Σε αυτό το πλαίσιο, ο Bukele επέλεξε μια αμφιλεγόμενη στρατηγική: την υιοθέτηση του Bitcoin ως επίσημου νομίσματος, με στόχο την οικονομική αναστροφή μέσω κρυπτονομισμάτων.

Το πείραμα του Bitcoin και η αντίδραση των αγορών

Το 2021, το Ελ Σαλβαδόρ έγινε η πρώτη χώρα παγκοσμίως που αναγνώρισε το Bitcoin ως νόμιμο νόμισμα, παράλληλα με το αμερικανικό δολάριο. Ο Bukele προώθησε σχέδια για την έκδοση Bitcoin ομολόγων, την κατασκευή μιας “Bitcoin City” και την αξιοποίηση της γεωθερμικής ενέργειας για εξόρυξη κρυπτονομισμάτων.

Ωστόσο, οι διεθνείς αγορές δεν πείστηκαν, σύμφωνα με τον Economist. Οι τιμές των ομολόγων της χώρας κατέρρευσαν, ενώ η κυβέρνηση καθυστέρησε ακόμη και την καταβολή μισθών στο δημόσιο, προκειμένου να συγκεντρώσει ρευστότητα. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) αρνούνταν να παρέχει χρηματοδότηση, λόγω των κινδύνων από τη χρήση του Bitcoin.

Παρά την αρχική του στάση, ο Bukele αναγκάστηκε να αναζητήσει παραδοσιακές οικονομικές λύσεις. Τον Φεβρουάριο του 2024, το ΔΝΤ ενέκρινε δάνειο 1,4 δισ. δολαρίων, το οποίο θα εκταμιευθεί σταδιακά σε διάστημα 40 μηνών.

Για να εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση, η κυβέρνηση δεσμεύτηκε σε δημοσιονομική πειθαρχία, ενώ περιορίζει τη χρήση του Bitcoin. Σύμφωνα με νέο νόμο, οι φόροι δεν μπορούν να πληρώνονται σε Bitcoin, ενώ η αποδοχή του από τον ιδιωτικό τομέα γίνεται πλέον προαιρετική.

Παράλληλα, η κυβέρνηση:

– Μείωσε το δημοσιονομικό έλλειμμα από 10% το 2020 σε 2-3% το 2024.
– Περιόρισε τις ενεργειακές επιδοτήσεις και τα έκτακτα προγράμματα της πανδημίας.
– Ανέλαβε δράση για τη μείωση της φοροδιαφυγής και την ενίσχυση των κρατικών εσόδων μέσω εισροών εμβασμάτων.

Οι προκλήσεις της οικονομίας και η βιωσιμότητα του χρέους

Παρότι το δάνειο του ΔΝΤ μειώνει τον άμεσο κίνδυνο χρεοκοπίας, το Ελ Σαλβαδόρ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις. Οικονομικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι, με το χρέος σε υψηλά επίπεδα και την ανάπτυξη αναιμική, η χώρα δεν μπορεί να αντλεί κεφάλαια με αποδόσεις 12% για μεγάλο διάστημα.

– Δεν έχει δανειστή έκτακτης ανάγκης, γεγονός που θα μπορούσε να προκαλέσει τραπεζική κρίση.
– Οι καταθέσεις των τραπεζών βασίζονται σε κρατικό χρέος, επομένως μια πτώχευση θα έπληττε το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
– Το σενάριο της αποδολαριοποίησης θα έθετε σε κίνδυνο την οικονομική σταθερότητα της χώρας.

Η σταδιακή απομάκρυνση από το Bitcoin θεωρείται από πολλούς ως θετική εξέλιξη. Αν και ο Bukele το είχε προωθήσει ως λύση για τη χρηματοοικονομική ενσωμάτωση, τα προβλήματα που προέκυψαν ήταν μεγαλύτερα από τα οφέλη:

– Η υιοθέτησή του δεν έπεισε ποτέ τους πολίτες, με το κόστος εφαρμογής να ξεπερνά τα 375 εκατ. δολάρια.
– Το κρατικό ψηφιακό πορτοφόλι Chivo παρουσίασε σοβαρά τεχνικά προβλήματα και αποσύρθηκε.
– Οι διακυμάνσεις στην τιμή του Bitcoin αποτελούσαν κίνδυνο για τη σταθερότητα της οικονομίας.

Ακόμη και το ΔΝΤ απέφευγε να χρηματοδοτήσει τη χώρα όσο το Bitcoin ήταν επίσημο νόμισμα, λόγω φόβων για χρηματοοικονομική αστάθεια και πιθανή χρήση από εγκληματικά δίκτυα.

Παρότι το κράτος συνέχιζε να αγοράζει Bitcoin, συσσωρεύοντας 6.102 BTC αξίας 550 εκατ. δολαρίων, η συνολική πολιτική γύρω από το κρυπτονόμισμα αποδείχθηκε μη βιώσιμη.

Ο Economist σημειώνει ότι το Bitcoin ενδέχεται να παραμείνει επενδυτικό περιουσιακό στοιχείο στο στρατηγικό απόθεμα της χώρας, αλλά δεν θα αποτελεί πλέον επίσημο νόμισμα. Ο Bukele προστίθεται έτσι στη λίστα των ηγετών που απέτυχαν να μετατρέψουν το κρυπτονόμισμα σε οικονομικό σωσίβιο.

Κατακόρυφη πτώση ανάπτυξης

Εν τω μεταξύ, η οικονομική ανάπτυξη του Ελ Σαλβαδόρ έχει πέσει κατακόρυφα, το έλλειμμα της χώρας παραμένει υψηλό και ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ – μια βασική μέτρηση που χρησιμοποιείται για τη σύγκριση των χρεών μιας χώρας σε σχέση με αυτά που παράγει – πρόκειται να φτάσει σχεδόν στο 87% φέτος, ενισχύοντας τους φόβους ότι η χώρα δεν θα είναι σε θέση να ικανοποιήσει τις δανειακές της υποχρεώσεις. 

Μέσα σε όλα αυτά έρχεται να προστεθεί και ο νέος πόλεμος κατά της βίας των συμμοριών, σκιαγραφώντας μια πολύ άσχημη πραγματικότητα και μια χώρα στο χείλος του γκρεμού.

«Επιφανειακά, το όλο θέμα με το bitcoin δεν έχει πραγματικά αποδώσει», δήλωσε ο Boaz Sobrado, αναλυτής δεδομένων fintech με έδρα το Λονδίνο.

Δεν φταίει το bitcoin που η κυβέρνηση οδεύει προς την οικονομική καταστροφή.

Συνολικά, ολόκληρο το εγχείρημα (και όλο το σχετικό κόστος) απέφερε στην κυβέρνηση μόλις 374 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με εκτιμήσεις. Αυτό το ποσό δεν είναι τίποτα – ειδικά αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι το Ελ Σαλβαδόρ έχει ομόλογα σε εκκρεμότητα 7,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων – αλλά για μια οικονομία 29 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Στον «πάγο» οι διαπραγματεύσεις με τους δανειστές

Οι διαπραγματεύσεις με τους διεθνείς δανειστές έχουν σταματήσει εν μέρει επειδή δείχνουν απρόθυμοι να ξαναρίξουν χρήματα σε μια χώρα που ξοδεύει εκατομμύρια δολάρια σε ένα κρυπτονόμισμα του οποίου η τιμή είναι επιρρεπής στην ακραία αστάθεια. Οι οίκοι αξιολόγησης, συμπεριλαμβανομένου του Fitch, υποβίβασαν την πιστωτική βαθμολογία του Ελ Σαλβαδόρ επικαλούμενοι την αβεβαιότητα για το οικονομικό μέλλον της χώρας, δεδομένης της υιοθέτησης της νόμιμης χρήσης του bitcoin. Αυτό σημαίνει ότι είναι πλέον ακόμη πιο ακριβό για τον πρόεδρο Mπουκέλε να δανειστεί τα τόσο απαραίτητα μετρητά που χρειάζεται η χώρα του.

«Όσον αφορά την οικονομική του κατάσταση, το Ελ Σαλβαδόρ βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση. Έχει πολλά ομόλογα που διαπραγματεύονται με σοβαρή έκπτωση», συνέχισε ο Sobrado.

«Η χώρα υπνοβατεί προς τη χρεοκοπία», εκτιμά από τη μεριά του ο Φρανκ Μούτσι, αναλυτής του LSE, με εμπειρία ως σύμβουλος κυβερνήσεων κρατών της Λατινικής Αμερικής.

Αλλά ο μιλένιαλ γνώστης της τεχνολογίας πρόεδρος Μπουκέλε, ο οποίος κάποτε διαφημιζόταν ως ο «πιο κουλ δικτάτορας του κόσμου» στο βιογραφικό του στο Twitter, έχει συνδέσει την πολιτική του μοίρα με αυτό το στοίχημα των crypto, οπότε υπάρχει ένα πολύ μεγάλο κίνητρο για να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα — και να εξοφλήσει το χρέος της χώρας στο ενδιάμεσο. Αυτό μένει βέβαια να φανεί στην πράξη…