Η αύξηση στην τιμή των δημητριακών από την αρχή του πολέμου «σπάει» το ένα ρεκόρ μετά το άλλο, με τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Γιώργο Γεωργαντά να δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «το ζήτημα της επισιτιστικής επάρκειας προέκυψε παγκοσμίως λόγω τριών παραγόντων: της ενεργειακής κρίσης, της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία και των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης», παράγοντες που όπως είπε, δημιουργούν σημαντικό πρόβλημα στις διεθνείς αγορές και σε συνδυασμό με τον φόβο επισιτιστικού προβλήματος, δημιουργούν αυξήσεις στις τιμές.

Υπογράμμισε ότι «πρόβλημα επισιτιστικής επάρκειας στην Ελλάδα δεν υφίσταται ούτε αυτή τη στιγμή, ούτε στο άμεσο μέλλον, ούτε έχει δημιουργηθεί κάποιο πρόβλημα στην εφοδιαστική αλυσίδα τόσο στην Ελλάδα όσο και στις χώρες της ΕΕ» και συμπλήρωσε ότι η χώρα μας, σε συνεργασία με τους Έλληνες εισαγωγείς «έχει ανοίξει διαύλους για αναπλήρωση, από άλλες χώρες - της ΕΕ αλλά και τρίτες χώρες- των ποσοτήτων που κάναμε εισαγωγή σε μαλακό σιτάρι και αραβόσιτο, από τις εμπόλεμες χώρες».

Την ίδια άποψη εξέφρασε και ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ελλήνων Εμπόρων Δημητριακών και Υποπροϊόντων και Ζωοτροφών (ΣΕΕΔΥΖ), Σπύρος Γρηγοράτος, ο οποίος σε δήλωσή του στο Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων τόνισε πως ο πόλεμος της Ρωσίας με την Ουκρανία δεν θα προκαλέσει καμία επισιτιστική κρίση στη χώρα μας.

Αύξηση στις τιμές και εναλλακτικοί προμηθευτές

Η Ελλάδα το 2021 εισήγαγε από τη Ρωσία και την Ουκρανία μαλακό σίτο, αραβόσιτο και κριθάρι που αντιπροσώπευαν το 30% των συνολικών εισαγωγών μας. Με το ξέσπασμα του πολέμου η χώρα μας σύμφωνα με στελέχη του ΥΠΑΑΤ έπρεπε να βρει εναλλακτικούς προμηθευτές για την εισαγωγή δημητριακών.

«Η χώρα μας έχει την τύχη να γειτονεύει με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία από όπου υπάρχει ομαλή εισαγωγή με πλοία και φορτηγά αυτοκίνητα. Εισαγωγές σιτηρών έχουμε επίσης και από τη Σερβία και σποραδικά από τη Ρωσία και το Καζακστάν» είπε ο κ. Γρηγοράτος προσθέτοντας ότι «με την επερχόμενη οσονούπω νέα σοδειά οι εισαγωγές θα συνεχίσουν ομαλά».

Οι ετήσιες συνολικές εισαγωγές ανέρχονται σε 1,5 εκατ. τόνους σιτηρών (μαλακό σιτάρι, αραβόσιτο, κριθάρι) και οι εξαγωγές σε 500 χιλιάδες τόνους σκληρό σιτάρι, «του οποίου η τιμή είχε αυξηθεί το 2021 πάνω από 100% λόγω πολύ μειωμένης παραγωγής κυρίως στον Καναδά εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής», όπως δηλώνει.

Ένα επίσης μεγάλο πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί είναι η «σημαντική αύξηση των τιμών των σιτηρών (36-70% ανάλογα με το προϊόν) και των ναύλων των πλοίων».

Μια ασφαλής πρόβλεψη για το πού θα φτάσουν οι τιμές των δημητριακών στο σύντομο μέλλον είναι «παρακινδυνευμενη» σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΣΕΕΔΥΖ τόσο λόγω της μεγάλης μεταβλητότητας της κατάστασης στην Ουκρανία, εάν θα ανοίξουν τα ουκρανικά λιμάνια όπου παραμένουν αποθηκευμένοι περίπου 20 εκατ. τόνοι σιτηρών, όσο και λόγω των καιρικών συνθηκών που θα επικρατήσουν.

Γ. Γεωργαντάς: «Η κυβέρνηση έχει λάβει μέτρα για να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις»

Όπως είπε στο Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο κ. Γεωργαντάς, τρεις είναι οι τρόποι για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις που έχουν προκύψει: «Πρώτον, να διευκολύνουμε τις εισαγωγές από άλλες χώρες προϊόντων που έχουμε ανάγκη και δεν υπάρχει επαρκής εγχώρια παραγωγή. Δεύτερον, να δώσουμε κίνητρα στους αγρότες μας για να αυξήσουμε την παραγωγή μας και τρίτον, να στηρίξουμε τους παραγωγούς μας απέναντι στο αδιαμφισβήτητα αυξημένο κόστος παραγωγής».

Όπως επισήμανε ο αρμόδιος υπουργός η κυβέρνηση έχει λάβει μέτρα για να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις που έχει δημιουργήσει η αύξηση του κόστους παραγωγής αλλά και «για να προτρέψουμε τους αγρότες μας να προχωρήσουν σε αυξημένη παραγωγή με στόχο να έχουμε λιγότερη εξάρτηση από τις εισαγωγές».

Μιλώντας για ορισμένα από τα μέτρα που έχουν ληφθεί για θα βοηθήσουν στην αύξηση της παραγωγής είναι σύμφωνα με τον κ. Γεωργαντά, η ένταξη στο καθεστώς των συνδεδεμένων ενισχύσεων του μαλακού σίτου και του αραβόσιτου, η δυνατότητα καλλιέργειας αγρών που έχουν ενταχθεί στο καθεστώς αγρανάπαυσης, χωρίς να απολέσουν οι δικαιούχοι τα οφέλη του προγράμματος, η συστηματική καταγραφή ανά πενθήμερο, των αποθεμάτων που διαθέτουμε, αποτρέποντας με τον τρόπο αυτό και περιπτώσεις αισχροκέρδειας καθώς και η συνεχής λήψη μέτρων για τη μείωση του κόστους παραγωγής.

Τέλος, όπως δηλώνει ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στο ΑΠΕ-ΜΠΕ «το υπουργείο και στο σύνολό της η κυβέρνηση, παρακολουθεί την εξέλιξη του προβλήματος και αξιοποιώντας μέτρα της ΕΕ αλλά και με στοχευμένες εθνικές αποφάσεις, φροντίζουμε για την καλή λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας, με στόχο την ενίσχυση της επισιτιστικής επάρκειας».

Η διαθεσιμότητα τροφίμων δεν διακυβεύεται επί του παρόντος στην ΕΕ, καθώς η ήπειρος είναι σε μεγάλο βαθμό αυτάρκης αναφέρει η Επιτροπή. Ωστόσο, ο αγροτικός τομέας είναι καθαρός εισαγωγέας συγκεκριμένων προϊόντων, για παράδειγμα πρωτεΐνη ζωοτροφών. Αυτό το γεγονός, σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος εισροών, όπως τα λιπάσματα και η ορυκτή ενέργεια, δημιουργεί δυσκολίες στην παραγωγή για τους αγρότες και κινδυνεύει να αυξήσει τις τιμές των τροφίμων.

Η αύξηση των τιμών των τιμών των παγκόσμιων εμπορευμάτων που επιταχύνθηκαν περαιτέρω από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, υπογραμμίζει και πάλι την ανάγκη η γεωργία και οι αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων της ΕΕ να γίνουν πιο ανθεκτικές και βιώσιμες, σύμφωνα με τη Στρατηγική, «Από το αγρόκτημα στο πιάτο».

Η Επιτροπή δεσμεύεται να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίσει ότι η ΕΕ συμβάλλει στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, ιδιαίτερα στην Ουκρανία, τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές δημητριακών, καθώς και στην Ασία και την υποσαχάρια Αφρική.

Η ΕΕ είναι ο κύριος πάροχος ανθρωπιστικής και αναπτυξιακής βοήθειας για τα τρόφιμα και τα συστήματα τροφίμων.

Ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Επιτροπής Βάλντις Ντομπρόβσκις ανέφερε ότι «ο πόλεμος της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας έχει δημιουργήσει ένα πλήθος προβλημάτων, μεταξύ άλλων και σε σχέση με την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Όταν πρόκειται για τρόφιμα, τώρα είναι η ώρα να δείξει η Ευρώπη την αλληλεγγύη της: να βοηθήσει την Ουκρανία, τους ανθρώπους και τους αγρότες της, καθώς και ευάλωτες χώρες εισαγωγής τροφίμων σε όλο τον κόσμο που αντιμετωπίζουν αυξανόμενες τιμές και πιθανότητες ελλείψεων. Θα συνεχίσουμε να παρέχουμε ανθρωπιστική βοήθεια για να ανακουφίσουμε τα δεινά των Ουκρανών διασφαλίζοντας την πρόσβασή τους σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, ιδίως σε τρόφιμα. Ταυτόχρονα, πρέπει να αποφύγουμε τυχόν περιορισμούς στις εξαγωγές για να τηρούνται οι τιμές των τροφίμων. Ενώ, η ίδια η ΕΕ δεν αντιμετωπίζει κίνδυνο επισιτιστικής ασφάλειας, θα πρέπει ακόμα να αντιμετωπίσουμε ζητήματα οικονομικής προσιτότητας των τροφίμων και να λάβουμε μέτρα για να κάνουμε τη γεωργία και τις αλυσίδες εφοδιασμού πιο ανθεκτικές και βιώσιμες για να αντιμετωπίσουν μελλοντικές κρίσεις».

Πρόγραμμα Υποστήριξης Έκτακτης Ανάγκης της ΕΕ ύψους 330 εκατομμυρίων ευρώ για την Ουκρανία θα συμβάλει στην εξασφάλιση της πρόσβασης σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, καθώς και την προστασία του πληθυσμού.

Επίσης, η Επιτροπή θα εξασφαλίσει τακτική παρακολούθηση και ανάλυση των τιμών των τροφίμων και της επισιτιστικής ανασφάλειας και θα συνεχίσει τη δέσμευσή της σε διεθνείς και πολυμερείς φορείς (FAO, ΠΟΕ, G7, G20) για τον συντονισμό των πολιτικών.

Επιπλέον, η ΕΕ έχει εντείνει την ανθρωπιστική βοήθεια για τις περιφέρειες και πληθυσμιακές ομάδες που πλήττονται περισσότερο από την επισιτιστική ανασφάλεια.

Στο πρόγραμμα διεθνούς συνεργασίας 2021-2027, η ΕΕ θα εργαστεί για την ανάπτυξη της βιωσιμότητας των συστημάτων τροφίμων με περίπου 70 χώρες εταίρους.

Στήριξη των γεωργών και των καταναλωτών της ΕΕ

Για τη βελτίωση της οικονομικής προσιτότητας των τροφίμων, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να εφαρμόσουν μειωμένους συντελεστές προστιθέμενης Αξίας και να ενθαρρύνουν τους οικονομικούς φορείς να περιορίζουν τις τιμές λιανικής. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να αντλήσουν από Ταμεία της ΕΕ όπως το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους (FEAD) που υποστηρίζει δράσεις των χωρών για την παροχή τροφής ή/και βασικής υλικής βοήθειας στους πιο ευάλωτους.

Για να εκπληρώσει τον ρόλο του ως παγκόσμιου παρόχου τροφίμων που συνεχίζει να ασχολείται πλήρως με την περιβαλλοντική μετάβαση, ο γεωργικός τομέας της ΕΕ χρειάζεται όλη μας την υποστήριξη. Μεταξύ των μέτρων που ενέκρινε η Επιτροπή είναι τα εξής:

Πακέτο στήριξης 500 εκατομμυρίων ευρώ, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης του αποθεματικού για την κρίση για τη στήριξη των παραγωγών που επλήγησαν περισσότερο από τις σοβαρές συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία.

Σε αυτή τη βάση, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να παράσχουν πρόσθετη οικονομική στήριξη στους γεωργούς για να συνεισφέρουν στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια ή στην αντιμετώπιση διαταραχών της αγοράς.

Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην υποστήριξη των γεωργών που ασχολούνται με βιώσιμες πρακτικές, διασφαλίζοντας επίσης ότι τα μέτρα στοχεύουν τους τομείς και τους αγρότες που πλήττονται περισσότερο από την κρίση.

Παράλληλα, ειδική προσωρινή ευελιξία στις υφιστάμενες απαιτήσεις εισαγωγής για ζωοτροφές θα συμβάλει στην άμβλυνση της πίεσης στην αγορά ζωοτροφών.

Η Επιτροπή έχει προτείνει ένα νέο, αυτόνομο Προσωρινό Πλαίσιο για την Κρίση που επίσης καλύπτει τους αγρότες, τους παραγωγούς λιπασμάτων και τον τομέα της αλιείας. Αυτό επιτρέπει την κρατική ενίσχυση στους αγρότες που επηρεάζονται από σημαντικές αυξήσεις στο κόστος των εισροών. Οι τιμές των λιπασμάτων και οι προμήθειες για τους αγρότες θα παρακολουθούνται για να διασφαλιστεί ότι δεν τίθενται σε κίνδυνο οι προοπτικές για τη συγκομιδή της ΕΕ.

Η Επιτροπή προτείνει επίσης στα κράτη μέλη να κοινοποιούν δεδομένα για τα αποθέματά τoυς σε βασικά προϊόντα σχετικά με τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές σε μηνιαία βάση για να υπάρχει μια έγκαιρη και ακριβή επισκόπηση της διαθεσιμότητάς τους.