Η οικονομική δυσκολία δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τους ανέργους ή όσους βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας. Εργαζόμενοι με χαμηλές αποδοχές, οικογένειες με παιδιά, μονογονεϊκά νοικοκυριά και συνταξιούχοι καλούνται να ανταποκριθούν σε ένα κόστος διαβίωσης που απορροφά μεγάλο μέρος του μηνιαίου εισοδήματος. Το ενοίκιο, η ενέργεια, τα τρόφιμα, οι μετακινήσεις και οι ανάγκες των παιδιών δημιουργούν ένα ασφυκτικό οικονομικό περιβάλλον, στο οποίο ακόμη και μια απρόβλεπτη δαπάνη μπορεί να ανατρέψει τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Σχεδόν 2,8 εκατομμύρια άνθρωποι σε κίνδυνο φτώχειας

Σύμφωνα με την Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025, περίπου 2,797 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή το 27,5% του πληθυσμού, βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Το αντίστοιχο ποσοστό το 2024 ήταν 26,9%, γεγονός που αποτυπώνει επιδείνωση κατά 0,6 ποσοστιαίες μονάδες.Ο συγκεκριμένος δείκτης δεν σημαίνει ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι στερούνται καθημερινά τροφή ή στέγη. Περιλαμβάνει όσους αντιμετωπίζουν εισοδηματική φτώχεια, σοβαρές υλικές και κοινωνικές στερήσεις ή ζουν σε νοικοκυριά με πολύ χαμηλή ένταση εργασίας.Ωστόσο, το μέγεθος του πληθυσμού που βρίσκεται σε ευάλωτη οικονομική θέση αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι η βελτίωση των συνολικών οικονομικών μεγεθών δεν μεταφέρεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις κοινωνικές ομάδες.

Το 14,9% στερείται βασικά αγαθά και υπηρεσίες

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα των σοβαρών υλικών και κοινωνικών στερήσεων. Το 14,9% του πληθυσμού το 2025 αδυνατούσε, για οικονομικούς λόγους, να καλύψει τουλάχιστον επτά από δεκατρείς συγκεκριμένες ανάγκες που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση του δείκτη.Το αντίστοιχο ποσοστό το 2024 ήταν 14%, γεγονός που δείχνει ότι η κατάσταση επιδεινώθηκε παρά τις επιμέρους εισοδηματικές ενισχύσεις.Οι ανάγκες που εξετάζονται περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την αντιμετώπιση απρόβλεπτων δαπανών, την επαρκή θέρμανση της κατοικίας, τη δυνατότητα τακτικής κατανάλωσης κατάλληλων γευμάτων και τη συμμετοχή σε βασικές κοινωνικές δραστηριότητες.Η αδυναμία κάλυψης τέτοιων αναγκών δείχνει ότι η οικονομική πίεση δεν περιορίζεται στην απώλεια καταναλωτικών ανέσεων. Για ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας επηρεάζει την ίδια την ποιότητα της καθημερινής ζωής.

Το σούπερ μάρκετ γίνεται καθημερινός οικονομικός γρίφος

Για πολλές οικογένειες, οι αγορές τροφίμων αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του μήνα. Η επιλογή προϊόντων γίνεται με βάση την τιμή, οι προσφορές αποκτούν μεγαλύτερη σημασία και ορισμένες αγορές αναβάλλονται ή περιορίζονται.Η οικονομική πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη για τα νοικοκυριά με παιδιά, καθώς οι ανάγκες σε τρόφιμα, είδη υγιεινής, σχολικά προϊόντα και ένδυση είναι συνεχείς.Ακόμη και όταν ο πληθωρισμός υποχωρεί, αυτό δεν σημαίνει ότι οι τιμές επιστρέφουν στα προηγούμενα επίπεδα. Σημαίνει συνήθως ότι αυξάνονται με βραδύτερο ρυθμό.Έτσι, οι συσσωρευμένες ανατιμήσεις των προηγούμενων ετών εξακολουθούν να επηρεάζουν την αγοραστική δύναμη, ιδιαίτερα όταν οι μισθολογικές αυξήσεις δεν επαρκούν για να καλύψουν όλες τις ανάγκες.

Ενοίκιο και λογαριασμοί απορροφούν το εισόδημα

Η κατοικία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες οικονομικής πίεσης. Τα νοικοκυριά που ενοικιάζουν σπίτι, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα, καλούνται να διαθέσουν σημαντικό μέρος του εισοδήματός τους για τη στέγαση.Στο ενοίκιο προστίθενται το ηλεκτρικό ρεύμα, το νερό, η θέρμανση, τα κοινόχρηστα και οι τηλεπικοινωνίες.Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν μία οικογένεια στηρίζεται σε έναν μισθό ή όταν υπάρχουν δανειακές υποχρεώσεις.Για τέτοια νοικοκυριά, η εξόφληση των πάγιων λογαριασμών προηγείται συχνά άλλων αναγκών, με αποτέλεσμα να περιορίζονται οι δαπάνες για ένδυση, ψυχαγωγία και προσωπική φροντίδα.

Τα παιδιά πληρώνουν βαρύ τίμημα

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία για την παιδική φτώχεια. Το 29,6% των παιδιών έως 17 ετών βρισκόταν το 2025 σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, έναντι 27,9% το προηγούμενο έτος.Παράλληλα, το ποσοστό σοβαρής υλικής και κοινωνικής στέρησης για τα παιδιά αυξήθηκε στο 15,9%, από 13,9% το 2024.

Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται οικογένειες που δυσκολεύονται να καλύψουν εξωσχολικές δραστηριότητες, αθλητισμό, εκπαιδευτικές ανάγκες και άλλες δαπάνες που επηρεάζουν την καθημερινότητα των παιδιών.Η παιδική φτώχεια δεν αποτελεί μόνο ζήτημα σημερινής κατανάλωσης. Μπορεί να επηρεάσει τις μελλοντικές ευκαιρίες, την εκπαίδευση και τη δυνατότητα κοινωνικής εξέλιξης.

Ένας στους δύο δεν αντέχει μια έκτακτη δαπάνη

Η οικονομική ευαλωτότητα δεν περιορίζεται στα νοικοκυριά που βρίσκονται κάτω από το επίσημο όριο φτώχειας.Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2025, το 50,5% του πληθυσμού στην Ελλάδα δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει μια απρόβλεπτη οικονομική δαπάνη με τους διαθέσιμους πόρους του.Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και οικογένειες με σταθερό εισόδημα μπορεί να δυσκολευτούν σοβαρά εάν προκύψει μια έκτακτη επισκευή, μια σημαντική ανάγκη υγείας ή μια άλλη μη προγραμματισμένη υποχρέωση.Η έλλειψη οικονομικού αποθέματος δημιουργεί έναν διαρκή κύκλο ανασφάλειας, καθώς οι οικογένειες δεν μπορούν εύκολα να αποταμιεύσουν και παραμένουν εκτεθειμένες σε κάθε νέα επιβάρυνση.

Όταν υπάρχει δουλειά αλλά δεν φτάνει ο μισθός

Η απασχόληση παραμένει βασικός παράγοντας προστασίας από τη φτώχεια, όμως δεν εγγυάται από μόνη της αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης.Σε νοικοκυριά με χαμηλές αμοιβές, μερική απασχόληση ή αυξημένες οικογενειακές υποχρεώσεις, το συνολικό εισόδημα μπορεί να μην επαρκεί για όλες τις αναγκαίες δαπάνες.Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το ύψος του μισθού, αλλά και τη σχέση του με το κόστος στέγασης, την ενέργεια, τα τρόφιμα και τις μετακινήσεις.Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η οικονομική ανάπτυξη και η αύξηση της απασχόλησης χρειάζεται να συνοδεύονται από ουσιαστική βελτίωση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος.

Η οικονομική ανάπτυξη πρέπει να φτάσει στο οικογενειακό τραπέζι

Η αντιμετώπιση της οικονομικής στενότητας απαιτεί συνδυασμό πολιτικών. Οι αυξήσεις μισθών, η ενίσχυση της απασχόλησης και τα κοινωνικά επιδόματα μπορούν να βελτιώσουν την κατάσταση, αλλά η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από το πραγματικό κόστος διαβίωσης.Ιδιαίτερη σημασία έχουν η προσιτή κατοικία, η στήριξη οικογενειών με παιδιά, η πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες και η συγκράτηση επιβαρύνσεων σε βασικά αγαθά.Οι κοινωνικές μεταβιβάσεις ήδη περιορίζουν αισθητά τον κίνδυνο εισοδηματικής φτώχειας, χωρίς όμως να εξαλείφουν τις υλικές στερήσεις.

Το κρίσιμο ζητούμενο για την ελληνική οικονομία δεν είναι μόνο να αυξάνονται οι συνολικοί δείκτες, αλλά να μπορούν περισσότερα νοικοκυριά να καλύπτουν τις βασικές ανάγκες τους χωρίς συνεχή οικονομική αγωνία.

Για εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες, η μεγαλύτερη οικονομική πρόκληση δεν είναι η αγορά ενός ακριβού προϊόντος ή ο προγραμματισμός διακοπών. Είναι να φτάσει ο μισθός μέχρι το τέλος του μήνα, να πληρωθούν οι λογαριασμοί και να μη λείψει τίποτα απαραίτητο από το σπίτι. Και αυτή είναι μια πραγματικότητα που κανένας δείκτης ανάπτυξης δεν μπορεί να παραβλέψει.

R.M.