«Αντιμετωπίζουμε τη μεγαλύτερη απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια στην ιστορία», δήλωσε σε συνέντευξή του στο CNBC ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) Φατίχ Μπιρόλ, αναφερόμενος στην κρίση στη Μέση Ανατολή.

«Πρόκειται πράγματι για τη μεγαλύτερη κρίση στην ιστορία», ανέφερε ο Μπιρόλ σε συνέντευξή του στον ραδιοφωνικό σταθμό France Inter, η οποία μεταδόθηκε την Τρίτη.

«Η κρίση είναι ήδη τεράστια, αν συνυπολογίσει κανείς τις επιπτώσεις της κρίσης στα καύσιμα και της κρίσης στο φυσικό αέριο που προκλήθηκε από τη ρωσική εισβολή», πρόσθεσε.

Όπως αναφέρει το Reuters, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει «πνίξει» τη θαλάσσια κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Παράλληλα, επιβαρύνει περαιτέρω τις συνέπειες του πολέμου της Ρωσίας με την Ουκρανία, ο οποίος είχε ήδη διακόψει τις ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Ο Μπιρόλ είχε δηλώσει νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι θεωρεί την τρέχουσα κατάσταση στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας χειρότερη από τις προηγούμενες κρίσεις του 1973, του 1979 και του 2022 μαζί.

Τον Μάρτιο, ο ΙΕΑ συμφώνησε να διαθέσει ποσότητα-ρεκόρ 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η άνοδος των τιμών που προκάλεσε ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.

Όπως αναφέρει το Bloomberg επικαλούμενο τη συνέντευξη, που δημοσιεύθηκε την Κυριακή, ο Μπιρόλ υπογράμμισε ότι ένας αγωγός Βασόρα–Τζεϊχάν θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ιδιαίτερα ελκυστικό και κρίσιμο έργο τόσο για το Ιράκ όσο και για την Τουρκία, ενώ θα ενίσχυε σημαντικά την ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού της ευρύτερης περιοχής, ιδίως από την οπτική της Ευρώπης. Παράλληλα, εξέφρασε την εκτίμηση ότι τα ζητήματα χρηματοδότησης μπορούν να επιλυθούν, τονίζοντας ότι η συγκυρία είναι κατάλληλη για την προώθηση ενός τέτοιου σχεδίου.

Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο έντονης αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν επανέφερε το Σάββατο περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, λιγότερο από ένα 24ωρο αφότου είχε ανακοινώσει την επαναλειτουργία τους για την εμπορική ναυτιλία. Ως αποτέλεσμα, δεξαμενόπλοια υγροποιημένου φυσικού αερίου άλλαξαν πορεία, έπειτα από προειδοποιήσεις της Τεχεράνης ότι το κρίσιμο πέρασμα έκλεισε εκ νέου.

Το Ιράκ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα Στενά του Ορμούζ για τις εξαγωγές πετρελαίου από το λιμάνι της Βασόρας στον Περσικό Κόλπο, το οποίο διαθέτει αποθέματα περίπου 90 δισεκατομμυρίων βαρελιών και καλύπτει σχεδόν το 90% των συνολικών εξαγωγών της χώρας.

«Η ζημιά έχει ήδη γίνει και δύσκολα αναστρέφεται», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Μπιρόλ, αναφερόμενος στα Στενά του Ορμούζ. Όπως τόνισε, ένας νέος αγωγός αποτελεί αναγκαιότητα για το Ιράκ, ευκαιρία για την Τουρκία και ταυτόχρονα κρίσιμο παράγοντα ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης, υπογραμμίζοντας ότι θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως στρατηγικό έργο.

Για την υλοποίηση του σχεδίου απαιτείται πολιτική συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Ιράκ, κάτι που, όπως σημείωσε, θεωρεί εφικτό. Παράλληλα, εκτίμησε ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να στηρίξει και τη χρηματοδότηση του έργου.

Ήδη, η Τουρκία έχει προτείνει την επέκταση του υφιστάμενου αγωγού που συνδέει το Τζεϊχάν με τα κοιτάσματα του Κιρκούκ προς τον νότο, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου σχεδίου δημιουργίας εμπορικού διαδρόμου δισεκατομμυρίων, που θα εκτείνεται από το λιμάνι Φάου στη νότια Βασόρα έως τα τουρκικά σύνορα.

Παράλληλα, Τουρκία, Συρία και Ιορδανία έχουν συμφωνήσει πρόσφατα στον εκσυγχρονισμό σιδηροδρομικών και οδικών υποδομών, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου διαδρόμου που θα συνδέει τη νότια Ευρώπη με τον Περσικό Κόλπο.

Η Άγκυρα αναδεικνύεται έτσι σε πιο ρεαλιστική εναλλακτική, καθώς ο πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς έχει επιβραδύνει την πρόοδο του σχεδίου India–Middle East–Europe Economic Corridor, ενός έργου με αμερικανική στήριξη για τη διασύνδεση της Αραβικής Χερσονήσου μέσω σιδηροδρομικών δικτύων. Με τις επιθέσεις των Χούθι να διαταράσσουν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και την περιφερειακή αστάθεια να εντείνεται, το IMEC παραμένει ουσιαστικά «παγωμένο».

Το ράλι των τιμών στα καύσιμα που πυροδοτείται από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή αναμένεται να οδηγήσει στη μικρότερη κατανάλωση πετρελαίου από το ξέσπασμα της πανδημίας του Covid-19.

Η τελευταία μείωση χρονολογείται το 2020, με πτώση της ζήτησης κατά 8,97 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (mb/d), πριν από την επιστροφή σε σταθερή ανάπτυξη, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο εκπρόσωπος του ΔΟΕ. Έξι χρόνια μετά, η μείωσε αναμένεται να φτάσει τα 104,26 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (mb/d), σε σύγκριση με 104,34 mb/d το 2025, σύμφωνα με τη μηνιαία έκθεση του ΔΟΕ, λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου αναμένεται να «μειωθεί κατά μέσο όρο 80.000 βαρέλια την ημέρα το 2026, σε σύγκριση με την αύξηση των 730.000 βαρελιών την ημέρα που προβλεπόταν στην έκθεση του περασμένου μήνα», τόνισε ο ΔΟΕ.

Ρωσία: Διπλάσια έσοδα τον Μάρτιο από τις εξαγωγές πετρελαίου 

Την ίδια ώρα, τα έσοδα της Ρωσίας από το αργό πετρέλαιο και τα σχετικά προϊόντα αυξήθηκαν τον Μάρτιο, λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, σε αντίθεση με την κατάσταση του Φεβρουαρίου, που ήταν τα χαμηλότερα από την έναρξη Των εχθροπραξιών στην Ουκρανία το 2022, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Τα έσοδα της Ρωσίας από το πετρέλαιο αποτελούν σημαντικό μέρος του κρατικού προϋπολογισμού, με μεγάλο μέρος τους να πηγαίνει στον στρατιωτικό εξοπλισμό. Ο IEA ανακοίνωσε ότι οι εξαγωγές αργού πετρελαίου της Ρωσίας αυξήθηκαν κατά 270.000 βαρέλια την ημέρα, κυρίως λόγω των περισσότερων αποστολών μέσω θαλάσσης, καθώς ο αγωγός Druzhba παρέμεινε κλειστός. Ο IEA ανέφερε ότι τα έσοδα της Ρωσίας από τις εξαγωγές πετρελαίου σχεδόν διπλασιάστηκαν, στα 19 δισεκατομμύρια δολάρια τον Μάρτιο από 9,75 δισεκατομμύρια δολάρια τον Φεβρουάριο, με τις τιμές του πετρελαίου να αυξάνονται διεθνώς.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η παραγωγή αργού πετρελαίου της Ρωσίας αυξήθηκε τον περασμένο μήνα στα 8,96 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Σύμφωνα με τον ΙΕΑ, η Ρωσία ενδέχεται να δυσκολευτεί να αυξήσει την παραγωγή, δεδομένων των καταστροφών  στις λιμενικές και ενεργειακές υποδομές.

Η τρέχουσα κρίση πετρελαίου και φυσικού αερίου που προκλήθηκε από τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ είναι «πιο σοβαρή από αυτές του 1973, του 1979 και του 2002 μαζί», εκτίμησε ο Φατίχ Μπιρόλ, επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΔΟΕ), στην εφημερίδα Le Figaro.

«Καλώ όλες τις χώρες να μην επιβάλλουν απαγορεύσεις ή περιορισμούς στις εξαγωγές», δήλωσε ο Φατίχ Μπιρόλ στους FT. «Είναι η χειρότερη στιγμή αν κοιτάξει κανείς τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου. Οι εμπορικοί τους εταίροι, οι σύμμαχοί τους και οι γείτονές τους θα υποφέρουν ως αποτέλεσμα».

Ενώ ήταν προσεκτικός να μην κατονομάσει άμεσα την Κίνα, τα σχόλια του Μπιρόλ φαίνεται να απευθύνονται στο Πεκίνο. Η Κίνα είναι η μόνη μεγάλη χώρα που έχει απαγορεύσει την εξαγωγή βενζίνης, ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών σε απάντηση στον πόλεμο των πέντε εβδομάδων, αν και η Ινδία έχει επιβάλει επιπλέον δασμούς στις εξαγωγές.

Ο Μπιρόλ πρόσθεσε ότι «οι μεγάλες χώρες της Ασίας που κατέχουν μεγάλα διυλιστήρια» θα πρέπει να επανεξετάσουν οποιαδήποτε απαγόρευση. «Εάν αυτές οι χώρες συνεχίσουν να περιορίζουν ή να απαγορεύουν πλήρως τις εξαγωγές, ο αντίκτυπος στις ασιατικές αγορές θα είναι δραματικός».

Η έκκλησή του προς τις χώρες να αποφύγουν τις απαγορεύσεις μπορεί επίσης να απευθύνεται στις ΗΠΑ, όπου κυκλοφορούν φήμες για πιθανή απαγόρευση των εξαγωγών διυλισμένων καυσίμων καθώς οι τιμές της βενζίνης ξεπερνούν τα 4 δολάρια το γαλόνι και η Καλιφόρνια αντιμετωπίζει την απειλή έλλειψης καυσίμων αεροσκαφών. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, έχει μέχρι στιγμής αποκλείσει μόνο την απαγόρευση των εξαγωγών αργού πετρελαίου.

Ο Μπιρόλ δήλωσε ότι ορισμένες χώρες ήδη συσσωρεύουν ενέργεια, υπονομεύοντας τον αντίκτυπο της κίνησης του IEA να απελευθερώσει 400 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και καυσίμων από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης σε μια προσπάθεια σταθεροποίησης των αγορών κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σύγκρουσης.

Ο ΔΟΕ ανακοίνωσε νωρίτερα αυτό τον μήνα ότι τα κράτη-μέλη του θα αποδεσμεύσουν 400 εκατ. βαρέλια πετρελαίου από τα αποθέματά τους για να αμβλύνουν τον αντίκτυπο από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, το μεγαλύτερο τέτοιο εγχείρημα που έχει πραγματοποιήσει ποτέ ο οργανισμός.

Υπάρχει «ακόμα σημαντική ποσότητα πετρελαίου στα αποθέματά μας», δήλωσε ο Μπιρόλ. «Το 80% των αποθεμάτων μας συνεχίζει να είναι εκεί. Αυτά τα 400 εκατ. βαρέλια αντιπροσώπευαν μόνο το 20% των αποθεμάτων μας», δήλωσε. «Εάν και όταν χρειαστεί, είμαστε έτοιμοι… αλλά πραγματικά ελπίζω ότι δεν θα είναι απαραίτητο».

«Ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με σοβαρή απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια αλλά ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας είναι έτοιμος να διαδραματίσει τον ουσιαστικό του ρόλο της προστασίας της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας», πρόσθεσε.

Η εισήγηση αυτή προβλέπει ότι θα αποδεσμευτούν πάνω από τα 182 εκατομμύρια βαρέλια που είχαν διατεθεί στην αγορά από τα κράτη μέλη του ΔΟΕ σε δυο φάσεις το 2022, αφού ο στρατός της Ρωσίας εισέβαλε στην Ουκρανία, πρόσθεσε η οικονομική εφημερίδα επικαλούμενη πηγές της ενήμερες σχετικά.

Η ιδέα διατυπώθηκε σε κατεπείγουσα συνεδρίαση αξιωματούχων των 32 κρατών μελών του ΔΟΕ χθες Τρίτη στο Παρίσι και αναμένεται να ληφθεί απόφαση σήμερα, σημείωσε η Τζέρναλ.

Επίσης σήμερα αναμένεται να συνεδριάσουν οι ηγέτες των κρατών της G7 μέσω βιντεοδιάσκεψης για να εξετάσουν τις συνέπειες του πολέμου στην οικονομία -- οι τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν για λίγο τα 100 δολάρια το βαρέλι στην αρχή της εβδομάδας.