Στέλνει όμως και μήνυμα, προς πάσα κατεύθυνση ότι η Ελλάδα ένα βήμα, πλέον, πριν από την απόκτηση επενδυτικής βαθμίδας γίνεται και πάλι πόλος έλξης κεφαλαίων.

Από αύριο η Ελλάδα περνά σε στάδιο απλής παρακολούθησης, όμοιο με αυτό που εφαρμόζουν σήμερα η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Κύπρος και Πορτογαλία. Τι θα σημάνει αυτό;

■ Οι «καταδρομικές» επισκέψεις των δανειστών για να ελέγξουν την πρόοδο της ελληνικής οικονομίας περιορίζονται πλέον σε δύο τον χρόνο, αντί τεσσάρων μέχρι σήμερα, εξέλιξη που δίνει ανάσα στην ελληνική κυβέρνηση για να ξεφύγει από τη θηλιά των ασφυκτικών ελέγχων.

■ Η χώρα επιτηρείται πλέον όπως όλες οι άλλες ανά εξάμηνο, αλλά και συνεχώς όμως από τις αγορές. Και για αυτό «επόμενος εθνικός στόχος» είναι για την κυβέρνηση η αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας από τους μεγάλους Οίκους Αξιολόγησης στην επενδυτική βαθμίδα.

Η επόμενη έκθεση που θα συνταχθεί για την Ελλάδα και αναμένεται να δημοσιοποιηθεί το Νοέμβριο, θα είναι η πρώτη σε απλό καθεστώς παρακολούθησης, όπως ισχύει και για τις υπόλοιπες χώρες που είχαν μπει σε μνημόνια, δηλαδή κάθε εξάμηνο αντί για κάθε τρίμηνο που ισχύει έως τώρα, έως ότου αποπληρωθεί το μεγαλύτερο μέρος των δανειακών υποχρεώσεων.

Η επόμενη αξιολόγηση θα επικεντρωθεί σε εκκρεμότητες που άφησαν η πανδημία και η ενεργειακή κρίση, σε συνδυασμό με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Αφορούν, μεταξύ άλλων, τον χρηματοπιστωτικό τομέα, την εκκαθάριση ληξιπρόθεσμων οφειλών, τη μείωση των εκκρεμών συντάξεων, την πρωτοβάθμια περίθαλψη, το Κτηματολόγιο, την εργατική νομοθεσία κ.ά.).

Έως ότου επέλθει η έξοδος από το συγκεκριμένο καθεστώς, μεσολάβησαν τρία μνημόνια και τέσσερα χρόνια μεταμνημονιακής επιτήρησης, με υποχρέωση εκπλήρωσης σειράς δεσμεύσεων.

Η παρακολούθηση της οικονομίας ήταν στενή, μέσω επισκέψεων των επικεφαλής των εκπροσώπων των θεσμών στην Αθήνα τέσσερις φορές ανά έτος, και σύνταξη των αντίστοιχων εκθέσεων, οι οποίες παρακολουθούνταν από τις αγορές και εν πολλοίς έκριναν το οικονομικό μέλλον της χώρας.

Από τις 21 Αυγούστου, η χώρα θα περάσει σε στάδιο απλής μεταπρογραμματικής παρακολούθησης, παρόμοιο με αυτό που εφαρμόζεται σήμερα σε Ιρλανδία, Ισπανία, Κύπρο και Πορτογαλία.

Η Ελλάδα θα μπορεί να ασκεί ελεύθερα την οικονομική πολιτική της, με προτεραιότητες που θα προσδιορίζονται από την κυβέρνηση και όχι από τις Βρυξέλλες, ενώ θα υπόκειται στους ίδιους κανόνες ελέγχου στους οποίους υπόκεινται και οι υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης.

Ήτοι, εφεξής, όπως ανακοίνωσε και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η παρακολούθηση της οικονομικής, δημοσιονομικής και χρηματοπιστωτικής κατάστασης της χώρας θα συνεχιστεί στο πλαίσιο της μεταπρογραμματικής εποπτείας και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Οι εκκρεμείς μεταρρυθμιστικές δεσμεύσεις θα παρακολουθούνται στο πλαίσιο της πρώτης έκθεσης μεταπρογραμματικής εποπτείας που θα εκδοθεί τον Νοέμβριο εφέτος, στην οποία μπορεί να βασιστεί η απόφαση του Eurogroup σχετικά με την τελική δόση των μέτρων ελάφρυνσης του χρέους που συμφωνήθηκαν τον Ιούνιο 2018. Σημαντικές μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις, σύμφωνα επίσης με την Κομισιόν, προβλέπονται παράλληλα στο ελληνικό σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Η παρακολούθηση από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς θα συνεχιστεί έως το 2059, δηλαδή έως ότου η χώρα εξοφλήσει το 75% των δανείων που έλαβε στο πλαίσιο των μνημονίων. Ωστόσο, η χώρα θα περάσει σε στάδιο απλής μεταπρογραμματικής παρακολούθησης, ενώ θα πραγματοποιείται μία αξιολόγηση της πορείας της οικονομίας ανά εξάμηνο. Θα υπάρχει και μία αξιολόγηση από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας ανά τρίμηνο, όπως ισχύει για όλες τις χώρες που δανείστηκαν από την ESM, η οποία, όμως, δεν δημοσιοποιείται, αλλά καταγράφει την ευστάθεια των οικονομιών των κρατών- μελών.

Όσον αφορά στις εκκρεμότητες που πρέπει να κλείσουν, είναι χαρακτηριστικό ότι η πανδημία και η ενεργειακή κρίση, σε συνδυασμό με τον πόλεμο στην Ουκρανία, άφησαν μια σειρά από προαπαιτούμενα τα οποία δεν κατέστη εφικτό να ολοκληρωθούν στο πλαίσιο της εποπτείας. Αυτά συνδέονται και με την εκταμίευση της τελευταίας δόσης από τα κέρδη των ελληνικών ομολόγων. Ο κατάλογος περιλαμβάνει 22 προαπαιτούμενα, με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Οκτώβριο (χρηματοπιστωτικός τομέας, εκκαθάριση ληξιπρόθεσμων οφειλών, μείωση των εκκρεμών συντάξεων, πρωτοβάθμια περίθαλψη, Κτηματολόγιο, εργατική νομοθεσία κ.ά.).

Για το μέλλον, η αναμενόμενη παράταση (χωρίς να είναι ακόμη γνωστοί οι ακριβείς όροι) της ρήτρας διαφυγής για ακόμη ένα έτος παρέχει δημοσιονομική ευελιξία για λήψη μέτρων ενίσχυσης νοικοκυριών και επιχειρήσεων και το 2023. Όμως, ο βηματισμός πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός, εξαιτίας των «πληγών» που εξακολουθούν να υπάρχουν την οικονομία, με κυριότερη το υψηλό δημόσιο χρέος, το οποίο αναμένεται να μειωθεί στο 180,2% του ΑΕΠ στο τέλος του 2022 (από το 193,3% του ΑΕΠ το 2021). Για την περίοδο μετά το 2023, οι χώρες με χρέος πάνω από 60% του ΑΕΠ θα πρέπει να ακολουθήσουν μια δημοσιονομική πολιτική με στόχο την επίτευξη της σταδιακής μείωσης του χρέους και της δημοσιονομικής βιωσιμότητας μεσοπρόθεσμα, μέσω, σταδιακής μείωσης των ελλειμμάτων, των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην έκθεση της Κομισιόν για το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, τα κράτη- μέλη με υψηλό χρέος, όπως είναι η Ελλάδα, θα πρέπει να ακολουθήσουν μια συνετή δημοσιονομική πολιτική το 2023, ιδίως περιορίζοντας την αύξηση των εθνικών τρεχουσών δαπανών κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, λαμβάνοντας υπ' όψη τη συνεχιζόμενη, προσωρινή και στοχευμένη στήριξη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων που είναι πιο ευάλωτες στις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας, καθώς και τη στήριξη στους πρόσφυγες από την Ουκρανία.

Εν κατακλείδι, η χώρα θα επιζητεί τη δημιουργία δημοσιονομικού χώρου μέσω της αύξησης του ΑΕΠ και των εσόδων με μόνιμο χαρακτήρα, από τον οποίο θα χρηματοδοτούνται οι προσωρινές παρεμβάσεις (π.χ. Fuel Pass, Power Pass, αυξημένο επίδομα θέρμανσης κ.ά.), καθώς και τα μόνιμα μέτρα (π.χ. η μείωση ήδη του ΕΝΦΙΑ, ή η κατάργηση το 2023 της εισφοράς αλληλεγγύης για δημοσίους υπαλλήλους και συνταξιούχους κ.ά.). Αλλά, και να είναι έτοιμη να προσφεύγει στις αγορές (κάτι που θα καταστεί ευκολότερο με την απόκτηση της επενδυτικής βαθμίδας) όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες, προκειμένου να αποκτά κεφάλαια για πρόσθετες παρεμβάσεις. Έχοντας φυσικά υπόψη, ότι το «άγρυπνο βλέμμα» των Βρυξελλών θα είναι πάντα εστιασμένο σε δημόσιο χρέος και πρωτογενές έλλειμμα (ή πλεόνασμα).

Η Κομισιόν έχει προτείνει την παράταση της ρήτρας διαφυγής το 2023 και απενεργοποίησή της το 2024. Ωστόσο, έχει καταστήσει σαφές ότι οι χώρες με υψηλό χρέος, όπως η Ελλάδα, θα πρέπει να δείξουν προσοχή στη λήψη στοχευμένων μέτρων και επιστροφή σε πλεονάσματα με στόχο τη μείωση του χρέους.

Υπενθυμίζεται ότι ήδη από τον Μάρτιο έχει συμφωνηθεί από τους υπουργούς Οικονομικών ότι το 2023, λόγω της άνευ προηγουμένου αβεβαιότητας, οι πολιτικές θα παραμείνουν ευέλικτες όμως όχι το ίδιο υποστηρικτικές όπως τα προηγούμενα χρόνια. Πρακτικά όμως, οι υπερχρεωμένες χώρες, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, θα βρεθούν σε ένα ειδικό καθεστώς: Θα υπάρχει μεν ευελιξία στις πολίτικες πιθανός συνδυαστικά όμως με ένα πλαφόν στις κρατικές δαπάνες που θα μπορούν να γίνουν.

Αυτός ο κανόνας σημαίνει για την Ελλάδα ότι η επιτρεπόμενη αύξηση των τρεχουσών δαπανών του προϋπολογισμού θα είναι 1% – 2%, καθώς η χώρα έχει πολύ χαμηλό εκτιμώμενο ποσοστό μεσοπρόθεσμης ανάπτυξης.

Περισσότερα για αυτό αναμένεται να συζητηθούν στο Eurogroup στις 16 Ιουνίου. Πέραν όμως από τη ρήτρα διαφυγής οι Ευρωπαίοι υπουργοί Οικονομικών αναμένεται να προτείνουν και την έξοδος της Ελλάδας από το καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας στα τέλη Αυγούστου.

Η Ελλάδα να βγει από το καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας στα τέλη Αυγούστου.

Η επόμενη έκθεση που θα συνταχθεί για την Ελλάδα και αναμένεται να δημοσιοποιηθεί το Νοέμβριο, θα είναι η πρώτη σε απλό καθεστώς παρακολούθησης, όπως ισχύει και για τις υπόλοιπες χώρες που είχαν μπει σε μνημόνια, δηλαδή κάθε εξάμηνο αντί για κάθε τρίμηνο που ισχύει έως τώρα, έως ότου αποπληρωθεί το μεγαλύτερο μέρος των δανειακών υποχρεώσεων.

Έως το τέλος του έτους η Ελλάδα θα έχει βγει από το καθεστώς ενισχυμένης εποπτείας και θα λάβει συνολικά ποσό ύψους περίπου 1,5 δισ. ευρώ το οποίο αφορά τα κέρδη από τη διακράτηση ελληνικών ομολόγων από την ΕΚΤ κι άλλες κεντρικές ευρωπαϊκές τράπεζες.

Όπως ανέφερε, προϋπόθεση αποτελεί η ομαλή ολοκλήρωση της 14ης αξιολόγησης, η οποία ωστόσο, όπως εκτίμησε, βρίσκεται σε καλό δρόμο. Σημειώνεται ότι, η σχετική απόφαση θα ληφθεί τυπικά τον Ιούνιο, ενώ αναφορικά με την εκταμίευση της δόσης των 750 εκατ. ευρώ η οποία εκκρεμεί από το 2019, αυτή αναμένεται να καταβληθεί έως το τέλος του έτους.

Από την πλευρά του, ο υπουργός Οικονομικών είπε ότι η Ελλάδα με την αποπληρωμή του ΔΝΤ έκανε άλλο ένα ακόμη βήμα σε πείσμα των καιρών. Επίσης, σήμερα έλαβε τους πρώτους πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης, πόροι που μπορούν να αποτελέσουν «ανάχωμα», να κινητοποιήσουν επενδύσεις, να στηρίξουν μικρομεσαίες επιχειρήσεις και να ενισχύσουν την οικονομία προς ένα πιο εξωστρεφές πρότυπο. Σύμφωνα με τον υπουργό, τα ποσά αυτά είναι μια απάντηση της Ενωμένης Ευρώπης και δείγμα του αναστήματος που μπορεί να ανορθώσει η ΕΕ στον απόηχο της εισβολής.

Σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο κ. Σταϊκούρας επανέλαβε ότι η ελληνική οικονομία μέσα σε όλη αυτή τη δίνη της πανδημίας έδειξε ανθεκτικότητα και είχε μετρήσιμα αποτελέσματα που αναγνωρίζονται διεθνώς. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι η κρίση υπονομεύει αυτά τα αποτελέσματα, και στο μέτωπο των τιμών ακόμη δυσμενέστερα νέα ανακοινώθηκαν σήμερα, τα οποία «ροκανίζουν» τα εισοδήματα. Σημείωσε ότι κανένα κράτος- μέλος δεν μπορεί από μόνο του να αντιμετωπίσει την κρίση, καθώς απαιτείται συντονισμένη δράση για να αντιμετωπιστούν τόσο η ίδια η κρίση, όσο και οι συνέπειές της.

Σε ερώτηση προς τον κ. Ντομπρόβσκις εάν η Ελλάδα θα πρέπει να επιτύχει πρωτογενές πλεόνασμα 2,2% του ΑΕΠ από το 2023, ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν απάντησε πως αυτό αφορά σε μια συζήτηση σε εξέλιξη, στην οποία θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το νέο τοπίο. Συμπλήρωσε, όμως, ότι παραμένει σημαντικό η Ελλάδα να παρουσιάσει μια αξιόπιστη στρατηγική μείωσης των ελλειμμάτων και του χρέους, αν και επεσήμανε πως θα δούμε τα νέα δεδομένα που προκαλεί στην ευρωπαϊκή οικονομία ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Όσον αφορά σε μια πιθανή παράταση της ισχύος της γενικής ρήτρας διαφυγής και το 2023, ο κ. Ντομπρόβσκις επανέλαβε ότι οι ισχύουσες αποφάσεις προβλέπουν διατήρησή της μόνο για το 2022, αλλά η κατάσταση θα επανεκτιμηθεί μετά τη δημοσιοποίηση των νεότερων προβλέψεων της Κομισιόν στις 16 Μαΐου. Ο υπουργός Οικονομικών επανέφερε την ελληνική πρόταση να εξαιρεθούν από τα ελλείμματα οι δαπάνες για την άμυνα, ή τουλάχιστον τα ποσά που είναι πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο να μην προσμετρούν στο χρέος ή στο έλλειμμα.