Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η εξοικονόμηση για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς από τη μείωση των δασμών θα ανέρχεται έως και σε 4 δισ. ευρώ ετησίως.

Μεταξύ των κλάδων που αναμένεται να ωφεληθούν σημαντικά συγκαταλέγεται και ο αγροδιατροφικός τομέας, καθώς προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως το ελαιόλαδο και το κρασί, αποκτούν πρόσβαση σε μια αγορά όπου η μεσαία τάξη αυξάνεται σταθερά.

Σήμερα, οι ινδικοί δασμοί στα αγροδιατροφικά προϊόντα που προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχονται κατά μέσο όρο στο 36%, ενώ σε ορισμένες κατηγορίες φτάνουν έως και το 150%. Το 2024, οι αγροδιατροφικές εξαγωγές της Ε.Ε. προς την Ινδία διαμορφώθηκαν στα 1,3 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 0,6% του συνολικού αγροδιατροφικού εμπορίου της Ένωσης, γεγονός που αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στους υψηλούς δασμούς.

Με τη νέα συμφωνία, οι εξαγωγές κρασιού, οι οποίες σήμερα επιβαρύνονται με δασμούς 150%, αναμένεται να δουν τους δασμούς να μειώνονται δραστικά στο εύρος 20%-30%. Τα οινοπνευματώδη ποτά, με δασμούς που φτάνουν επίσης έως το 150%, προβλέπεται να επωφεληθούν από μείωση σε σταθερό επίπεδο 40%, ενώ οι δασμοί στη μπύρα αναμένεται να υποχωρήσουν από 110% σε 50%.

Ιδιαίτερης σημασίας θεωρείται και η αλλαγή που αφορά στο ελαιόλαδο. Από το 45% στο οποίο ανέρχονται σήμερα οι δασμοί, με την εφαρμογή της συμφωνίας αναμένεται ο μηδενισμός τους, εξέλιξη που ανοίγει τον δρόμο για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών εξαγωγών.

«Με αυτή τη συμφωνία, τα ευρωπαϊκά κρασιά, τα οινοπνευματώδη, η μπύρα, το ελαιόλαδο, τα ζαχαρώδη και άλλα προϊόντα θα απολαμβάνουν προνομιακή πρόσβαση στη ραγδαία αναπτυσσόμενη ινδική αγορά», δήλωσε σχετικά και ο Επίτροπος Γεωργίας και Τροφίμων της Ε.Ε., Κριστόφ Χάνσεν. Όπως πρόσθεσε, ευαίσθητοι αγροτικοί τομείς, όπως το βοδινό κρέας, το κοτόπουλο, το ρύζι και η ζάχαρη, εξαιρούνται από την απελευθέρωση, διασφαλίζοντας την προστασία των Ευρωπαίων αγροτών. «Τα υψηλά πρότυπα ασφάλειας τροφίμων της Ε.Ε. διατηρούνται πλήρως και δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης», τόνισε.

Στο ελληνικό σκέλος, ο πρόεδρος της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ελαιολάδου, Μανώλης Γιαννούλης, μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων τόνισε ότι «οποιαδήποτε μείωση δασμών ή κόστους λειτουργεί θετικά για το ευρωπαϊκό και κατ’ επέκταση το ελληνικό ελαιόλαδο, διευκολύνοντας την πρόσβαση των καταναλωτών στις αγορές τρίτων χωρών».

Όπως σημείωσε, παρά το γεγονός ότι η Ινδία δεν διαθέτει ανεπτυγμένη κουλτούρα κατανάλωσης ελαιολάδου, η συμφωνία ενδέχεται να προσελκύσει ένα νέο, περιορισμένο κοινό με βασικό κριτήριο την τιμή, επισημαίνοντας ότι οι ελληνικές εξαγωγές ελαιολάδου ανέρχονται σε περίπου 45.000 τόνους παγκοσμίως.

Στις προοπτικές που ανοίγει η συμφωνία για τον αμπελοοινικό τομέα αναφέρθηκε και ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικού Οίνου, Στέλιος Μπουτάρης.

Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, μέχρι σήμερα οι πωλήσεις ελληνικού κρασιού στην Ινδία είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες, ωστόσο η συμφωνία και η άνοδος της μεσαίας εισοδηματικής τάξης στη χώρα αλλάζουν τα δεδομένα. Σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις αυτές αποδίδει και στη συμφωνία για απευθείας αεροπορικές πτήσεις, εκτιμώντας ότι τα επόμενα χρόνια θα διαμορφωθεί μια σταθερή και θετική σχέση Ελλάδας – Ινδίας, καθώς οι επισκέπτες της ασιατικής χώρας θα έρθουν σε επαφή με τα ποιοτικά αγροδιατροφικά προϊόντα της χώρα μας.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι η μείωση των δασμών στο κρασί από το 150% στο 75%, με προοπτική περαιτέρω αποκλιμάκωσης έως και το 20% σε βάθος χρόνου.

Τέλος, στο πλαίσιο διερεύνησης της αγοράς, ο κ. Μπουτάρης ανέφερε ότι εξετάζεται η συμμετοχή της εταιρείας “Κυρ-Γιάννη” στην έκθεση ProWine India, η οποία αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο Μουμπάι. Όπως σημείωσε τέλος “μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε ουσιαστικό ενδιαφέρον για την ινδική αγορά λόγω των υψηλών δασμών, ωστόσο πλέον τα δεδομένα έχουν αλλάξει”.

Αναλυτικά, ανακοίνωση της Επιτροπής Ανταγωνισμού αναφέρει:

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού ανακοινώνει την ολοκλήρωση δύο νέων ερευνητικών μελετών, οι οποίες χαρτογραφούν σε βάθος τους μηχανισμούς διαμόρφωσης τιμών στο εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο, τόσο σε επίπεδο παραγωγής όσο και στην εγχώρια λιανική αγορά. Οι μελέτες, οι οποίες εκπονήθηκαν από την Ιωάννα Χριστοδουλάκη και τον Αθανάσιο Δήμα (τμήμα Χαρτογράφησης Αγορών και Έρευνας της ΕΑ), σε συνεργασία με καθηγητές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και του Εργαστηρίου Εφαρμογών Πληροφορικής και Υπολογιστικών Οικονομικών (ΕΕΠΥΟ) κ.κ. Δημήτριο Παναγιώτου και Αθανάσιο Σταυρακούδη, αξιοποιούν σύγχρονα οικονομετρικά μοντέλα για την ανάλυση της εξέλιξης των τιμών και του ανταγωνισμού. Οι μελέτες αυτές αποτελούν συνέχεια του HCC Datathon που διοργανώθηκε τον Ιούνιο του 2025 για την προώθηση της ανάλυσης δεδομένων στην πράξη, στην αγορά έξτρα παρθένου ελαιόλαδου.

Η πρώτη μελέτη («Price dependence among the major EU extra virgin olive oil markets») εξετάζει την αλληλεξάρτηση των τιμών παραγωγού μεταξύ Ελλάδας, Ιταλίας και Ισπανίας. Τα ευρήματα αναδεικνύουν την Ισπανία ως τον κυρίαρχο ηγέτη καθορισμού τιμών (price setter) στη Μεσόγειο, με την ελληνική αγορά να λειτουργεί ως «ακόλουθος», προσαρμοζόμενη μακροχρόνια στις ισπανικές τάσεις. Η Ιταλία εμφανίζεται ως ο βασικός αγωγός μετάδοσης της μεταβλητότητας, αντιδρώντας εντονότερα σε βραχυχρόνια σοκ.

Η δεύτερη μελέτη («Price Connectedness in the Extra Virgin Olive Oil Retail Market in Greece») εστιάζει στην ελληνική αγορά σούπερ μάρκετ. Μέσω ανάλυσης παλινδρόμησης ποσοστημορίων (quantile regressions) στις τελικές τιμές πώλησης σε τέσσερις μεγάλες αλυσίδες, διαπιστώθηκε σημαντική ανομοιογένεια στις στρατηγικές τιμολόγησης. Η ανομοιογένεια αυτή εμφανίζεται σε επίπεδο σούπερ μάρκετ, αλλά και σε επίπεδο προϊόντος. Τα αποτελέσματα δεν υποδεικνύουν συντονισμένη συμπεριφορά, καθώς η αλληλεπίδραση των τιμών ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με το αν οι τιμές είναι χαμηλές ή υψηλές, ενώ παρατηρούνται ασύμμετρες αντιδράσεις μεταξύ των ανταγωνιστών.

Οι ερευνητικές μελέτες είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα της Επιτροπής Ανταγωνισμού.

Οι δράσεις αυτές εντάσσονται στην γενικότερη στρατηγική της επιτροπής για την εμβάθυνση στην κατανόηση της δομής της αγοράς τροφίμων, επιτρέποντας στοχευμένες παρεμβάσεις για την προστασία του ανταγωνισμού και του καταναλωτή.

Η παραγωγή ελαιόλαδου στις χώρες της Μεσογείου παρουσιάζει έντονες διαφοροποιήσεις. Η Τυνησία και το Μαρόκο αναμένεται να έχουν ιδιαίτερα υψηλές αποδόσεις, ενώ η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα κινούνται κοντά στον μέσο όρο. Αντίθετα, η Τουρκία προβλέπεται να καταγράψει σημαντική μείωση.

Για την Ελλάδα, οι εκτιμήσεις κυμαίνονται μεταξύ 210.000 και 230.000 τόνων, εκ των οποίων 90.000 προέρχονται από την Πελοπόννησο, 50.000 από την Κρήτη, 30.000 από τα νησιά και 50.000 από την ηπειρωτική χώρα. Πρόκειται για μια καλή χρονιά, συγκριτικά με τις προηγούμενες ελλειμματικές περιόδους.

Οι τιμές του εξαιρετικά παρθένου ελαιόλαδου αναμένεται φέτος να διαμορφωθούν μεταξύ 4,5 και 5 ευρώ το κιλό, μεταφραζόμενες σε λιανική τιμή 7–8 ευρώ/λίτρο.

Η αποκλιμάκωση των τιμών αποτυπώνεται ήδη στα ράφια των σούπερ-μάρκετ: το εξαιρετικά παρθένο πωλείται από 7,95 ευρώ/λίτρο (έναντι 15 ευρώ πέρυσι), ενώ το κλασικό από 6,95 ευρώ/λίτρο. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, από το ιστορικό υψηλό του Ιουλίου 2024, οι τιμές έχουν μειωθεί κατά 62,8%, επιβεβαιώνοντας την επιστροφή στην κανονικότητα.

Με βάση τα στοιχεία της ΕΔΟΕ, περίπου το 25% της χαμένης κατανάλωσης έχει ήδη ανακτηθεί, μετά την πτώση έως και 40% των προηγούμενων ετών.

Η τιμή παραγωγού αναμένεται να κινηθεί φέτος μεταξύ 4 και 5 ευρώ το κιλό, κάτι που σημαίνει ότι η λιανική τιμή στο ράφι θα κυμανθεί γύρω στα 7 έως 8 ευρώ. Τα ημερομίσθια έχουν εκτοξευθεί στα 70 ευρώ, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το τελικό κόστος. Οι ελαιοπαραγωγοί εκτιμούν ότι, αν και η χρονιά δεν είναι τόσο δύσκολη όσο το 2022-2023, η χαμηλή προσφορά μπορεί να διαμορφώσει ανοδικές τάσεις στις τιμές.

Στην Πελοπόννησο, η παραγωγή αναμένεται να είναι 30%–40% μικρότερη από πέρυσι, με τις τιμές παραγωγού να κυμαίνονται πλέον στα 5–7 ευρώ ανά κιλό. Αντίστοιχα, στην Κρήτη, όπου η περιφέρεια δεν είχε προμηθευτεί εγκαίρως φάρμακα δακοκτονίας, η ποιότητα του καρπού αναμένεται να είναι υποδεέστερη. Οι τιμές κινούνται στα 4,5–5 ευρώ ανά κιλό, έναντι 5–5,5 ευρώ πέρυσι, ενώ η απόδοση της παραγωγής περιορίζεται στο 50%.

Η χαμηλή παραγωγή συνεπάγεται μειωμένες ποσότητες διαθέσιμες προς πώληση, με αποτέλεσμα αρκετοί μικροπαραγωγοί να δυσκολευτούν να καλύψουν ακόμη και τις ανάγκες των νοικοκυριών τους. Η μειωμένη προσφορά είναι πιθανό να οδηγήσει σε νέα άνοδο της τιμής στο ράφι, εντείνοντας την πίεση για τους καταναλωτές.

Οι εκτιμήσεις αγροτικών συνεταιρισμών και γεωπόνων συγκλίνουν στο ότι η παραγωγή ελαιόλαδου για το 2025 δεν θα ξεπεράσει τους 200.000 τόνους, σημαντικά χαμηλότερη από προηγούμενες χρονιές. Ωστόσο, η καλύτερη παραγωγή σε άλλες μεσογειακές χώρες –με την Ισπανία να φτάνει τα 1,4 εκατ. τόνους και την Ιταλία να ανακάμπτει στους 300.000– συγκρατεί τις τιμές σε διεθνές επίπεδο.

Παρά τη μειωμένη ελληνική παραγωγή, δεν αναμένονται φέτος τα ακραία 10 ευρώ/κιλό για το εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο που παρατηρήθηκαν δύο σεζόν πριν, καθώς η σταθεροποίηση της παγκόσμιας αγοράς λειτουργεί εξισορροπητικά.

«Σε άλλες περιοχές η κατάσταση είναι καλύτερη, σε άλλες χειρότερη», δήλωσε ο πρόεδρος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ελαιολάδου (ΕΔΟΕ), Μανώλης Γιαννούλης, στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, εξηγώντας πως η διακύμανση οφείλεται στις κλιματικές συνθήκες και στη φυσική εναλλαγή της καρποφορίας της ελιάς.

«Η Κρήτη, που πέρυσι είχε καλή παραγωγή, φέτος είναι χαμηλότερη. Έχει να κάνει με τις βροχοπτώσεις, το κρύο, την ανθοφορία. Το λιόδεντρο δεν μπορεί να δώσει δύο συνεχόμενες χρονιές μεγάλη παραγωγή», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Εκτιμήσεις και τιμές

Σαφέστερη εικόνα για τον τελικό όγκο παραγωγής θα υπάρχει τέλος Φεβρουαρίου – αρχές Μαρτίου, καθώς, όπως σημειώνει ο κ. Γιαννούλης, «στην Ελλάδα δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή της παραγωγής, τα στοιχεία είναι πάντα εκτιμήσεις».

Όσον αφορά τις τιμές, η φετινή χρονιά αναμένεται να είναι «ήσυχη» από πλευράς διακυμάνσεων.
«Δεν θα δούμε τα ιστορικά χαμηλά των προηγούμενων ετών. Η παραγωγή στη Μεσόγειο είναι μέτρια προς καλή, χωρίς υπερπαραγωγή. Το ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης είναι ήρεμο», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Οι τιμές παραγωγού κυμαίνονται μεταξύ 4 και 5 ευρώ το κιλό, ενώ στα ράφια των σούπερ μάρκετ οι καταναλωτές αγοράζουν λάδι μεταξύ 7 και 8 ευρώ το κιλό. «Φαίνεται ότι θα είναι μια ήρεμη χρονιά, χωρίς ακραίες διακυμάνσεις. Υπάρχει επάρκεια προϊόντος και σταθερότητα στην αγορά», κατέληξε.

Υψηλό κόστος και κλιματική αλλαγή τα μεγάλα εμπόδια

Κατά τον πρόεδρο της ΕΔΟΕ, τα δύο βασικά προβλήματα για τον κλάδο είναι το υψηλό κόστος παραγωγής και η κλιματική αλλαγή.
«Το κόστος παραγωγής στην Ελλάδα είναι πολύ υψηλό λόγω του τρόπου καλλιέργειας. Οι ελιές βρίσκονται σε μειονεκτικά, πετρώδη και επικλινή εδάφη, συνήθως ξερικά – περιμένουμε τον Θεό να τις ποτίσει», ανέφερε.

Η μείωση των βροχοπτώσεων και οι ήπιοι χειμώνες επιδεινώνουν το πρόβλημα. «Η ελιά χρειάζεται κρύο και νερό για να αναπτυχθεί σωστά. Όταν αυτά λείπουν, έχουμε πρόβλημα», πρόσθεσε.

Το υψηλό κόστος συλλογής αποτελεί επίσης σημαντική πρόκληση. «Στην Ελλάδα δεν είναι εφικτό να γίνει μηχανική συγκομιδή, όπως στην Ισπανία ή την Πορτογαλία. Το μεροκάματο έχει διπλασιαστεί – από 30-35 ευρώ πριν την πανδημία, σήμερα έχει ξεπεράσει τα 60 ευρώ, και οι εργάτες είναι δυσεύρετοι», τόνισε.

Ανάγκη για επενδύσεις και καλύτερη οργάνωση

Για να γίνει η ελληνική ελαιοκαλλιέργεια πιο ανταγωνιστική, απαιτούνται επενδύσεις, συντονισμός και μακροπρόθεσμη στρατηγική.
«Η διαδικασία για να γίνει το προϊόν ανταγωνιστικό είναι μακροχρόνια και κοστοβόρα. Χρειάζονται κεφάλαια και οργάνωση, στοιχεία που δυστυχώς λείπουν», επεσήμανε, προσθέτοντας πως υπάρχουν αξιόλογες μεμονωμένες προσπάθειες που συμβάλλουν θετικά.

Ανοδική πορεία στις εξαγωγές

Τέλος, θετική είναι η εικόνα για τις εξαγωγές τυποποιημένου ελαιολάδου.
«Από τους 20-25 χιλιάδες τόνους που εξάγαμε πριν λίγα χρόνια, έχουμε φτάσει σχεδόν στις 40 χιλιάδες. Είναι μια καλή πορεία με προοπτική», κατέληξε ο πρόεδρος της ΕΔΟΕ.

Πόσο ελαιόλαδο χρησιμοποιεί μια ελληνική οικογένεια;

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία και έρευνες του κλάδου, μια τετραμελής ελληνική οικογένεια καταναλώνει κατά μέσο όρο 60-80 λίτρα ελαιόλαδο ετησίως. Πιο συγκεκριμένα:

Μέση κατανάλωση: 51-68 λίτρα (3-4 τενεκέδες των 17 λίτρων)
Υψηλή κατανάλωση: Έως 80 λίτρα για οικογένειες που μαγειρεύουν παραδοσιακά
Η Ελλάδα κατέχει τη 2η θέση παγκοσμίως στην κατά κεφαλήν κατανάλωση ελαιολάδου με 11 κιλά ανά κάτοικο ετησίως, με την Ισπανία στην πρώτη θέση με 11,2 κιλά.

Οι τιμές του ελαιόλαδου το 2025

Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις της τρέχουσας εβδομάδας (Οκτώβριος 2025), οι τιμές του ελαιολάδου παρουσιάζουν πτωτική τάση:

Τιμές Παραγωγού
Έξτρα παρθένο ελαιόλαδο νέας σοδειάς: 7,85€/κιλό (τιμή εκκίνησης από δημοπρασία Α.Σ. Αγίων Αποστόλων, 4 Οκτωβρίου 2025)
Συμβατικό φρέσκο ελαιόλαδο: 5,00-5,50€/κιλό (αναμενόμενες τιμές παραγωγού)

Τιμές Λιανικής στα Σούπερ Μάρκετ (Οκτώβριος 2025)
Για γνωστές μάρκες Εξαιρετικού Παρθένου:
Κανονική τιμή: 10,7€/λίτρο (μείωση από 12,5€ το 2024)
Σε προσφορά: 6,9€/λίτρο
Πτώση τιμής: -17% από αρχές 2025, -23% σε σχέση με πέρυσι
Για ιδιωτική ετικέτα Εξαιρετικού Παρθένου:
Μέση τιμή: 7,90€/λίτρο (μείωση από ~12€ το 2024)

Πόσο θα Κοστίσει το ελαιόλαδο σε μια οικογένεια το 2025;

Με βάση την ετήσια κατανάλωση 60 λίτρων (μέσος όρος για τετραμελή οικογένεια), το κόστος διαμορφώνεται ως εξής:

Σενάριο 1: Αγορά από Σούπερ Μάρκετ
Εξαιρετικό Παρθένο γνωστής μάρκας:
Κανονική τιμή (10,7€/λίτρο): 642€ τον χρόνο
Με προσφορές (8-9€/λίτρο): 480-540€ τον χρόνο
Ιδιωτική ετικέτα (7,90€/λίτρο):
474€ τον χρόνο

Σενάριο 2: Αγορά Απευθείας από Παραγωγό/Έμπορο
Με μέση τιμή χονδρικής 7-9€/λίτρο:
420-540€ τον χρόνο

Σενάριο 3: Αγορά σε Τενεκέδες (17 λίτρων)
Για 4 τενεκέδες (68 λίτρα):
Με μέση τιμή τενεκέ 120€: 480€ τον χρόνο

Γιατί μειώνονται οι τιμές το 2025;

Η πτώση των τιμών οφείλεται σε:

1. Αυξημένη παραγωγή: Εξαιρετική ανθοφορία στην Ελλάδα και την Ισπανία
2. Υψηλά αποθέματα: Τα αποθέματα καλύπτουν το 50% της παραγωγής
3. Κανονικοποίηση αγοράς: Διόρθωση των ιστορικά υψηλών τιμών του 2024

Συμβουλές εξοικονόμησης για τις οικογένειες

5 τρόποι να μειώσετε το κόστος:
1. Αγοράζετε σε τενεκέδες: Οικονομικότερη επιλογή σε σχέση με μικρές συσκευασίες
2. Παρακολουθείτε προσφορές: Στα σούπερ μάρκετ η τιμή μπορεί να πέσει έως -35%
3. Αγορά απευθείας από παραγωγό: Εξοικονομείτε τα περιθώρια λιανικής
4. Επιλέξτε ιδιωτική ετικέτα: Ποιότητα σε χαμηλότερη τιμή
5. Αποθηκεύστε σωστά: Κρατήστε το λάδι μακριά από φως και θερμότητα

Προοπτικές για το υπόλοιπο του 2025

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του κλάδου, οι τιμές αναμένεται να παραμείνουν σταθερές ή ελαφρώς πτωτικές μέχρι το τέλος του 2025, εκτός απρόβλεπτων καιρικών φαινομένων. Η καλή παραγωγή και τα επαρκή αποθέματα εξασφαλίζουν σταθερότητα στην αγορά.
Το 2025, μια τυπική ελληνική τετραμελής οικογένεια θα ξοδέψει περίπου 420-640€ για ελαιόλαδο, ανάλογα με την πηγή αγοράς και το είδος. Η μείωση των τιμών κατά 20-30% σε σχέση με το 2024 προσφέρει ανακούφιση στα νοικοκυριά, ενώ το ελληνικό εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο παραμένει προσιτό και ανώτερης ποιότητας.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, η τιμή του ελαιολάδου στη χώρα αυξήθηκε συνολικά κατά 137,2% από τον Ιανουάριο του 2021 έως τον Μάιο του 2024, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώθηκε στο 121,5%. Το ελαιόλαδο έχει εξελιχθεί σε βασικό παράγοντα τροφοπληθωρισμού, αφού εκτιμάται ότι προσέθεσε περίπου 0,5 μονάδες στον δείκτη τροφίμων το πρώτο εξάμηνο του 2024.

Αιτίες εκτόξευσης των τιμών

Η άνοδος εξηγείται από συνδυασμό παραγόντων, με κύριο την κλιματική αλλαγή. Ξηρασίες και ακραία φαινόμενα έπληξαν σοβαρά τις σοδειές σε Ελλάδα, Ισπανία και Ιταλία, περιορίζοντας την παραγωγή και ωθώντας τις τιμές προς τα πάνω. Επιπλέον, οι γεωπολιτικές εντάσεις και τα προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες —από τις επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα έως την αστάθεια στη Μέση Ανατολή— αύξησαν το κόστος μεταφοράς και την αβεβαιότητα στην αγορά.

Οι συνέπειες στα νοικοκυριά και το παράθυρο αισιοδοξίας

Η ακρίβεια αποτυπώνεται έντονα στην καθημερινότητα των πολιτών. Έρευνες καταγράφουν μείωση της κατανάλωσης ελαιολάδου έως 40% σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, με αρκετούς να στρέφονται σε φθηνότερα έλαια, όπως το ηλιέλαιο. Η υποχώρηση είναι ιδιαίτερα αισθητή στα χαμηλά εισοδήματα, ενώ οι αγοραστές προτιμούν πλέον και χαμηλότερες ποιοτικές κατηγορίες, αντί για εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο.

Παρά τη δύσκολη εικόνα, οι προοπτικές δείχνουν σημάδια βελτίωσης. Οι πρώτες ενδείξεις για το 2024 προβλέπουν αύξηση παραγωγής στην Ελλάδα κατά 42,9%, ενώ και η Ισπανία εκτιμάται ότι θα καταγράψει ενίσχυση, εξέλιξη που μπορεί να οδηγήσει σε σταδιακή αποκλιμάκωση τιμών. Οι ειδικοί θεωρούν πιθανή πτώση 30%-50% σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα, με τον αντίκτυπο να γίνεται αισθητός από το φθινόπωρο.

Ωστόσο, προειδοποιούν ότι η αγορά παραμένει εύθραυστη, καθώς τα ακραία φαινόμενα ενδέχεται να επαναληφθούν. Επιπλέον, η καθυστέρηση στη λιανική αποκλιμάκωση και η έλλειψη αποθεμάτων σε χαμηλές τιμές σημαίνουν ότι τα νοικοκυριά θα χρειαστεί να περιμένουν για ουσιαστική ανακούφιση.

Οικονομολόγοι και ενώσεις καταναλωτών ζητούν αυστηρότερους ελέγχους στην αγορά και μέτρα στήριξης για τους πιο ευάλωτους, τονίζοντας παράλληλα την ανάγκη για αναθεώρηση αγροτικής πολιτικής που θα ενισχύσει τη βιωσιμότητα της ελληνικής παραγωγής και θα μειώσει την εξάρτηση από εξωγενείς κινδύνους.

Όπως αναφέρει η 4Ε, σε δεύτερη επιστολή-παρέμβασή της, ζήτησε επίσημη πληροφόρηση και σαφές χρονοδιάγραμμα. Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιβεβαίωσε ότι οι εσωτερικές διαβουλεύσεις συνεχίζονται για τη σύνταξη του σχεδίου κανονισμού. Μόλις ολοκληρωθούν, θα κοινοποιηθεί το τελικό κείμενο στους ενδιαφερόμενους, με στόχο να τεθεί σε ψηφοφορία εντός του Νοεμβρίου.

Η 4Ε επισημαίνει πως υπάρχει αντίφαση ανάμεσα στα επιστημονικά δεδομένα – τα οποία και η ίδια η Κομισιόν αναγνωρίζει ως ελλιπή ή μεθοδολογικά ανεπαρκή – και στη βούληση της να θεσπίσει αριθμητικά όρια για τις συγκεντρώσεις των MOAH στα ελαιουργικά προϊόντα.

Η επιμονή στη ρύθμιση αυτή, όπως τονίζει η 4Ε, αναμένεται να προκαλέσει σοβαρές και εκτεταμένες επιπτώσεις στα ελαιόλαδα και τα πυρηνέλαια των χωρών που παράγουν και εξάγουν ελαιόλαδο, επηρεάζοντας αρνητικά την ανταγωνιστικότητά τους και τη βιωσιμότητα του κλάδου.

Παραδείγματα

Η 4Ε επιλέγει τρία παραδείγματα τα οποία είχε τεκμηριώσει στο από 27/2/2024 έγγραφό της:

1. Η αμφισβητούμενη χημική μέθοδος προσδιορισμού (μέτρησης) των ΜΟΑΗ. Η Κομισιόν αποδέχεται τις αδυναμίες της αναλυτικής μεθόδου προσδιορισμού (μέτρησης) των ΜΟΑΗ που προτείνει, αποδεχόμενη εν πολλοίς τα επιχειρήματα της 4Ε. Στην ευρεία οικογένεια των ΜΟΗ υπάρχουν και άλλες λιγότερο ή αμφιβόλου τοξικότητας χημικές ενώσεις που παρεμποδίζουν (interfere κατά την ορθή χημικά έκφραση που χρησιμοποιείται) τον προσδιορισμό και οι οποίες συν-προσδιορίζονται (συν-αθροίζονται). Δηλαδή, η μέθοδος συν-προσδιορίζει ένα άγνωστης δομής μείγμα ενώσεων, θεωρώντας τα όλα σαν τοξικά ΜΟΑΗ, άρα μπορεί να δώσει ψευδώς υψηλά ή χαμηλά αποτελέσματα. Συνεπώς, είναι αντιεπιστημονικό αλλά και νομικά αβάσιμο να ενοχοποιούνται και να καταδικάζονται παραγωγοί, τυποποιητές, το ίδιο το ελαιόλαδο και το πυρηνέλαιο με την κατηγορία ότι υπερβαίνουν κάποια ποσοτικά όρια, βασιζόμενοι σε ανασφαλείς μεθόδους μέτρησης της περιεκτικότητας σε ΜΟΑΗ.

2. Ο ασαφής διαχωρισμός των τοξικών από τα μη τοξικά ΜΟΑΗ. Αν και η Κομισιόν δέχεται ότι στις προσδιοριζόμενες σαν ΜΟΗ χημικές ενώσεις υπάρχουν και ενώσεις για τις οποίες υπάρχουν μόνο ενδείξεις τοξικότητας, χωρίς να είναι αποδεδειγμένα τοξικές, ωστόσο, τελικά, τις περιλαμβάνει στις τοξικές ενώσεις, με τη λογική ότι σε περίπτωση αμφιβολίας όλες αυτές οι ενώσεις θα πρέπει να θεωρούνται τοξικές. Η προσέγγιση αυτή είναι πρακτικά απαράδεκτη σε όλους τους τομείς της Χημείας Τροφίμων, γιατί, διαφορετικά, στηριζόμενοι σε ενδείξεις και μόνο θα έπρεπε να αποκλειστούν πάρα πολλά συστατικά και τρόφιμα που ευρέως χρησιμοποιούνται.

3. Τα φυσικά-ενδογενή συστατικά και το πυρηνέλαιο. Συναφής με το παραπάνω είναι η αποδεδειγμένη στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία ύπαρξη φυσικών-ενδογενών μη τοξικών συστατικών. Αν και η Κομισιόν τα αποδέχεται, ωστόσο καταλήγει να συν-προσδιορίζει και αυτά εντός των τοξικών ΜΟΑΗ.

«Μια τέτοια περίπτωση είναι το πυρηνέλαιο, που η Κομισιόν δείχνει μεν να κατανοεί το πρόβλημα και θεωρεί ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί όπως και άλλα τρόφιμα π.χ. αποξηραμένα τρόφιμα. Γιατί με την εκχύλιση του ελαιοπυρήνα από οργανικό διαλύτη για την παραλαβή του πυρηνελαίου, συμπυκνώνονται οι τυχόν υπάρχουσες φυσικές ενώσεις που συν-προσδιορίζονται με τα ΜΟΑΗ (όπως συμβαίνει και στα αποξηραμένα τρόφιμα με την απομάκρυνση του νερού) και σε αυτές τις περιπτώσεις τα πυρηνέλαια ξεπερνούν τα καθορισμένα όρια ΜΟΑΗ. Γι’ αυτές τις περιπτώσεις η Κομισιόν προσπαθεί να λύσει το πρόβλημα με το να προτείνει να ορισθούν μεγαλύτερα όρια», σημειώνεται. Εν κατακλείδι, «η Κομισιόν, υπό το βάρος των παραπάνω, καθώς και άλλων επιστημονικών αδυναμιών, προσπαθεί να τις παρακάμψει μέσα από συμβιβαστικές προτάσεις, οι οποίες ανεβάζουν τα όρια και μεταθέτουν χρονικά την εφαρμογή τους.

«Ως 4Ε απορρίπτουμε αυτή την προσέγγιση. Είτε θα τεκμηριωθεί η τοξικότητα των ΜΟΑΗ για σαφή μετρήσιμα όρια, τα οποία θα πρέπει και να εφαρμοστούν για την προστασία της υγείας του πληθυσμού. Είτε, διαφορετικά, δεν μπορούν να θεσπιστούν όρια καταδικαστικά για το ελαιόλαδο και το πυρηνέλαιο», τονίζει η 4Ε.

Η 4Ε προτείνει:

1. Τη διαρκή χαρτογράφηση των ελληνικών ελαιολάδων με τη μέτρηση του περιεχομένου τους σε ΜΟΑΗ, εφόσον συμφωνηθεί η σχετική αναλυτική μέθοδος μέτρησης.

2. Την παρέμβαση των ΔΑΟΚ με ενημέρωση των ενδιαφερομένων σε περιοχές που εμφανίζουν περιεκτικότητες άνω των ορίων που θα συμφωνηθούν.

3. Τη συγκρότηση Μόνιμης Ομάδας Εργασίας αποτελούμενης τουλάχιστον από τους μετέχοντες στη διαβούλευση (τα κράτη-μέλη και οντότητες – stakeholders της ΕΕ), όπως τις συναρμόδιες υπηρεσίες, Γενικό Χημείο του Κράτους (ΑΑΔΕ), τον ΕΦΕΤ και τους επιστημονικούς και επαγγελματικούς φορείς, συνομιλητές της Κομισιόν. Η Μόνιμη Ομάδα Εργασίας, εκτός των παραπάνω §1 & 2, θα αναλάβει τον συντονισμό με τα υπόλοιπα ελαιοπαραγωγικά κράτη μέλη. Η σύσταση, λειτουργία και το δημοσιονομικό κόστος της Μόνιμης Ομάδας Εργασίας θα προβλεφθούν από σχετική υπουργική απόφαση.

Μέσα σε λίγες εβδομάδες, η οικογενειακή του επιχείρηση εξασφάλισε νέο αγοραστή στη Βραζιλία, παραδοσιακή αγορά του πορτογαλικού ελαιολάδου. Η πρώτη αποστολή 15.000 φιαλών αναμένεται να φτάσει στο λιμάνι της Ιταπόα εντός δύο εβδομάδων. Παράλληλα, βρίσκεται πολύ κοντά σε συμφωνία με νέο πελάτη στην Αυστραλία.

«Μάθαμε από τον Τραμπ ότι δεν πρέπει να βασιζόμαστε σε μία μόνο αγορά... πρέπει πάντα να έχουμε εναλλακτικές», δήλωσε ο Παπαδόπουλος, μέσα στο ελαιοτριβείο και εμφιαλωτήριό του, ανάμεσα σε χιλιάδες φιάλες και δεξαμενές με το «υγρό χρυσάφι».

Η Ελλάδα είναι ο πέμπτος μεγαλύτερος εξαγωγέας ελαιολάδου προς τις ΗΠΑ, με ετήσιες αποστολές 8.000–10.000 τόνων. Οι υπόλοιποι κορυφαίοι προμηθευτές –Ισπανία, Ιταλία και Πορτογαλία– αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα.

Η εταιρεία Παπαδόπουλος εξήγαγε 350 τόνους έξτρα παρθένου ελαιολάδου στις ΗΠΑ το 2024, δηλαδή περίπου το ένα τρίτο των συνολικών εξαγωγών της. Το 2025, μέχρι στιγμής, έχει αποστείλει 100 τόνους, όμως εκτιμά ότι εάν ο δασμός υλοποιηθεί, οι πωλήσεις προς τις ΗΠΑ θα μειωθούν κατά 40%.

«Είχαμε χτίσει όλη μας την υποδομή πάνω στην αμερικανική αγορά και ξαφνικά τη βλέπουμε να χάνεται», τονίζει.

Τον περασμένο Δεκέμβριο, κατά τη διάρκεια της συγκομιδής, δύο άνδρες έκλεψαν ένα φορτηγό, φόρτωσαν 33 σάκους ελιές και τις μετέφεραν για πίεση. Το κωμικοτραγικό είναι πως πάρκαραν μπροστά από κάμερα ασφαλείας, ενώ το δεύτερο ελαιοτριβείο όπου πήγαν τους πρόδωσε στις Αρχές. Αν και γελοία, η υπόθεση αντικατοπτρίζει κάτι πιο σκοτεινό: οι ελιές γίνονται πλέον στόχος εγκλήματος.

Η ζήτηση για ελαιόλαδο έχει εκτοξευθεί, ενώ η προσφορά μειώνεται. Οι κλιματικές συνθήκες έχουν μετατρέψει το ελαιόλαδο σε «υγρό χρυσάφι». Η Ελλάδα, αν και μικρότερη από Ισπανία και Ιταλία, επηρεάζεται περισσότερο από την ξηρασία και τις πυρκαγιές. Σύμφωνα με την Eurostat, οι ζημιές του 2023 υπολογίζονται σε περίπου 400 δολάρια ανά κάτοικο. Πάνω από 11.000 στρέμματα ελαιώνων χάθηκαν πέρυσι.

Το φαινόμενο της κλοπής έχει επεκταθεί δραματικά. Από βαρέλια με 37 τόνους λάδι στη Χαλκιδική έως ιδιωτικά αποθέματα που εκλάπησαν ακόμη και από νεκροταφεία. Σε μερικές περιπτώσεις, οι δράστες έκοβαν ολόκληρα δέντρα ή αποσπούσαν μόνο τα καρποφόρα κλαδιά. Στην Κρήτη, στην Αττική και στη Μεσσηνία, το φαινόμενο παίρνει διαστάσεις επιδημίας.

Η απόδοση της χρονιάς 2023-24 βελτιώθηκε σημαντικά, φτάνοντας τους 250.000 τόνους. Όμως το μέλλον παραμένει αβέβαιο. Οι καλλιεργητές βρίσκονται μπροστά σε μια ασταθή εποχή, χωρίς σταθερά μοτίβα καιρικών συνθηκών. Η φράση «ο Μάιος δεν είναι πια ο Μάιος» αποτυπώνει το νέο κανονικό.

Το ελαιόλαδο αποτελεί περίπου το 25% της ελληνικής γεωργικής παραγωγής και το 7% του ΑΕΠ. Κάθε Έλληνας καταναλώνει περίπου 19 λίτρα ετησίως – δέκα φορές περισσότερο από τον μέσο Αμερικανό. Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, γνωστό για τις αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές του, θεωρείται πλέον τόσο φάρμακο όσο και τρόφιμο.

Όμως οι ελιές χρειάζονται κρύο και νερό. Οι ήπιες θερμοκρασίες του χειμώνα δεν επιτρέπουν στα δέντρα να μπουν σε νάρκη και να προετοιμαστούν για την ανθοφορία της άνοιξης. Οι απαιτούμενες τουλάχιστον δύο εβδομάδες κάτω από τους 10°C συχνά δεν έρχονται ποτέ. Ταυτόχρονα, οι βροχοπτώσεις είναι ακανόνιστες: ή λείπουν τον χειμώνα ή προκαλούν καταστροφές όταν έρχονται καλοκαίρι και φθινόπωρο.

Καταστροφικά φαινόμενα όπως οι πυρκαγιές στην Εύβοια το 2021 και η τεράστια φωτιά στον Έβρο το 2023 (με πάνω από 130.000 καμένα δέντρα) δείχνουν πόσο τρωτός έχει γίνει ο ελαιώνας. Η δασκάλα γιόγκα Καλλιόπη Ζιόγου εξηγεί πώς τα δέντρα της Εύβοιας «αναγεννώνται» με νέα βλαστάρια, αλλά θα χρειαστούν 10-20 χρόνια για να αποδώσουν καρπούς.

Παράλληλα, το κόστος καλλιέργειας αυξάνεται. Ο παραγωγός Κωνσταντίνος Παπαϊωάννου μιλά για νέες τεχνικές άρδευσης, πιο συχνούς ψεκασμούς, πυκνότερη φύτευση για συγκράτηση υγρασίας ή το αντίθετο για αποφυγή πυρκαγιάς. Ο αγρότης πρέπει να γίνει καινοτόμος και φρουρός.

Η έλλειψη εργατικών χεριών επιδεινώνει την κρίση. Κατά την περίοδο 2022-23, το 30% των επιτραπέζιων ελιών παρέμεινε ασυγκόμιστο, με ζημιές 27 εκατ. ευρώ. Η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε να ανοίξει τα σύνορα για παράτυπους εργάτες, παρά την σκληρή αντι-μεταναστευτική της πολιτική. Ακόμη όμως και έτσι, πολλοί παραγωγοί δηλώνουν απογοητευμένοι από τη γραφειοκρατία ή είναι επιφυλακτικοί.

Οι μισθοί αυξήθηκαν επίσης. Από 40 ευρώ την ημέρα, οι εργάτες ζητούν πλέον 60. Το αυξανόμενο κόστος παραγωγής και η αναβολή των δασμών του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ μέχρι τον Ιούλιο επιβαρύνουν επιπλέον τις εξαγωγές.

Η απάτη είναι επίσης διαδεδομένη. Το ελαιόλαδο νοθεύεται, «βαφτίζεται» εξαιρετικό ή αραιώνεται με φθηνότερα έλαια. Η φήμη του ελληνικού λαδιού απειλείται όχι μόνο από το κλίμα αλλά και από την απληστία.

Κι όμως, μέσα σε αυτό το σκοτεινό τοπίο, παραμένει η αφοσίωση και η περηφάνια του αγρότη. Ο Παπαϊωάννου δηλώνει συγκινημένος κάθε φορά που βλέπει τα δέντρα του να δίνουν καρπούς. Είναι μια μάχη που δίνεται με ιδρώτα, αγωνία και ελπίδα.

Η τέχνη της ελαιοπαραγωγής απαιτεί σήμερα περισσότερα από ποτέ. Θερμότερα πρέσσα στα ελαιοτριβεία μπορεί να αυξάνουν την ποσότητα, αλλά καταστρέφουν τα πολύτιμα στοιχεία του λαδιού. Η ισορροπία ανάμεσα στην ποιότητα, το κόστος και το περιβάλλον είναι λεπτή.

Ο κίνδυνος εγκατάλειψης είναι ορατός. Ο Αντωνόπουλος ανησυχεί πως πολλοί παραγωγοί αφήνουν τα κτήματα να γίνουν δάση χωρίς καρπό. Ο πατέρας Χρήστος στην Εύβοια επιβεβαιώνει: οι νέοι φεύγουν, οι παλιοί παραιτούνται, η γη αδειάζει.

Οι ελληνικοί ελαιώνες μεταμορφώνονται σε άγρια τοπία. Και αυτό δεν είναι απλώς αγροτική μεταμόρφωση – είναι πολιτισμική απώλεια. Η γη που κάποτε έτρεφε τον κόσμο, χάνεται στη λήθη του καιρού, του κόστους και της κλιματικής απειλής.