Σύμφωνα με τις νέες εκτιμήσεις του ΔΝΤ, που περιλαμβάνονται στη βάση δεδομένων World Economic Outlook και παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της ετήσιας συνόδου του Ταμείου στην Μπανγκόκ, το ελληνικό δημόσιο χρέος αναμένεται να μειωθεί κατά 10,6 ποσοστιαίες μονάδες μέσα στο 2026, από 146,6% του ΑΕΠ το 2025 σε 136%, ενώ η συνολική αποκλιμάκωση έως το 2031 υπολογίζεται σε 35,5 ποσοστιαίες μονάδες.

Οι προβλέψεις είναι ευνοϊκότερες σε σύγκριση με εκείνες του περασμένου Απριλίου, όταν το Ταμείο εκτιμούσε ότι το χρέος θα διαμορφωνόταν στο 136,9% του ΑΕΠ το 2026 και στο 130,3% το 2027. Η αναθεώρηση συνεπάγεται χαμηλότερη εκτίμηση κατά 0,9 και 1,6 ποσοστιαίες μονάδες, αντίστοιχα.

Η βελτίωση της δημοσιονομικής εικόνας στηρίζεται κυρίως στη διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, τα οποία, παρά την προβλεπόμενη σταδιακή υποχώρησή τους, εκτιμάται ότι θα παραμείνουν πάνω από το 2% του ΑΕΠ σε ολόκληρο τον χρονικό ορίζοντα των προβλέψεων.

Η Ελλάδα υποχωρεί στην ευρωπαϊκή κατάταξη χρέους

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές οικονομίες, καθώς η Ελλάδα, που επί σειρά ετών κατείχε μία από τις υψηλότερες θέσεις στην κατάταξη δημόσιου χρέους της Ευρωζώνης, προβλέπεται να βελτιώσει αισθητά τη σχετική θέση της.

Το 2026, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ της Ελλάδας εκτιμάται στο 136%, έναντι 137,9% της Ιταλίας. Μέχρι το 2031, το ελληνικό χρέος προβλέπεται να περιοριστεί στο 111,1%, χαμηλότερα από το 123,6% της Γαλλίας και το 122,1% του Βελγίου.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η σύγκριση με το σύνολο των ανεπτυγμένων οικονομιών, των οποίων το δημόσιο χρέος εκτιμάται ότι θα φτάσει το 115,2% του ΑΕΠ το 2031, υπερβαίνοντας πλέον τον αντίστοιχο ελληνικό δείκτη.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία το δημόσιο χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών ακολουθεί ανοδική πορεία, με το ΔΝΤ να προβλέπει ότι θα αγγίξει το 145% του ΑΕΠ το 2031. Στην Ιαπωνία, παρά την αναμενόμενη σταδιακή μείωση, το χρέος προβλέπεται να παραμείνει εξαιρετικά υψηλό, στο 188,9% του ΑΕΠ.

Η σύγκριση αφορά τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ και δεν συνεπάγεται ότι η Ελλάδα θα διαθέτει χαμηλότερο απόλυτο χρέος ή μικρότερο κόστος δανεισμού από όλες τις συγκεκριμένες χώρες.

Πρωτογενή πλεονάσματα πάνω από 2% έως το 2031

Καθοριστικός παράγοντας για τη μείωση του ελληνικού χρέους παραμένει η παραγωγή πρωτογενών πλεονασμάτων, δηλαδή θετικού δημοσιονομικού αποτελέσματος πριν από την καταβολή των τόκων εξυπηρέτησης του χρέους.

Το ΔΝΤ προβλέπει ότι το πρωτογενές πλεόνασμα θα διαμορφωθεί στο 3,4% του ΑΕΠ το 2026, έναντι 4,9% το 2025, ενώ το 2027 θα υποχωρήσει στο 2,6% και το 2031 στο 2,4%.

Παράλληλα, το συνολικό δημοσιονομικό ισοζύγιο, στο οποίο περιλαμβάνονται και οι δαπάνες για τόκους, αναμένεται να μεταβληθεί από πλεόνασμα 1,7% του ΑΕΠ το 2025 σε 0,3% το 2026, προτού επιστρέψει σε έλλειμμα 0,6% το 2027 και περίπου 1% το 2031.

Η διαφοροποίηση μεταξύ πρωτογενούς και συνολικού ισοζυγίου αναδεικνύει τη σημασία του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους. Παρά τη δημοσιονομική προσαρμογή, οι πληρωμές τόκων εξακολουθούν να απορροφούν σημαντικούς δημόσιους πόρους, περιορίζοντας τα περιθώρια για πρόσθετες δαπάνες.

Στο σκέλος των δημόσιων εσόδων, το Ταμείο προβλέπει ότι θα διαμορφωθούν στο 50% του ΑΕΠ το 2026, για να μειωθούν στο 48,6% το 2027 και στο 48% το 2031. Οι δημόσιες δαπάνες εκτιμάται ότι θα αυξηθούν στο 49,7% του ΑΕΠ φέτος, από 48,3% το 2025, ενώ στη συνέχεια θα περιοριστούν στο 49,3% το 2027 και κοντά στο 49% το 2031.

Προειδοποίηση ΔΝΤ για το παγκόσμιο χρέος και τα επιτόκια

Την ώρα που η Ελλάδα εμφανίζει προοπτικές σημαντικής μείωσης του δημόσιου χρέους, το ΔΝΤ προειδοποιεί για την επιδείνωση των δημοσιονομικών συνθηκών στις μεγαλύτερες ανεπτυγμένες οικονομίες.

Στην ανάλυσή του για τις παγκόσμιες δημοσιονομικές προοπτικές, Fiscal Monitor, το Ταμείο επισημαίνει ότι τα υψηλά επίπεδα χρέους, οι αυξανόμενες κρατικές δαπάνες και οι μεγάλες μελλοντικές ανάγκες έκδοσης ομολόγων αποτελούν βασικούς παράγοντες που ωθούν ανοδικά τις αποδόσεις των κρατικών τίτλων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του, μεταξύ Φεβρουαρίου και Σεπτεμβρίου η μέση απόδοση των 10ετών κρατικών ομολόγων της G7 αυξήθηκε περισσότερο από μία ποσοστιαία μονάδα, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων σχεδόν 20 ετών.

Στην άνοδο των αποδόσεων συμβάλλουν επίσης οι αυξημένες τιμές του πετρελαίου, ο επίμονος πληθωρισμός, η ισχυρή ζήτηση για επενδύσεις και οι υψηλότερες προσδοκίες ανάπτυξης που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Ωστόσο, το ΔΝΤ θεωρεί ότι η δημοσιονομική κατάσταση των μεγάλων οικονομιών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη διαμόρφωση του κόστους δανεισμού. Όσο αυξάνονται οι ανάγκες χρηματοδότησης των κρατών, τόσο μεγαλύτερες αποδόσεις ενδέχεται να απαιτούν οι επενδυτές προκειμένου να τοποθετηθούν σε μακροπρόθεσμα ομόλογα.

ΗΠΑ: Στο 5,7% του ΑΕΠ οι δαπάνες για τόκους

Ενδεικτική των πιέσεων είναι η περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου οι δαπάνες εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους προβλέπεται να αυξηθούν από περίπου 2,8% του ΑΕΠ πριν από την πανδημία σε 5,7% το 2031.

Το συγκεκριμένο ποσοστό αντιστοιχεί, σύμφωνα με το ΔΝΤ, στις προβλεπόμενες δαπάνες των ΗΠΑ για την Κοινωνική Ασφάλιση, αποτυπώνοντας το μέγεθος της επιβάρυνσης που προκαλεί η αύξηση των επιτοκίων σε οικονομίες με υψηλές χρηματοδοτικές ανάγκες.

Το Ταμείο καλεί τις μεγάλες ανεπτυγμένες χώρες να προχωρήσουν σε αξιόπιστα μεσοπρόθεσμα σχέδια δημοσιονομικής προσαρμογής, προειδοποιώντας ότι η καθυστέρηση λήψης μέτρων μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω αύξηση του επιτοκιακού κόστους και να καταστήσει δυσκολότερη τη σταθεροποίηση του χρέους.

Η πρόβλεψη για το 2026 είναι αμετάβλητη σε σχέση με την προηγούμενη έκθεση του Ταμείου τον περασμένο Απρίλιο, ενώ για το 2027 έχει αυξηθεί ελαφρά από το 1,7%. Και για τα δύο χρόνια, η αύξηση του ΑΕΠ της Ελλάδας αναμένεται σημαντικά υψηλότερη από ό,τι στη Ευρωζώνη (1,2% και 1,1%, αντίστοιχα). Η ανάπτυξη αναμένεται να οδηγήσει σε περαιτέρω μείωση της ανεργίας, από 8,9% πέρυσι στο 8% φέτος και στο 7,6% το 2027, πλησιάζοντας έτσι το μέσο επίπεδο στην Ευρωζώνη, όπου το ποσοστό ανεργίας αναμένεται να παραμείνει σταθερό στο 6,3% το 2027.

Ο πληθωρισμός, ο οποίος επηρεάζεται από έναν μεγαλύτερο του αρχικά αναμενόμενου αντίκτυπο του πολέμου στη Μέση Ανατολή στις τιμές ενέργειας, προβλέπεται να αυξηθεί στο 4,2% σε μέσα επίπεδα του 2026 από 2,9% το 2025, για να υποχωρήσει στο 3,6% το 2027. Και για τα δύο χρόνια αναμένεται να είναι υψηλότερος από την Ευρωζώνη (3,1% και 2,8%, αντίστοιχα).

Λόγω των υψηλότερων τιμών ενέργειας, το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να αυξηθεί από 5,7% του ΑΕΠ πέρυσι, στο 6,5% φέτος, για να μειωθεί στο 5,9% το 2027. Το πλεόνασμα 1,7% του ΑΕΠ που κατέγραψε η Ευρωζώνη στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της, αναμένεται να μειωθεί από 1,7% του ΑΕΠ πέρυσι, στο 1,2% το 2026 και να αυξηθεί ελαφρά στο 1,3% το 2027.

Οι προβλέψεις για την παγκόσμια οικονομία

Για την παγκόσμια οικονομία, το ΔΝΤ τονίζει ότι η ανθεκτικότητά της απέναντι στα συνεχόμενα σοκ των τελευταίων επτά ετών - από τον κορονοϊό και τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή με τις απότομες αυξήσεις στις τιμές ενέργειας και άλλων εμπορευμάτων έως τις σημαντικές αλλαγές στις διεθνείς εμπορικές σχέσεις - έχει φτάσει στα όρια της. Και αυτό καθώς οι συνεχόμενες κρίσεις εξάντλησαν τα δημοσιονομικά περιθώρια και αύξησαν σε μη βιώσιμο επίπεδο το δημόσιο χρέος πολλών χωρών, μεταξύ των οποίων και μεγάλων αναπτυγμένων οικονομιών, εν μέσω μάλιστα σημαντικής ανόδου του κόστους δανεισμού. Η αποκατάσταση του δημοσιονομικού χώρου για τις χώρες αυτές είναι απαραίτητη, προειδοποιεί το Ταμείο.

Έως τώρα, η παγκόσμια οικονομία άντεξε στις κρίσεις, χάρη σε μέτρα που λήφθηκαν για την ενεργειακή κρίση και το επενδυτικό μπουμ στην τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ). Η ανθεκτικότητα αντανακλάται στις προβλέψεις του Ταμείου για αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ κατά 3,1% φέτος και 3,4% το 2027. Ο παγκόσμιος πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί στο 4,7% φέτος, αντανακλώντας κυρίως υψηλότερες τιμές εμπορευμάτων, για να υποχωρήσει στο 4,1% το 2027.

Ωστόσο, ο παγκόσμιος ρυθμός ανάπτυξης συγκαλύπτει μεγάλες διαφορές μεταξύ των επιμέρους χωρών. «Γενικότερα, η ανθεκτικότητα δεν ήταν ομοιόμορφη, παρουσιάζοντας μεγάλες διαφοροποιήσεις, ανάλογα με την έκθεση των χωρών στον πόλεμο και την εκτίναξη της τεχνητής νοημοσύνης και προκαλώντας διαφορετικά αποτελέσματα», σημειώνει το Ταμείο. Επιπλέον, αναφέρει ότι οι κίνδυνοι είναι καθοδικοί και ότι οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές για την ανάπτυξη παραμένουν υποτονικές με βάση τα ιστορικά πρότυπα και ανομοιόμορφες μεταξύ των χωρών, αντανακλώντας εν μέρει διάφορους βαθμούς ετοιμότητας για την ΑΙ και ευρωστίας του ενεργειακού μείγματος.

«Η όποια στήριξη για την ελάφρυνση του αντίκτυπου των υψηλότερων τιμών ενέργειας και τροφίμων πρέπει να είναι προσωρινή, στοχευμένη, να μην προκαλεί στρεβλώσεις και να μην υπονομεύει τους στόχους δημοσιονομικής βιωσιμότητας», σύμφωνα με το ΔΝΤ.

Σύμφωνα με την έκθεση του Οργανισμού (WEO – World Economic Outlook) – η οποία θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο των ετήσιων συνόδων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Μπανγκόκ της Ταϊλάνδης, από τις 12 έως τις 18 Οκτωβρίου- η αύξηση του ΑΕΠ στην Ελλάδα θα υποχωρήσει στο 1,8% τη διετία 2026-2027, όταν το προσχέδιο του νέου προϋπολογισμού, προβλέπει ανάπτυξη 2% φέτος και 2,3% την επόμενη χρονιά.

Η απόκλιση αναδεικνύει τους κινδύνους για την ελληνική οικονομία από την άνοδο των ενεργειακών τιμών, την εξασθένηση της εξωτερικής ζήτησης και τις επιπτώσεις στην κατανάλωση και στον τουρισμό.

Κυρίως όμως, βασίζεται σε υψηλότερες προβλέπεις για τις τιμές στα καύσιμα, από τις παραδοχές του προσχεδίου: το ΔΝΤ προβλέπει μέσο όρο διεθνών τιμών στα 95,74 δολάρια το βαρέλι εφέτος και 87,39% το 2027, ενώ το υπουργείο Οικονομικών έχει περιλάβει παλαιότερες προβλέψεις της Κομισιόν για πετρέλαιο 91,2 δολάρια το 2026 και 78,2 δολάρια το 2027.

Πληθωριστικές πιέσεις

Μεγάλο «αγκάθι» για την εγχώρια οικονομία, ο πληθωρισμός για τον οποίο το ΔΝΤ εκτιμά ότι θα αυξηθεί στο 4,2% το 2026, από 2,9% το 2025, καθώς οι ανατιμήσεις στην ενέργεια μεταφέρονται σταδιακά στην υπόλοιπη οικονομία, επιβαρύνοντας επιχειρήσεις και καταναλωτές. Για το 2027 αναμένει αποκλιμάκωση στο 3,6%, χωρίς όμως να εξαλείφεται η πίεση στην αγοραστική δύναμη.

Αντίθετα, το οικονομικό επιτελείο εμφανίζεται πιο αισιόδοξο.

Στο προσχέδιο του προϋπολογισμού προβλέπει ότι ο εθνικός πληθωρισμός θα περιορισθεί στο 3,8% φέτος και θα υποχωρήσει στο 2,6% το 2027. Για τον εναρμονισμένο δείκτη, που επιτρέπει συγκρίσεις μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι αντίστοιχες εκτιμήσεις είναι 3,6% και 2,4%.

Σημαντική επιτάχυνση του πληθωρισμού στην Ελλάδα, με βασικούς παράγοντες την άνοδο των τιμών της ενέργειας και τις έντονες ανατιμήσεις στις υπηρεσίες, καταγράφει η Τράπεζα της Ελλάδος στο Inflation Monitor, προβλέποντας ότι ο ετήσιος πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 3,5% το 2026, έναντι 2,9% το 2025.

Μείωση ανεργίας   

Αντίθετα, το ΔΝΤ εμφανίζεται πιο αισιόδοξο για την αγορά εργασίας. Προβλέπει ότι η ανεργία θα υποχωρήσει στο 8% το 2026 και στο 7,6% το 2027, έναντι 8,4% και 7,9% που εκτιμά η κυβέρνηση. Η εξέλιξη αυτή, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα αποτελέσει θετική εξέλιξη για την απασχόληση, χωρίς ωστόσο να αντισταθμίζει αυτομάτως τις απώλειες αγοραστικής δύναμης από την ακρίβεια.

«Φουσκώνει» το έλλειμμα του ισοζυγίου  

Η «κούρσα» των ανατιμήσεων στην ενέργεια και οι ακριβές εισαγωγές καυσίμων, αποτυπώνονται όχι μόνο στον εισαγόμενο πληθωρισμό, αλλά και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο επιδεινώνεται.

Το ΔΝΤ προβλέπει ότι το έλλειμμα θα διευρυνθεί από 5,7% του ΑΕΠ το 2025 σε 6,6% το 2026, για να περιοριστεί μόνο μερικώς στο 5,9% του ΑΕΠ το 2027.

Η πρόβλεψη του ΔΝΤ υποδεικνύει ότι, παρά τη συνέχιση της ανάπτυξης και τη διάδοση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αντί των ορυκτών καυσίμων, η ελληνική οικονομία θα εξακολουθεί να έχει έντονη ενεργειακή εξάρτηση από το εξωτερικό.

Δύσκολη συγκυρία  

Η ίδια έκθεση (World Economic Outlook) επισημαίνει ότι οι οικονομίες που εισάγουν ενέργεια και δεν συνδέονται στενά με την παγκόσμια αλυσίδα αξίας της τεχνητής νοημοσύνης αντιμετωπίζουν δυσμενέστερο συνδυασμό: υψηλότερο κόστος εισαγωγών, πιέσεις στα πραγματικά εισοδήματα, δυσκολότερες επιλογές οικονομικής πολιτικής και λιγότερα αντισταθμιστικά οφέλη από την τεχνολογική επενδυτική έκρηξη.

Το Ταμείο προβλέπει παγκόσμια ανάπτυξη 3,1% το 2026 και 3,4% το 2027, αλλά τονίζει ότι οι κίνδυνοι παραμένουν προς την καθοδική πλευρά, λόγω υψηλότερων τιμών ενέργειας και τροφίμων, γεωπολιτικών εντάσεων, δημοσιονομικών πιέσεων και ενδεχόμενης νέας θύελλας (sell-off) στις αγορές.

Για την ευρωζώνη, το ΔΝΤ προβλέπει ανάπτυξη μόλις 1,1% το 2026 και 1,2% το 2027.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στις εργασίες των συνόδων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, συμμετέχει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, σε μια συγκυρία κατά την οποία η ενεργειακή ασφάλεια, η δημοσιονομική αντοχή και οι προοπτικές της παγκόσμιας ανάπτυξης βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα των διεθνών συζητήσεων.

Η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, μιλώντας κατά την έναρξη των ετήσιων συνεδριάσεων του Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Ταϊλάνδη, χαρακτήρισε την τεχνητή νοημοσύνη «ένα τσουνάμι που κινείται αργά», υπογραμμίζοντας ότι οι συνέπειές της θα είναι βαθιές όχι μόνο για την απασχόληση, αλλά και για την οικονομική ανάπτυξη, την εκπαίδευση και τα φορολογικά έσοδα των κρατών.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ, τέσσερις στις δέκα θέσεις εργασίας παγκοσμίως θα μπορούσαν να ενισχυθούν, να υποβαθμιστούν ή να καταργηθούν με την πάροδο του χρόνου εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης. Το ποσοστό αυτό δεν αφορά αποκλειστικά θέσεις που κινδυνεύουν να χαθούν, αλλά αποτυπώνει το συνολικό εύρος των αλλαγών που αναμένεται να προκαλέσει η νέα τεχνολογία στον τρόπο εργασίας.

Οι πρώτες ανατροπές στην αγορά εργασίας

Οι επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές στην αμερικανική αγορά εργασίας. Όπως ανέφερε η Γκεοργκίεβα, αρχική μελέτη δείχνει ότι το 10% των θέσεων εργασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες απαιτεί πλέον δεξιότητες τεχνητής νοημοσύνης, επιβεβαιώνοντας ότι η εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.

Την ίδια στιγμή, οι θέσεις που βασίζονται σε επαναλαμβανόμενες και τυποποιημένες εργασίες περιορίζονται, καθώς ολοένα περισσότερες διαδικασίες μπορούν να εκτελούνται αυτοματοποιημένα.

Παράλληλα, καταγράφεται αύξηση των θέσεων χαμηλότερης αμοιβής σε τομείς όπως οι κατασκευές και τα κέντρα δεδομένων (data centers), που συνδέονται με την ανάπτυξη των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει μια σημαντική αντίφαση: ενώ οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη δημιουργούν νέες ανάγκες απασχόλησης, ταυτόχρονα περιορίζουν τη ζήτηση για ορισμένες παραδοσιακές εργασίες.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους νέους πτυχιούχους

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η προειδοποίηση του προέδρου της Σιγκαπούρης, Θάρμαν Σανμουγκαρατνάμ, ο οποίος επισήμανε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει να επηρεάζει άμεσα τις επαγγελματικές προοπτικές των νέων που ολοκληρώνουν τις σπουδές τους.

«Υπάρχει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε πολύ σύντομα. Το πρώτο σκαλοπάτι της απασχόλησης, η πρώτη δουλειά μετά την αποφοίτηση, αντιμετωπίζει πλέον μειωμένη ζήτηση», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η επισήμανση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι θέσεις εισαγωγικού επιπέδου αποτελούν παραδοσιακά την αφετηρία για την απόκτηση επαγγελματικής εμπειρίας και τη σταδιακή εξέλιξη των εργαζομένων.

Η αυξανόμενη δυνατότητα της τεχνητής νοημοσύνης να αναλαμβάνει εργασίες που μέχρι πρόσφατα εκτελούσαν νεοπροσλαμβανόμενοι δημιουργεί τον κίνδυνο να περιοριστούν οι διαθέσιμες ευκαιρίες για όσους επιχειρούν να εισέλθουν για πρώτη φορά στην αγορά εργασίας.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στον αριθμό των θέσεων που ενδέχεται να χαθούν, αλλά επεκτείνεται και στις δυνατότητες επαγγελματικής ανέλιξης των νέων εργαζομένων.

Κίνδυνος διεύρυνσης των ανισοτήτων

Ο πρόεδρος της Σιγκαπούρης προειδοποίησε επίσης ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο χάσμα μεταξύ προηγμένων και αναπτυσσόμενων οικονομιών, τόσο ως προς τους ρυθμούς ανάπτυξης όσο και ως προς τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

«Η τεχνητή νοημοσύνη θα διευρύνει τις αποκλίσεις εάν παραμείνουμε υπερβολικά παθητικοί», σημείωσε, καλώντας τις κυβερνήσεις να αναλάβουν πρωτοβουλίες ώστε τα οφέλη της τεχνολογίας να μην περιοριστούν στις οικονομίες που διαθέτουν ήδη ισχυρές τεχνολογικές υποδομές.

Όπως υπογράμμισε, βασική προτεραιότητα πρέπει να αποτελέσει η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, στις οποίες οι άνθρωποι θα μπορούν να παραμένουν παραγωγικοί και να εξελίσσονται επαγγελματικά.

Η πρόκληση για τις κυβερνήσεις είναι να διαμορφώσουν τις συνθήκες ώστε η τεχνολογική πρόοδος να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την ανθρώπινη εργασία και όχι αποκλειστικά ως μέσο αντικατάστασής της.

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει και τα φορολογικά έσοδα

Η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα προειδοποίησε ότι οι αλλαγές στην απασχόληση ενδέχεται να έχουν ευρύτερες δημοσιονομικές συνέπειες.

Η σταδιακή μετατόπιση της οικονομικής δραστηριότητας από την εργασία προς το κεφάλαιο μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις συγκεντρώνουν φορολογικά έσοδα, δημιουργώντας την ανάγκη προσαρμογής των φορολογικών συστημάτων.

Εφόσον μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής πραγματοποιείται με τη χρήση αυτοματοποιημένων συστημάτων και τεχνολογικών υποδομών, η σύνθεση των εισοδημάτων και η κατανομή της φορολογικής επιβάρυνσης ενδέχεται να μεταβληθούν σημαντικά.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ τόνισε ότι πρόκειται για μια τεχνολογία που μεταμορφώνει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι εργάζονται και ζουν, επισημαίνοντας ότι οι αλλαγές δεν αποτελούν πλέον ένα μακρινό ενδεχόμενο.

Νέες θέσεις εργασίας και αύξηση της παραγωγικότητας

Παρά τους κινδύνους, η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες αύξησης της παραγωγικότητας και ανάπτυξης νέων δραστηριοτήτων.

Ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας, Ατζάι Μπάνγκα, υπογράμμισε ότι ο οργανισμός δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αξιοποίηση εφαρμογών της λεγόμενης «μικρής τεχνητής νοημοσύνης» (small AI), οι οποίες δεν εξαρτώνται από μεγάλα γλωσσικά μοντέλα.

Οι εφαρμογές αυτές μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την παραγωγικότητα σε τομείς όπως η γεωργία, η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση, ιδιαίτερα στις αναδυόμενες οικονομίες.

Την ίδια στιγμή, η επενδυτική έκρηξη στις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί βασικό στήριγμα της παγκόσμιας οικονομίας, διατηρώντας τον ρυθμό ανάπτυξης κοντά στο 3%, παρά τις πιέσεις από το ενεργειακό κόστος.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι επενδύσεις αυτές μπορούν να προσθέσουν 0,5 έως 1 ποσοστιαία μονάδα στην ανάπτυξη των προηγμένων ασιατικών οικονομιών και 0,2 έως 0,8 ποσοστιαία μονάδα στις αναδυόμενες οικονομίες της Ασίας.

Το μεγάλο στοίχημα για την επόμενη ημέρα

Το βασικό μήνυμα των παρεμβάσεων στο πλαίσιο των συνεδριάσεων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα επηρεάσει μόνο την παραγωγικότητα των επιχειρήσεων, αλλά θα αναδιαμορφώσει συνολικά τις συνθήκες απασχόλησης.

Η εκτίμηση ότι το 40% των θέσεων εργασίας μπορεί να υποστεί σημαντικές αλλαγές, σε συνδυασμό με τη μείωση της ζήτησης για νέους πτυχιούχους, αναδεικνύει την ανάγκη προσαρμογής των εκπαιδευτικών συστημάτων και των πολιτικών απασχόλησης.

Το ζητούμενο, σύμφωνα με τις επισημάνσεις των επικεφαλής των διεθνών οργανισμών, είναι η τεχνητή νοημοσύνη να δημιουργήσει νέες επαγγελματικές ευκαιρίες και να ενισχύσει την ανθρώπινη εργασία, χωρίς να αποκλείσει μεγάλες ομάδες εργαζομένων από τα οφέλη της τεχνολογικής προόδου.

Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι μόνο πόσες θέσεις εργασίας θα καταργηθούν, αλλά και πόσες νέες, ποιοτικές θέσεις θα δημιουργηθούν και ποιοι εργαζόμενοι θα μπορέσουν να τις διεκδικήσουν.

Σε ομιλία της ενόψει των Ετήσιων Συνόδων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, που θα πραγματοποιηθούν την επόμενη εβδομάδα στην Μπανγκόκ, η Γκεοργκίεβα δήλωσε ότι η παγκόσμια οικονομία δέχεται πιέσεις από δύο αντίθετες κατευθύνσεις: από τη μία, ένα αρνητικό σοκ στην προσφορά ενέργειας λόγω των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και, από την άλλη, ένα θετικό σοκ στη ζήτηση που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο όμως τροφοδοτεί επίσης τον πληθωρισμό.

«Η συνδυασμένη επίδραση αυτών των δύο δυνάμεων είναι εξαιρετικά άνιση σε ολόκληρο τον κόσμο», δήλωσε η Γκεοργκίεβα, επισημαίνοντας ότι η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης αφήνει πολλές χώρες στο περιθώριο.

Οι νέες προβλέψεις του ΔΝΤ για την ανάπτυξη, οι οποίες θα δημοσιοποιηθούν κατά τη διάρκεια των συναντήσεων στην Μπανγκόκ, αναμένεται να δείξουν ότι οι μεγαλύτερες υποβαθμίσεις θα αφορούν οικονομίες που έχουν πληγεί από πολέμους. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Ουκρανία, η οποία έχει υποστεί σημαντικές ζημιές στις πολιτικές και οικονομικές υποδομές της, καθώς και χώρες του Κόλπου που έχουν πληγεί από ιρανικά πλήγματα και από τη δραστική μείωση των εξαγωγών ενέργειας.

Η Γκεοργκίεβα δεν διευκρίνισε εάν το νέο World Economic Outlook του ΔΝΤ θα μεταβάλει την προηγούμενη πρόβλεψη για παγκόσμια ανάπτυξη μόλις 3,0% το 2026, η οποία είχε δημοσιευθεί τον Ιούλιο.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη, που προέβλεπε επιτάχυνση της ανάπτυξης στο 3,4% το 2027, βασιζόταν στην υπόθεση ότι τα Στενά του Ορμούζ θα άρχιζαν να επαναλειτουργούν από τα μέσα Ιουλίου και ότι οι συνθήκες θα επέστρεφαν στα προπολεμικά επίπεδα έως τον Μάρτιο του 2027. Παράλληλα, προέβλεπε μέση τιμή πετρελαίου στα 89 δολάρια το βαρέλι το 2026 και στα 78 δολάρια το 2027.

Ωστόσο, σύμφωνα με την Γκεοργκίεβα, οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ τα προβλήματα στη δυναμικότητα διύλισης προσθέτουν ακόμη και 100 δολάρια ανά βαρέλι στα περιθώρια διύλισης («crack spreads») για βασικά προϊόντα, μεταξύ των οποίων το ντίζελ.

Η χειμερινή περίοδος θέρμανσης αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τη ζήτηση, την ώρα που οι προμήθειες φυσικού αερίου παραμένουν περιορισμένες λόγω των απειλών για τις μεταφορές LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ.

«Ακόμη και εάν ο πόλεμος στον Κόλπο τελείωνε σύντομα, το πρόβλημα των υψηλών τιμών της ενέργειας πιθανότατα θα παρέμενε για κάποιο χρονικό διάστημα», ανέφερε η Γκεοργκίεβα, προσθέτοντας ότι τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent προεξοφλούν υψηλές τιμές πετρελαίου έως και το 2027.

Οι υψηλότερες ενεργειακές τιμές ωθούν προς τα πάνω τον πληθωρισμό, τα επιτόκια νομισματικής πολιτικής και τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων. Όπως επισήμανε, οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ, της Γερμανίας και της Ιαπωνίας βρίσκονται πλέον στα υψηλότερα επίπεδα από το 2007, το 2009 και το 1996, αντίστοιχα, και συνεχίζουν να αυξάνονται.

Το βάρος του χρέους αυξάνεται

Ένας ακόμη σημαντικός κίνδυνος που θα απασχολήσει τις 191 χώρες-μέλη του ΔΝΤ την επόμενη εβδομάδα είναι η αυξανόμενη επιβάρυνση από το δημόσιο χρέος, η οποία περιορίζει την ανάπτυξη και ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το παγκόσμιο δημόσιο χρέος βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και προβλέπεται να ξεπεράσει το 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ πριν από το 2030.

Η Γκεοργκίεβα ξεχώρισε τις προηγμένες οικονομίες, με πρώτες τις Ηνωμένες Πολιτείες, ως τους μεγαλύτερους «παραβάτες» όσον αφορά το βάρος του χρέους, καθώς εμφανίζουν υψηλότερους δείκτες χρέους προς ΑΕΠ από τις αναδυόμενες οικονομίες και τις χώρες χαμηλού εισοδήματος.

Όπως υπογράμμισε, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά σε υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης για να επιλύσουν τα δημοσιονομικά προβλήματα.

«Και όμως, δεν βλέπουμε αποφασιστική δράση στις προηγμένες οικονομίες με υψηλό χρέος, όπου αυτό που απαιτείται τώρα είναι αξιόπιστα μεσοπρόθεσμα σχέδια δημοσιονομικής εξυγίανσης, υποστηριζόμενα σε ορισμένες περιπτώσεις από άμεσα δημοσιονομικά μέτρα, ώστε να μειωθεί και μέρος της πίεσης που ασκείται στη νομισματική πολιτική», τόνισε.

Έπειτα από πεντέμισι χρόνια πληθωρισμού πάνω από τους στόχους, η Γκεοργκίεβα σημείωσε ότι οι πληθωριστικές πιέσεις εξακολουθούν να υφίστανται και προέρχονται από την ανάπτυξη των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης, τα σοκ στις τιμές ενέργειας και τροφίμων, τους δασμούς, τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες και το υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.

«Ίσως τώρα να είναι η κατάλληλη στιγμή για μια συνετά επιθετική κατεύθυνση στη νομισματική πολιτική πολλών χωρών», ανέφερε η επικεφαλής του ΔΝΤ, προσθέτοντας ότι οι αυξήσεις επιτοκίων από τη Federal Reserve, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Τράπεζα της Ιαπωνίας ήταν «απολύτως κατάλληλες».

Σε συζήτηση που ακολούθησε την ομιλία της, η Γκεοργκίεβα πρόσθεσε ότι το «σημαντικότερο καθήκον» της νομισματικής πολιτικής στο σημερινό περιβάλλον είναι η προσήλωση στη σταθερότητα των τιμών, αλλά και η σαφής επικοινωνία από τις κεντρικές τράπεζες της αποφασιστικότητάς τους να την προστατεύσουν.

Τόνισε επίσης ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο όταν οι κεντρικές τράπεζες είναι ανεξάρτητες και αντιστέκονται στις πιέσεις από τη δημοσιονομική πλευρά για χαλάρωση της πολιτικής μέσω αγορών κρατικού χρέους.

«Θα τους αποκαλούσα “νομισματικούς καουμπόηδες”, που τρέχουν να διασώσουν τις δημοσιονομικές αρχές, και το μήνυμά μου είναι: παρακαλώ, μην το κάνετε», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Οι κίνδυνοι από την τεχνητή νοημοσύνη

Η Γκεοργκίεβα αναφέρθηκε επίσης στους κινδύνους που απορρέουν από την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς οι επενδύσεις στον συγκεκριμένο τομέα ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι πιθανό να ξεπεράσουν εκείνες που είχαν πραγματοποιηθεί ιστορικά για τους σιδηροδρόμους, τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας ή τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές.

Η αυξανόμενη οικονομική και χρηματοοικονομική συγκέντρωση ασκεί πίεση στις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να επιτύχουν σημαντικά κέρδη παραγωγικότητας και κερδοφορίας, ώστε να δικαιολογήσουν τις ιδιαίτερα υψηλές αποτιμήσεις τους.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ προειδοποίησε ότι μια απογοήτευση των αγορών θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα «σοκ με εκτεταμένες συνέπειες».

Από την άλλη πλευρά, έρευνα του ΔΝΤ δείχνει ότι, εφόσον αξιοποιηθεί σωστά, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να προσθέτει περίπου 0,5 ποσοστιαία μονάδα στην παγκόσμια ανάπτυξη κάθε χρόνο.

Καθοριστικής σημασίας, σύμφωνα με την Γκεοργκίεβα, είναι η κατάλληλη προετοιμασία για την εποχή της AI, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ρυθμιστικών δικλίδων ασφαλείας για τη διαχείριση των σημαντικών κινδύνων που συνεπάγεται.

Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι μεγάλης κλίμακας επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, οι σοβαροί κίνδυνοι στον κυβερνοχώρο και στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, καθώς και το ενδεχόμενο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης να ξεφύγουν από τον ανθρώπινο έλεγχο.

Πέρα από την ενίσχυση της δημοσιονομικής ανθεκτικότητας, ακόμη και εάν αυτή συνεπάγεται δύσκολο πολιτικό κόστος, η Γκεοργκίεβα κάλεσε τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν την ανάπτυξη.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, η διευκόλυνση της ίδρυσης αλλά και της εξόδου επιχειρήσεων από την αγορά, η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και η απλοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου.

Η Ευρωζώνη έδειχνε ανθεκτική πριν από το ενεργειακό σοκ

Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι πριν από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή η οικονομία της Ευρωζώνης αναπτυσσόταν ελαφρώς πάνω από τον δυνητικό της ρυθμό, ενώ ο πληθωρισμός παρέμενε κοντά στον στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Το παραγωγικό κενό είχε ουσιαστικά κλείσει, το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών περιοριζόταν και η εξωτερική θέση της Ευρωζώνης χαρακτηριζόταν γενικά ισορροπημένη.

Ωστόσο, το νέο ενεργειακό σοκ ανέτρεψε τις προβλέψεις. Παρά τη συμφωνία-πλαίσιο της 15ης Ιουνίου για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, το Ταμείο επισημαίνει ότι παραμένει αβεβαιότητα σχετικά με την πλήρη αποκατάσταση των ενεργειακών προμηθειών, γεγονός που δυσχεραίνει τον σχεδιασμό τόσο της νομισματικής όσο και της δημοσιονομικής πολιτικής.

Ανάπτυξη κάτω από τις προηγούμενες εκτιμήσεις

Στο βασικό σενάριο του World Economic Outlook του Ιουλίου, το ΔΝΤ προβλέπει ότι το ενεργειακό σοκ θα επιβαρύνει την εμπιστοσύνη και θα οδηγήσει σε αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες.

Η ανάπτυξη της Ευρωζώνης αναμένεται πλέον να διαμορφωθεί στο 0,9% το 2026 και στο 1,2% το 2027, δηλαδή κατά 0,5 και 0,2 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα αντίστοιχα σε σχέση με τις προβλέψεις πριν από τον πόλεμο.

Το Ταμείο εκτιμά ότι η ιδιωτική κατανάλωση θα επιβραδυνθεί λόγω της αύξησης του ενεργειακού κόστους και της μείωσης του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος, ενώ και οι ιδιωτικές επενδύσεις θα δεχθούν πιέσεις από το αυξημένο κόστος παραγωγής και την αβεβαιότητα. Αντίθετα, οι δημόσιες δαπάνες για άμυνα και υποδομές, κυρίως στη Γερμανία, αναμένεται να παραμείνουν ισχυρές.

Πληθωρισμός υψηλότερος – Δεν αποκλείεται νέα αύξηση επιτοκίων

Το ενεργειακό σοκ μεταφράζεται και σε υψηλότερο πληθωρισμό. Το ΔΝΤ προβλέπει ότι ο γενικός πληθωρισμός θα ανέλθει στο 2,9% το 2026 και θα αποκλιμακωθεί στο 2,3% το 2027, ενώ ο δομικός πληθωρισμός θα διατηρηθεί στο 2,3% και τα δύο έτη.

Η άνοδος των τιμών της ενέργειας έχει ήδη αυξήσει τις βραχυπρόθεσμες πληθωριστικές προσδοκίες κατά περίπου 40 μονάδες βάσης από τις αρχές Ιουνίου.

Υπό αυτές τις συνθήκες, το Ταμείο θεωρεί πιθανό η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να προχωρήσει σε ακόμη μία αύξηση επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης μέσα στο 2026, οδηγώντας το βασικό επιτόκιο στο 2,5% έως το τέλος του έτους.

Καλά νέα για την Ελλάδα – Συνεχίζεται η αποκλιμάκωση του χρέους

Παρά τη συνολική επιδείνωση των προοπτικών, η έκθεση περιλαμβάνει θετικά μηνύματα για την Ελλάδα.

Το ΔΝΤ προβλέπει ότι, ενώ το δημόσιο χρέος της Ευρωζώνης θα αυξηθεί από περίπου 87% του ΑΕΠ το 2025 σε 90% έως το 2031, η Ελλάδα, μαζί με την Πορτογαλία και την Ισπανία, θα συνεχίσει να καταγράφει σταθερή μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, χάρη στη δημοσιονομική προσαρμογή και στους υψηλούς ρυθμούς ονομαστικής ανάπτυξης.

Αντίθετα, μεγαλύτερες αυξήσεις του χρέους αναμένονται σε χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία, κυρίως λόγω της σημαντικής αύξησης των αμυντικών δαπανών.

Έμφαση στις μεταρρυθμίσεις και στις επενδύσεις

Το ΔΝΤ καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να επιταχύνει τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, επισημαίνοντας ότι τα χρόνια προβλήματα της χαμηλής παραγωγικότητας, της γήρανσης του πληθυσμού και της γεωοικονομικής κατακερματισμένης πραγματικότητας περιορίζουν το αναπτυξιακό δυναμικό της Ευρώπης.

Μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων περιλαμβάνονται η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, η ολοκλήρωση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, η προώθηση του ψηφιακού ευρώ και η ενίσχυση των επενδύσεων σε ψηφιακές τεχνολογίες και καθαρή ενέργεια.

Προειδοποίηση για νέους χρηματοπιστωτικούς κινδύνους

Η έκθεση προειδοποιεί ότι οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα έχουν αυξηθεί αισθητά.

Το ΔΝΤ θεωρεί ότι μία έντονη διόρθωση στις αποτιμήσεις των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης ή μία νέα κρίση στις αγορές κρατικών ομολόγων θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρές αναταράξεις στο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Παράλληλα, εφιστά την προσοχή στην αυξημένη μόχλευση ορισμένων μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών και στον κίνδυνο επιβράδυνσης της πιστωτικής επέκτασης.

Παρά τους κινδύνους, το Ταμείο εκτιμά ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες παραμένουν ανθεκτικές, χάρη στην ισχυρή κεφαλαιακή τους επάρκεια, τη βελτιωμένη ρευστότητα, τα χαμηλά επίπεδα μη εξυπηρετούμενων δανείων και την αυξημένη κερδοφορία, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι η πλήρης εφαρμογή του πλαισίου Βασιλεία III δεν θα πρέπει να καθυστερήσει.

Οι τράπεζες καθάρισαν τους ισολογισμούς τους, αλλά το πρόβλημα παραμένει

Η έκθεση εστιάζει σε δύο βασικούς άξονες: την αποτελεσματικότητα της αναγκαστικής εκτέλεσης επί ακινήτων και των πλειστηριασμών, καθώς και το πλαίσιο αναδιάρθρωσης μεγάλων επιχειρήσεων. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, τα ζητήματα αυτά συνδέονται άμεσα με τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της χώρας και την ικανότητα του συστήματος να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τα προβληματικά χρέη.

Το Ταμείο αναγνωρίζει ότι οι ελληνικές τράπεζες πέτυχαν εντυπωσιακή πρόοδο από το 2019 μέσω των πωλήσεων χαρτοφυλακίων και των τιτλοποιήσεων στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής» (HAPS). Ως αποτέλεσμα, ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων μειώθηκε από 43,5% τον Ιούνιο του 2019 σε μόλις 3,3% τον Σεπτέμβριο του 2025.

Ωστόσο, η μεταφορά του προβλήματος εκτός τραπεζικών ισολογισμών δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα έχει επιλυθεί. Αντιθέτως, σήμερα οι servicers διαχειρίζονται περισσότερα από 3 εκατομμύρια δάνεια, εκ των οποίων τα 2,9 εκατομμύρια είναι μη εξυπηρετούμενα, ενώ οι σχετικές απαιτήσεις αφορούν περίπου 2,4 εκατομμύρια δανειολήπτες σε σύνολο πληθυσμού 10,4 εκατομμυρίων κατοίκων.

Καμπανάκι για τους servicers και την εποπτεία τους

Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ θεωρεί ότι η Τράπεζα της Ελλάδος πρέπει να ενισχύσει ουσιαστικά την εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, αυξάνοντας τους διαθέσιμους πόρους και εστιάζοντας περισσότερο στην πραγματική αποτελεσματικότητα των ρυθμίσεων και της ανάκτησης οφειλών.

Παράλληλα, ζητείται βελτίωση της διαφάνειας μέσω εκτενέστερων εποπτικών αναφορών και δημοσίευσης περισσότερων στοιχείων για την απόδοση των servicers. Το Ταμείο προτείνει επίσης τη δημοσίευση ετήσιων εκθέσεων για την πορεία του προγράμματος «Ηρακλής», καθώς και τη δημιουργία ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας με αναλυτικά και επικαιροποιημένα στοιχεία για τις τιτλοποιήσεις και τις κρατικές εγγυήσεις.

Οι αδυναμίες του συστήματος πλειστηριασμών

Στο μέτωπο των πλειστηριασμών, η έκθεση αναγνωρίζει ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά σε σχέση με μία δεκαετία πριν, ωστόσο υπογραμμίζει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές δυσλειτουργίες που επιβραδύνουν την ανάκτηση οφειλών.

Μεταξύ των βασικών προβλημάτων που καταγράφει το ΔΝΤ είναι οι συνεχείς ενστάσεις των οφειλετών σε διάφορα στάδια της διαδικασίας, οι καθυστερήσεις στην έκδοση διαταγών πληρωμής από τα δικαστήρια, η υποχρεωτική περίοδος αναμονής επτά μηνών μεταξύ κατάσχεσης και πρώτου πλειστηριασμού, η περιορισμένη συμμετοχή επενδυτών στις δημοπρασίες, οι καθυστερήσεις στη διανομή των εσόδων και οι χρονοβόρες διαδικασίες μεταβίβασης της κυριότητας μετά τον πλειστηριασμό.

Το Ταμείο θεωρεί ότι απαιτούνται στοχευμένες μεταρρυθμίσεις για τη μείωση του χρόνου ολοκλήρωσης των διαδικασιών, τον περιορισμό των περιττών δαπανών και την αποτροπή καταχρηστικών πρακτικών.

Το αγκάθι των αυθαιρέτων

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο πρόβλημα των αυθαίρετων κατασκευών και επεκτάσεων ακινήτων, το οποίο, σύμφωνα με το ΔΝΤ, επηρεάζει άμεσα την αξία και την εμπορευσιμότητα των ακινήτων που βγαίνουν σε πλειστηριασμό.

Οι αυθαίρετες παρεμβάσεις δυσχεραίνουν την αποτίμηση των ακινήτων, περιορίζουν το επενδυτικό ενδιαφέρον και καθυστερούν την ολοκλήρωση των διαδικασιών ανάκτησης οφειλών. Για τον λόγο αυτό, η έκθεση εισηγείται τη διαμόρφωση μιας συνολικής κυβερνητικής στρατηγικής για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

Παράλληλα, καλεί τα δικαστήρια να ενισχύσουν τη συλλογή και επεξεργασία στατιστικών στοιχείων για τις υποθέσεις αναγκαστικής εκτέλεσης, ώστε να υποστηριχθούν αποτελεσματικότερα οι μελλοντικές μεταρρυθμίσεις.

Κενό στο πλαίσιο εταιρικής αφερεγγυότητας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι παρατηρήσεις του Ταμείου για το πλαίσιο αφερεγγυότητας των επιχειρήσεων. Αν και η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα σύγχρονο νομοθετικό οπλοστάσιο, το ΔΝΤ εκτιμά ότι υπάρχει ένα σημαντικό θεσμικό κενό.

Σήμερα η διαδικασία εξυγίανσης αποτελεί το βασικό εργαλείο διάσωσης επιχειρήσεων, όμως απουσιάζει μία πλήρως θεσμοθετημένη διαδικασία δικαστικά εποπτευόμενης αναδιοργάνωσης επιχειρήσεων, αντίστοιχη με εκείνες που εφαρμόζονται διεθνώς.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι διαδικασίες προπτωχευτικής αναδιάρθρωσης και οι διαδικασίες αναδιοργάνωσης εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς και απαιτούν διαφορετικό βαθμό δικαστικής παρέμβασης. Για τον λόγο αυτό, το υφιστάμενο πλαίσιο θεωρείται ελλιπές σε σχέση με τα διεθνή πρότυπα.

Πρόταση για νέο εργαλείο αναδιοργάνωσης μεγάλων επιχειρήσεων

Το ΔΝΤ εισηγείται τη δημιουργία ενός νέου μηχανισμού αναδιοργάνωσης για μεγάλες και σύνθετες εταιρικές υποθέσεις, όπου απαιτείται αυξημένη δικαστική εποπτεία και αποτελεσματικός συντονισμός μεταξύ πολλών πιστωτών.

Η πρόταση συνδέεται άμεσα με τη διαπίστωση ότι στην Ελλάδα εξακολουθεί να υπάρχει υψηλή συγκέντρωση τραπεζικού δανεισμού σε μεγάλες επιχειρήσεις, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα σε περίπτωση σοβαρών εταιρικών προβλημάτων.

Σύμφωνα με το Ταμείο, η εισαγωγή ενός τέτοιου εργαλείου θα ενίσχυε σημαντικά την αποτελεσματικότητα του συστήματος αφερεγγυότητας και θα ευθυγράμμιζε περισσότερο την Ελλάδα με τα διεθνή πρότυπα.

Δικαιοσύνη και εκκρεμότητες του νόμου Κατσέλη

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Το ΔΝΤ προτείνει την εξειδίκευση δικαστών σε εμπορικές και πτωχευτικές υποθέσεις, την ενίσχυση των δικαστηρίων με επαρκείς πόρους και τη δημιουργία ολοκληρωμένων στατιστικών δεδομένων για τις υποθέσεις αφερεγγυότητας και αναγκαστικής εκτέλεσης.

Παράλληλα, ζητά στενότερη συνεργασία μεταξύ της Τράπεζας της Ελλάδος, του Υπουργείου Δικαιοσύνης και των υπόλοιπων αρμόδιων φορέων για την επιτάχυνση της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους.

Στο πλαίσιο αυτό δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην εκκαθάριση των εκκρεμών υποθέσεων του νόμου Κατσέλη, οι οποίες εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις σημαντικότερες πηγές καθυστερήσεων, καθώς και στη διευκόλυνση της πρόσβασης των servicers σε επικαιροποιημένα στοιχεία επικοινωνίας των οφειλετών.

Το μήνυμα του ΔΝΤ για την επόμενη ημέρα

Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η Ελλάδα έχει επιτύχει εντυπωσιακή πρόοδο στη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων εντός του τραπεζικού συστήματος, όμως εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις στην οριστική διαχείριση του ιδιωτικού χρέους.

Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ ζητά ταχύτερους πλειστηριασμούς, αυστηρότερη εποπτεία των servicers, επιτάχυνση των εκκρεμοτήτων του νόμου Κατσέλη, καλύτερη λειτουργία της Δικαιοσύνης και τη δημιουργία νέου εργαλείου αναδιοργάνωσης μεγάλων επιχειρήσεων, ώστε να ενισχυθεί περαιτέρω η σταθερότητα και η αποτελεσματικότητα του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Ωστόσο, παρά τις απαισιόδοξες προβλέψεις για το δικό της χρέος, το ΔΝΤ βλέπει «άλλη κατεύθυνση» για το ελληνικό χρέος, συγκριτικά με άλλες χώρες της Ευρωζώνης και εκτιμά πως  θα μειωθεί στο 110,9% του ΑΕΠ το 2031 από 145,7% το 2025

Όπως αναφέρουν εκτιμήσεις του ΔΝΤ, σύμφωνα με το Politico, το γαλλικό χρέος θα αυξηθεί το ίδιο διάστημα στο 120,7% από 116% και το βελγικό στο 122,3% από 106,3%. Το φινλανδικό χρέος αναμένεται να αυξηθεί στο 100,8% από 89,3% πέρυσι και το ιταλικό να μειωθεί οριακά στο 136,1% από 137,1%.

Ρεπορτάζ του Politico φιλοξένησε προ ημερών αξιωματούχο του ΔΝΤ, ο οποίος υποστήριξε πως «αν δεν ληφθούν μέτρα, το δημόσιο χρέος θα ακολουθήσει μια μη βιώσιμη πορεία. Με αμετάβλητη πολιτική, το χρέος της μέσης ευρωπαϊκής χώρας θα φτάσει το 130% του ΑΕΠ έως το 2040, σχεδόν διπλάσιο από το σημερινό επίπεδο».

Το ΔΝΤ έχει υπογραμμίσει ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ θα βρεθούν αντιμέτωπες με αυξημένες δημοσιονομικές πιέσεις για δαπάνες που αφορούν την άμυνα, την ενέργεια και τις συντάξεις κατά τα επόμενα 15 χρόνια. Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, πρότεινε έναν συνδυασμό διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, δημοσιονομικών μεταρρυθμίσεων, κοινής χρηματοδότησης μέσω δανεισμού και δημοσιονομικής εξυγίανσης

Υπενθυμίζεται ότι οι τελευταίες προβλέψεις του ΔΝΤ, οι οποίες επικαιροποιήθηκαν ώστε να αντικατοπτρίζουν τις πιο επίμονες διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό, δείχνουν ανάπτυξη 0,9% το 2026 και 1,2% το 2027, κάτω από τις προπολεμικές εκτιμήσεις κατά 0,5 και 0,2 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ ο γενικός πληθωρισμός προβλέπεται να αυξηθεί στο 2,8 και 2,3%, πάνω από τις προπολεμικές εκτιμήσεις κατά 0,8 και 0,4 ποσοστιαίες μονάδες αντίστοιχα.

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε με αφορμή τη συμμετοχή της Ελλάδας στο SEETAC (Southeast Europe Regional Technical Assistance Centre), το νέο Περιφερειακό Κέντρο Τεχνικής Βοήθειας του ΔΝΤ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, στο οποίο η χώρα μας συμμετέχει ως ιδρυτικός εταίρος.

Η Γενική Διευθύντρια του ΔΝΤ δήλωσε: «Σας ευχαριστώ θερμά. Η αποστολή μου σήμερα είναι να εκφράσω τη βαθιά μου ευγνωμοσύνη προς την Ελλάδα για τη σύμπραξή της με το ΔΝΤ σε μια προσπάθεια ενίσχυσης των δυνατοτήτων και της τεχνογνωσίας των χωρών που φιλοδοξούν να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παράλληλα, θέλω να αναγνωρίσω τη σπουδαία πορεία της Ελλάδας, μιας χώρας που βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρές δυσκολίες κατά τη διάρκεια της κρίσης της Ευρωζώνης, αλλά αναδείχθηκε σε μια χώρα που σήμερα συγκαταλέγεται στις κορυφαίες οικονομίες της Ευρώπης. Είναι μία από τις μόλις πέντε χώρες που καταγράφουν δημοσιονομικό πλεόνασμα, και αυτό το πλεόνασμα της δίνει τη δυνατότητα να μοιράζεται γενναιόδωρα την εμπειρία της και να στηρίζει οικονομικά χώρες που προχωρούν στην ενταξιακή τους πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Επιτρέψτε μου να κλείσω με δύο μηνύματα:

Πρώτον, συγχαρητήρια στην Ελλάδα για όσα έχει πετύχει, για τη θεαματική της πρόοδο και για την ηγεσία που οδήγησε τη χώρα εκεί όπου βρίσκεται σήμερα. Ο δικός σας ρόλος υπήρξε καθοριστικός.

Και δεύτερον, εύχομαι κάθε επιτυχία στο νέο Κέντρο, το 18ο στην οικογένεια των περιφερειακών κέντρων του ΔΝΤ, και καλωσορίζω την Ελλάδα ως ιδρυτικό εταίρο αυτού του νέου εγχειρήματος.

Είναι μια νέα εποχή συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και ΔΝΤ: από αποδέκτης τεχνικής βοήθειας, πάροχος τεχνογνωσίας προς άλλους».

Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Πιερρακάκης δήλωσε: «Αγαπητή Κρισταλίνα, είναι μεγάλη χαρά να σας έχουμε σήμερα μαζί μας, εσάς, τη Γενική Διευθύντρια του ΔΝΤ, σε μια ημέρα που σηματοδοτείται από αυτή τη σημαντική ανακοίνωση που μόλις κάναμε: τη συμμετοχή της Ελλάδας στο SEETAC, το Περιφερειακό Κέντρο Τεχνικής Βοήθειας του ΔΝΤ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η συμμετοχή αυτή θα στηριχθεί σε ετήσια συνεισφορά της Ελλάδας ύψους 1 εκατομμυρίου ευρώ, με ορίζοντα πενταετίας. Θα ήθελα, ωστόσο, να υπογραμμίσω ότι, όπως κι εσείς επισημάνατε, δεν πρόκειται μόνο για μια οικονομική δέσμευση. Πρόκειται πρωτίστως για την τεχνογνωσία και τη γνώση που αποκτήσαμε μέσα από την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων. Διότι είναι ακριβώς αυτές οι μεταρρυθμίσεις που δημιουργούν βιώσιμα δημοσιονομικά πλεονάσματα και διατηρήσιμους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης.

Θα ήθελα να σταθώ σε δύο σημεία. Πρώτον η απόφαση αυτή έχει έντονο συμβολισμό. Αποτελεί ένα ισχυρό μήνυμα από την πλευρά μας.

Διότι η Ελλάδα ήταν κάποτε μια χώρα που συμμετείχε σε πρόγραμμα του ΔΝΤ, ενώ σήμερα μετατρέπεται σε χώρα που συνεισφέρει μεταρρυθμιστική εμπειρία, γνώση και τεχνογνωσία σε χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και τη Μολδαβία.

Και δεύτερον, αποτελεί μια έμπρακτη έκφραση του ηγετικού ρόλου της Ελλάδας στην ευρύτερη περιοχή, ο οποίος για εμάς συνοδεύεται και από μεγαλύτερη ευθύνη: να συμβάλλουμε στην επιτάχυνση της σύγκλισης μεταξύ των χωρών της περιοχής, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους και στην προώθηση μεγαλύτερης ευημερίας για όλους.

Σας ευχαριστώ και πάλι θερμά που βρίσκεστε σήμερα εδώ μαζί μας. Ανυπομονώ να συνεχίσουμε τις συζητήσεις μας τόσο σήμερα όσο και στο αυριανό Eurogroup στο Λουξεμβούργο».

Τι σηματοδοτεί η συμμετοχή της Ελλάδας στο SEETAC

Η συμμετοχή της Ελλάδας στο SEETAC αποτελεί μια νέα φάση της συνεργασίας της χώρας με το ΔΝΤ και ενισχύει τον ρόλο της ως παράγοντα σταθερότητας, μεταρρυθμίσεων και μεταφοράς τεχνογνωσίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η Ελλάδα θα συνεισφέρει 1 εκατ. ευρώ ετησίως για τα επόμενα πέντε χρόνια, συνολικά 5 εκατ. ευρώ, και θα συμμετέχει στη Συντονιστική Επιτροπή του Κέντρου, αποκτώντας θεσμικό ρόλο στη διαμόρφωση των στρατηγικών του προτεραιοτήτων, στην έγκριση των ετήσιων προγραμμάτων εργασίας και στην παρακολούθηση της υλοποίησής τους.

Το SEETAC αποτελεί το νέο Περιφερειακό Κέντρο Ανάπτυξης Ικανοτήτων του ΔΝΤ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Θα συνεργάζεται με την Αλβανία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Κόσοβο, το Μαυροβούνιο, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Σερβία και τη Μολδαβία, με στόχο την ενίσχυση των οικονομικών θεσμών και της χάραξης πολιτικής στις χώρες της περιοχής.

Η λειτουργία του θα επικεντρωθεί σε κρίσιμους τομείς οικονομικής διακυβέρνησης, όπως η δημοσιονομική πολιτική, η φορολογική διοίκηση, η διαχείριση δημόσιων οικονομικών, η νομισματική και χρηματοπιστωτική πολιτική, τα μακροοικονομικά πλαίσια και οι προβλέψεις, τα στατιστικά συστήματα, καθώς και νομικά και θεσμικά ζητήματα. Η υποστήριξη θα παρέχεται μέσω τεχνικής βοήθειας, εκπαιδευτικών προγραμμάτων, ανταλλαγής τεχνογνωσίας και πρακτικής συμβουλευτικής υποστήριξης.

Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναφέρει τη διεύρυνση στο επίκεντρο της στρατηγικής της ατζέντας. Μέσω της συμμετοχής της στο Κέντρο, η Ελλάδα θα συμβάλει ενεργά στην προετοιμασία των χωρών της περιοχής για την ευρωπαϊκή τους πορεία, αξιοποιώντας την εμπειρία που απέκτησε από τις μεταρρυθμίσεις και τον εκσυγχρονισμό των θεσμών της τα τελευταία χρόνια.

Η πρωτοβουλία αποκτά πρόσθετη σημασία ενόψει και της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν η διεύρυνση και η ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων αναμένεται να αποτελέσουν κορυφαίες ευρωπαϊκές προτεραιότητες.

Το SEETAC εντάσσεται στο παγκόσμιο δίκτυο των Περιφερειακών Κέντρων Ανάπτυξης Ικανοτήτων του ΔΝΤ και αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία του έως τον Ιανουάριο του 2027. Θα έχει έδρα τη Ρώμη και θα λειτουργεί ως περιφερειακό γραφείο του ΔΝΤ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η συμμετοχή της Ελλάδας έχει και έναν επιπρόσθετο ιδιαίτερο συμβολισμό. Μια χώρα που πριν από λίγα χρόνια βρισκόταν σε πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής και δεχόταν τεχνική και χρηματοδοτική στήριξη από διεθνείς οργανισμούς συγκαταλέγεται πλέον στις χώρες που συμβάλλουν ενεργά στη χρηματοδότηση και στη μεταφορά τεχνογνωσίας προς άλλες χώρες. Από χώρα που λάμβανε βοήθεια, η Ελλάδα εξελίσσεται σε χώρα που μοιράζεται εμπειρίες, γνώσεις και καλές πρακτικές με τους γείτονές της και στηρίζει έμπρακτα την ευρωπαϊκή τους πορεία.