«Η ανθρωπότητα λυγίζει πλέον ξεκάθαρα την καμπύλη των εκπομπών προς τα κάτω για πρώτη φορά, αλλά όχι αρκετά γρήγορα», υπογραμμίζει ο Σάιμον Στιλ, εκτελεστικός γραμματέας της UNFCCC, με φόντο την έναρξη της νέας παγκόσμιας συνόδου για το Κλίμα, COP30. «Υπάρχει επείγουσα ανάγκη για μεγαλύτερη ταχύτητα».

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη ορατές: ξηρασίες, καταιγίδες και καύσωνες προκαλούν χιλιάδες θανάτους και ζημιές δισεκατομμυρίων ετησίως. Η αντιμετώπιση του χάσματος ανάμεσα στα σημερινά επίπεδα εκπομπών και σε αυτά που απαιτούν οι επιστήμονες αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της συνόδου COP30, που ξεκίνησε τη Δευτέρα στη Βραζιλία.

Η προβλεπόμενη πτώση των εκπομπών βασίζεται σε δεσμεύσεις χωρών που αντιστοιχούν περίπου στο 80% των παγκόσμιων εκπομπών, ωστόσο υπολείπεται σημαντικά του απαιτούμενου 60% έως το 2035, που θεωρείται απαραίτητο για να παραμείνει ο πλανήτης κοντά στο όριο του 1,5°C.

«Η έκθεση αποκαλύπτει ένα τρομακτικό χάσμα ανάμεσα σε όσα έχουν υποσχεθεί οι κυβερνήσεις και σε όσα χρειάζονται για να προστατευθούν άνθρωποι και πλανήτης», ανέφερε η Μελανί Ρόμπινσον, διευθύντρια του προγράμματος Κλίματος και Οικονομίας του World Resources Institute. «Η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών έχει ξεκινήσει, αλλά οι χώρες πρέπει να τρέξουν, όχι απλώς να προχωρούν».

Η Κίνα, ο μεγαλύτερος ρυπαντής παγκοσμίως, έχει ανακοινώσει στόχο μείωσης των καθαρών εκπομπών κατά 7% έως 10% την επόμενη δεκαετία, χωρίς όμως να τον έχει καταθέσει επίσημα στον ΟΗΕ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οριστικοποίησε με δυσκολία τη δική της συμφωνία, ενώ η Ινδία καθυστέρησε σημαντικά.

Η Βραζιλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία περιλαμβάνονται στις χώρες με επικαιροποιημένες δεσμεύσεις, ενώ το σχέδιο των Ηνωμένων Πολιτειών που είχε κατατεθεί επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν θεωρείται απίθανο να εφαρμοστεί από τη νέα κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ.

Τα 64 κατατεθειμένα κρατικά σχέδια θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μείωση εκπομπών 17% έως το 2035 σε σχέση με τα επίπεδα του 2019. Αν εφαρμοστούν πλήρως, οι εκπομπές θα κορυφωθούν πριν το 2030 και θα μειωθούν απότομα μετά το 2035, με τις περισσότερες χώρες να φτάνουν καθαρό μηδέν έως το 2050.

Για πρώτη φορά, η πλειονότητα των σχεδίων καλύπτει όλους τους τομείς της οικονομίας, ενώ ενισχύεται η αξιοπιστία και η ποιότητα των δεσμεύσεων. Περιλαμβάνονται επίσης μέτρα προσαρμογής, χρηματοδότησης, τεχνολογικής συνεργασίας και αντιμετώπισης οικονομικών απωλειών.

Η φετινή έκθεση δεν περιλαμβάνει νέα πρόβλεψη για την αύξηση της θερμοκρασίας έως το 2100, λόγω έλλειψης στοιχείων. Νέα, αναλυτική έκδοση αναμένεται τις επόμενες ημέρες.

Την τελευταία εβδομάδα, Νότια Αφρική, Μαλαισία και Ινδονησία κατέθεσαν τα νέα τους σχέδια, ενώ αναμένονται και άλλες υποβολές κατά τη διάρκεια της συνόδου στο Μπελέμ της Βραζιλίας.

Ο τρόπος κάλυψης του χάσματος προς τον στόχο του 1,5°C θα αποτελέσει κεντρικό ζήτημα των διαπραγματεύσεων, με την ΕΕ να πιέζει για ισχυρότερη δράση, ενώ χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και η Ινδία αντιτίθενται σε πιο αυστηρές δεσμεύσεις.

Η αποκαλύψεις του βρετανικού μέσου φανερώνουν το πως επιτήδειοι μπόρεσαν να εκμεταλλευτούν τα νομικά κενά της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την προστασία του κλίματος, τις εκπομπές ρύπων και την επιβράδυνση της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας.

Οι δυο συνέταιροι εκμεταλλεύτηκαν το νόμιμο αλλά πρόχειρα οργανωμένο εμπόριο εκπομπών άνθρακα που δημιούργησε τη δεκαετία του 2000 η Ευρωπαϊκή Ένωση, στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου του Κυότο για το κλίμα, για να αποκομίσουν τεράστια κέρδη.

Η ΕΕ, μετά τη συμφωνία του Κυότο, καθόρισε ένα ετήσιο ανώτατο όριο για τις συνολικές εκπομπές της σε ρύπους και στη συνέχεια εξέδιδε σε διάφορους φορείς εκπομπών έναν ορισμένο αριθμό δικαιωμάτων, τα EUA. Κάθε EUA θα έδινε το δικαίωμα στον κάτοχό του να εκπέμπει έναν τόνο διοξειδίου του άνθρακα.

Οι δυο συνεργάτες είδαν μια ευκαιρία να κερδίσουν από τον ΦΠΑ σε αυτή τη διαδικασία. Το κόλπο του Zaoui ήταν να αγοράζει EUA χωρίς ΦΠΑ από χώρες εκτός Γαλλίας, να τα πουλά στο σύστημα συναλλαγών στη Γαλλία και να του επιστρέφεται ο ΦΠΑ από το κράτος. Καθώς όλο αυτό το εμπόριο γινόταν ηλεκτρονικά, ήταν εξαιρετικά εύκολο να βγάλει χρήματα.

Εκεί εντόπισε την μεγάλη ευκαιρία του εμπορίου των εκπομπών άνθρακα. Η χειραγώγηση του εμπορίου του απέφερε ακόμη περισσότερα χρήματα, προβολή στα μέσα ενημέρωσης και επαφές με καλό κόσμο. Ήταν πλέον ο «Βασιλιάς του Άνθρακα»

Παράλληλη ήταν η πορεία του Gregory Zaoui που μέσα στη φυλακή πείστηκε να μπει στην υποσχόμενη αγορά της προστασίας του περιβάλλοντος, από τα ηλιακά πάνελ στη γεωθερμική ενέργεια. Ο ίδιος απορούσε με την ανοησία των Ευρωπαίων γραφειοκρατών να βάλουν ΦΠΑ σε κάτι άυλο.

Στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα η αγορά των δικαιωμάτων άνθρακα στην Ευρώπη εκτοξεύτηκε. Μέσα στην οικονομική κρίση που είχε ζώσει τον πλανήτη, τα EUA φαινόταν σταθερή επιλογή. Ωστόσο, οι πολιτικοί δεν αντιλαμβάνονταν ότι η αγορά ήταν γεμάτη απατεώνες που αποκόμιζαν τεράστια κέρδη με τα λογιστικά παιχνίδια με τον ΦΠΑ. Κάποιοι έφταναν να χρηματοδοτούν και τρομοκράτες με τα κέρδη.

Οι εταιρείες «βιτρίνες»

Ο Zaoui είχε στήσει τη δουλειά με τρόπο ώστε να μοιάζει αξιόπιστη και νομότυπη. Είχε προσελκύσει χρηματιστές και προσωπικό από σοβαρές χρηματοοικονομικές εταιρείες, αλλά όμως δεν είχαν ιδέα ότι συμμετείχαν σε μια τεράστια απάτη. Σήμερα ο «Εγκέφαλος» παραδέχεται ότι είχε φτάσει να βγάζει 80.000 με 100.000 ευρώ την ημέρα.

Σύμφωνα με τον Marius Cristian Frunza, εξέχοντα ειδικό σε θέματα απάτης ΦΠΑ, το πραγματικό ποσό είναι πιο κοντά στα 10 δισ. ευρώ.

Δύο χρόνια αργότερα, το 2012, το Ισραήλ εντόπισε τον Daphne και τον προσήγαγε για ένα άσχετο ζήτημα στο οποίο εμπλεκόταν. Ο ίδιος αποφάσισε ότι ήταν καλύτερα να εκτίσει μια ποινή στη Γαλλία παρά στο Ισραήλ. Οι διαδικασίες στη γαλλική Δικαιοσύνη προχώρησαν αργά και ο ίδιος βρήκε τον χρόνο να μεθοδεύσει τη φυγή του για το Ισραήλ.

Σήμερα ο Daphne ζει στο Τελ Αβίβ. Είναι καταζητούμενος από τις γαλλικές αρχές και μίλησε στον Guardian μόνο με τον όρο να μην αποκαλυφθεί το όνομά ή τα ψευδώνυμά του. Η ζωή του Zaoui δεν είναι όπως την ονειρευόταν. Μακριά από τη γυναίκα που αγάπησε και τα παιδιά του, μετά την φυλακή που έκανε, έγραψε ένα βιβλίο για την απάτη που έστησε.