Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, παραδέχθηκε τη σκληρή πραγματικότητα μιας παρατεταμένης κρίσης, τονίζοντας ότι η ραγδαία άνοδος των τιμών της ενέργειας και οι διαταραχές στην αγορά δεν αναμένεται να υποχωρήσουν σύντομα.

Το μήνυμα αυτό προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς η Ευρώπη βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με σοβαρά προβλήματα στον εφοδιασμό μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μιας θαλάσσιας οδού ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια ναυτιλία.

Η Ευρώπη βυθίζεται κάτω από το βάρος των αυξημένων τιμών στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, ενώ ο φόβος για ελλείψεις σε βασικά αγαθά, όπως τα καύσιμα αεροσκαφών και τα λιπάσματα, γίνεται όλο και πιο έντονος. Το κόστος της σύγκρουσης είναι ήδη δυσβάσταχτο, με την ΕΕ να έχει δαπανήσει επιπλέον 27 δισεκατομμύρια ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου. Παράλληλα, οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν δεσμεύσει πάνω από 10 δισεκατομμύρια ευρώ σε μια προσπάθεια να προστατεύσουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις από το κύμα ακρίβειας, ανοίγοντας τη στρόφιγγα των δημοσιονομικών δαπανών.

Παρά την κρισιμότητα της κατάστασης, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμφανίζονται διχασμένοι σχετικά με τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθηθεί. Αν και η Κομισιόν πρότεινε μια πρώτη σειρά μέτρων, στη σύνοδο κορυφής υπήρξαν πιέσεις για πιο επιθετικές παρεμβάσεις. Το σημείο τριβής παραμένει ο ρυθμός παροχής της οικονομικής στήριξης, με μια μερίδα κρατών να προκρίνει μια σταδιακή προσέγγιση και άλλες χώρες να ζητούν ένα μεγάλο και άμεσο πακέτο μέτρων εκ των προτέρων, προκειμένου να αναχαιτιστεί η επερχόμενη ύφεση.

«Πρόκειται πράγματι για τη μεγαλύτερη κρίση στην ιστορία», ανέφερε ο Μπιρόλ σε συνέντευξή του στον ραδιοφωνικό σταθμό France Inter, η οποία μεταδόθηκε την Τρίτη.

«Η κρίση είναι ήδη τεράστια, αν συνυπολογίσει κανείς τις επιπτώσεις της κρίσης στα καύσιμα και της κρίσης στο φυσικό αέριο που προκλήθηκε από τη ρωσική εισβολή», πρόσθεσε.

Όπως αναφέρει το Reuters, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει «πνίξει» τη θαλάσσια κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Παράλληλα, επιβαρύνει περαιτέρω τις συνέπειες του πολέμου της Ρωσίας με την Ουκρανία, ο οποίος είχε ήδη διακόψει τις ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Ο Μπιρόλ είχε δηλώσει νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι θεωρεί την τρέχουσα κατάσταση στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας χειρότερη από τις προηγούμενες κρίσεις του 1973, του 1979 και του 2022 μαζί.

Τον Μάρτιο, ο ΙΕΑ συμφώνησε να διαθέσει ποσότητα-ρεκόρ 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η άνοδος των τιμών που προκάλεσε ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.

Το προσχέδιο περιλαμβάνει πέντε άξονες δράσης: ενισχυμένος συντονισμός μεταξύ κρατών-μελών, προστασία καταναλωτών και βιομηχανίας,εξοικονόμηση και υποκατάσταση ορυκτών καυσίμων, αναβάθμιση του ενεργειακού συστήματος και κινητοποίηση επενδύσεων.

Όπως ανέφερε η εκπρόσωπος Ενέργειας της Επιτροπής, Anna-Kaisa Itkonen, τα μέτρα που βρίσκονται υπό εξέταση οφείλουν να είναι «συντονισμένα, προσωρινά και σαφώς οριοθετημένα», ώστε να διασφαλίζεται η σταθερότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας σε μια περίοδο έντονων πιέσεων από την άνοδο των τιμών ενέργειας.

Αντιδράσεις και προτάσεις από τα κράτη-μέλη

Η παρέμβαση της Κομισιόν ακολουθεί επιστολή που απέστειλαν χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Αυστρία. Οι χώρες αυτές ζητούν την επιβολή φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, με στόχο μια δικαιότερη κατανομή των επιπτώσεων της γεωπολιτικής κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι αυξημένες τιμές πετρελαίου και ντίζελ συνιστούν σοβαρό πρόβλημα που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση. Παράλληλα, τονίζει ότι οι λύσεις πρέπει να σχεδιαστούν προσεκτικά ώστε να μη δημιουργήσουν νέα οικονομικά προβλήματα.

Σε αυτό το πλαίσιο, προγραμματίζονται συνεχείς τεχνικές συναντήσεις στις Βρυξέλλες με αντικείμενο την αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στόχος είναι να διαμορφωθεί πλήρης εικόνα της κατάστασης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και να αξιολογηθούν τα διαθέσιμα δεδομένα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο ενδεχόμενο έλλειψης καυσίμων στις αεροπορικς ένα ζήτημα που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα για τις ευρωπαϊκές μεταφορές και την οικονομία.

Παράλληλα, η Επιτροπή ετοιμάζει μια νέα «εργαλειοθήκη» μέτρων που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να αντιδράσουν πιο αποτελεσματικά στην ενεργειακή κρίση. Αν και δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί το χρονοδιάγραμμα παρουσίασής της, εκτιμάται ότι θα περιλαμβάνει στοχευμένες παρεμβάσεις για τη στήριξη των καταναλωτών και των επιχειρήσεων.

Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας, η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει μεταξύ της ανάγκης άμεσης στήριξης των οικονομιών της και της διατήρησης της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Η Κομισιόν προειδοποιεί ότι πρέπει να αποφευχθούν αποφάσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων.

Ο υπουργός σημείωσε ότι οι ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν ήδη αρχίσει να αναθεωρούν προς τα κάτω τις προβλέψεις ανάπτυξης, ενώ ταυτόχρονα αυξάνονται οι πληθωριστικές πιέσεις, μία εξέλιξη αναμενόμενη σε συνθήκες ενεργειακού σοκ. Αν και το σενάριο στασιμοπληθωρισμού δεν αποτελεί ακόμη τη βασική πρόβλεψη, παραμένει υπαρκτός κίνδυνος, ανάλογα με τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης. «Το κρίσιμο ερώτημα είναι ο χρόνος και το βάθος της κρίσης», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Πιερρακάκης: Τα μέτρα θα πρέπει να είναι στοχευμένα, ώστε να στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να δημιουργούν μακροπρόθεσμες δημοσιονομικές ανισορροπίες

Υπό την ιδιότητά του ως προέδρου του Eurogroup, ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε τη σημασία του συντονισμού των ευρωπαϊκών πολιτικών, επισημαίνοντας ότι η εμπειρία του 2022 προσφέρει πολύτιμα διδάγματα. Τα μέτρα στήριξης, όπως είπε, θα πρέπει να είναι στοχευμένα, προσωρινά και προσαρμοσμένα, ώστε να στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να δημιουργούν μακροπρόθεσμες δημοσιονομικές ανισορροπίες. «Ξέρουμε πλέον τι λειτούργησε και τι όχι», σημείωσε, προσθέτοντας ότι βασικός στόχος είναι η προστασία των πιο ευάλωτων με διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Πέρα από τη διαχείριση της κρίσης, ο υπουργός ανέδειξε την ανάγκη επιτάχυνσης των διαρθρωτικών αλλαγών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδίως σε ό,τι αφορά την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς και την ενίσχυση της χρηματοοικονομικής ολοκλήρωσης. Όπως επισήμανε, η Ευρώπη εξακολουθεί να μην αξιοποιεί πλήρως τις δυνατότητες της, κυρίως λόγω εσωτερικών εμποδίων.

Πως σχολίασε τις σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ και τις εξελίξεις στην Ουγγαρία

Αναφορικά με τις σχέσεις Ευρώπης-Ηνωμένων Πολιτειών, ο κ. Πιερρακάκης επανέλαβε τον στρατηγικό χαρακτήρα τους, παρά τις κατά καιρούς εντάσεις. «Μπορεί να υπάρχουν διαφωνίες, αλλά τα κοινά συμφέροντα παραμένουν», υπογράμμισε, επισημαίνοντας τη σημασία της συνεργασίας σε τομείς όπως η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη.

Κάνοντας αναφορά στην πορεία της ελληνικής οικονομίας την τελευταία δεκαετία, ο υπουργός υπογράμμισε ότι η ανάκαμψη στηρίχθηκε στη δημοσιονομική σταθερότητα, την πολιτική συνέπεια και την επιμονή στις μεταρρυθμίσεις. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την πλατφόρμα Gov.gr, η οποία συνέβαλε τόσο στη βελτίωση των υπηρεσιών όσο και στην ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης.

Ο κ. Πιερρακάκης αναφέρθηκε και στις πολιτικές εξελίξεις στην Ουγγαρία, εκφράζοντας ικανοποίηση για την εκλογή μιας πιο φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης, την οποία χαρακτήρισε θετική εξέλιξη για τον ευρωπαϊκό συντονισμό.

«Ασπίδα» στην ενεργειακή κρίση στην χώρα μας που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, το «πάγωμα» των σταθερών τιμολογίων στο ρεύμα, οι επιδοτήσεις αλλά και το πλαφόν που έχει μπει στα υγρά καύσιμα.

Κατά τη διάρκεια της σύσκεψης έγινε αναλυτική ενημέρωση για την εικόνα που υπάρχει σήμερα στην αγορά.

Για τις τιμές στα καύσιμα γίνονται καθημερινά εκατοντάδες έλεγχοι, ενώ από αύριο θα μπει σε εφαρμογή και το μέτρο της επιδότησης του diesel με 20 λεπτά/λιτρο, το οποίο αναμένεται να συμβάλει στην άμεση μείωση της τιμής του καυσίμου, ενώ σε ισχύ θα τεθεί στις αμέσως επόμενες ημέρες και το μέτρο του fuel pass στη βενζίνη.

Σχετικά με την αγορά των τροφίμων και των βασικών αγαθών στα σούπερ μάρκετ, επίσης διενεργούνται αυστηροί έλεγχοι των οποίων τα αποτελέσματα αναμένονται.

Ήδη στο μικροσκόπιο της νέας Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή βρίσκονται περισσότερες από 100 εταιρείες τροφίμων (μεταξύ αυτών, επιχειρήσεις χονδρεμπορίου κρέατος, φρούτων και λαχανικών και εταιρίες τροφίμων και ποτών), για την τήρηση του Μικτού Περιθωρίου Κέρδους ενώ οι έλεγχοι θα συνεχιστούν με ακόμη μεγαλύτερη ένταση το επόμενο διάστημα, σε όλο το εύρος της αγοράς.

Ποιοι συμμετείχαν στη σύσκεψη

Στη σύσκεψη συμμετείχαν ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, ο Υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος, ο Γενικός Γραμματέας Εμπορίου Ναπολέων Μαραβέγιας, η Πρόεδρος της Αρχής για την Προστασία του Καταναλωτή και την Εποπτεία της Αγοράς και ο Προϊστάμενος του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού Μιχάλης Αργυρού.

Όπως επισήμαναν νωρίτερα κυβερνητικά στελέχη στην ΕΡΤ, δεν πρόκειται για την πρώτη σύσκεψη που πραγματοποιείται στο Μέγαρο Μαξίμου για το συγκεκριμένο ζήτημα. Η αντιμετώπιση της ακρίβειας αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα για την κυβέρνηση, ιδιαίτερα από την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, τονίζεται ότι η ακρίβεια δεν είναι ζήτημα ενός μόνο υπουργείου, γι’ αυτό και υπάρχει συνεχής συντονισμός μεταξύ των υπουργείων Ανάπτυξης, Ενέργειας και Οικονομικών.

Τέλος, στο Μέγαρο Μαξίμου επισημαίνουν επί της ουσίας πως ισχύουν τα μέτρα τα οποία έχουν ανακοινωθεί, θα εφαρμοστούν, ενώ εφαρμόζεται και το πλαφόν στην αντλία, όπως επίσης και στο ράφι και εφόσον κριθεί απαραίτητο η κυβέρνηση θα παρέμβει εκ νέου.

Ασύμμετρη έκθεση στην ενεργειακή κρίση

Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρίσκεται η διαφοροποίηση της έκθεσης των ευρωπαϊκών οικονομιών στο ενεργειακό κόστος. Η Γερμανία και η Ιταλία εμφανίζονται πιο ευάλωτες συγκριτικά με τη Γαλλία, κυρίως λόγω της μεγαλύτερης εξάρτησής τους από την ενέργεια και της δομής της βιομηχανικής τους παραγωγής.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της Ελλάδας. Παρότι καταγράφει τη μεγαλύτερη κατανάλωση πετρελαίου και φυσικού αερίου ως ποσοστό του ΑΕΠ —με την αξία να υπερβαίνει το 4%— γεγονός που την καθιστά θεωρητικά εκτεθειμένη σε εξωτερικά σοκ, ταυτόχρονα διαθέτει σημαντικά δημοσιονομικά περιθώρια για την εφαρμογή μέτρων στήριξης.

Αντίθετα, οικονομίες όπως η Ελβετία εμφανίζουν σαφώς χαμηλότερη ενεργειακή εξάρτηση (κάτω από 1% του ΑΕΠ), ενώ στις μεγάλες οικονομίες της Ευρωζώνης και στο Ηνωμένο Βασίλειο το αντίστοιχο ποσοστό κυμαίνεται μεταξύ 1,5% και 2%. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν κρίσιμο δείκτη για το μέγεθος του πιθανού «σοκ όρων εμπορίου» που μπορεί να δεχθεί κάθε χώρα.

Ο ρόλος της βιομηχανικής δομής

Πέρα από τη συνολική ενεργειακή κατανάλωση, καθοριστικός είναι και ο τρόπος χρήσης της ενέργειας. Η εμπειρία της κρίσης του 2022 έδειξε ότι οικονομίες με ισχυρή παρουσία ενεργοβόρων βιομηχανιών είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, καθώς η αύξηση του κόστους οδηγεί σε μείωση της παραγωγής.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Γερμανία και η Πολωνία καταγράφουν υψηλότερη έκθεση, σε αντίθεση με οικονομίες όπως η Ισπανία και η Γαλλία, όπου η συμμετοχή της βαριάς βιομηχανίας είναι μικρότερη.

Πιέσεις στα εισοδήματα και την κατανάλωση

Η αύξηση των τιμών ενέργειας αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τα πραγματικά εισοδήματα των νοικοκυριών, περιορίζοντας την καταναλωτική δαπάνη. Σύμφωνα με την Capital Economics, χώρες όπως η Ιταλία και η Ιρλανδία θεωρούνται πιο ευάλωτες, καθώς η ενέργεια καταλαμβάνει μεγαλύτερο ποσοστό στο «καλάθι» του καταναλωτή.

Αντίθετα, η Βρετανία και η Πολωνία εμφανίζουν μικρότερη σχετική έκθεση, γεγονός που ενδέχεται να περιορίσει τον αντίκτυπο στην ιδιωτική κατανάλωση.

Καθοριστικός παράγοντας η δημοσιονομική ευελιξία

Τελικά, η ένταση των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Χώρες με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια, όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενδέχεται να δυσκολευτούν να επαναλάβουν εκτεταμένα πακέτα στήριξης.

Αντίθετα, οικονομίες με ισχυρότερη δημοσιονομική θέση —μεταξύ αυτών η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Νορβηγία αλλά και η Ελλάδα— φαίνεται να διαθέτουν μεγαλύτερη ευχέρεια παρέμβασης, στοιχείο που μπορεί να λειτουργήσει ως «μαξιλάρι» απέναντι στις πληθωριστικές πιέσεις.

Η νέα ενεργειακή αναταραχή συνιστά ένα ακόμη stress test για τις ευρωπαϊκές οικονομίες. Για την Ελλάδα, η εικόνα παραμένει διττή: υψηλή ενεργειακή εξάρτηση που αυξάνει την ευπάθεια, αλλά και ισχυρότερα δημοσιονομικά εργαλεία που μπορούν να μετριάσουν τις επιπτώσεις. Το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης, αλλά και από την ταχύτητα αντίδρασης των αγορών και των κυβερνήσεων.

Βασικός στόχος είναι να αποτραπεί έγκαιρα η μετακύλιση των αυξήσεων στις τιμές των καυσίμων και των βασικών αγαθών προς τους καταναλωτές, αλλά και να απορροφηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι οικονομικοί κραδασμοί που ενδέχεται να προκύψουν.

Το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και εμπορευμάτων, διατηρώντας στάση αναμονής αλλά και ετοιμότητα για άμεσες παρεμβάσεις εφόσον η κρίση κλιμακωθεί. Παράλληλα, έχει καταστήσει σαφές ότι κάθε πρωτοβουλία θα λαμβάνει υπόψη το ευρωπαϊκό πλαίσιο αποφάσεων.

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, οι ελληνικές κινήσεις δεν μπορούν να είναι αποκομμένες από τις ευρωπαϊκές αποφάσεις. Κρίσιμη παράμετρος αποτελεί η πιθανή απόφαση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για το προσωρινό «πάγωμα» των δημοσιονομικών κανόνων.

Μια τέτοια απόφαση θα επέτρεπε στα κράτη-μέλη να διαθέσουν πρόσθετους πόρους από τους προϋπολογισμούς τους για την αντιμετώπιση της κρίσης, χωρίς να παραβιάζουν τα δημοσιονομικά όρια.

Ο επικεφαλής του Eurogroup και υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη την απαραίτητη «εργαλειοθήκη» μέτρων που χρησιμοποιήθηκαν κατά την ενεργειακή κρίση του 2022 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν εκ νέου εφόσον οι πιέσεις ενταθούν.

«Είμαστε ανοιχτοί στη συζήτηση μέτρων. Αυτό θα εξαρτηθεί από το πώς θα εξελιχθεί η κρίση τις επόμενες εβδομάδες», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας πάντως ότι μέχρι στιγμής η κατάσταση δεν έχει φτάσει σε αυτό το σημείο.

Τα μέτρα που βρίσκονται σε εφεδρεία

Στη φαρέτρα της κυβέρνησης υπάρχουν ήδη συγκεκριμένα εργαλεία που μπορούν να ενεργοποιηθούν εφόσον οι τιμές ενέργειας κινηθούν ανοδικά.

1. Πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα καύσιμα

Ένα από τα βασικά μέτρα που εξετάζονται είναι η επαναφορά πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους στην εμπορία και τη λιανική πώληση καυσίμων, με στόχο τον περιορισμό της αισχροκέρδειας και της ακρίβειας.

Το μέτρο είχε εφαρμοστεί για πρώτη φορά την περίοδο της πανδημίας το 2021 και παρέμεινε σε ισχύ για τρία χρόνια, έως τις 30 Ιουνίου 2025, καλύπτοντας τόσο τα καύσιμα όσο και βασικά είδη διατροφής.

2. Επιδότηση καυσίμων μέσω fuel pass

Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η πιθανή επαναφορά του fuel pass, ενός μηχανισμού επιδότησης καυσίμων που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2022, όταν οι τιμές είχαν εκτοξευθεί λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.

Ωστόσο, η ενεργοποίηση του μέτρου θα εξαρτηθεί από δύο βασικές προϋποθέσεις:

• η διεθνής τιμή του πετρελαίου να ξεπεράσει τα 100 δολάρια ανά βαρέλι

• η αύξηση να διατηρηθεί για τουλάχιστον έναν μήνα

Το προηγούμενο πρόγραμμα επιδότησης είχε εισοδηματικά κριτήρια, με δικαιούχους φορολογικούς κατοίκους Ελλάδας με οικογενειακό εισόδημα έως 30.000 ευρώ, ώστε να ενισχυθούν κυρίως τα ευάλωτα και μεσαία νοικοκυριά.

3. Επιδότηση λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας

Ένα ακόμη σενάριο αφορά την επαναφορά επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας σε περίπτωση που η αύξηση στις τιμές του φυσικού αερίου συμπαρασύρει τη χονδρική τιμή του ρεύματος.

Σε αυτή την περίπτωση θα ενεργοποιηθεί μηχανισμός κρατικής επιδότησης ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφηθεί μέρος των αυξήσεων.

Τομείς που βρίσκονται στο μικροσκόπιο

Παράλληλα, η κυβέρνηση παρακολουθεί στενά μια σειρά από κρίσιμους τομείς που θα μπορούσαν να επηρεαστούν από την κλιμάκωση της κρίσης.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

• οι θαλάσσιες μεταφορές

• οι πιθανές εμπλοκές στα Στενά του Ορμούζ

• οι εφοδιαστικές αλυσίδες

• οι αερομεταφορές

• οι τιμές των λιπασμάτων

• η επισιτιστική ασφάλεια

Οι εξελίξεις σε αυτούς τους τομείς μπορεί να προκαλέσουν αλυσιδωτές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο και στις τιμές βασικών αγαθών.

Οι ευάλωτες ισορροπίες της ελληνικής οικονομίας

Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ακόμη ενεργειακή κρίση μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια, γεγονός που δημιουργεί ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.

Πληθωρισμός και ανατιμήσεις

Η άνοδος των τιμών ενέργειας αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τον πληθωρισμό, πυροδοτώντας ένα νέο κύμα αυξήσεων σε:

• καύσιμα

• μεταφορές

• προϊόντα και υπηρεσίες

• λογαριασμούς ρεύματος και φυσικού αερίου

Οι πιέσεις αυτές θα επιβαρύνουν σημαντικά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς αλλά και τα λειτουργικά κόστη των επιχειρήσεων.

Ανατιμήσεις στα τρόφιμα

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η πορεία των τιμών των τροφίμων. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, οι τιμές στην κατηγορία των τροφίμων αυξήθηκαν κατά 4,5% σε ετήσια βάση.

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφονται σε:

• μοσχάρι

• φρούτα

• καφέ

• σοκολάτα

ενώ μικρότερες αυξήσεις εμφανίζουν τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το ψωμί.

Κίνδυνοι για επενδύσεις και ανάπτυξη

Η γεωπολιτική αβεβαιότητα επηρεάζει και το επενδυτικό κλίμα. Παρά τις προβλέψεις για αύξηση επενδύσεων κατά 10,2% φέτος – χρονιά κατά την οποία ολοκληρώνεται η αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης – οι επενδυτές εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί.

Η αβεβαιότητα λειτουργεί αποτρεπτικά για νέα επιχειρηματικά σχέδια, περιορίζοντας τις προοπτικές δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της παραγωγικής βάσης της οικονομίας.

Πιέσεις σε δημόσια οικονομικά και τουρισμό

Η πιθανή ενεργοποίηση μέτρων στήριξης θα αυξήσει τις πιέσεις και στα δημόσια οικονομικά, καθώς οι κρατικές δαπάνες θα πρέπει να καλύψουν το κόστος των παρεμβάσεων. Παράλληλα, ενδεχόμενη παράταση της γεωπολιτικής κρίσης θα μπορούσε να επηρεάσει και τον τουρισμό – έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της ελληνικής οικονομίας.

Το 2024 ο τουρισμός απέφερε 23,5 δισ. ευρώ, ωστόσο η ένταση στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου ενδέχεται να οδηγήσει σε επιβράδυνση των κρατήσεων, ιδιαίτερα από μακρινές αγορές. Αν και η Ελλάδα παραμένει ασφαλής προορισμός, οι διεθνείς ταξιδιωτικές ροές συχνά επηρεάζονται από περιφερειακές γεωπολιτικές εντάσεις.

Πιθανή επιβράδυνση της ανάπτυξης

Τέλος, η επιδείνωση του διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος μπορεί να επηρεάσει και τον ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας. Εάν οι πιέσεις στην ενέργεια παραταθούν, είναι πιθανό να επιβραδυνθεί η οικονομική μεγέθυνση, θέτοντας σε αμφισβήτηση την πρόβλεψη του προϋπολογισμού για αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,4% το 2026.

Αφότου μια σειρά από χτυπήματα στο Ιράν στόχευσαν σε δεξαμενές πετρελαίου, οι τιμές σημείωσαν εκρηκτικό ράλι νωρίς τη Δευτέρα και όδευαν προς τη μεγαλύτερη άνοδο που έχει καταγραφεί ποτέ σε μία συνεδρίαση, πριν να μετριάσουν σημαντικά τα κέρδη τους.

Αυτή την ώρα, το brent ενισχύεται κατά 14,3% στα 105,98 δολάρια ανά βαρέλι, έχοντας αγγίξει νωρίτερα και τα 119,5 δολάρια.

Χώρες σε όλη τη Μέση Ανατολή έχουν αρχίσει να μειώνουν την παραγωγή αργού πετρελαίου τους, με το Ιράκ και το Κουβέιτ να έχουν ήδη κλείσει εγκαταστάσεις και τους αναλυτές να προειδοποιούν ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία θα είναι επίσης ευάλωτες, εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για καιρό.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ είναι κάτι που η αγορά πετρελαίου δεν έχει ζήσει ποτέ ξανά στο παρελθόν, εξηγεί στο CNBC ο Neil Atkinson, πρώην επικεφαλής πετρελαίου στην Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας (IEA). Εάν δεν υπάρξει αποκλιμάκωση «βρισκόμαστε σε μία πρωτοφανή ενεργειακή κρίση που μπορεί να είναι game changer», τονίζει.

«Αν και υπάρχουν πετρελαϊκά αποθέματα σε όλο τον κόσμο, το ζήτημα είναι ότι εάν το κλείσιμο των Στενών επιμείνει, εάν αυτά τα αποθέματα χρησιμοποιηθούν και εξαντληθούν, θα βρισκόμαστε σε μία κατάσταση όπου η παραγωγή πετρελαίου έχει πραγματικά σταματήσει στο Ιράκ και πιθανώς στο Κουβέιτ και ίσως ακόμα, με τον καιρό, στην Σαουδική Αραβία, τότε θα έχουμε μία κρίση που όμοιά της δεν έχουν ξαναδεί ποτέ», είπε ο Atkinson.

Σε ερώτηση για το τι θα σήμαινε αυτό για τις τιμές του πετρελαίου, ο Atkinson απάντησε: «Συγγνώμη, μπαίνουμε στον τομέα των εικασιών εδώ. Θέλω να πω, δεν υπάρχει προηγούμενο για αυτό. The sky is the limit (ο ουρανός είναι το όριο)».

Υπό κανονικές συνθήκες, περίπου το 20% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου του κόσμου περνά από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά οι διελεύσεις έχουν σχεδόν σταματήσει εντελώς από το ξέσπασμα του πολέμου.

Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν κάπως από τα υψηλά της ημέρας, έπειτα από δημοσίευμα των Financial Times που ανέφερε ότι οι υπουργοί Οικονομικών του G7 θα συζητήσουν την από κοινού απελευθέρωση αποθεμάτων, σε συντονισμό με την IEA, στη σημερινή έκταση τηλεδιάσκεψή τους.

Την ίδια στιγμή, αναλυτές της Societe Generale προειδοποιούν ότι το κλείσιμο εγκαταστάσεων στη Μ. Ανατολή αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο επιπλοκών για την επανέναρξη της παραγωγής.

«Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι πιθανώς ο επόμενος παραγωγός που κινδυνεύει με διακοπή της δραστηριότητας, ενδεχομένως μέσα στις επόμενες 5-7 ημέρες», ανέφεραν οι αναλυτές του οίκου, σύμφωνα με το CNBC.

«Το Κατάρ είναι επίσης ευάλωτο, αν και οι όγκοι πετρελαίου του είναι μέτριοι, σε σχέση με την έκθεσή του στο LNG. Η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει λιγότερο άμεσο κίνδυνο, αλλά οι διακοπές παραγωγής θα ήταν πιθανές εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για άλλες δύο έως τρεις εβδομάδες», πρόσθεσαν.