεκτικές ακόμη και σε δυσμενή γεωπολιτικά και μακροοικονομικά σενάρια. Οι βραχυπρόθεσμοι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα χαρακτηρίζονται περιορισμένοι, ενώ ακόμη και οι επιπτώσεις από μια παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή θεωρούνται διαχειρίσιμες.

Ωστόσο, το Ταμείο επισημαίνει ότι η εξυγίανση των τραπεζικών ισολογισμών δεν έχει μεταφραστεί πλήρως σε εξυγίανση της οικονομίας. Η στεγαστική πίστη παραμένει υποτονική, η χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων εξακολουθεί να κινείται σε χαμηλά επίπεδα και ένα τεράστιο απόθεμα ιδιωτικού χρέους βρίσκεται εκτός τραπεζικού συστήματος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, περίπου 2,9 εκατομμύρια προβληματικά δάνεια που αφορούν 2,4 εκατομμύρια δανειολήπτες εξακολουθούν να βρίσκονται στα χαρτοφυλάκια των servicers και των επενδυτικών funds, αποτελώντας ένα σημαντικό εμπόδιο για την οικονομική δραστηριότητα και την πιστωτική επέκταση.

Για τον λόγο αυτό το ΔΝΤ στρέφει για πρώτη φορά τόσο έντονα την προσοχή του στον κλάδο της διαχείρισης απαιτήσεων. Οι εταιρείες διαχείρισης δανείων ελέγχουν πλέον χαρτοφυλάκια που αντιστοιχούν στο 37,4% του ελληνικού ΑΕΠ, με το Ταμείο να ζητά ενισχυμένη εποπτεία, μεγαλύτερη διαφάνεια και ισχυρότερο έλεγχο από την Τράπεζα της Ελλάδος ως προς τις πρακτικές και την αποτελεσματικότητά τους.

Παράλληλα, η έκθεση εντοπίζει έναν ακόμη διαρθρωτικό κίνδυνο. Η χρηματοδότηση της οικονομίας εμφανίζει υψηλή συγκέντρωση σε περιορισμένο αριθμό μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων. Όπως σημειώνει το ΔΝΤ, τα δέκα μεγαλύτερα κοινά επιχειρηματικά ανοίγματα των τεσσάρων συστημικών τραπεζών αντιστοιχούν στο 81% των συνολικών κεφαλαίων Tier 1 του συστήματος. Αυτό σημαίνει ότι οι τράπεζες έχουν σημαντική έκθεση στους ίδιους μεγάλους δανειολήπτες και στους ίδιους κλάδους δραστηριότητας.

Το μοντέλο αυτό λειτουργεί όσο η οικονομία αναπτύσσεται και οι μεγάλοι όμιλοι παραμένουν ισχυροί. Ωστόσο, σε περίπτωση που κάποιος μεγάλος επιχειρηματικός όμιλος αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να μεταδοθούν ταυτόχρονα σε ολόκληρο το τραπεζικό σύστημα.

Παρά τις επισημάνσεις αυτές, τα αποτελέσματα των stress tests του ΔΝΤ είναι ιδιαίτερα θετικά για τις ελληνικές τράπεζες. Ακόμη και υπό ακραία σενάρια που περιλαμβάνουν γεωπολιτικές εντάσεις, επιβράδυνση της οικονομίας και αύξηση των προβλέψεων, οι δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας παραμένουν πάνω από τα ελάχιστα εποπτικά όρια, με την υψηλή καθαρή επιτοκιακή κερδοφορία να λειτουργεί ως σημαντικό «μαξιλάρι» προστασίας.

Το Ταμείο, πάντως, επαναφέρει στο προσκήνιο το θέμα των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων (DTCs), οι οποίες εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό μέρος των εποπτικών κεφαλαίων των τραπεζών. Αν και ο άμεσος κίνδυνος αξιολογείται ως περιορισμένος, το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι σε μια μελλοντική σοβαρή κρίση οι DTCs και οι κρατικές εγγυήσεις του προγράμματος «Ηρακλής» θα μπορούσαν να αναζωπυρώσουν τη διασύνδεση μεταξύ τραπεζών και Δημοσίου.

Για τον λόγο αυτό προτείνει την επιτάχυνση της σταδιακής απομείωσης των DTCs, ώστε να βελτιωθεί η ποιότητα των κεφαλαίων των τραπεζών και να μειωθεί περαιτέρω η εξάρτησή τους από κρατικές εγγυήσεις.

Σε ό,τι αφορά τις μικρότερες τράπεζες, το ΔΝΤ αξιολογεί θετικά την εποπτική προσέγγιση της Τράπεζας της Ελλάδος, χαρακτηρίζοντάς την συστηματική και παρεμβατική, ενώ συστήνει περαιτέρω ενίσχυση της εταιρικής διακυβέρνησης και ιδιαίτερα της παρουσίας ανεξάρτητων μελών στα διοικητικά συμβούλια.

Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι σαφές: οι ελληνικές τράπεζες έχουν πλέον ανακτήσει τη χρηματοπιστωτική τους ανθεκτικότητα, όμως η πλήρης αποκατάσταση της οικονομίας απαιτεί ακόμη λύσεις για το ιδιωτικό χρέος, αποτελεσματικότερη διαχείριση των κόκκινων δανείων και μεγαλύτερη διάχυση της χρηματοδότησης προς νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Όπως αναφέρει το ΔΝΤ, το ενεργειακό σοκ από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την οικονομία, αλλά οι ισχυρές επενδύσεις και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης στηρίζουν την ανάπτυξη. Οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις για τη μείωση της φοροδιαφυγής έχουν διευρύνει τη φορολογική βάση και έχουν μειώσει την παραοικονομία, δημιουργώντας κάποιο χώρο για τη στήριξη του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, διασφαλίζοντας παράλληλα την ταχεία μείωση του δημόσιου χρέους.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ, η Ελλάδα θα εμφανίσει δημοσιονομικό πλεόνασμα 0,4% του ΑΕΠ, πρωτογενές πλεόνασμα 3,6% και χρέος στο 136,6% του ΑΕΠ για φέτος. Για το 2027 αναμένεται δημοσιονομικό έλλειμμα 0,3%, πρωτογενές πλεόνασμα 3% και χρέος στο 130,1%.

Το Πρόγραμμα Αξιολόγησης του Χρηματοπιστωτικού Τομέα (FSAP) του 2026, που όπως επισημαίνεται είναι το πρώτο από το 2006, διαπιστώνει ότι οι συστημικοί κίνδυνοι στον χρηματοπιστωτικό τομέα ήταν χαμηλοί πριν από τον πόλεμο και παραμένουν διαχειρίσιμοι.

Το ΔΝΤ τονίζει ότι αν και η ανάπτυξη αναμένεται να μειωθεί στο 1,8% φέτος, μεσοπρόθεσμα προβλέπεται να πέσει στο 1,5%, στο πλαίσιο της μείωσης του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, με χαμηλή συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό και υποτονική αύξηση της παραγωγικότητας.

Οι κίνδυνοι

Σε ό,τι αφορά τους κινδύνους, το ΔΝΤ σημειώνει ότι είναι καθοδικοί, ιδίως λόγω ενός παρατεταμένου πολέμου, μιας κλιμάκωσης των γεωπολιτικών εντάσεων και του κατακερματισμού του εμπορίου, ενώ οι εγχώριοι κίνδυνοι περιλαμβάνουν καθυστερήσεις στην εκτέλεση έργων που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Κίνδυνοι για υψηλότερο πληθωρισμό προκύπτουν από περαιτέρω αυξήσεις στις τιμές των βασικών προϊόντων, από την αύξηση των μισθών που ξεπερνά την παραγωγικότητα της εργασίας και από το υψηλότερο κόστος που σχετίζεται με τα κλιματικά σοκ.

Οι συστάσεις

Το ΔΝΤ χαιρετίζει τη συνεχιζόμενη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών, όμως τονίζει ότι η εξυγίανση των ισολογισμών του ιδιωτικού τομέα που δεν έχει ολοκληρωθεί και διαρθρωτικά εμπόδια που παραμένουν, επιβαρύνουν τη μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη και τα εξωτερικά ισοζύγια. Το Ταμείο ζητά ένα κατάλληλο μείγμα μακροοικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής και την ολοκλήρωση της ατζέντας διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για την εδραίωση της σταθερότητας που αποκτήθηκε με κόπο, την άρση των περιορισμών στην προσφορά και τη διασφάλιση ισορροπημένης και βιώσιμης ανάπτυξης.

Στο δημοσιονομικό μέτωπο, το ΔΝΤ εξαίρει τις επιδόσεις που παραμένουν πολύ ισχυρές, καθώς οι μεταρρυθμίσεις για τη μείωση της φοροδιαφυγής στηρίζουν τη συνεχιζόμενη μείωση του δημόσιου χρέους και παρέχουν περιθώρια για προσωρινά μέτρα άμβλυνσης του ενεργειακού σοκ.

Το Ταμείο συμφωνεί ότι η διατήρηση των πρωτογενών πλεονασμάτων και η πλήρης αξιοποίηση των διαθέσιμων κονδυλίων της ΕΕ για τη στήριξη των δημόσιων επενδύσεων πέραν του Ταμείου Ανάκαμψης θα συμβάλει στην περαιτέρω μείωση του δημόσιου χρέους και στη διατήρηση ισχυρής ανάπτυξης. Συστήνει  την εστίαση στις αποτελεσματικές δημόσιες επενδύσεις και τη διασφάλιση των κοινωνικών δαπανών. Τονίζει, όμως, ότι τα μέτρα στήριξης έναντι των υψηλών τιμών της ενέργειας θα πρέπει να παραμείνουν καλά στοχευμένα και προσωρινά, χωρίς να προκαλούν στρέβλωση στις τιμές. Η περαιτέρω προώθηση των δημοσιονομικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων θα ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της δημοσιονομικής πολιτικής, τονίζεται.

Το τραπεζικό σύστημα

Το ΔΝΤ κρίνει ότι οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα ήταν χαμηλοί πριν από τον πόλεμο και παραμένουν διαχειρίσιμοι, σημειώνοντας ότι το τραπεζικό σύστημα επιδεικνύει ανθεκτικότητα στα stress tests. Συστήνει, ωστόσο, στενή παρακολούθηση των κοινών ανοιγμάτων σε μεγάλες επιχειρήσεις. Ενθαρρύνει,  επίσης τη βελτίωση της αντιμετώπισης των παλαιών προβληματικών χρεών που βρίσκονται εκτός του τραπεζικού συστήματος και την εποπτεία των servicers, καθώς και την ενίσχυση της ετοιμότητας για κρίσεις και του διχτυού χρηματοοικονομικής ασφάλειας. Το ΔΝΤ τονίζει ότι η ποιότητα των κεφαλαίων των τραπεζών θα πρέπει να συνεχίσει να βελτιώνεται και ότι θα μπορούσαν να εξεταστούν πρόσθετα μακροπροληπτικά αποθέματα ασφαλείας για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στους οικονομικούς κύκλους.

Το Ταμείο υπογραμμίζει ότι οι φιλόδοξες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις είναι απαραίτητες για την υποστήριξη υψηλότερης, πιο χωρίς αποκλεισμούς και βασισμένης στην παραγωγικότητα ανάπτυξης και τη μείωση των επίμονων ελλειμμάτων τρεχουσών συναλλαγών. Συστήνει την προώθηση του ψηφιακού μετασχηματισμού και την περαιτέρω μείωση των κανονιστικών και διοικητικών βαρών για την προώθηση του ανταγωνισμού και την ενίσχυση της παραγωγικότητας.

Η αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό και η βελτίωση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού θα βοηθούσαν στην αντιμετώπιση των δημογραφικών πιέσεων και στη στήριξη της ανάπτυξης.

Επιπλέον, η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς της ΕΕ θα αύξανε περαιτέρω την παραγωγικότητα και θα βελτίωνε την οικονομική ανθεκτικότητα.

Οι πολιτικές στέγασης που αποσκοπούν στην αποτελεσματικότερη κινητοποίηση της υπάρχουσας προσφοράς, συμπληρωμένες από καλά σταθμισμένα μέτρα ζήτησης, θα βοηθούσαν στη βελτίωση της προσιτότητας της στέγασης, αναφέρεται, καθώς το ΔΝΤ κάνει εκτενή αναφορά στο στεγαστικό πρόβλημα, προτείνοντας καλύτερη αξιοποίηση του υφιστάμενου αποθέματος κατοικιών, με κίνητρα για ανακαινίσεις, αλλά και επιβαρύνσεις σε κενά ακίνητα, κυρίως στις περιοχές υψηλής ζήτησης.

Τέλος, τα βήματα για την επίτευξη ενεργειακής ασφάλειας χαρακτηρίζονται ευπρόσδεκτα.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προειδοποιεί ότι οι κυβερνοκίνδυνοι αποκτούν πλέον συστημικό χαρακτήρα, ενώ η ΕΚΤ συγκαλεί έκτακτη συνεδρίαση με κορυφαίες ευρωπαϊκές τράπεζες για να εξεταστούν άμεσα μέτρα θωράκισης απέναντι στις νέες απειλές. Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκονται προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης όπως το Claude Mythos της Anthropic, τα οποία, σύμφωνα με αναλύσεις, μπορούν να εντοπίζουν και να εκμεταλλεύονται ευπάθειες σε τραπεζικά συστήματα με πρωτοφανή ταχύτητα.

Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει δραστικά το τοπίο στον κυβερνοχώρο. Σύμφωνα με την ανάλυση του Ταμείου, τα προηγμένα εργαλεία AI ενισχύουν όχι μόνο τις δυνατότητες άμυνας αλλά και τις επιθετικές δυνατότητες κυβερνοεγκληματιών.

Αυτό δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον ασύμμετρων απειλών, όπου οι επιτιθέμενοι μπορούν να κινούνται ταχύτερα από τις άμυνες των τραπεζών και των οργανισμών. Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι σε ακραία σενάρια κυβερνοεπιθέσεων θα μπορούσαν να προκληθούν σοβαρές πιέσεις στη χρηματοδότηση τραπεζών, αμφισβήτηση της φερεγγυότητάς τους αλλά και ευρύτερη αποσταθεροποίηση των αγορών.

Η ανησυχία εντείνεται εξαιτίας της μεγάλης εξάρτησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος από κοινές ψηφιακές υποδομές, όπως υπηρεσίες cloud, λογισμικό και δίκτυα πληρωμών. Οι ειδικοί τονίζουν ότι μία μεμονωμένη ευπάθεια μπορεί πλέον να προκαλέσει ταυτόχρονες επιπτώσεις σε πολλά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι κυβερνοκίνδυνοι αποκτούν πλέον σαφή μακροοικονομική διάσταση.

Έκτακτη συνεδρίαση της ΕΚΤ για την Τεχνητή Νοημοσύνη

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ήδη σημάνει συναγερμό για τους κινδύνους που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη στο τραπεζικό σύστημα. Για τον λόγο αυτό συγκαλεί έκτακτη συνάντηση με κορυφαία ευρωπαϊκά τραπεζικά ιδρύματα. Στόχος της συνεδρίασης είναι να εξεταστούν προτάσεις για ταχύτερη άμυνα απέναντι στις κυβερνοαπειλές που συνδέονται με την AI. Η ΕΚΤ αναμένεται να ζητήσει από τις τράπεζες να επιταχύνουν τις επενδύσεις στην κυβερνοασφάλεια και να προχωρήσουν σε άμεση θωράκιση των πληροφοριακών τους συστημάτων.

Σύμφωνα με τους Financial Times, στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται εργαλεία όπως το Claude Mythos της Anthropic αλλά και άλλα εξελιγμένα μοντέλα AI. Οι ευρωπαϊκές αρχές φοβούνται ότι τα συγκεκριμένα μοντέλα ενδέχεται να δημιουργήσουν νέες ευπάθειες σε τραπεζικές υποδομές και συστήματα διαχείρισης δεδομένων. Ο Φρανκ Έλντερσον, αντιπρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου της ΕΚΤ, τόνισε ότι οι παραδοσιακοί ρυθμοί προσαρμογής δεν επαρκούν πλέον απέναντι στην ταχύτητα των εξελίξεων της AI. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε: «Το andante δεν είναι πλέον αρκετό απαιτείται presto».

Το Claude Mythos και ο φόβος συστημικής κρίσης

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα νέα προηγμένα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να εντοπίζουν ευπάθειες σε λειτουργικά συστήματα και προγράμματα μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Σύμφωνα με την έκθεση, μοντέλα όπως το Claude Mythos Preview της Anthropic έχουν ήδη αναδείξει πόσο γρήγορα μπορεί να αυξηθεί η ικανότητα κυβερνοεπιθέσεων ακόμη και από μη εξειδικευμένους χρήστες.

Παράλληλα, η OpenAI αναπτύσσει ειδικές εκδόσεις όπως το GPT-5.5, οι οποίες επικεντρώνονται κυρίως στην ενίσχυση της άμυνας και της κυβερνοπροστασίας. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η ανακάλυψη και εκμετάλλευση ευπαθειών μπορεί να γίνεται ταχύτερα από την επιδιόρθωσή τους. Αυτό δημιουργεί έναν διαρκή κίνδυνο για τις τράπεζες και συνολικά για το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το ΔΝΤ υπογραμμίζει ότι οι κυβερνοεπιθέσεις μπορούν να προκαλέσουν διακοπές πληρωμών, έλλειψη ρευστότητας και κρίση εμπιστοσύνης στις αγορές. Η μεγάλη εξάρτηση από περιορισμένο αριθμό cloud providers και κοινών ψηφιακών υποδομών αυξάνει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο μιας αλυσιδωτής κρίσης. Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ και η ΕΚΤ ζητούν ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας, ανταλλαγή πληροφοριών αλλά και σημαντικές επενδύσεις στην κυβερνοασφάλεια. Οι δύο οργανισμοί προειδοποιούν ότι η ανθεκτικότητα των τραπεζών απέναντι στις κυβερνοαπειλές της AI θα αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες σταθερότητας του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος τα επόμενα χρόνια.

Όπως αναφέρει το ΔΝΤ «Η Ελλάδα προχώρησε σε μία σειρά μεταρρυθμίσεων που ξεκίνησαν σταδιακά από το 2010, όταν εισήλθε στα μνημόνια, για να επιταχυνθούν από το 2018, με αποτέλεσμα τη μείωση της φοροδιαφυγής και την αύξηση των δημοσίων εσόδων, σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου»

Η έκθεση, με τίτλο: «Πώς η Φορολογική Διοίκηση υποστήριξε την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας», σημειώνει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός του φορολογικού συστήματος έγινε στο πλαίσιο της αντίστοιχης πολιτικής που εφαρμόστηκε ευρύτερα για τον δημόσιο τομέα και επιταχύνθηκε μετά το 2019.

Στις αρχές του 2020, σχεδόν όλες οι συναλλαγές με την εφορία και τα τελωνεία μπορούσαν να πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά, ενώ η πανδημία του κορονοϊού λειτούργησε ως καταλύτης για την περαιτέρω ψηφιοποίηση του συστήματος.

Η ηλεκτρονική υποβολή φορολογικών δηλώσεων έφτασε στο 100% για τις δηλώσεις ΦΠΑ το 2022 και στο 99,9% για τις δηλώσεις φορολογίας επιχειρήσεων ήδη από το 2021.

Από το 2018 έως το 2023, τα ποσοστά ηλεκτρονικής υποβολής δηλώσεων για τον φόρο εισοδήματος επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων καθώς και για τον ΦΠΑ ήταν υψηλότερα τόσο από το μέσο όρο τόσο της Ευρώπης όσο και από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ, με τα ποσοστά των δηλώσεων φυσικών προσώπων να είναι σημαντικά υψηλότερα και από τις δύο αυτές ομάδες χωρών, σύμφωνα με την έκθεση.

Η ηλεκτρονική πληρωμή των φόρων αυξήθηκε επίσης σημαντικά στην Ελλάδα, από 86,6% το 2018 στο 99,2% το 2023, με ιδιαίτερα σημαντική την άνοδο μεταξύ 2021 (90,4%) και 2022 (98,8%).

Οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν και οι μεταρρυθμίσεις είχαν ως αποτέλεσμα τη μεγάλη μείωση της φοροδιαφυγής. Το λεγόμενο κενό ΦΠΑ - δηλαδή το ποσοστό του οφειλόμενου ΦΠΑ που δεν εισπράττεται - μειώθηκε, σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, από 30% το 2011 στο 9% το 2024, αποτελώντας «ένα σημαντικό επίτευγμα στον περιορισμό της μη συμμόρφωσης».

Η έκθεση σημειώνει την καθιέρωση της ενοποιημένης ψηφιακής πλατφόρμας myAADE τον Σεπτέμβριο του 2021, η οποία αντικατέστησε την προηγούμενη πλατφόρμα myTAXISnet, παρέχοντας στους φορολογούμενους πλήρη πρόσβαση σε όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες της ΑΑΔΕ, περιλαμβανομένων των φορολογικών δηλώσεων, ρυθμίσεων πληρωμών, της φορολογίας ακινήτων και αυτοκινήτων καθώς και των ηλεκτρονικών βιβλίων (myDATA). Σημειώνει επίσης ότι όλες οι επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να μεταφέρουν τα λογιστικά στοιχεία τους στην πλατφόρμα myDATA, μία αλλαγή που έχει συμβάλει στη μείωση της φοροδιαφυγής.

Στη συμμόρφωση των φορολογουμένων μέσω του συστήματος συνέβαλαν και οι προσυμπληρωμένες δηλώσεις ΦΠΑ και φόρου επιχειρήσεων. Η προσυμπλήρωση των δηλώσεων ΦΠΑ ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2022, με βάση τα στοιχεία συναλλαγών που καταχωρούνταν στο myDATA, ενώ από τον Ιανουάριο του 2025 δεν επιτρέπονται αποκλίσεις μεταξύ των στοιχείων εσόδων και δαπανών που δηλώνουν οι επιχειρήσεις.

Η υποχρεωτική χρήση των POS από τις επιχειρήσεις και η σύνδεση τους με τις ταμειακές μηχανές από τον Μάιο του 2024 ολοκλήρωσε την κίνηση προς την επιβολή συμμόρφωσης σε πραγματικό χρόνο.

Η δημιουργία της ΑΑΔΕ, που άρχισε να λειτουργεί την 1η Ιανουαρίου 2017, ήταν η πιο σημαντική μεταρρύθμιση της περιόδου 2013-2017. «Η μεταρρύθμιση αυτή άλλαξε ριζικά τα κίνητρα και την αρμοδιότητα στη λήψη αποφάσεων, επιτρέποντας διαδοχικές προόδους στη μεταρρύθμιση αναφορικά με το προσωπικό, τη διαχείριση κινδύνου και την ψηφιοποίηση. Αποτελούσε μία αποφασιστική κίνηση προς μεγαλύτερη αυτονομία της φορολογικής διοίκησης, στοχεύοντας να θωρακίσει επιχειρησιακές αποφάσεις από πολιτικές παρεμβάσεις και να ενισχύσει τη διακυβέρνηση», αναφέρει η έκθεση.

«Συνολικά, οι μεταρρυθμίσεις της Ελλάδας δημιούργησαν έναν ενάρετο κύκλο: η καλύτερη φορολογική διακυβέρνηση επέτρεψε την ψηφιοποίηση, η οποία με τη σειρά της βελτίωσε τη συμμόρφωση. Τα υψηλότερα και πιο σταθερά έσοδα ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη του κοινού και τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρα».

Το 2025, ο λόγος των φορολογικών εσόδων προς το ΑΕΠ της Ελλάδας είχε αυξηθεί στο 28% από 20,5% το 2009. «Αν και η αύξηση των εσόδων αντανακλά και ευρύτερες οικονομικές μεταβολές και μεταβολές στην πολιτική, οι βελτιώσεις στη φορολογική διοίκηση διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο διευρύνοντας τη φορολογική βάση, ενισχύοντας την επιβολή και αυξάνοντας την εμπιστοσύνη στο σύστημα», σημειώνει το ΔΝΤ.

Η επόμενη πρόκληση, αναφέρει, είναι να γίνουν τα πρόσφατα κέρδη ανθεκτικά - ενσωματώνοντας νέους τρόπους εργασίας στις καθημερινές διαδικασίες, με τη χρήση ανάλυσης στοιχείων και της τεχνητής νοημοσύνης για τη διαχείριση των κινδύνων συμμόρφωσης, την περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών και της εμπιστοσύνης των φορολογουμένων και τη διασφάλιση ότι οι δεξιότητες και το προσωπικό συμβαδίζουν με τις ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές.

Το μήνυμα του ΔΝΤ είναι ότι «η ατζέντα των μεταρρυθμίσεων δεν έχει τελειώσει, αλλά η έκταση - και η εξέλιξη - της ανάκαμψης της Ελλάδας προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για άλλες χώρες που επιδιώκουν φορολογική μεταρρύθμιση».

«Αν δεν ληφθούν μέτρα, το δημόσιο χρέος θα ακολουθήσει μια μη βιώσιμη πορεία. Με αμετάβλητη πολιτική, το χρέος της μέσης ευρωπαϊκής χώρας θα φθάσει το 130% του ΑΕΠ έως το 2040 — σχεδόν διπλασιαζόμενο σε σχέση με σήμερα”, ανέφερε το ΔΝΤ σε έγγραφο που χρησιμοποιήθηκε ως βάση για τις συζητήσεις των υπουργών στην άτυπη συνάντηση στη Λευκωσία.

Για να αποφευχθεί ένα τέτοιο σενάριο, οι χώρες της ΕΕ πρέπει να βελτιώσουν τα κίνητρα για τους πολίτες να μετακινούνται εντός της 27μελούς Ένωσης για να βρουν εργασία και για τις εταιρείες να τους προσλαμβάνουν. Η ΕΕ θα πρέπει επίσης να ενοποιήσει τις αγορές ενέργειας, να διευκολύνει τη ροή των αποταμιεύσεων των πολιτών σε ολόκληρη την Ένωση προς επικερδείς επενδύσεις και να εναρμονίσει τη νομοθεσία, η οποία σήμερα συχνά διαφέρει από χώρα σε χώρα, ανέφερε το έγγραφο.

Οι μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα και η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης θα συνέβαλαν επίσης, όπως και οι κρατικές εγγυήσεις για επενδύσεις υψηλότερου κινδύνου σε έργα χαμηλών εκπομπών άνθρακα και ανθεκτικά στις κλιματικές αλλαγές, που θα βοηθούσαν στην προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων σε αυτά.

Τέλος, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να συμφωνήσουν ότι η καινοτομία, η ενέργεια και η άμυνα αποτελούν ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά και θα πρέπει να χρηματοδοτούνται μέσω κοινών δανεισμών.

Το κοινό χρέος αποτελεί ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο ζήτημα στην ΕΕ, όπου ορισμένες χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία ή η Γαλλία τάσσονται υπέρ, ενώ άλλες, όπως η Γερμανία και αρκετές χώρες της Βόρειας Ευρώπης, αντιτίθενται σθεναρά στην ιδέα.

«Αυτός είναι ένας από τους τομείς όπου υπάρχουν διαφορές απόψεων, αλλά είναι σίγουρα ένας από τους τομείς που θα συζητήσουμε τους επόμενους μήνες», δήλωσε στο Reuters ο πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών Υπουργών της ευρωζώνης, Κυριάκος Πιερρακάκης.

Το ΔΝΤ ανέφερε ότι, ακόμη και με τις μεταρρυθμίσεις, οι περισσότερες χώρες της ΕΕ θα εξακολουθήσουν να χρειάζονται δημοσιονομική εξυγίανση για να θέσουν το χρέος σε τροχιά μείωσης, αν και όσο πιο φιλόδοξες είναι οι μεταρρυθμίσεις, τόσο λιγότερη εξυγίανση θα απαιτείται.

Ανέφερε ότι, εάν οι κυβερνήσεις δεν αναλάβουν δράση τώρα, το πρόβλημα θα επιδεινωθεί. «Η προσέγγιση της “αποφυγής των προβλημάτων” που έχουν υιοθετήσει μέχρι τώρα πολλές χώρες φτάνει στα όριά της, και μια πιο στρατηγική αντίδραση φαίνεται απαραίτητη για να αντιμετωπιστούν οι αυξανόμενες πιέσεις στις δαπάνες», πρόσθεσε το ΔΝΤ. «Οι αλλαγές με αποσπασματικό τρόπο ή οι επιφανειακές αλλαγές είναι πιθανό να αποδειχθούν ανεπαρκείς» ανέφερε ακόμη.

Η χώρα που βρέθηκε στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, αποκλείστηκε από τις αγορές και εξαρτήθηκε πλήρως από τα μνημόνια και τη διεθνή χρηματοδοτική στήριξη, εμφανίζει σήμερα ισχυρά πρωτογενή πλεονάσματα, βελτιωμένες δημοσιονομικές επιδόσεις και σημαντικά χαμηλότερο κόστος δανεισμού. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η ελληνική οικονομία βρίσκεται πλέον σε πολύ ισχυρότερη θέση ώστε να απορροφήσει ακόμη και νέους εξωτερικούς ή γεωπολιτικούς κραδασμούς.

Το Ταμείο επισημαίνει ότι η ελληνική εμπειρία αποδεικνύει πως η δημοσιονομική εξυγίανση δεν βασίζεται αποκλειστικά στη λιτότητα ή στην αύξηση φόρων, αλλά κυρίως στη δημιουργία ενός πιο αποτελεσματικού, διαφανούς και αξιόπιστου φορολογικού συστήματος.

Στην ανάλυσή του, το ΔΝΤ αποδίδει καθοριστικό ρόλο στη βαθιά μεταρρύθμιση της φορολογικής διοίκησης. Όπως σημειώνει, η ενίσχυση των φοροεισπρακτικών μηχανισμών, η ανεξαρτητοποίηση της φορολογικής αρχής και ο εκτεταμένος ψηφιακός μετασχηματισμός της τελευταίας δεκαπενταετίας συνέβαλαν αποφασιστικά στην αύξηση των δημοσίων εσόδων, στην αποκατάσταση της αξιοπιστίας του κράτους και τελικά στην οικονομική ανάκαμψη της χώρας.

Σύμφωνα με την έκθεση, η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις μόλις πέντε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εμφανίζουν πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα, ενώ το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει υποχωρήσει θεαματικά σε σχέση με τα επίπεδα της κρίσης. Το πρωτογενές πλεόνασμα άγγιξε σχεδόν το 5% του ΑΕΠ την περίοδο 2024-2025, ενώ ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ έχει μειωθεί κατά περίπου 65 ποσοστιαίες μονάδες από το υψηλό επίπεδο του 2020.

Παράλληλα, το Ταμείο υπογραμμίζει ότι οι συνθήκες χρηματοδότησης της χώρας έχουν βελτιωθεί εντυπωσιακά, με τις αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων να επιστρέφουν σε επίπεδα που είχαν καταγραφεί πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.

Η ανάλυση του ΔΝΤ χωρίζει τη μεταρρυθμιστική πορεία της Ελλάδας σε τρεις βασικές φάσεις. Η πρώτη περίοδος, μεταξύ 2010 και 2012, είχε ως βασικό στόχο τη σταθεροποίηση των κρατικών εσόδων και την αποφυγή δημοσιονομικής κατάρρευσης. Τότε εφαρμόστηκαν οι πρώτες παρεμβάσεις κατά της φοροδιαφυγής, ενισχύθηκαν οι έλεγχοι σε μεγάλους φορολογούμενους και τέθηκαν οι βάσεις για τον εκσυγχρονισμό του φορολογικού μηχανισμού.

Μία από τις πρώτες σημαντικές επιτυχίες ήταν η ψηφιοποίηση της υποβολής δηλώσεων ΦΠΑ. Το ΔΝΤ σημειώνει ότι έως το 2014 το 96% των φορολογουμένων υπέβαλλε εμπρόθεσμα δηλώσεις ΦΠΑ, έναντι μόλις 65% το 2010.

Η δεύτερη φάση, από το 2013 έως το 2017, επικεντρώθηκε στη δημιουργία ισχυρότερων και πιο ανεξάρτητων θεσμών. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα προχώρησε σε εκτεταμένη αναδιοργάνωση των εφοριών, μειώνοντας τον αριθμό των τοπικών υπηρεσιών από 288 σε 119, ενώ το 2017 τέθηκε σε λειτουργία η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων.

Το ΔΝΤ εκτιμά ότι η δημιουργία της ΑΑΔΕ αποτέλεσε κομβικό σημείο για την αποπολιτικοποίηση της φορολογικής διοίκησης και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κράτους. Η επίδραση των αλλαγών αποτυπώθηκε και στα δημόσια έσοδα, καθώς το ποσοστό φορολογικών εσόδων προς ΑΕΠ αυξήθηκε από 25,8% το 2013 σε 27,6% το 2017.

Η τρίτη φάση, από το 2018 έως το 2025, χαρακτηρίστηκε από τον εκτεταμένο ψηφιακό μετασχηματισμό της φορολογικής διοίκησης. Η Ελλάδα ανέπτυξε ένα ολοκληρωμένο πλέγμα ψηφιακών εργαλείων, με ηλεκτρονική τιμολόγηση σε πραγματικό χρόνο, διασύνδεση ταμειακών μηχανών με τα πληροφοριακά συστήματα της ΑΑΔΕ και εργαλεία ανάλυσης δεδομένων για τον εντοπισμό φορολογικών κινδύνων.

Σύμφωνα με το Ταμείο, οι αλλαγές αυτές ενίσχυσαν σημαντικά τη φορολογική συμμόρφωση και βελτίωσαν την αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών μηχανισμών. Τα έσοδα από τον ΦΠΑ αυξήθηκαν κατά 2,4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ μέσα σε 15 χρόνια, από 7,1% το 2010 σε περίπου 9,5% το 2025.

Το ΔΝΤ κάνει λόγο για έναν «ενάρετο κύκλο» που δημιουργήθηκε μέσα από τις μεταρρυθμίσεις: η καλύτερη διακυβέρνηση επέτρεψε την ψηφιοποίηση, η ψηφιοποίηση βελτίωσε τη φορολογική συμμόρφωση και τα αυξημένα δημόσια έσοδα αποκατέστησαν σταδιακά την εμπιστοσύνη πολιτών και αγορών προς το κράτος.

Παρά τη σημαντική πρόοδο, το Ταμείο τονίζει ότι η μεταρρυθμιστική διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί. Οι επόμενες προκλήσεις αφορούν την ευρύτερη αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και ανάλυσης δεδομένων για τον εντοπισμό φορολογικών κινδύνων, τη βελτίωση των υπηρεσιών προς τους πολίτες και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του προσωπικού της διοίκησης.

Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η ελληνική εμπειρία αποτελεί πλέον ένα ισχυρό διεθνές παράδειγμα για το πώς μία βαθιά οικονομική κρίση μπορεί, μέσα από συνεπείς μεταρρυθμίσεις, θεσμική αναδιοργάνωση και επένδυση στην τεχνολογία, να μετατραπεί σε μακροχρόνια οικονομική και θεσμική σταθερότητα.