«Η ελκώδης κολίτιδα είναι μια χρόνια νόσος, κατά την οποία η επένδυση του κόλον φλεγμαίνει και αναπτύσσει μικροσκοπικές ανοιχτές πληγές, ή έλκη, που παράγουν πύον και βλέννα. Ο συνδυασμός της φλεγμονής και έλκους μπορεί να προκαλέσει κοιλιακό πόνο, δυσφορία, συχνή εκκένωση του εντέρου (ίσωςπάνω από 10 φορές ημερησίως), αιμορραγία και πόνο στο ορθό.

Η νόσος προκαλείται από μη φυσιολογική απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος του οργανισμού. Δηλαδή, στα άτομα με ελκώδη κολίτιδα, το ανοσοποιητικό σύστημα αντιλαμβάνεται τις τροφές και τα βακτήρια του εντέρου ως εισβολείς, οπότε ο οργανισμός στέλνει λευκοκύτταρα στην εσωτερική επένδυση των εντέρων, όπου δημιουργούν φλεγμονή και έλκη. Όταν ο έλεγχος των συμπτωμάτων της νόσου καθίσταται ανέφικτος, οι ασθενείς χρήζουν κολεκτομής, με ειλεοπρωκτική αναστόμωση και pouch (IPAA)», μας εξηγεί ο γενικός χειρουργός Δρ. Αναστάσιος Ξιάρχος - Διευθυντής της χειρουργικής κλινικής του Ομίλου Ιατρικού Αθηνών - Ιατρικού Περιστερίου και Πρόεδρος της Επιστημονικής Εταιρείας Ορθοπρωκτικής Χειρουργικής (www.axiarchos.gr).

Η συγκεκριμένη χειρουργική επέμβαση πραγματοποιείται για να απορροφώνται ευκολότερα μη-διαλυτά στοιχεία, όπως τα χολικά οξέα, η δυσαπορρόφηση των οποίων, μετά από μια κολεκτομή, μπορεί να αυξήσει την περιεκτικότητα της χολής σε χοληστερόλη και να οδηγήσει σε αυξημένο κίνδυνο δημιουργίας λίθων στη χολή.

Η χολολιθίαση είναι η παρουσία ενός ή περισσοτέρων χολολίθων, οι οποίες είναι πέτρες που σχηματίζονται στις χοληφόρους οδούς, συνήθως στη χοληδόχο κύστη. Η θεραπεία της πάθησης εξαρτάται από το στάδιο της νόσου, που είναι η ασυμπτωματική χολολιθίαση, η συμπτωματική χολολιθίαση, η οποία χαρακτηρίζεται από επεισόδια κολικών της χοληδόχου κύστης και η επιπλεγμένη χολολιθίαση. Τα συμπτώματα και οι επιπλοκές προκύπτουν από επιδράσεις που συμβαίνουν εντός της χοληδόχου κύστης ή από πέτρες που διαφεύγουν αυτής. Κατά τη διάρκεια των κολικών, οι οποίοι είναι σποραδικοί και απρόβλεπτοι, ο πόνος εντοπίζεται στο επιγάστριο ή δεξιό άνω τεταρτημόριο και ξεκινά συνήθως μετά το φαγητό. Είναι έντονος και μπορεί να διαρκέσει 1-5 ώρες, αυξάνεται σταθερά επί 10-20 λεπτά και στη συνέχεια σταδιακά μειώνεται. Δεν ανακουφίζεται με έμετο, αντιόξινα, αφόδευση, ή αλλαγές θέσης και μερικές φορές συνοδεύεται από εφίδρωση, ναυτία και έμετο. Ενδεχομένως να συνυπάρχουν δυσπεψία και φούσκωμα. Η παρουσία πυρετού, επίμονης ταχυκαρδίας, υπότασης, ή ίκτερου κινεί τις υποψίες για ύπαρξη επιπλοκών, δηλαδή χολοκυστίτιδας, χολαγγειίτιδας και παγκρεατίτιδας.

Οι ερευνητές, αφού εντόπισαν από το εθνικό μητρώο της Δανίας 4.548 ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα που είχαν υποβληθεί σε κολεκτομή και 44.372 ασθενείς με τη νόσο που όμως δεν προχώρησαν σε χειρουργική επέμβαση, διαπίστωσαν ότι οι 1.963 ασθενείς νοσηλεύθηκαν για χολόλιθους κατά τη διάρκεια των 11,9 ετών (κατά μέσο όρο) παρακολούθησης.

Προκειμένου να αξιολογήσουν τον κίνδυνο ανάπτυξης χολολίθων μετά από κολεκτομή και IPAA, ο Mark-Christensen, MD, από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Aarhus και οι συνεργάτες του, έλαβαν υπόψη τους διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων ήταν η ύπαρξη ιστορικού αλκοολισμού, εγκεφαλικού επεισοδίου, Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας, καρκίνου και καρδιακής νόσου. Τελικά, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε κολεκτομή είχαν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν χολολιθίαση, σε σύγκριση με εκείνους που δεν είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση.

Τα αποτελέσματα από την ανάλυση του κινδύνου υποβολής σε χολοκυστεκτομή έδειξαν ότι η κολεκτομή αύξησε επίσης τον κίνδυνο για την εν λόγω επέμβαση.

«Η συμπτωματική χολολιθίαση, η παρουσία δηλαδή πόνου, αλλά και οι επιπλοκές της οδηγεί σε χολοκυστεκτομή. Είναι μια από τις πλέον συχνά εκτελούμενες επεμβάσεις που ενέχει πολύ μικρό κίνδυνο επιπλοκών, καθώς εκτελείται, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, με ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους. Αντί, δηλαδή, για μια τομή άνω των 12 εκατοστών, η επέμβαση εκτελείται μόνο μέσω 3-4 μικροσκοπικών οπών στην κοιλιακή χώρα, γεγονός που μειώνει τον μετεγχειρητικό πόνο των ασθενών, οι οποίοι αναρρώνουν ταχύτερα, συγκριτικά με τους ασθενείς που υποβάλλονται σε ανοιχτή χειρουργική μέθοδο, επιστρέφουν στο σπίτι την ίδια ημέρα της επέμβασης και απολαμβάνουν μια ταχύτερη επάνοδο στις φυσιολογικές δραστηριότητές τους», διευκρινίζει ο Δρ. Ξιάρχος.

Επίσης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η IPAA δεν επηρέασε τον κίνδυνο εκδήλωσης χολολιθίασης μεταξύ των ασθενών που είχαν υποβληθεί σε κολεκτομή. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο κίνδυνος ανάπτυξης χολόλιθων αυξάνεται μετά από κολεκτομή στους ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα και η ταυτόχρονη ή επακόλουθη επανορθωτική πρωκτεκτομή με IPAA δεν επιβαρύνει αυτό τον κίνδυνο. Όπως σημείωσαν, απαιτούνται περισσότερες μελέτες για τον εντοπισμό των ασθενών υψηλού κινδύνου, ώστε να ελαχιστοποιείται η πιθανότητα χολολίθων μετά από κολεκτομή.

«Η βιταμίνη D είναι απαραίτητη για την υγεία των οστών, επειδή βοηθά τον οργανισμό να απορροφήσει το ασβέστιο που λαμβάνει μέσω της διατροφής. Επίσης, μελέτες έχουν συσχετίσει την ανεπάρκεια της βιταμίνης D με ορισμένες ασθένειες, όπως με την ραχίτιδα, τον καρκίνο του προστάτη, την άνοια, ακόμα και με καρδιοπάθειες. Τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D έχουν ενοχοποιηθεί και στο παρελθόν ως παράγοντας κινδύνου για επιδείνωση της πορείας των φλεγμονωδών νόσων του εντέρου», σύμφωνα με τον γενικό χειρουργό Δρ. Αναστάσιο Ξιάρχο - Διευθυντή της χειρουργικής κλινικής του Ομίλου Ιατρικού Αθηνών - Ιατρικού Περιστερίου και Πρόεδρο της Επιστημονικής Εταιρείας Ορθοπρωκτικής Χειρουργικής (www.axiarchos.gr),.

Προκειμένου να εξετάσουν περαιτέρω την επίδραση της έλλειψης βιταμίνης D σε ασθενείς με ΙΦΝΕ, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Pittsburgh πραγματοποίησαν μια μελέτη σε 965 ασθενείς, το 62% των οποίων έπασχαν από τη νόσο του Crohn και το 38% από ελκώδη κολίτιδα. Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων στη μελέτη ήταν τα 44 έτη, με το 52,3% να είναι γυναίκες.

Κατά την έναρξη της μελέτης στο 8,9% των ασθενών διαπιστώθηκε ανεπάρκεια βιταμίνης D, η οποία ήταν υψηλότερη στους νέους άνδρες. Κατά τη διάρκεια της 5ετούς παρακολούθησης, οι ασθενείς με χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D χρειάζονταν σημαντικά περισσότερα στεροειδή, υπολογιστικές τομογραφίες, επισκέψεις σε τμήματα επειγόντων περιστατικών, νοσηλείες και χειρουργικές επεμβάσεις, συγκριτικά με τα άτομα που είχαν φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης D. Στους ασθενείς με χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D δεν υπήρχε καμία ένδειξη για υψηλότερους δείκτες φλεγμονής, όπως η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη ή ταχύτητα καθίζησης ερυθρών, ούτε για ελλιπή συμμόρφωση στη θεραπεία ή λιγότερες επισκέψεις σε κλινικές.

Για τον έλεγχο της επίδρασης των επιπέδων της βιταμίνης D στη βαρύτητα της νόσου οι ερευνητές πραγματοποίησαν ανάλυση σε μια υποομάδα των ασθενών σε κλινική ύφεση κατά την έναρξη της μελέτης. Σε αυτή την ομάδα, οι περισσότεροι ασθενείς με χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D χρειάζονταν στεροειδή (51% έναντι 37% εκείνων με φυσιολογικά επίπεδα) και το 34% χειρουργική επέμβαση εξαιτίας των ΙΦΝΕ (έναντι 22%). Επιπλέον, στους ασθενείς με χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D που λάμβαναν συμπληρώματα βιταμίνης D παρατηρήθηκε σταδιακή μείωση της ανάγκης τους για υγειονομική περίθαλψη κατά τη διάρκεια των 5 χρόνων της παρακολούθησης, ενώ στα άτομα με χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D που δεν λάμβαναν συμπληρώματα η ανάγκη για υγειονομική περίθαλψη αυξήθηκε.

Οι ερευνητές κατέληξαν ότι τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D είναι σύνηθες φαινόμενο σε ασθενείς με ΙΦΝΕ και συνδέονται με υψηλότερη νοσηρότητα και σοβαρότητα της νόσου, που σηματοδοτεί την πιθανή σημασία της παρακολούθησης και θεραπείας της βιταμίνης D.

Όπως μας εξηγεί ο Δρ. Αναστάσιος Ξιάρχος, η σημασία της μελέτης έγκειται στη μεγάλη διάρκεια παρακολούθησης των ασθενών. Από τα ευρήματα φάνηκε ότι τα επίπεδα της βιταμίνης D είναι ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για χειρότερη έκβαση των ασθενών με ΙΦΝΕ. Το ευτυχές είναι ότι όσοι είχαν υψηλότερα επίπεδα βιταμίνης D δεν είχαν τόσο μεγάλη ανάγκη νοσηλείας, καθώς η συνολική υγεία τους ήταν σε καλύτερη κατάσταση. Δεδομένου ότι τα συμπληρώματα βιταμίνης D είναι ωφέλιμα και οικονομικά, αποτελεί λογική πρακτική να ελέγχονται συστηματικά τα επίπεδα της βιταμίνης D σε ασθενείς με ΙΦΝΕ και να χορηγούνται, αναλόγως, συμπληρώματά της.

«Ωστόσο ο έλεγχος των συμπτωμάτων των Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου δεν είναι πάντοτε εφικτός. Οι ασθενείς συχνά ταλαιπωρούνται προσπαθώντας με κάθε τρόπο να αποφύγουν τη χειρουργική επέμβαση, γεγονός που οδηγεί σε κακή ποιότητα ζωής. Όμως η μακροπρόθεσμη ανακούφιση από τα συμπτώματα που προκαλούν επιτυγχάνεται μόνο με τη χειρουργική αντιμετώπιση της νόσου. Για την επιλογή της κατάλληλης επέμβασης -οι οποίες είναι η πλαστική των στενωμάτων, η κολεκτομή (αφαίρεση τμήματος ή του συνόλου του παχέος εντέρου) και αφαίρεση αποστημάτων και συριγγίων για τους ασθενείς με νόσο του Crohn και η πρωκτοκολεκτομή με ειλεοστομία και επανορθωτική πρωκτοκολεκτομή για τους ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα- παίζει ρόλο ο εντοπισμός του προβλήματος, το είδος των επιπλοκών και η σοβαρότητα της νόσου. Οι χειρουργημένοι ασθενείς απολαμβάνουν μακροπρόθεσμη ανακούφιση των συμπτωμάτων, μειωμένη συχνότητα ή δοσολογία της φαρμακευτικής αγωγής τους και αύξηση της δραστηριοποίησής τους, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της υγείας τους και της ποιότητας ζωής τους», σημειώνει ο Δρ. Ξιάρχος.

«Ο όρος “Φλεγμονώδεις Νόσοι του Εντέρου” χρησιμοποιείται για την περιγραφή μιας ομάδας φλεγμονωδών παθήσεων του παχέος και του λεπτού εντέρου, με κυριότερες τη νόσο του Crohn και την ελκώδη κολίτιδα. Η νόσος του Crohn μπορεί να επηρεάσει όλο το πεπτικό σύστημα, από το στόμα έως τον πρωκτό, ενώ η ελκώδης κολίτιδα μόνο το παχύ έντερο. Τα κύρια συμπτώματα των δύο αυτών νόσων είναι παρόμοια και περιλαμβάνουν πόνο, φούσκωμα ή κράμπες στην κοιλιακή χώρα, επαναλαμβανόμενη ή αιματηρή διάρροια, απώλεια βάρους και κόπωση. Σπανιότερα μπορεί να προκαλέσουν έμετο, αναιμία και πυρετό. Βέβαια, δεν παρουσιάζουν όλοι οι πάσχοντες τα ίδια συμπτώματα, και όσα παρουσιάσουν δεν είναι μόνιμα, καθώς τα συμπτώματα των Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου παρουσιάζουν περιόδους υφέσεων και εξάρσεων.

Εκτός από τις δύο αυτές νόσους, υπάρχουν και άλλοι, λιγότερο συχνοί τύποι Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου, μεταξύ των οποίων η κολλαγονώδης κολίτιδα και η λεμφοκυτταρική κολίτιδα», μας εξηγεί ο γενικός χειρουργός Δρ. Αναστάσιος Ξιάρχος - Διευθυντής της χειρουργικής κλινικής του Ομίλου Ιατρικού Αθηνών - Ιατρικού Περιστερίου και Πρόεδρος της Επιστημονικής Εταιρείας Ορθοπρωκτικής Χειρουργικής (www.axiarchos.gr).

Σύμφωνα με την «υπόθεση της υγιεινής», τα άτομα που μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον υψηλής υγιεινής έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου (IBD). Ωστόσο, τα αποτελέσματα των ερευνών δεν ήταν τόσο σαφή και γι’ αυτό οι ερευνητές αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν μια συστηματική ανασκόπηση παλαιότερων μελετών για τους παράγοντες που σχετίζονταν με την περιβαλλοντική υγιεινή και τον κίνδυνο εμφάνισης IBD, νόσου του Crohn (CD) και ελκώδους κολίτιδας (UC).

Τα ευρήματα της μελέτης «Περιβαλλοντική Υγιεινή και Κίνδυνος Φλεγμονωδών Παθήσεων του Εντέρου: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση», που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Inflammatory Bowel Diseases, φανέρωσαν την ύπαρξη συσχετισμού, ο οποίος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από την εθνικότητα.

Ειδικότερα, για να εκτιμηθεί η σχέση μεταξύ περιβαλλοντικής υγιεινής και του κινδύνου για IBD, η Δρ. Aurada Cholapranee, του Montefiore Medical Center, και ο Δρ. Ashwin Ν. Ananthakrishnan της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ και του Γενικού Νοσοκομείου της Μασαχουσέτης, επανεξέτασαν τη δημοσιευμένη, μεταξύ 1980 και 2015, βιβλιογραφία που αφορούσε τις Φλεγμονώδεις Νόσους του Εντέρου. Οι μελέτες αυτές είχαν αξιολογήσει την επαφή με κατοικίδια ζώα και ζώα αγροκτήματος, τον αριθμό των αδελφών, τη συμβίωση στο ίδιο υπνοδωμάτιο κατά την παιδική ηλικία με αδέλφια ή γονείς, και την πρόσβαση σε προσωπική τουαλέτα και ζεστό νερό.

Όπως διαπιστώθηκε από τα αποτελέσματα της μετα-ανάλυσης όλοι αυτοί οι παράγοντες μείωσαν τον κίνδυνο για IBD.
Οι πιθανότητες ανάπτυξης IBD σε άτομα που είχαν σκύλο ή γάτα κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας ήταν κατά 24% λιγότερες από ό,τι ήταν σε άτομα που δεν είχαν κατοικίδιο. Η επαφή με ζώα του αγροκτήματος μείωσε επίσης τις πιθανότητες ανάπτυξης IBD κατά 55%.

Η ανάλυση των ερευνητών ήταν κατηγοριοποιημένη και ανά εθνικότητα. Η προστατευτική σχέση της επαφής με κατοικίδια ζώα αποδείχθηκε τόσο στις ομάδες που αποτελούνταν από λευκούς ανθρώπους όσο και σε εκείνες που αποτελούνταν από μη λευκούς, η επαφή όμως με ζώα του αγροκτήματος έδειξε διαφοροποίηση και συνδέθηκε λιγότερο έντονα με την προστασία από Φλεγμονώδεις Νόσους του Εντέρου στους λευκούς. Στους μη λευκούς διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν 83% λιγότερες πιθανότητες ανάπτυξης IBD, ενώ το ποσοστό στους λευκούς ήταν 45%.

Η συγκατοίκηση συσχετίστηκε αντίστροφα με τον κίνδυνο για εμφάνιση της νόσου του Crohn, αλλά όχι με την ελκώδη κολίτιδα. Η κοινή χρήση του κρεβατιού με αδέλφια κατά την παιδική ηλικία φάνηκε ότι προσέφερε προστατευτική ανοσία τόσο για ανάπτυξη νόσου του Crohn όσο και ελκώδους κολίτιδας. Οι συσχετισμοί αυτοί ήταν παρόμοιοι σε λευκούς και σε μη-λευκούς ανθρώπους, τόσο για την έκθεση στην πρώιμη παιδική ηλικία όσο και κατά τα επόμενα έτη.

Τέλος, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ύπαρξη 2 ή περισσότερων αδελφών μείωσε τον κίνδυνο για ελκώδη κολίτιδα.
«Σήμερα δεν υπάρχει θεραπεία ούτε για την ελκώδη κολίτιδα ούτε για τη νόσο του Crohn. Η τρέχουσα αντιμετώπιση στοχεύει στην ανακούφιση από τα συμπτώματα και στην καθυστέρηση ή αποτροπή της επανεμφάνισής τους.

Σε ήπιες περιπτώσεις ελκώδους κολίτιδας δεν συστήνεται κάποια θεραπεία, ενώ σε άλλες μπορεί να χορηγηθεί φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο, περίπου το 20% των ατόμων με τη νόσο έχουν σοβαρά συμπτώματα που δεν ανταποκρίνονται στα φάρμακα. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι απαραίτητη η κολεκτομή, δηλαδή η χειρουργική αφαίρεση του τμήματος που φλεγμαίνει ή του συνόλου του παχέος εντέρου. Η πραγματοποίηση της κολεκτομής μπορεί να γίνει (τις περισσότερες φορές) λαπαροσκοπικά, καθώς η μέθοδος πλεονεκτεί της κλασικής, ανοικτής κολεκτομής εξαιτίας του μικρότερου μετεγχειρητικού πόνου, του συντομότερου χρόνου νοσηλείας, της ταχύτερης επιστροφής σε στερεή διατροφή και γρηγορότερης λειτουργίας του εντέρου, της επιστροφής στις συνηθισμένες δραστηριότητες σε συντομότερο χρονικό διάστημα, αλλά και εξαιτίας των καλύτερων αισθητικών αποτελεσμάτων.

Όσον αφορά τη νόσο του Crohn, το ποσοστό των ασθενών που απαιτείται χειρουργική επέμβαση για τη θεραπεία τους είναι πολύ υψηλότερο από το ποσοστό των ατόμων με ελκώδη κολίτιδα και ανέρχεται στο 60-75%. Κατά τη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης ο γιατρός αφαιρεί το κατεστραμμένο τμήμα του πεπτικού και στη συνέχεια επανασυνδέει τα υγιή τμήματα.

Παρότι η ιατρική και η τεχνολογία έχει προχωρήσει, προσφέροντας μεγαλύτερη ασφάλεια και μείωση των ενδεχόμενων επιπλοκών, αναμφισβήτητα η αποφυγή των επεμβάσεων πρέπει να αποτελεί τον απόλυτο στόχο.

Η παρούσα μελέτη επισημαίνει την ανάγκη χαλάρωσης της ολοένα αυξανόμενης επιθυμίας, ιδιαίτερα των μητέρων, για διαβίωση των παιδιών τους σε απόλυτα καθαρό και σε πολλές περιπτώσεις απολυμασμένο περιβάλλον», καταλήγει ο Δρ. Αναστάσιος Ξιάρχος.