Τα ευρήματα της έκθεσης σκιαγραφούν μια δημόσια διοίκηση που εξακολουθεί να παρουσιάζει χαμηλό επίπεδο ωριμότητας στους μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου, παρά τη θεσμική πρόοδο των τελευταίων ετών και τις υποχρεώσεις που έχουν τεθεί για την ενίσχυση της λογοδοσίας και της διαφάνειας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ελεγκτικού Συνεδρίου, μόλις το 19% των φορέων του Δημοσίου διαθέτει ολοκληρωμένα και λειτουργικά Συστήματα Εσωτερικού Ελέγχου, ενώ το υπόλοιπο 81% παραμένει σε ανεπαρκές στάδιο ανάπτυξης. Όπως επισημαίνεται, σε μεγάλο μέρος του κρατικού μηχανισμού εξακολουθούν να απουσιάζουν βασικές δικλίδες ασφαλείας, μηχανισμοί αξιολόγησης κινδύνων και αποτελεσματικά εργαλεία εποπτείας.

Ιδιαίτερα προβληματική εμφανίζεται η κατάσταση και στην καταγραφή των διοικητικών διαδικασιών. Η έκθεση αναφέρει ότι το 68% των φορέων έχει αποτυπώσει λιγότερες από τις μισές λειτουργικές διαδικασίες του, ενώ πλήρη καταγραφή εμφανίζει μόλις το 9,43%.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι περίπου το 43% των οργανισμών δηλώνει αδυναμία αξιολόγησης της λειτουργικότητας των διαδικασιών που έχει ήδη καταγράψει. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, διαπιστώνεται χρήση προτύπων ή διαδικασιών άλλων φορέων χωρίς ουσιαστική προσαρμογή στις πραγματικές επιχειρησιακές ανάγκες κάθε οργανισμού.

Σοβαρές αδυναμίες εντοπίζονται και στις ίδιες τις Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου. Αν και τέτοιες μονάδες έχουν δημιουργηθεί στο 55% των φορέων, σχεδόν μία στις τρεις παραμένει χωρίς προσωπικό, γεγονός που περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα ουσιαστικής λειτουργίας τους.

Παράλληλα, η υψηλή κινητικότητα και οι συχνές μετακινήσεις στελεχών δυσχεραίνουν τη συνέχεια των ελέγχων και εμποδίζουν τη συσσώρευση τεχνογνωσίας, ενώ εγείρονται και ζητήματα λειτουργικής ανεξαρτησίας των μονάδων.

Η έκθεση αναδεικνύει επίσης σοβαρές λειτουργικές ελλείψεις στις διαδικασίες εσωτερικού ελέγχου. Μεταξύ άλλων, διαπιστώνονται αδυναμίες στην αξιολόγηση στρατηγικών και επιχειρησιακών προτεραιοτήτων, στην αναγνώριση κινδύνων που απειλούν τη λειτουργία των φορέων, αλλά και στον έλεγχο κρίσιμων πεδίων όπως η εκτέλεση προϋπολογισμών και η αξιοπιστία οικονομικών και μη οικονομικών αναφορών.

Καθυστερήσεις και οργανωτική υστέρηση καταγράφονται ακόμη και στη συγκρότηση Επιτροπών Ελέγχου, οι οποίες αποτελούν βασικό μηχανισμό εσωτερικής εποπτείας και λογοδοσίας.

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της έκθεσης αφορά τη μεγάλη εξάρτηση του Δημοσίου από εξωτερικούς συνεργάτες. Σε ΟΤΑ, νοσοκομεία, πανεπιστήμια και Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου, οι Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό σε εξωτερικούς αναδόχους είτε για υποστήριξη είτε ακόμη και για τη βασική λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών.

Το στοιχείο που προκαλεί τον μεγαλύτερο προβληματισμό είναι ότι περίπου το 90% των σχετικών συμβάσεων πραγματοποιήθηκε μέσω απευθείας αναθέσεων, ενώ το 65,5% τόσο του πλήθους όσο και της συνολικής αξίας των συμβάσεων συγκεντρώθηκε σε μόλις οκτώ αναδόχους, γεγονός που καταδεικνύει υψηλό βαθμό συγκέντρωσης στην αγορά υπηρεσιών εσωτερικού ελέγχου.

Την ίδια στιγμή, το Ελεγκτικό Συνέδριο καταγράφει μια ιδιαίτερα προβληματική αντίφαση: σε 152 εκθέσεις εξωτερικών συνεργατών δεν διατυπώθηκε ούτε μία αρνητική γνώμη για την επάρκεια των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου των φορέων που αξιολογήθηκαν.

Μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφηκαν θετικές αξιολογήσεις ακόμη και για οργανισμούς που δεν διέθεταν πλήρως καταγεγραμμένο Σύστημα Εσωτερικού Ελέγχου, γεγονός που ενισχύει τις αμφιβολίες σχετικά με την ποιότητα και την αξιοπιστία των παραδοτέων που παραλαμβάνουν οι δημόσιοι φορείς από τους εξωτερικούς αναδόχους.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο εκφράζει σαφείς επιφυλάξεις για την ικανότητα πολλών οργανισμών να παρακολουθούν ουσιαστικά την εκτέλεση του έργου των εξωτερικών συνεργατών και να αξιολογούν επαρκώς τις υπηρεσίες που λαμβάνουν.

Στο τελικό της συμπέρασμα, η έκθεση τονίζει ότι το επίπεδο ωριμότητας των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου στο Δημόσιο παραμένει χαμηλό και υπογραμμίζει την ανάγκη άμεσης ενίσχυσης της εφαρμογής του θεσμικού πλαισίου, καλύτερης στελέχωσης των αρμόδιων μονάδων και ουσιαστικής ενεργοποίησης των μηχανισμών ελέγχου, με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αποτελεσματικότητας στη λειτουργία του κράτους.

Αναλυτικότερα, το Ελεγκτικό Συνέδριο δημοσιοποίησε την έκθεση ελέγχου με θέμα «Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας: Οι διαδικασίες παρακολούθησης των έργων διασφαλίζουν τον έγκαιρο εντοπισμό και την αντιμετώπιση τυχόν καθυστερήσεων κατά την υλοποίησή τους».

Οι σύμβουλοι του Ελεγκτικού Συνεδρίου τονίζουν ότι ο έλεγχος που υλοποιήθηκε «εστιάζει στον κίνδυνο των καθυστερήσεων κατά την υλοποίηση των έργων, η επέλευση του οποίου μπορεί να επιφέρει είτε “συσσώρευση” υλοποιούμενων έργων στο τέλος της περιόδου εφαρμογής του ΤΑΑ με κίνδυνο μη αποδοτικής χρήσης των αντίστοιχων κονδυλίων και εμφάνισης παρατυπιών, είτε απώλεια ενωσιακής χρηματοδότησης».

Συγκεκριμένα, μετά τον έλεγχο συντάχθηκαν πέντε πορίσματα που αφορούν το θεσμικό πλαίσιο και τις διαδικασίες παρακολούθησης των έργων του ΤΑΑ, που είναι:

1. Ανεπαρκή χρονοδιαγράμματα: Απουσία υποχρεωτικών ενδιάμεσων χρονοδιαγραμμάτων υλοποίησης έργων, πέρα από τα συμφωνηθέντα ορόσημα με την ΕΕ και απουσία διαδικασιών πρόληψης της εμφάνισης κινδύνου καθυστερήσεων.

2. Πλημμελή εφαρμογή από τους εμπλεκόμενους φορείς των διαδικασιών παρακολούθησης της ωρίμανσης και της υλοποίησης των έργων, με αποτέλεσμα να μην έχουν καταγραφεί καθυστερήσεις στην επίτευξη οροσήμων.

3. Υποστελέχωση των φορέων υλοποίησης, με αποτέλεσμα την προσφυγή σε συμβάσεις με ιδιώτες αναδόχους (τεχνικούς συμβούλους), χωρίς όμως εν τέλει να έχει αποτραπεί η πλημμελής εφαρμογή των διαδικασιών παρακολούθησης των έργων εντός του πληροφοριακού συστήματος.

4. Περιορισμένη διασυνδεσιμότητα των πληροφοριακών συστημάτων του Ταμείου με άλλα πληροφοριακά συστήματα, με συνέπεια την αδυναμία εντοπισμού, πρόληψης και αντιμετώπισης των καθυστερήσεων.

5. Καθυστερήσεις στην ωρίμανση και υλοποίηση έργων: Ως διορθωτικό μέτρο επελέγη από τους εμπλεκόμενους φορείς η τροποποίηση των οικείων αποφάσεων ένταξης των έργων, χωρίς όμως να καταγραφούν στις αποφάσεις αυτές οι αιτίες των καθυστερήσεων και τα μέτρα αντιμετώπισής τους.

Τέλος, στην σχετική έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου περιλαμβάνονται και οι συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, τόσο προς το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, όσο και προς τους εμπλεκόμενους φορείς, για την συμμόρφωσή τους προς τα πορίσματα του ελέγχου.

«Υπενθυμίζεται ότι με τις πιλοτικές δίκες ως οι ανωτέρω επιλύονται ζητήματα γενικότερου ενδιαφέροντος που έχουν συνέπειες για ευρύτερο κύκλο προσώπων και όχι διαφορές που αφορούν ειδικώς τον συγκεκριμένο διάδικο, το δικόγραφο του οποίου, φέροντας τα εν λόγω χαρακτηριστικά, έδωσε απλώς λαβή για την επίλυση των εν λόγω ζητημάτων», τονίζεται χαρακτηριστικά στο δελτίο Τύπου που εκδόθηκε από το Ανώτατο Δημοσιονομικό Δικαστήριο στο οποίο παράλληλα σημειώνεται ότι η πιλοτική αυτή απόφαση δεν κάνει τίποτα άλλο από το να εφαρμόζει την απόφαση του Μισθοδικείου. Όπως μάλιστα υπενθυμίζει η ανακοίνωση, το Μισθοδικείο « όταν δικάζει μεταξύ άλλων διαφορές από συντάξεις δικαστικών λειτουργών, συγκροτείται κατά πλειοψηφία από μη δικαστικούς λειτουργούς»

Η δημοσιοποίηση των τριών αποφάσεων (1330 έως 1332/2023), ανοίγουν το δρόμο για διεκδικήσεις εκατοντάδων δικαστικών λειτουργών που έχουν ήδη προσφύγει ή και άλλων που θα το κάνουν το επόμενο διάστημα. Σύμφωνα με πληροφορίες εκκρεμούν ήδη περίπου 400 παρόμοιες προσφυγές συνταξιούχων δικαστών.

Νομικοί κύκλοι τόνιζαν μάλιστα πως όλοι οι συνταξιούχοι δικαστές (συνολικά γύρω στις 4.500) που βγήκαν στη σύνταξη είτε πριν είτε μετά το νόμο Κατρούγκαλου, μπορούν να ζητήσουν από τον ΕΦΚΑ κανονιστική πράξη για τον επαναϋπολογισμό των συντάξεών τους σε βάθος τριετίας. Τυχόν σιωπηρή άρνηση στο αίτημά τους, θα προσβάλλεται με έφεση στο Ελεγκτικό Συνέδριο όπου αναμένεται ανάλογη θετική για αυτούς απόφαση.

Στην ανακοίνωση του Ελεγκτικού Συνεδρίου επισημαίνεται πάντως ότι « η εκ του άρθρου 88 παρ. 2 του Συντάγματος υποχρέωση για παροχή πλήρους δικαστικής προστασίας από την προσβολή των συνταξιοδοτικής φύσης δικαιωμάτων των δικαστικών λειτουργών και η εντεύθεν διασφάλιση της πρακτικής αποτελεσματικότητας του δικαιώματος του οποίου η προσβολή διαγνώστηκε με απόφαση του ειδικού Δικαστηρίου, επιβάλλει όπως η συνταξιοδοτική Διοίκηση, μετά τη δικαστική διάγνωση της αντισυνταγματικότητας μειώσεων σε σύνταξη δικαστικού λειτουργού, προβεί, εφ’ όσον τούτο ζητηθεί και ανεξαρτήτως αν η απόφαση του εν λόγω Δικαστηρίου αφορούσε στον ίδιο».

Σύμφωνα με την άποψη της μειοψηφίας, στην οποία συμπεριλαμβάνεται και ο πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου Ι. Σαρμάς, θα χρειαστεί προθεσμία ενός έτους η κυβέρνηση για να προχωρήσει στην εκτέλεση της απόφασης λόγω του δημοσιονομικού κόστους που αυτή θα επιφέρει.

Αυτό σημαίνει ότι το συνολικό ποσό που θα πρέπει να επιστραφεί υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε 240 εκατ. ευρώ ετησίως, δηλαδή κοντά στα 500 εκατ. ευρώ για τη διετία των αναδρομικών, κονδύλι που έχει ήδη προκαλέσει πονοκέφαλο στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης.

Συνταγματικές οι περικοπές στα δώρα και επιδόματα αδείας

Αντίθετα το ίδιο δικαστήριο με τη χθεσινή του απόφαση έκρινε συνταγματικές τις περικοπές στα Δώρα και τα επιδόματα άδειας των συνταξιούχων του Δημοσίου κόβοντας το δρόμο για την επιστροφή νέων αναδρομικών.

Συγκεκριμένα η Ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου απέρριψε διεκδίκηση συνταξιούχου στρατιωτικού, ο οποίος είχε δικαιωθεί πρωτόδικα. Βασικό επιχείρημα των δικαστών είναι ότι οι αποφάσεις που πάρθηκαν τότε για να καταργηθεί το δώρο Χριστουγέννων, το δώρο Πάσχα και το επίδομα αδείας για τους συνταξιούχους του δημόσιου τομέα, προέκυψαν από την ανάγκη της χώρας να προχωρήσει το πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής.

Αναμένονται δύο ακόμη αποφάσεις για τα αναδρομικά

Υπενθυμίζουμε ότι αναμένονται άλλες δύο αποφάσεις, μία του Συμβουλίου της Επικρατείας και μία ακόμη της ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Αέναος μοιάζει ο κύκλος των εν αναμονή αναδρομικών για εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους που άλλοτε ελπίζουν και άλλοτε απογοητεύονται ανάλογα με τις αποφάσεις των δικαστηρίων οι οποίες είναι διαφορετικές και αντικρουόμενες.

Η απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ θα κρίνει εάν είναι σύννομη η μη καταβολή στους συνταξιούχους των αναδρομικών από τις κρατήσεις σε δώρα και επιδόματα καθώς και στην επικουρική σύνταξη, του ιδιωτικού τομέα, κατά το επίμαχο 11μηνο (από 10-06-2015 έως 11-05-2016).

Παράλληλη αναμένεται και η απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία θα απαντήσεις στα εξής προδικαστικά ερωτήματα α) Τη συνταγματικότητα ή μη της κατάργησης των επιδομάτων των δώρων για τους συνταξιούχους του Δημοσίου,

β) Τη συνταγματικότητα ή μη της συνέχισης των περικοπών του ν.4093/2012 μετά τη δημοσίευση του ν.4387/2016,

γ) τις παραγραφές, δηλαδή εάν οι αποζημιωτικές αγωγές που έχουν ασκηθεί για τα ανωτέρω ζητήματα υπόκεινται σε διετή ή πενταετή παραγραφή,

δ) εάν η απόσβεση των αξιώσεων για όσους δεν είχαν ασκήσει αγωγές μέχρι τη δημοσίευση του άρθρου 33 του ν. 4734/2020 αντίκειται στο σύνταγμα και την ΕΣΔΑ ή όχι.

Την ίδια ώρα οι θεσμοί ζητούν να εγγραφεί η δαπάνη για τις συντάξεις περιλαμβανομένων και των αναδρομικών στον προϋπολογισμό του 2022. Ήδη, έχουν εγγραφεί 724 εκατ. ευρώ, για τις ήδη γνωστές δικαστικές αποφάσεις χωρίς να έχει ληφθεί υπόψη το κονδύλι που θα χρειαστεί στις περιπτώσεις δικαίωσης των συνταξιούχων.

Πηγή: Lykavitos.gr