O μαιευτήρας-χειρουργός γυναικολόγος Δρ. Ιωάννης Π. Βασιλόπουλος, MD, MSc, ειδικός στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή και ιδρυτικό μέλος του Institute of Life-ΙΑΣΩ, εξηγεί τι ισχύει και τι όχι.

Μύθος: Είναι αδύνατο να πετύχει με την πρώτη προσπάθεια η εξωσωματική.
Η αλήθεια: Ο μύθος αυτός πηγάζει από το γεγονός ότι δεν υπάρχουν εγγυήσεις πως η εξωσωματική θα πετύχει με τον πρώτο κύκλο. Εντούτοις δεν είναι απίθανο να συμβεί, αν και παίζουν ρόλο πολλοί παράγοντες, όπως η ηλικία της γυναίκας και η αιτία της υπογονιμότητάς της. Σε γενικές γραμμές είναι πιθανότερο να πετύχει με το πρώτο η εξωσωματική σε νεότερες ηλικιακά γυναίκες (κάτω από 35 ετών) που έχουν για παράδειγμα απόφραξη στις σάλπιγγες, παρά σε γυναίκες πάνω από 40 ετών με σοβαρή ενδομητρίωση. Ούτε στη μια περίπτωση, όμως, ούτε στην άλλη αποκλείται να συμβεί - απλώς είναι διαφορετικές οι πιθανότητες.

Μύθος: Τα κατεψυγμένα ωάρια είναι λιγότερο αποτελεσματικά από τα φρέσκα.
Η αλήθεια: Η ποιότητα των ωαρίων εξαρτάται κατ’ αρχάς από την ηλικία της γυναίκας. Αυτός είναι και ο λόγος που η κρυοσυντήρηση (κατάψυξη) των ωαρίων συνιστάται να γίνεται ιδανικά στις ηλικίες 30-36 ετών ή και νωρίτερα ακόμα, αν είναι εφικτό. Όταν τα ωάρια λαμβάνονται και καταψύχονται με σύγχρονες μεθόδους (υαλοποίηση) σε νεαρή αναπαραγωγική ηλικία, η αποτελεσματικότητά τους είναι παραπλήσια με εκείνη των φρέσκων ωαρίων.
Ειδικά στις γυναίκες που περνούν την ηλικία των 40 ετών, τα ωάρια έχουν μειωμένη ποιότητα και εξαιτίας αυτού μειωμένο ποσοστό εμφύτευσης και ολοκλήρωσης της εγκυμοσύνης, επομένως σε αυτές τις γυναίκες τα φρέσκα ωάρια είναι αυτά με το μειωμένο ποσοστό αποτελεσματικότητας.

Μύθος: Όσο μεγαλύτερη είναι η γυναίκα, τόσο μειώνεται η επιτυχία της εξωσωματικής
Η αλήθεια: Με τις εξελίξεις στις τεχνικές της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, αυτό πια ισχύει περισσότερο για τις γυναίκες που μένουν έγκυοι με δικά τους ωάρια όταν η ωοληψία γίνεται σε μεγάλη ηλικία (μετά τα 36 και ιδιαίτερα μετά τα 40 έτη), επειδή η ποιότητα των ωαρίων και η ωοθηκική εφεδρεία (τα ωάρια που διαθέτουν ακόμα στις ωοθήκες τους) φθίνουν πολύ γρήγορα μετά τα 35.
Η μήτρα όμως δεν φθίνει με την ηλικία και γι’ αυτό η νομοθεσία επιτρέπει την εξωσωματική στις ηλικίες έως και 50 ετών. Αν λοιπόν μια γυναίκα έχει κρυοσυντηρήσει ωάρια σε νεαρή αναπαραγωγική ηλικία ή χρησιμοποιεί ωάρια από νεαρή δότρια, η βιολογική ηλικία της αποκτά μικρότερη σημασία για την επιτυχία της εξωσωματικής.

Μύθος: Τα φάρμακα της εξωσωματικής προκαλούν καρκίνο στη γυναίκα.
Η αλήθεια: Πολλές μελέτες, στην Ελλάδα και διεθνώς, έχουν δείξει ότι τα φάρμακα που χορηγούνται για τη διέγερση των ωοθηκών είναι ασφαλή, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Ειδικά σε ό,τι αφορά τον καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών, έχουν γίνει πολλαπλές έρευνες για την πιθανή σχέση τους με τα ορμονικά φάρμακα της εξωσωματικής, χωρίς ποτέ να έχει αποδειχτεί πως υπάρχει αιτιολογική συσχέτιση, με την προϋπόθεση βέβαια ότι χρησιμοποιούνται τα δοσολογικά σχήματα και τηρούνται οι κανόνες που ορίζουν οι κατεθυντήριες οδηγίες. Για κάθε ενδεχόμενο, όμως, βασικό στοιχείο ελέγχου πριν από την έναρξη της ορμονικής θεραπείας σε μία γυναίκα είναι η λεπτομερής λήψη ιστορικού, η αναγνώριση τυχόν παραγόντων κινδύνου και η διεξαγωγή προληπτικών ελέγχων (π.χ. τεστ Παπανικολάου, υπέρηχος μαστού, μαστογραφία, υπερηχογράφημα γεννητικών οργάνων).

Μύθος: Τα μωρά της εξωσωματικής έχουν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.
Η αλήθεια: Δεν υπάρχει καμία έρευνα που να δείχνει ότι οι τεχνικές της εξωσωματικής είναι αιτία οποιουδήποτε καρκίνου της παιδικής ηλικίας. Αυτό που υπάρχει είναι μερικές έρευνες που δείχνουν ότι ίσως υπάρχει κάποια συσχέτιση, αλλά ταυτοχρόνως υπάρχουν και πάρα πολλές άλλες που δείχνουν ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως σχέση. Δεδομένου ότι η εξωσωματική εφαρμόζεται ευρέως μόλις από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 και τα πρώτα μωρά που γεννήθηκαν από αυτήν είναι ακόμα 30άρηδες, συνεχίζουμε να παρακολουθούμε το θέμα. Κάθε χρόνο που περνάει βεβαιωνόμαστε και περισσότερο πως αυτού του είδους οι φόβοι είναι αβάσιμοι, αλλά παρόλα αυτά πρέπει να συνεχίσουμε την παρακολούθηση των παιδιών για να διαλύσουμε και την παραμικρή αμφιβολία.

Μύθος: Η εξωσωματική έχει επιτυχία 100%.
Η αλήθεια: Δεν υπάρχει τίποτα στην Ιατρική που να είναι 100% επιτυχημένο, ούτε καν η πιο απλή εγχείρηση ή φαρμακευτική θεραπεία. Η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ) δημοσίευσε πέρυσι στατιστικά στοιχεία του έτους 2013 για τους κύκλους εξωσωματικής σε 41 (από τα συνολικά 44) κέντρα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής που λειτουργούν στη χώρα μας. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, έγιναν 12.207 νέοι κύκλοι υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, οι 2.395 από τους οποίους ήταν με κλασική εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) και οι 9.812 με μικρογονιμοποίηση ωαρίων (ICSI). Το ποσοστό επίτευξης εγκυμοσύνης ήταν συνολικά 30%, με εκείνο έπειτα από κρυοσυντήρηση ωαρίων να είναι 35% και με δωρεά ωαρίων 54%.

Μύθος: Η γυναίκα που μένει έγκυος με εξωσωματική, πρέπει να γεννήσει με καισαρική.
Η αλήθεια: Πολλές γυναίκες που θέλουν να κάνουν εξωσωματική διστάζουν γιατί δεν θέλουν να μπουν στην διαδικασία της καισαρικής, αλλά πρέπει να ξέρουν ότι η εξωσωματική δεν αποτελεί εξ ορισμού ένδειξη για καισαρική. Αντίθετα, πάρα πολλές γυναίκες που μένουν έγκυοι με εξωσωματική, αποκτούν τα μωρά τους με φυσιολογικό τοκετό. Αν η εγκυμοσύνη εξελίσσεται ομαλά και δεν συντρέχουν ιατρικοί λόγοι (π.χ. πολύδυμη κύηση ή κάποια επιπλοκή της κύησης) η γυναίκα ασφαλώς και μπορεί να γεννήσει φυσιολογικά. Αυτό είναι κάτι που θα το αποφασίσει μαζί με τον γιατρό της.

Μύθος: Με την εξωσωματική μπορεί το ζευγάρι να διαλέξει το φύλο του μωρού.
Η αλήθεια: Η επιλογή του φύλου είναι κάτι που αναπτύχθηκε πριν από 10-15 χρόνια και θεωρητικά μπορεί να γίνει με ανάλυση του DNA του εμβρύου. Ωστόσο η διαδικασία αυτή είναι παράνομη στη Ευρώπη και οι γιατροί δεν μπορούν να διαλέξουν το φύλο του μωρού ακόμα κι όταν το ζευγάρι κάνει εξωσωματική.

Από αυτές τις κυήσεις, λιγότερο από 0,5% αφορούν τρίδυμα μωρά και το σχεδόν 6,5% είναι δίδυμες, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις απαιτείται μείωση των εμβρύων που κυοφορούν οι γυναίκες.

Αυτό αποκαλύπτει η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ), η οποία συνέλεξε προσφάτως στατιστικά στοιχεία του έτους 2013 για τους κύκλους εξωσωματικής σε 41 (επί συνόλου 44) κέντρα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής που λειτουργούν στη χώρα μας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, έγιναν 12.207 νέοι κύκλοι υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, οι 2.395 από τους οποίους ήταν με κλασική εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) και οι 9.812 με μικρογονιμοποίηση ωαρίων (ICSI). Το ποσοστό επίτευξης κυήσεως ήταν συνολικά 30%, με εκείνο έπειτα από κατάψυξη να είναι 35% και με δωρεά ωαρίων 54%.

Ο αριθμός των τριδύμων κυήσεων ήταν μόλις 31, των διδύμων 408 και σε 25 περιπτώσεις έγινε μείωση στον αριθμό των εμβρύων.
Από τις χιλιάδες γυναίκες που υποβλήθηκαν σε εξωσωματική, καμία δεν εκδήλωσε σοβαρές επιπλοκές. Υπήρξαν όμως 38 περιπτώσεις συνδρόμου υπερδιέγερσης των ωοθηκών και 13 αιμορραγίες κατόπιν ωοληψίας.

«Η εξωσωματική στη χώρα μας είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική και ασφαλής μέθοδος αντιμετώπισης των προβλημάτων υπογονιμότητας. Παρ’ όλο που πολλές γυναίκες φοβούνται ότι θα έχουν παρενέργειες από τα φάρμακα που χορηγούνται για τη διέγερση των ωοθηκών, τα ελληνικά και διεθνή επιστημονικά στοιχεία αποδεικνύουν ότι είναι ασφαλή, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα» λέει ο ο μαιευτήρας-χειρουργός γυναικολόγος Δρ. Ιωάννης Π. Βασιλόπουλος, MD, MSc, ειδικός στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή και ιδρυτικό μέλος του Institute of Life-ΙΑΣΩ (www.gynecologie.gr ).

Μέχρι σήμερα, μετά από πολλαπλές έρευνες για τη σχέση ορμονικών φαρμάκων και ανάπτυξης κακοήθων νόσων δεν έχει αποδειχτεί ότι υπάρχει αιτιολογική σχέση. Σε γυναίκες χαμηλού κινδύνου, δηλαδή χωρίς ατομικό ιστορικό ή οικογενειακό ιστορικό, η χρήση ορμονικών φαρμάκων δεν σχετίζεται με πρόκληση κακοήθων νόσων. Αντίθετα, σε γυναίκες υψηλού κινδύνου, με ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό κακοήθους νόσου, μεγαλύτερης ηλικίας ή με πολλαπλές θεραπείες στο παρελθόν με ορμονικά φάρμακα συστήνεται προσοχή, καθώς η ορμονική θεραπεία μπορεί να προάγει την ανάπτυξη παθολογίας στα ορμονοευαίσθητα όργανα. Επομένως, βασικό στοιχείο ελέγχου πριν από την έναρξη της ορμονικής θεραπείας σε μία γυναίκα είναι η λεπτομερής λήψη ιστορικού, η αναγνώριση παραγόντων επικινδυνότητας και η διεξαγωγή προληπτικών ελέγχων, όπως το τεστ Παπανικολάου, ο υπέρηχος μαστού, η μαστογραφία και το υπερηχογράφημα γεννητικών οργάνων.

Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής (ASRM) και με τη βρετανική Αρχή Ανθρώπινης Γονιμοποίησης & Εμβρυολογίας (HFEA), οι πιο συνηθισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων αυτών είναι πόνος στο στομάχι, εξάψεις, διακυμάνσεις της ψυχικής διάθεσης, βαριά περίοδος, ευαισθησία στους μαστούς, αϋπνία, αυξημένη ούρηση, σπυράκια, πονοκέφαλος, αύξηση του σωματικού βάρους, ζάλη και κολπική ξηρότητα.

Ένας άλλος κίνδυνος ο οποίος, όμως, είναι σπάνιος με τη χρήση των ανταγωνιστών και την εμβρυομεταφορα σε δεύτερο χρόνο μετά από κατάψυξη των εμβρύων, είναι το σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκών, που τυπικά διαρκεί μία εβδομάδα και χαρακτηρίζεται από διόγκωση και πόνο των ωοθηκών αλλά και γενικότερα της κοιλιάς. Η γυναίκα μπορεί επίσης να έχει τυμπανισμό (φούσκωμα), ενώ μερικές φορές παρατηρούνται ναυτία, έμετος και διάρροια.

Τα νεότερα φάρμακα που έχουν αναπτυχθεί για τη θεραπεία της εξωσωματικής γονιμοποίησης επιτρέπουν την ολοκλήρωση της θεραπείας στο μισό περίπου χρονικό διάστημα συγκριτικά με τα φάρμακα της προηγούμενης γενιάς. Τα νεότερα πρωτόκολλα καθιστούν τον έλεγχο της ανταπόκρισης των ωοθηκών πιο εύκολο και επιτρέπουν την μείωση της ανάπτυξης του συνδρόμου υπερδιέγερσης των ωοθηκών. Επιπλέον, πρόσφατα ενσωματώθηκαν φάρμακα στην θεραπεία υποβοήθησης που αντικαθιστούν τις καθημερινές ενέσεις με μία εφάπαξ χρήση. Κάτι τέτοιο σημαίνει λιγότερες ενέσεις, λιγότερες ενοχλήσεις από την καθημερινή χρήση ενέσεων και μεγαλύτερη ευελιξία από την πλευρά των γυναικών που υποβάλλονται σε θεραπεία.

Έχει επίσης αποκλειστεί το ενδεχόμενο να αυξάνουν τα φάρμακα τον κίνδυνο καρκίνου στα παιδιά, όπως έδειξε και μία από τις μεγαλύτερες μελέτες του είδους που πραγματοποιήθηκε σε 106.013 παιδιά τα οποία γεννήθηκαν έπειτα από εξωσωματική γονιμοποίηση. Η μελέτη αυτή, που δημοσιεύθηκε το 2013 στο επιστημονικό περιοδικό New England Journal of Medicine, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή δεν συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου, συμπεριλαμβανομένης της λευχαιμίας και των όγκων του κεντρικού νευρικού συστήματος (εγκέφαλος, νωτιαίος μυελός). Παρότι εξάλλου κάποιες μελέτες έχουν δείξει ότι οι γενετικές ανωμαλίες είναι κάπως περισσότερες στα μωρά της εξωσωματικής, άλλες έχουν αντικρούσει αυτό το εύρημα, ενώ δεν έχει ακόμα ξεκαθαριστεί αν μια πιθανή συσχέτιση οφείλεται στα φάρμακα της εξωσωματικής ή στις αιτίες της υπογονιμότητας του ζευγαριού που το οδηγούν στη λύση της εξωσωματικής.

Επιπρόσθετα, «τα ζευγάρια πρέπει να ξέρουν πως όταν διαβάζουν κάπου ότι ο κίνδυνος μιας επιπλοκής “διπλασιάζεται με την εξωσωματική”, είναι σημαντικό να ξέρουν σε τι αναφέρεται αυτό», υπογραμμίζει ο Δρ. Βασιλόπουλος. «Άλλο είναι να διπλασιάζεται ένας κίνδυνος που από μόνος του είναι 0,001% και άλλο ένας κίνδυνος που αρχίζει από το 10%. Επομένως, να συζητούν ό,τι τους προβληματίζει με τον γιατρό τους για να εξακριβώνουν αν ο “διπλασιασμός” ισοδυναμεί με σημαντικό κλινικό κίνδυνο ή όχι».

Σε κάθε περίπτωση, «ο μεγαλύτερος κίνδυνος που συνδέεται με τις θεραπείες γονιμότητας είναι οι πολύδυμες κυήσεις γι’ αυτό και είναι θεσπισμένοι περιορισμοί στον αριθμό των εμβρύων που μπορούν να εμφυτευθούν στη γυναίκα», προσθέτει.
Οι πολύδυμες κυήσεις συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών (π.χ. πρόωρος τοκετός, αποβολή, καισαρική τομή, διαβήτης κύησης, υπέρταση κύησης, προεκλαμψία) και με αυξημένους κινδύνους για την υγεία των εμβρύων (π.χ. χαμηλό βάρος γέννησης, αναπτυξιακές δυσκολίες).

Μελέτες έχουν δείξει ότι ο κίνδυνος του μωρού να χαθεί πριν καν γεννηθεί ή μέσα στην πρώτη εβδομάδα της ζωής του είναι τετραπλάσιος για τα δίδυμα έμβρυα απ’ ό,τι για τα μονήρη, ενώ στις τρίδυμες κυήσεις ο κίνδυνος επταπλασιάζεται, σύμφωνα με την HFEA. Επίσης ο κίνδυνος εγκεφαλικής παράλυσης είναι πενταπλάσιος στις δίδυμες κυήσεις και 18 φορές μεγαλύτερος στις τρίδυμες, απ’ ό,τι στις μονήρεις.

«Για όλους αυτούς τους κινδύνους το ζευγάρι πρέπει να ενημερώνεται αναλυτικά από τον θεράποντα ιατρό, με βάση και τον Κώδικα Δεοντολογίας της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής που εξέδωσε πρόσφατα η ΕΑΙΥΑ», καταλήγει ο Δρ. Βασιλόπουλος.

Τα σημαντικά αυτά συμπεράσματα πηγάζουν από μεγάλη αναδρομική μελέτη που έγινε στο Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας. Οι ερευνητές αξιολόγησαν στοιχεία για περισσότερες από 300.000 γεννήσεις στη Νότια Αυστραλία της περιόδου 1986-2002. Στο δείγμα περιλαμβάνονταν περισσότερες από 4.000 γεννήσεις μετά από προσπάθειες με Εξωσωματική Γονιμοποίηση. Συγκεκριμένα, 2.200 παιδιά είχαν γεννηθεί με την κλασική IVF και 1.600 παιδιά με τη μέθοδο της Μικρoγονιμοποίησης (ICSI).

Το βασικό εύρημα της μελέτης είναι ότι, σε γυναίκες άνω των 40 ετών η πιθανότητα να γεννήσουν παιδιά με γενετικές ανωμαλίες είναι μικρότερη εφόσον αυτά προέρχονται από εξωσωματική και όχι από φυσιολογική σύλληψη.
Επιπλέον η μελέτη έδειξε ότι, δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ της Εξωσωματικής Γονιμοποίησης και της ICSI με την εμφάνιση συγγενών ανωμαλιών στα νεογνά, ειδικά σε γυναίκες άνω των 35 ετών.

«Αυτό "αθωώνει" την τεχνική της Εξωσωματικής Γονιμοποίησης από παλαιότερες μελέτες, οι οποίες είχαν βρει ότι υπάρχει μια ελαφριά αύξηση των συγγενών ανωμαλιών σε παιδιά που έχουνε γεννηθεί ως αποτέλεσμα αυτής της τεχνικής», εξηγεί ο Χάρης Χ. Χηνιάδης, Μαιευτήρας-Χειρουργός Γυναικολόγος με εξειδίκευση στην Εξωσωματική Γονιμοποίηση και την Λαπαροσκοπική Χειρουργική, συνεργάτης στη Μονάδα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής του Μαιευτηρίου «ΜΗΤΕΡΑ» (http://www.hiniadis.com/).

Και προσθέτει ότι «πέρα από αυτό, βασικά ευρήματα της μελέτης ήταν ότι οι συγγενείς ανωμαλίες οφείλονται σε τρεις κυρίως λόγους:
1. στην ηλικία της μαμάς
2. στο αν η μητέρα καπνίζει
3. στο πόσα παιδιά έχει γεννήσει στο παρελθόν

Αντίθετα η μελέτη απέδειξε ότι γυναίκες οι οποίες:
• δεν καπνίζουν
• δεν κάνουν χρήση αλκοόλ
• δεν κάνουν χρήση ναρκωτικών και
• παίρνουν συμπληρώματα με φολικό οξύ και βιταμίνη D
έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν παιδιά χωρίς συγγενείς ανωμαλίες.

Ακόμα από την έρευνα βρέθηκε ότι, οι γυναίκες οι οποίες έχουν ένα ή δύο παιδιά από προηγούμενες εγκυμοσύνες, έχουν μικρότερη πιθανότητα να γεννήσουν παιδί με κάποια συγγενή ανωμαλία και αυτό είναι φυσιολογικό γιατί είναι αποδεδειγμένα γονιμότερες και άρα έχουνε ένα φυσιολογικό ιστορικό.

«Είναι πάρα πολύ σημαντικό να πούμε για τη μελέτη, η οποία γυρνάει έως και 30 χρόνια πίσω, ότι πρακτικά απαντάει σε ένα μεγάλο ερώτημα που μας θέτουν πολύ συχνά και δικαιολογημένα πολλά ζευγάρια, τα οποία έρχονται στα ιατρεία μας με πρόβλημα γονιμότητας και χρειάζεται να κάνουν Εξωσωματική Γονιμοποίηση, για το αν το παιδί τους κινδυνεύει να έχει χρωμοσωμικές ή γενετικές ανωμαλίες. Ο κόσμος νομίζει ότι στο εργαστήριο ‘παίζουμε’ και ταλαιπωρούμε τα ωάρια και τα σπερματοζωάρια των ζευγαριών και αυτό μπορεί να έχει κάποια επίπτωση στο γενετικό τους υλικό. Οι μελέτες στην προκειμένη περίπτωση αποδεικνύουν ότι ο χειρισμός, που γίνεται πάντα με διεθνή πρότυπα, δεν έχει σαν αποτέλεσμα την αυξημένη πιθανότητα το παιδί που θα γεννηθεί να έχει γενετικές ανωμαλίες. Αντίθετα, με τη μελέτη αποδεικνύεται ότι οι χειρισμοί είναι ασφαλείς ακόμα κι αν πάμε έως και 15 χρόνια πίσω, που σημαίνει ότι ακόμα και οι τότε τεχνικές ήταν ασφαλείς για τα έμβρυα» τονίζει ο Δρ Χηνιάδης.

Και καταλήγει λέγοντας ότι, «η μελέτη αυτή έρχεται να προστεθεί σε άλλες, οι οποίες έχουν παρακολουθήσει τη νευρολογική και ψυχοκινητική εξέλιξη των παιδιών από Εξωσωματική Γονιμοποίηση μέχρι και το έβδομο έτος της ζωής τους. Οι μελέτες αυτές έχουν αποδείξει ότι τα παιδιά αυτά, τα οποία είναι πολύτιμα και προέρχονται μετά από προσπάθειες συνήθως πολλών ετών των γονιών τους να συλλάβουν και να τεκνοποιήσουν, τυγχάνουν αμέριστης προσοχής, βοήθειας και συμπαράστασης στην μόρφωση, στην εξέλιξη και στην κοινωνική τους ένταξη και φαίνεται ότι έχουν ένα πλεονέκτημα ψυχοκινητικό σε σχέση με τα παιδιά του γενικού πληθυσμού».

Συνήθως, ο ειδικός Ιατρός Αναπαραγωγής αναλαμβάνει να συμβουλέψει και να καθοδηγήσει το ζευγάρι σχετικά με την καλύτερη δυνατή επιλογή για το πρόβλημα υπογονιμότητας που αντιμετωπίζουν και τις πιθανότητες να οδηγηθούν σε επιτυχημένη εγκυμοσύνη, ωστόσο είναι χρήσιμο να γνωρίζουν και οι ίδιοι τις βασικές διαφορές ανάμεσα στις 2 θεραπείες.

Ο μαιευτήρας – γυναικολόγος Δρ. Βασίλης Αθανασίου, Επιστημονικός Υπεύθυνος του Κέντρου Εξωσωματικής Αθηνών (www.ivfathenscenter.gr) λύνει τις πιο συχνές απορίες που προκύπτουν όταν τίθεται θέμα επιλογής μεταξύ IUI & IVF .

• Είναι η IUI μια περισσότερο «φυσική» προσέγγιση;
Συνήθως η Ενδομητρική Σπερματέγχυση προτιμάται ως μια πρώτη θεραπεία πριν τη λύση της Εξωσωματικής και θεωρείται λιγότερο επεμβατική διαδικασία σε σχέση με την IVF. Ουσιαστικά η Ενδομητρική Σπερματέγχυση είναι η μια ανώδυνη διαδικασία όπου το επεξεργασμένο και ενεργοποιημένο δείγμα σπέρματος του συζύγου ή σπέρματος δότη τοποθετείται με τη βοήθεια ενός εύκαμπτου καθετήρα στη μητρική κοιλότητα σε χρόνο που έχει προσδιοριστεί από την παρακολούθηση της ωοθυλακιορρηξίας. Η διαδικασία μπορεί να γίνει κατά τη διάρκεια του φυσικού κύκλου ή σε συνδυασμό με φαρμακευτική διέγερση ωοθηκών.

Η IUI ενδείκνυται όχι μόνο για ζευγάρια με προβλήματα υπογονιμότητας, αλλά και για ζευγάρια που δυσκολεύονται να συλλάβουν για άλλους λόγους όπως για παράδειγμα το πρόγραμμα της εργασίας τους που δεν συμπίπτει ή η απόσταση που μπορεί να τους χωρίζει τις πιο γόνιμες μέρες του μήνα. Το επεξεργασμένο δείγμα περιέχει σπέρμα σε αυξημένες ποσότητες και με αυξημένη κινητικότητα το οποίο μπορεί να βελτιώσει τις πιθανότητες σύλληψης. Ακόμη το γεγονός ότι το δείγμα τοποθετείται κατευθείαν στη μήτρα σημαίνει ότι τα σπερματοζωάρια δε χρειάζεται να διανύσουν μεγάλη απόσταση ώστε να φτάσουν στο… στόχο τους!

• Η Ενδομητρική Σπερματέγχυση έχει μικρότερο χρηματικό & συναισθηματικό κόστος;
Σε γενικές γραμμές η σπερματέγχυση θεωρείται μια πιο οικονομική θεραπεία γονιμότητας, ωστόσο το κόστος μπορεί να αυξηθεί επικίνδυνα αυξανομένων και των προσπαθειών (μια 2η, 3η ή 4η προσπάθεια σπερματέγχυσης είναι συχνό φαινόμενο). Αντιθέτως το ευτυχές αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί με μία και μοναδική προσπάθεια IVF.

Επιπλέον, μια αρκετά κοινή πεποίθηση είναι ότι η IUI είναι λιγότερο χρονοβόρος διαδικασία σε σχέση με την IVF. Οι τελευταίες επιστημονικές και εργαστηριακές εξελίξεις στον τομέα της Εξωσωματικής, σε συνδυασμό με τα πλέον σύγχρονα πρωτόκολλα εξασφαλίζουν τη λιγότερη δυνατή ενόχληση ή δυσκολία για το ζευγάρι και επιτρέπουν την επιστροφή της γυναίκας στις καθημερινές της συνήθειες σε ελάχιστο χρόνο (συνήθως την ίδια μέρα). Για παράδειγμα η διαδικασία της Εμβρυομεταφοράς ολοκληρώνεται μέσα σε λίγες ώρες, τον ίδιο δηλαδή χρόνο που απαιτεί και η Σπερματέγχυση, χωρίς να συνυπολογίσουμε και τις συχνές επισκέψεις για υπερηχογραφικό και ορμονικό έλεγχο που απαιτεί η τελευταία.

Το ψυχολογικό κόστος είναι αναμφισβήτητα ένας παράγοντας με μεγάλη βαρύτητα για τα περισσότερα ζευγάρια, καθώς κατά τη διάρκεια κάθε κύκλου βιώνουν αντιφατικά συναισθήματα χαράς, ελπίδας, απογοήτευσης και φόβου. Η σημασία της ψυχολογικής ευεξίας της γυναίκας που προσπαθεί να συλλάβει είναι εξίσου σημαντική με αυτή της σωματικής υγείας και σε αυτό μπορεί να συντελέσει η μείωση του χρόνου που θα διαρκέσει η κάθε θεραπεία υπογονιμότητας. Αυτό πλέον επιτυγχάνεται στις περισσότερες περιπτώσεις με εξατομικευμένα πρωτόκολλα μικρότερης διάρκειας, ωστόσο ακόμα και στα ζευγάρια με μακρύτερη διάρκεια θεραπείας η ψυχολογική στήριξη και η συμβουλευτική από έναν ειδικό είναι πολύτιμη για να ξεπεραστούν τα ψυχολογικά εμπόδια.

• Είναι τελικά προτιμότερο να προχωρήσουμε κατευθείαν σε Εξωσωματική;
Σε αρκετές περιπτώσεις η Σπερματέγχυση δεν είναι η καταλληλότερη θεραπεία για το ζευγάρι, αλλά είναι μια αρχική αντιμετώπιση σε ζευγάρια με ορμονικά προβλήματα ή ανεξήγητη υπογονιμότητα. Η Εξωσωματική από την άλλη πλευρά, συνήθως συστήνεται απευθείας για ζευγάρια στα οποία ευθύνεται κυρίως ο ανδρικός παράγοντας ή η γυναίκα έχει απόφραξη σαλπίγγων ή / και επαναλαμβανόμενες αποβολές.

Ο παράγοντας – κλειδί σε οποιαδήποτε απόφαση είναι φυσικά η ηλικία της γυναίκας. Ο ειδικός Ιατρός Γονιμότητας, εξετάζοντας το ιατρικό ιστορικό, ενδέχεται να προτείνει κατευθείαν την λύση της εξωσωματικής σε γυναίκες 35-40 ετών με στόχο να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος με επαναλαμβανόμενες σπερματεγχύσεις που πιθανότατα να μην καταλήξουν σε εγκυμοσύνη. «Να υπενθυμίσουμε σε αυτό το σημείο» υπογραμμίζει ο Δρ. Αθανασίου «ότι το ποσοστό εμφύτευσης και κύησης μειώνεται όσο αυξάνεται η ηλικία της γυναίκας οπότε η αναβολή της Εξωσωματικής για μεγάλο διάστημα δεν είναι η ενδεδειγμένη προσέγγιση. Αυτό που προτείνεται είναι η ενδελεχής εξέταση του ορμονικού και ιατρικού προφίλ της γυναίκας και η επιλογή του καταλληλότερου πρωτοκόλλου το οποίο θα συναποφασίσει με τον ειδικό ιατρό αναπαραγωγής».

• Υπάρχουν νεότερες εξελίξεις και δεδομένα στην IVF
Κάθε περιστατικό είναι μοναδικό και ξεχωριστό. Δυστυχώς όταν οι γονείς είναι φορείς κάποιου γενετικού νοσήματος το οποίο σαφώς δεν πρέπει να μεταβιβαστεί στο έμβρυο ή έχουν επαναλαμβανόμενες αποβολές υπάρχει η τεχνική της Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης (PGD) που μπορεί να προσφέρει λύσεις στα προβλήματα αυτά. Η τεχνική αυτή μπορεί να εφαρμοστεί μόνο κατά τη διάρκεια ενός Κύκλου Εξωσωματικής και αυξάνει τις πιθανότητες γονιμοποίησης και εμφύτευσης ανά εμβρυομεταφορά, καθώς μεταφέρονται στη μήτρα μόνο υγιή έμβρυα.

Η επιλογή της θεραπευτικής προσέγγισης (IUI ή IVF) εξαρτάται λοιπόν από διάφορους παράγοντες όμως αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι πως η υπογονιμότητα είναι μια πάθηση που ταλανίζει 1 στα 6 ζευγάρια παγκοσμίως και ανεξάρτητα από την ηλικία τους, τα οποία πρέπει να απευθυνθούν σε έναν ειδικό ιατρό γονιμότητας όσο το δυνατόν νωρίτερα εάν δυσκολεύονται να συλλάβουν. Η έγκαιρη αντιμετώπιση και η σωστή καθοδήγηση θα τους φέρει πιο κοντά στην πραγματοποίηση του ονείρου τους, δηλαδή την απόκτηση του δικού τους παιδιού!