Σύμφωνα με την έρευνα Consumer Expectations Survey για τον Σεπτέμβριο του 2026, οι προσδοκίες των καταναλωτών για τον πληθωρισμό τους επόμενους 12 μήνες αυξήθηκαν στο 3,1%, από 3% τον Αύγουστο, ενώ ο πληθωρισμός που εκτιμούν ότι βίωσαν το προηγούμενο δωδεκάμηνο διαμορφώθηκε στο 3,6%, από 3,5%. Οι μακροπρόθεσμες προσδοκίες παρέμειναν αμετάβλητες, στο 2,9% για την επόμενη τριετία και στο 2,5% για την πενταετία.

Η ΕΚΤ επισημαίνει ότι η αβεβαιότητα γύρω από την πορεία του πληθωρισμού αυξήθηκε ελαφρώς και παραμένει υψηλότερη από τα επίπεδα που είχαν καταγραφεί πριν από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, τα νοικοκυριά με τα χαμηλότερα εισοδήματα εξακολουθούν να αναφέρουν υψηλότερες πληθωριστικές πιέσεις σε σχέση με τα οικονομικά ισχυρότερα.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η απόσταση ανάμεσα στην αναμενόμενη αύξηση των εισοδημάτων και των δαπανών. Οι Ευρωπαίοι εκτιμούν ότι τα ονομαστικά εισοδήματά τους θα αυξηθούν μόλις 1,1% το επόμενο δωδεκάμηνο, έναντι 1% τον Αύγουστο, ενώ οι δαπάνες τους αναμένεται να ενισχυθούν κατά 3,7%, από 3,6% προηγουμένως. Η διαφορά των 2,6 ποσοστιαίων μονάδων αναδεικνύει την πίεση που ενδέχεται να συνεχίσουν να δέχονται οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί.

Ακόμη πιο αρνητική είναι η εικόνα για την οικονομική δραστηριότητα, καθώς οι καταναλωτές προβλέπουν συρρίκνωση της οικονομίας κατά 1,5% τους επόμενους 12 μήνες, έναντι 1,2% που ανέμεναν τον Αύγουστο. Ταυτόχρονα, οι προσδοκίες για την ανεργία αυξήθηκαν στο 11,3%, από 11%, με τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα να εμφανίζονται περισσότερο απαισιόδοξα, προβλέποντας ανεργία 13,6%.

Στην αγορά κατοικίας, οι καταναλωτές αναμένουν αύξηση των τιμών των ακινήτων κατά 3,5% το επόμενο δωδεκάμηνο, έναντι 3,4% προηγουμένως, ενώ οι προσδοκίες για τα στεγαστικά επιτόκια παραμένουν στο 4,9%. Παράλληλα, αυξάνεται το ποσοστό των νοικοκυριών που διαπιστώνουν ή αναμένουν αυστηρότερους όρους πρόσβασης στον τραπεζικό δανεισμό.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη δύσκολη εξίσωση που αντιμετωπίζει η ΕΚΤ, καθώς οι πληθωριστικές προσδοκίες παραμένουν υψηλότερες από τον στόχο του 2%, την ώρα που οι εκτιμήσεις για την ανάπτυξη και την απασχόληση επιδεινώνονται. Η εικόνα αυτή ενισχύει την αβεβαιότητα γύρω από την πορεία της νομισματικής πολιτικής, καθώς τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά εξακολουθούν να ανησυχούν για το κόστος ζωής, την αγοραστική τους δύναμη και τις οικονομικές προοπτικές.

Η συντριπτική πλειοψηφία των οικονομολόγων που συμμετείχαν σε δημοσκόπηση του Bloomberg εκτίμησε ότι η ΕΚΤ θα αυξήσει το επιτόκιο καταθέσεων κατά 25 μονάδες βάσης, στο 2,75%, στην τελευταία συνεδρίασή της για το 2026 και θα το διατηρήσει σε αυτά τα επίπεδα μέχρι τον Μάιο του 2028. Οι traders, αντίθετα, βλέπουν άλλες τρεις κινήσεις το επόμενο έτος.

Τα αποτελέσματα της έρευνας υπογραμμίζουν τη διαφορά των απόψεων γύρω από το πόσο επιθετικά θα πρέπει να κινηθούν οι αξιωματούχοι για να επαναφέρουν τον πληθωρισμό στον στόχο του 2%, καθώς τώρα διαμορφώνεται σε σχεδόν διπλάσια επίπεδα. Ενώ οι επενδυτές εστιάζουν στη σταθερή άνοδο των τιμών του πετρελαίου, οι αναλυτές στηρίζουν τις απόψεις τους για τα επιτόκια στο γεγονός ότι δεν διαπιστώνονται δευτερογενείς επιπτώσεις στον πληθωρισμό.

«Δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις ότι ο ενεργειακός πληθωρισμός εξαπλώνεται ευρύτερα, στον καθορισμό των μισθών και των τιμών», δήλωσε στο Bloomberg ο Bas van Geffen, οικονομολόγος της Rabobank. «Η ΕΚΤ δεν χρειάζεται να επιταχύνει τον κύκλο αύξησης των επιτοκίων της και μπορεί να περιμένει μέχρι τον Δεκέμβριο».

Η ΕΚΤ ανέβασε τα επιτόκια δύο φορές ως απάντηση στον πόλεμο του Ιράν, τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο. Ενώ ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε και έφτασε στο 3,8% τον περασμένο μήνα, η ανάπτυξη αποδείχθηκε πιο ανθεκτική από ό,τι αναμενόταν.

Οι αξιωματούχοι θέλουν να αποτρέψουν την ενσωμάτωση του ενεργειακού σοκ στην οικονομία και σκέφτηκαν μια ακόμα αύξηση των επιτοκίων αυτόν τον μήνα. Ωστόσο, θεωρείται πιο πιθανό η κίνηση να γίνει στη συνεδρίαση του Δεκεμβρίου, όταν και θα δημοσιοποιηθούν οι νέες προβλέψεις της ΕΚΤ για την οικονομία.

Οι προβλέψεις του Σεπτεμβρίου μιλούσαν για αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,9% φέτος και 1,4% το 2027, με πληθωρισμό στο 3% και 2,5% αντίστοιχα. Στο δυσμενές σενάριο, ο πληθωρισμός προβλεπόταν να φτάσει στο 3,1% και στο 3,2%.

Με τις τιμές του πετρελαίου να ξεπερνούν τα 110 δολάρια το βαρέλι, περισσότερα από τα δύο τρίτα των οικονομολόγων θεωρούν ότι η οικονομία της Ευρωζώνης πηγαίνει χειρότερα από τις εκτιμήσεις του Σεπτεμβρίου.

«Όσο περισσότερο παραμένει υψηλός ο πληθωρισμός, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να απορρίψουμε τις δευτερογενείς επιπτώσεις για τους μισθούς, τις τιμές και τις προσδοκίες», δήλωσε στο Bloomberg ο Dennis Shen, λέκτορας στη Διεθνή Σχολή Διοίκησης στο Βερολίνο. «Για την ΕΚΤ, ο υψηλότερος του στόχου πληθωρισμός είναι πλέον πολύ μεγαλύτερος μεσοπρόθεσμος κίνδυνος από τον χαμηλότερο του στόχου δείκτη».

Πέρα από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, οι κεντρικοί τραπεζίτες παρακολουθούν και κατά πόσο οι αυξανόμενες αποδόσεις των ομολόγων δυσχεραίνουν τις χρηματοοικονομικές συνθήκες. Η πρόεδρος της ΕΚΤ Christine Lagarde και άλλοι έχουν υποστηρίξει ότι αυτό θα περιορίσει την οικονομική ανάπτυξη και θα περιορίσει τη μεταφορά του ενεργειακού κόστους στον πληθωρισμό.

Με την απόδοση του γαλλικού 10ετούς ομολόγου να φτάνει στο 5% αυτή την εβδομάδα για πρώτη φορά από το 2002, ορισμένοι επενδυτές βλέπουν ακόμη και τον κίνδυνο μιας νέας κρίσης χρέους του ευρώ. Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το πόσο άσχημα θα έπρεπε να γίνουν τα πράγματα πριν παρέμβει η ΕΚΤ με το εργαλείο Transmission Protection Instrument, το οποίο δεν έχει χρησιμοποιήσει ποτέ έως σήμερα.

Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι ο πήχυς για μια παρέμβαση είναι πολύ υψηλός, με το 70% να μην περιμένει ότι θα γίνει σε οποιαδήποτε μορφή και περίπου το 90% να αποκλείει τη χρήση του TPI, το οποίο σχεδιάστηκε για να αντιμετωπίσει μια αδικαιολόγητη δυναμική της αγοράς που απειλεί τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής σε ολόκληρη την Ευρωζώνη.

Ορισμένοι οικονομολόγοι θεωρούν πιθανά λιγότερο ριζοσπαστικά βήματα, όπως λεκτικές παρεμβάσεις, μηνύματα για νομισματική χαλάρωση ή διακοπή της ποσοτικής σύσφιξης.

«Υπάρχουν πολύ λίγα πράγματα που μπορεί να κάνει η ΕΚΤ επί του παρόντος για να βοηθήσει τη Γαλλία, εφόσον η Γαλλία δεν είναι διατεθειμένη να βοηθήσει τον εαυτό της», εξηγεί ο Carsten Brzeski, της ING. «Το μόνο πράγμα που θα μπορούσε να κάνει η ΕΚΤ, καθώς οι αγορές ομολόγων αναλαμβάνουν τη δουλειά της ΕΚΤ, είναι να ακούγεται κάπως λιγότερο αυστηρή και να προσπαθήσει να μειώσει τις προσδοκίες για αύξηση των επιτοκίων».

Μιλώντας σε εκδήλωση του ΕΛΙΑΜΕΠ, σε συζήτηση με τον διεθνώς αναγνωρισμένο συγγραφέα Τζουλιάνο ντα Έμπολι, με θέμα «Η Ευρώπη στην εποχή της ισχύος: Ποιος θα διαμορφώσει το μέλλον της;», ο Κυριάκος Πιερρακάκης περιέγραψε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, στο οποίο η Ευρώπη καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα το αυξημένο κόστος δανεισμού, τις δημοσιονομικές πιέσεις, τις ανάγκες χρηματοδότησης της άμυνας και τις τεχνολογικές ανατροπές.

Τη συζήτηση συντόνισε ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΛΙΑΜΕΠ και καθηγητής στο Sciences Po του Παρισιού, Λουκάς Τσούκαλης.

Τα επιτόκια στο 4% και ο διπλασιασμός των ελλειμμάτων

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο πρόεδρος του Eurogroup στη δραματική αλλαγή των συνθηκών χρηματοδότησης στην Ευρώπη, επισημαίνοντας ότι η περίοδος του εξαιρετικά φθηνού χρήματος έχει δώσει τη θέση της σε ένα περιβάλλον αισθητά υψηλότερων αποδόσεων.

«Έχουμε ένα μέσο δεκαετές επιτόκιο της τάξης του 4%, σε σύγκριση με 1,1% προηγουμένως», ανέφερε, συνδέοντας την εξέλιξη τόσο με την επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης όσο και με τις δυσκολότερες δημοσιονομικές συνθήκες.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το μέσο δημοσιονομικό έλλειμμα στην Ευρώπη έχει διπλασιαστεί σε σχέση με πριν από δέκα χρόνια, την ώρα που οι ανάγκες για δημόσιες δαπάνες αυξάνονται.

Η ενίσχυση των αμυντικών προϋπολογισμών, η γήρανση του πληθυσμού, οι μεγαλύτερες κοινωνικές δαπάνες και το υψηλό ενεργειακό κόστος διαμορφώνουν ένα σύνθετο οικονομικό περιβάλλον, περιορίζοντας τα περιθώρια δημοσιονομικών ελιγμών.

Σύμφωνα με τον υπουργό, η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται στην αύξηση των διαθέσιμων πόρων, αλλά απαιτεί αποτελεσματικότερη αξιοποίησή τους, καλύτερο συντονισμό και νέες πολιτικές επιλογές, ώστε κάθε ευρώ να αποδίδει περισσότερο.

Ενδεικτική των δημοσιονομικών προκλήσεων είναι η επισήμανσή του ότι μόλις πέντε από τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμφανίζουν πλεονάσματα.

Πρόκειται, όπως ανέφερε, για τη Δανία και τέσσερις χώρες που είχαν υπαχθεί σε προγράμματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου την προηγούμενη δεκαετία.

«Αυτό είναι ένα συλλογικό τραύμα που μετατράπηκε σε πολιτική», σημείωσε χαρακτηριστικά, αναδεικνύοντας την επίδραση που είχαν οι προηγούμενες κρίσεις στη δημοσιονομική συμπεριφορά των κρατών.

Microsoft, Amazon και Google ανταγωνίζονται τα κράτη για κεφάλαια

Μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες παρεμβάσεις του Κυριάκου Πιερρακάκη αφορούσε τη σύνδεση της Τεχνητής Νοημοσύνης με τις διεθνείς αγορές κεφαλαίων και τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων.

Ο πρόεδρος του Eurogroup επισήμανε ότι η αύξηση των αποδόσεων και των διαφορών απόδοσης δεν σχετίζεται αποκλειστικά με τη δημοσιονομική κατάσταση των κρατών, αλλά και με τον εντεινόμενο ανταγωνισμό για την εξασφάλιση επενδυτικών κεφαλαίων.

Όπως εξήγησε, τεχνολογικοί κολοσσοί όπως η Microsoft, η Amazon και η Google ανταγωνίζονται πλέον τα κράτη για την άντληση χρηματοδότησης, καθώς οι επενδυτικές ανάγκες που δημιουργεί η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι τεράστιες.

Στο παρελθόν, οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις χρηματοδοτούσαν σε μεγάλο βαθμό την επέκτασή τους αξιοποιώντας τα υψηλά ταμειακά διαθέσιμά τους. Πλέον, η αυξανόμενη ανάγκη κεφαλαίων μεταβάλλει τις ισορροπίες στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Η παρατήρηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να χρηματοδοτήσουν αυξημένες επενδύσεις, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους τους.

Ο υπουργός αναφέρθηκε ειδικότερα στη Γαλλία, όπου οι διαφορές αποδόσεων των ομολόγων αποτελούν κεντρικό ζήτημα της οικονομικής και πολιτικής συζήτησης.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει την εργασία και την κοινωνική ασφάλιση

Πέρα από τις χρηματοπιστωτικές αγορές, ο Κυριάκος Πιερρακάκης στάθηκε στις βαθύτερες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Υποστήριξε ότι οι εξελίξεις στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και στους αλγορίθμους μεταβάλλουν με τέτοια ταχύτητα την καθημερινότητα, ώστε ακόμη και οι ειδικοί των εταιρειών που αναπτύσσουν αυτές τις τεχνολογίες δυσκολεύονται να αντιληφθούν πλήρως την έκταση των αλλαγών.

Κατά τον υπουργό, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στους κινδύνους, χωρίς να εξετάζει με συστηματικό τρόπο τα τεράστια δυνητικά οφέλη και τις οικονομικές επιπτώσεις.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η εκτίμησή του ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα προκαλέσει, σε έναν βαθμό, μετατόπιση οικονομικής ισχύος και εισοδήματος από την εργασία προς το κεφάλαιο.

Μια τέτοια εξέλιξη δημιουργεί νέες προκλήσεις για την κοινωνική προστασία, καθώς ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων ενδέχεται να χρειαστούν πρόσθετη στήριξη.

«Τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισής μας θα πρέπει να προσαρμοστούν», τόνισε, αναγνωρίζοντας ότι ακόμη δεν είναι σαφές ποια ακριβώς μορφή θα πρέπει να λάβει αυτή η προσαρμογή.

Ανάλογες αλλαγές θεωρεί αναγκαίες και στην εκπαίδευση, καθώς τα σημερινά εκπαιδευτικά συστήματα καλούνται να προετοιμάσουν τους μαθητές για μια αγορά εργασίας που θα έχει μεταμορφωθεί όταν ολοκληρώσουν τις σπουδές τους.

«Η Ευρώπη πρέπει να επιλέξει νικητές»

Στο πεδίο της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, ο Κυριάκος Πιερρακάκης τάχθηκε υπέρ μιας περισσότερο αποφασιστικής στρατηγικής, με συγκεκριμένες προτεραιότητες και όχι διάχυση των επενδυτικών πόρων σε όλους τους τομείς.

«Αν δεν κάνεις επιλογές, αν επενδύεις σε όλα, δεν πετυχαίνεις τίποτα. Πρέπει να επιλέξουμε νικητές», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η τοποθέτηση αυτή συνδέεται με την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής οικονομικής και τεχνολογικής κυριαρχίας, ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να αποκτήσει ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.

Ο υπουργός υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να περιορίσει τις ασύμμετρες εξαρτήσεις της και να ενισχύσει την αυτονομία της σε κρίσιμους τομείς.

Αναφερόμενος στις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα, εκτίμησε ότι διαμορφώνεται σταδιακά μια κοινή ευρωπαϊκή αντίληψη για τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, η οποία πρέπει πλέον να μετατραπεί σε συγκεκριμένη δράση.

Παράλληλα, άσκησε κριτική στη διαχρονική πρακτική των μικρών και σταδιακών ευρωπαϊκών βημάτων.

«Πιστεύω στα μεγάλα άλματα και αυτό είναι που θέλουν οι πολίτες από εμάς», δήλωσε, εκφράζοντας αισιοδοξία ότι η κοινή διάγνωση των προβλημάτων μπορεί να οδηγήσει σε πιο τολμηρές αποφάσεις.

Η Ευρώπη είναι ισχυρότερη από την εποχή της ελληνικής κρίσης

Παρά τις προειδοποιήσεις για το οικονομικό περιβάλλον, ο πρόεδρος του Eurogroup εμφανίστηκε αισιόδοξος για την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών θεσμών.

Συγκρίνοντας τη σημερινή κατάσταση με την περίοδο της ελληνικής κρίσης του 2010, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη διαθέτει πλέον πολύ ισχυρότερους μηχανισμούς προστασίας.

Οι ευρωπαϊκές τράπεζες είναι καλύτερα κεφαλαιοποιημένες, έχει δημιουργηθεί ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) και λειτουργεί ένα περισσότερο ολοκληρωμένο δημοσιονομικό πλαίσιο.

Οι θεσμικές αυτές αλλαγές, σύμφωνα με τον Κυριάκο Πιερρακάκη, έχουν ενισχύσει την ικανότητα της Ευρώπης να αντιμετωπίζει κρίσεις, χωρίς ωστόσο να εξαλείφουν τους κινδύνους που απορρέουν από το νέο διεθνές περιβάλλον.

Γαλλία, κοινωνική οργή και πολιτική αποτελεσματικότητα

Αναφερόμενος στις κοινωνικές αντιδράσεις και τις διαδηλώσεις στη Γαλλία, ο υπουργός ξεκαθάρισε ότι η βία δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή σε καμία περίπτωση.

Ωστόσο, επισήμανε ότι η πολιτική σταθερότητα δεν εξαρτάται μόνο από τη διαχείριση της κοινωνικής οργής ή την επίδραση των αλγορίθμων στον δημόσιο διάλογο, αλλά κυρίως από την ικανότητα των κυβερνήσεων να παράγουν μετρήσιμα αποτελέσματα.

Η ποιότητα των υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης, η λειτουργία των δημόσιων οικονομικών και η αποτελεσματικότητα του κράτους επηρεάζουν καθοριστικά την εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης αναφέρθηκε στην ελληνική εμπειρία του ψηφιακού μετασχηματισμού του Δημοσίου, επισημαίνοντας ότι η μείωση της γραφειοκρατίας και η βελτίωση των υπηρεσιών αποτελούν απτά παραδείγματα πολιτικής αποτελεσματικότητας.

Όπως σημείωσε, η παραγωγή συγκεκριμένων αποτελεσμάτων είναι εκείνη που τελικά καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αξιολογούν τις κυβερνήσεις.

Ντα Έμπολι: Η ελληνική κυβέρνηση αποτελεί ελπιδοφόρο ευρωπαϊκό παράδειγμα

Ιδιαίτερη αναφορά στην Ελλάδα έκανε και ο Τζουλιάνο ντα Έμπολι, ο οποίος εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποδείξει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από αυτήν που πολλοί ανέμεναν.

Ο διεθνώς αναγνωρισμένος συγγραφέας αναφέρθηκε στην αντιμετώπιση της πανδημίας και του πολέμου στην Ουκρανία, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη κατάφερε να προσαρμοστεί ακόμη και όταν δεν διέθετε εξαρχής τους κατάλληλους μηχανισμούς διαχείρισης των κρίσεων.

Στάθηκε επίσης στην περίπτωση της Ουγγαρίας και του Βίκτορ Όρμπαν, υποστηρίζοντας ότι, παρά τις προσπάθειες αποδυνάμωσης των δημοκρατικών θεσμών, το ευρωπαϊκό πλαίσιο αποδείχθηκε ισχυρότερο.

Ο ντα Έμπολι υπογράμμισε ότι ένα σημαντικό τμήμα των Ευρωπαίων πολιτών εξακολουθεί να στηρίζει την ευρωπαϊκή κατεύθυνση και αναμένει από τις πολιτικές ηγεσίες να την υπερασπιστούν με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα.

Στο πλαίσιο αυτό, προχώρησε σε ιδιαίτερα θετική αναφορά στην Ελλάδα.

«Γι’ αυτό και ορισμένοι από εμάς βλέπουμε τη σημερινή ελληνική πολιτική ηγεσία και κυβέρνηση ως ένα από τα ελπιδοφόρα ευρωπαϊκά παραδείγματα και ως μια ελπιδοφόρα πολιτική στάση», ανέφερε.

Αυτή είναι η εικόνα που αποτυπώνει η Τράπεζα Πειραιώς, στην έκθεση Global Macro Trends του Οκτωβρίου 2026, επισημαίνοντας ότι οι διεθνείς οικονομικές προοπτικές θα εξαρτηθούν σε σημαντικό βαθμό από την πορεία των ενεργειακών τιμών, την εξέλιξη του πληθωρισμού και τις πολιτικές αποφάσεις που θα ακολουθήσουν τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές.

Η συνέχιση των συγκρούσεων έχει προκαλέσει σημαντικές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, καθώς το κόστος ασφάλισης των πλοίων και μεταφοράς αργού πετρελαίου παραμένει αυξημένο, ενώ οι σοβαρές ζημιές στις ενεργειακές υποδομές έχουν περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα διύλισης. Οι πιέσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία ενόψει της χειμερινής περιόδου, όταν η ζήτηση για ενέργεια αναμένεται να αυξηθεί.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει τους μεγαλύτερους κινδύνους, εξαιτίας της υψηλής εξάρτησής της από τις εισαγωγές ενέργειας και των ιδιαίτερα χαμηλών, για την εποχή, επιπέδων πλήρωσης των αποθηκών φυσικού αερίου. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τις ανησυχίες για την ενεργειακή επάρκεια και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά.

Πρόσθετη αβεβαιότητα δημιουργεί το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στις Ηνωμένες Πολιτείες, το οποίο, σύμφωνα με την Πειραιώς, ενδέχεται να επηρεάσει σημαντικά τις εξελίξεις στα δύο πολεμικά μέτωπα και, κατ' επέκταση, τις συνθήκες στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) θεωρείται πολύ πιθανό να διατηρήσουν αμετάβλητη τη νομισματική τους πολιτική στις προσεχείς συνεδριάσεις, αναμένοντας σαφέστερες ενδείξεις για την πορεία του πληθωρισμού πριν προχωρήσουν σε νέες αποφάσεις για τα επιτόκια.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οικονομία εξακολουθεί να επιδεικνύει απρόσμενη ανθεκτικότητα, παρά το ιδιαίτερα δύσκολο διεθνές περιβάλλον. Τα οικονομικά στοιχεία και οι πρόδρομοι δείκτες παραμένουν σε ικανοποιητικά επίπεδα, υποδηλώνοντας ότι η οικονομική δραστηριότητα διατηρεί τη δυναμική της.

Ωστόσο, η εξέλιξη του πληθωρισμού τους επόμενους μήνες αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη συνέχιση αυτής της πορείας. Η ένταση και η έκταση με την οποία οι ανατιμήσεις θα διαχυθούν στην οικονομία αναμένεται να επηρεάσουν την αγοραστική δύναμη των αμερικανικών νοικοκυριών, το επίπεδο των επιτοκίων και τελικά την καταναλωτική ζήτηση.

Παράλληλα, η συνεχής αύξηση του αμερικανικού δημόσιου χρέους, χωρίς να προωθούνται ουσιαστικά διορθωτικά μέτρα, έχει αρχίσει να αποτυπώνεται στην άνοδο των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων, δημιουργώντας πρόσθετες προκλήσεις για το κόστος χρηματοδότησης της οικονομίας.

Στον αντίποδα, σημαντική στήριξη προσφέρουν οι αυξημένες εταιρικές επενδύσεις, ιδιαίτερα εκείνες που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και οι ευνοϊκές συνθήκες στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με την Πειραιώς, η προσφορά και η ζήτηση εργασίας παραμένουν γενικά σε ισορροπία, συμβάλλοντας στη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας.

Στην Ευρωζώνη, η ανάπτυξη εξακολουθεί να υπερβαίνει τις αρχικές εκτιμήσεις, στηριζόμενη στις ευνοϊκές συνθήκες απασχόλησης, στην αύξηση των εξαγωγών, στις υψηλότερες δαπάνες για άμυνα και υποδομές και στις επενδύσεις στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας.

Παρά τις θετικές αυτές επιδόσεις, οι προκλήσεις παραμένουν σημαντικές. Η διαχείριση του ήδη υψηλού και αυξανόμενου δημόσιου χρέους σε ορισμένες ευρωπαϊκές οικονομίες, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση τη Γαλλία, απαιτεί δύσκολες δημοσιονομικές αποφάσεις, οι οποίες πρέπει να συνδυάζουν την ανάγκη συγκράτησης του χρέους με τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Την ίδια στιγμή, οι διαπραγματεύσεις για την κατανομή των πόρων του νέου κοινοτικού προϋπολογισμού αναδεικνύουν εκ νέου τις διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των χωρών του ευρωπαϊκού Βορρά και Νότου. Οι διαφωνίες αυτές προστίθενται στην απουσία κοινής ευρωπαϊκής συμφωνίας για την αντιμετώπιση του προβλήματος της ενεργειακής επάρκειας και τη στήριξη του ιδιωτικού τομέα απέναντι στις ιδιαίτερα υψηλές τιμές της ενέργειας.

Η κατάσταση δημιουργεί ένα σύνθετο οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η ανάγκη δημοσιονομικής προσαρμογής συνυπάρχει με τις αυξημένες απαιτήσεις χρηματοδότησης της άμυνας, των υποδομών και της ενεργειακής ασφάλειας.

Στην Κίνα, η οικονομική δραστηριότητα διατηρεί ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης, παρά τη διαχρονική τάση σταδιακής επιβράδυνσης. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που παραθέτει η Πειραιώς, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 4,5% σε ετήσια βάση το τρίτο τρίμηνο του 2026, έναντι 4,3% το δεύτερο τρίμηνο.

Η επίδοση αυτή καθιστά εφικτή την επίτευξη του ετήσιου κυβερνητικού στόχου για ανάπτυξη περίπου 4,5%-5%, αν και η Τράπεζα Πειραιώς θεωρεί πιθανότερο ο τελικός ρυθμός να διαμορφωθεί κοντά στο κατώτερο όριο του συγκεκριμένου εύρους.

Οι εξαγωγές εξακολουθούν να αποτελούν τον σημαντικότερο κινητήριο μοχλό της κινεζικής οικονομίας, στηρίζοντας την ισχυρή αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής. Ωστόσο, η δυναμική αυτή δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη ενίσχυση της εγχώριας κατανάλωσης, καθώς ο πληθωρισμός παραμένει ιδιαίτερα χαμηλός και ο ρυθμός αύξησης των λιανικών πωλήσεων περιορισμένος.

Παράλληλα, τα χρόνια προβλήματα στην αγορά ακινήτων συνεχίζουν να λειτουργούν ανασταλτικά για την αναπτυξιακή δυναμική της χώρας, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες διαρθρωτικές αδυναμίες της κινεζικής οικονομίας.

Θετική εξέλιξη αποτελεί η παράταση της εμπορικής εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας έως τις 10 Ιανουαρίου 2027, η οποία περιορίζει προσωρινά την αβεβαιότητα στις διμερείς εμπορικές σχέσεις και δημιουργεί ευνοϊκότερες συνθήκες για τις εξαγωγικές επιχειρήσεις.

Το συνολικό μήνυμα της έκθεσης της Τράπεζας Πειραιώς είναι ότι η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να εμφανίζει αξιοσημείωτες αντοχές, αλλά οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η ενεργειακή κρίση αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες κινδύνου για τους επόμενους μήνες. Η έκβαση των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών, η διάρκεια των πολεμικών συγκρούσεων και η πορεία του πληθωρισμού θα επηρεάσουν όχι μόνο τις αποφάσεις της Fed και της ΕΚΤ, αλλά και τις προοπτικές ανάπτυξης στις μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη.

Το μεγάλο στοίχημα είναι εάν η ανθεκτικότητα που εμφανίζουν σήμερα οι ΗΠΑ, η Ευρωζώνη και η Κίνα θα αποδειχθεί αρκετή για να απορροφήσει τις πιέσεις από την ενέργεια και τα υψηλά επιτόκια ή εάν η παρατεταμένη γεωπολιτική αβεβαιότητα θα οδηγήσει σε νέα επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας.

Μετά από μια περίοδο ασυνήθιστα χαμηλής μεταβλητότητας κατά τους θερινούς μήνες, οι αγορές επιτοκίων κατέγραψαν σημαντική αύξηση των διακυμάνσεων, καθώς οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων αμερικανικών κρατικών ομολόγων κινήθηκαν εκτός των προηγούμενων ορίων τους. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τη λιγότερο υποστηρικτική στάση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed), τις αυξημένες γεωπολιτικές εντάσεις και τις ανησυχίες για την πορεία του πληθωρισμού και της δημοσιονομικής πολιτικής.

Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές της Bank of America, η άνοδος της μεταβλητότητας δεν αποτυπώνει απλώς μια προσωρινή αντίδραση των αγορών στις υψηλότερες αναμενόμενες αποδόσεις των ομολόγων. Αντίθετα, φαίνεται να αντανακλά μια ευρύτερη αναπροσαρμογή των προσδοκιών, η οποία ενδέχεται να διατηρήσει τη μεταβλητότητα σε υψηλότερα επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι είχε αρχικά προεξοφληθεί.

Πώς επηρεάζονται μετοχές και εταιρικά ομόλογα

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αυξανόμενη επίδραση της μεταβλητότητας των επιτοκίων στις επενδύσεις υψηλότερου κινδύνου. Σύμφωνα με την ανάλυση, η αύξηση των διακυμάνσεων έχει ήδη συμβάλει στη διεύρυνση των περιθωρίων απόδοσης των εταιρικών ομολόγων, ακόμη και χωρίς αντίστοιχη επιδείνωση των οικονομικών μεγεθών των επιχειρήσεων.

Στην αγορά εταιρικού χρέους, τόσο τα ομόλογα επενδυτικής βαθμίδας (Investment Grade – IG) όσο και εκείνα υψηλής απόδοσης (High Yield – HY) έχουν επηρεαστεί από τη νέα κατάσταση. Τα πρώτα εμφανίζουν αυξημένη ευαισθησία λόγω της μεγαλύτερης έκθεσής τους στις μεταβολές των επιτοκίων, ενώ τα δεύτερα επηρεάζονται επιπλέον από τη ρευστότητα και τις συνθήκες χρηματοδότησης.

Η Bank of America υπογραμμίζει ότι η διεύρυνση των πιστωτικών περιθωρίων δεν οφείλεται απαραίτητα σε αυξανόμενες ανησυχίες για εταιρικές αθετήσεις πληρωμών. Αντίθετα, οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερη αποζημίωση για την ανάληψη κινδύνου, καθώς η μεταβλητότητα αυξάνει το κόστος αντιστάθμισης και επιβαρύνει τη ρευστότητα των αγορών.

Την ίδια στιγμή, τα δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου εμφανίζονται περισσότερο ανθεκτικά, καθώς έχουν μικρότερη άμεση έκθεση στον κίνδυνο που συνδέεται με τη διάρκεια των τίτλων. Η διαφοροποίηση αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι οι πρόσφατες πιέσεις στην αγορά εταιρικού χρέους προέρχονται κυρίως από τις διακυμάνσεις των επιτοκίων και όχι από ουσιαστική επιδείνωση της πιστοληπτικής ικανότητας των επιχειρήσεων.

Το κρίσιμο όριο του δείκτη MOVE

Η ανάλυση εντοπίζει συγκεκριμένα επίπεδα μεταβλητότητας πέρα από τα οποία οι επενδύσεις υψηλότερου κινδύνου αρχίζουν να εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία. Με βάση ιστορικά δεδομένα, τα κρίσιμα επίπεδα του δείκτη MOVE, που παρακολουθεί την αναμενόμενη μεταβλητότητα στην αγορά αμερικανικών κρατικών ομολόγων, συγκεντρώνονται περίπου μεταξύ 90 και 110 μονάδων βάσης.

Οι μετοχικές αγορές τείνουν να αντιδρούν νωρίτερα από τα εταιρικά ομόλογα, με τα σχετικά όρια να διαμορφώνονται μεταξύ 85 και 100 μονάδων βάσης, ανάλογα με την επενδυτική κατηγορία. Αντίστοιχα, για τα εταιρικά ομόλογα επενδυτικής βαθμίδας τα επίπεδα κυμαίνονται περίπου μεταξύ 95 και 105 μονάδων βάσης, ενώ για τα ομόλογα υψηλής απόδοσης μεταξύ 100 και 110.

Κατά τον χρόνο σύνταξης της έκθεσης, ο δείκτης MOVE βρισκόταν κοντά στις 98,5 μονάδες βάσης, δηλαδή εντός της περιοχής όπου οι επιδράσεις της μεταβλητότητας στις αγορές γίνονται περισσότερο αισθητές.

Οι αναλυτές διευκρινίζουν ότι τα συγκεκριμένα επίπεδα δεν αποτελούν όρια πέρα από τα οποία οι αποδόσεις των επενδύσεων γίνονται αυτομάτως αρνητικές. Πρόκειται για ζώνες μετάβασης, στις οποίες τα ιστορικά πλεονεκτήματα των περιόδων χαμηλής μεταβλητότητας εξασθενούν σημαντικά.

Οι εξελίξεις στην Ευρώπη

Η αύξηση της μεταβλητότητας δεν περιορίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Ευρώπη, οι διακυμάνσεις των επιτοκίων ενισχύθηκαν αισθητά κατά το τρίτο τρίμηνο του 2026, καθώς οι αγορές αναθεώρησαν τις εκτιμήσεις τους για τη μελλοντική πορεία της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Οι πληθωριστικές πιέσεις που συνδέονται με τις τιμές της ενέργειας, οι δημοσιονομικές εξελίξεις και οι ανησυχίες για τον κίνδυνο διάρκειας των ομολόγων συνέβαλαν επίσης στην αύξηση της μεταβλητότητας, ιδιαίτερα στα βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα τμήματα της καμπύλης επιτοκίων.

Ωστόσο, η Bank of America εκτιμά ότι η πορεία των ευρωπαϊκών και αμερικανικών αγορών ενδέχεται να διαφοροποιηθεί το επόμενο διάστημα. Ειδικότερα, αναμένει υποχώρηση της βραχυπρόθεσμης μεταβλητότητας στην Ευρώπη σε σχέση με τις ΗΠΑ, καθώς θα σταθεροποιούνται οι προσδοκίες για την ΕΚΤ, τον ενεργειακό πληθωρισμό και τα ευρωπαϊκά ασφάλιστρα κινδύνου.

Παράλληλα, η αβεβαιότητα για τη μεσοπρόθεσμη πορεία της ευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής εκτιμάται ότι θα συνεχίσει να στηρίζει τη μεταβλητότητα σε μεγαλύτερους χρονικούς ορίζοντες. Στις ΗΠΑ, αντίστοιχα, η αβεβαιότητα γύρω από τις αποφάσεις της Fed και τις πληθωριστικές πιέσεις αναμένεται να διατηρήσει τις διακυμάνσεις σε σχετικά υψηλά επίπεδα.

Οι προβλέψεις για το 2027

Όσον αφορά τις προοπτικές, η Bank of America εκτιμά ότι η μεταβλητότητα των επιτοκίων θα υποχωρήσει σταδιακά από τα πρόσφατα υψηλά επίπεδα, χωρίς ωστόσο να επιστρέψει σύντομα στις ιδιαίτερα ήπιες συνθήκες που επικρατούσαν πριν από τον Σεπτέμβριο του 2026.

Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι αναλυτές δεν διακρίνουν σημαντικούς παράγοντες που θα μπορούσαν να αναστρέψουν την πρόσφατη ανοδική τάση των αποδόσεων των αμερικανικών κρατικών ομολόγων εντός του Οκτωβρίου. Αντίθετα, ο Νοέμβριος ενδέχεται να προσφέρει περισσότερα περιθώρια αποκλιμάκωσης, με αφορμή τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ και τις ανακοινώσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών για το πρόγραμμα αναχρηματοδότησης του δημόσιου χρέους.

Ένα ενδεχόμενο εκλογικό αποτέλεσμα που θα ενίσχυε τους Δημοκρατικούς, σε συνδυασμό με πιθανή μείωση των εκδόσεων μακροπρόθεσμων κρατικών τίτλων, θα μπορούσε να λειτουργήσει υποστηρικτικά για την αγορά ομολόγων. Οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να συμβάλουν στον περιορισμό της μεταβλητότητας προς τα τέλη Νοεμβρίου ή τις αρχές Δεκεμβρίου, χωρίς όμως να θεωρείται πιθανή η πλήρης επιστροφή στις συνθήκες του καλοκαιριού.

Για το πρώτο εξάμηνο του 2027, η τράπεζα προβλέπει ότι οι αγορές θα εξακολουθήσουν να χαρακτηρίζονται από αυξημένη αβεβαιότητα. Η μελλοντική στάση της Fed, οι πολιτικές ισορροπίες στο νέο Κογκρέσο και οι συνεχιζόμενοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι αναμένεται να διατηρήσουν τη μεταβλητότητα σε υψηλότερο επίπεδο ισορροπίας.

Πιο ουσιαστική αποκλιμάκωση τοποθετείται στο δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν εκτιμάται ότι θα αρχίσει να εξασθενεί η πρόσφατη δυναμική αναθέρμανσης του πληθωρισμού και της οικονομικής δραστηριότητας.

Δύο πιθανά μακροοικονομικά σενάρια θα μπορούσαν να διευκολύνουν αυτή τη μετάβαση: μια ομαλή προσγείωση της αμερικανικής οικονομίας, που θα οδηγούσε τις αγορές να προεξοφλήσουν μειώσεις επιτοκίων από τη Fed, ή ένα σενάριο διατήρησης της οικονομικής ανθεκτικότητας χωρίς ύφεση, στο οποίο η κεντρική τράπεζα θα μπορούσε να διατηρήσει αξιόπιστα τα επιτόκια αμετάβλητα.

Συνολικά, η Bank of America εκτιμά ότι η μεταβλητότητα των επιτοκίων έχει εισέλθει σε μια νέα, υψηλότερη ζώνη, αποκτώντας κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση των αποδόσεων διαφορετικών κατηγοριών επενδύσεων. Παρότι αναμένονται επιμέρους περίοδοι αποκλιμάκωσης, η ουσιαστική επιστροφή σε ένα πιο σταθερό περιβάλλον μετατίθεται για το δεύτερο μισό του 2027, με τις διακυμάνσεις των επιτοκίων να παραμένουν μέχρι τότε καθοριστικός παράγοντας για τις μετοχές, τα εταιρικά ομόλογα και τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές συνθήκες.

Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (EBA), Φρανσουά-Λουί Μισό, επιβεβαίωσε ότι οι εποπτικές αρχές παρακολουθούν στενά την έκθεση των τραπεζών στους κινδύνους από τις μεταβολές των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων, σύμφωνα με δηλώσεις του που μεταδίδει το Bloomberg.

Όπως ανέφερε, τα χαρτοφυλάκια κρατικού χρέους απαιτούν ενισχυμένη παρακολούθηση, επισημαίνοντας ότι οι αρμόδιες εποπτικές αρχές έχουν ήδη προχωρήσει στις αναγκαίες ενέργειες.

Παρά την αυξημένη επιφυλακή, ο επικεφαλής της EBA εμφανίστηκε καθησυχαστικός ως προς τις άμεσες επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές τράπεζες, εκτιμώντας ότι οι κίνδυνοι παραμένουν μέχρι στιγμής περιορισμένοι.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα αυξημένα έσοδα από τόκους αντισταθμίζουν σε μεγάλο βαθμό τις αρνητικές επιπτώσεις που προκαλεί η υποχώρηση των τιμών των ομολόγων στην οικονομική αξία των ιδίων κεφαλαίων των τραπεζών.

Η άνοδος των αποδόσεων συνεπάγεται πτώση της αγοραίας αξίας των υφιστάμενων ομολόγων, δημιουργώντας δυνητικές ζημίες στα χαρτοφυλάκια. Ωστόσο, παράλληλα προσφέρει υψηλότερες αποδόσεις από νέες τοποθετήσεις, περιορίζοντας μέρος της συνολικής επιβάρυνσης.

Ο κίνδυνος του «φαύλου κύκλου» τραπεζών και κρατών

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη στενή διασύνδεση μεταξύ των τραπεζικών συστημάτων και των κρατών, καθώς οι μεγάλες τοποθετήσεις σε κρατικούς τίτλους μπορούν να μεταφέρουν τις πιέσεις από την αγορά ομολόγων στους ισολογισμούς των πιστωτικών ιδρυμάτων.

Ο λεγόμενος «φαύλος κύκλος» μεταξύ τραπεζών και κρατών αποτελεί διαχρονική πηγή ανησυχίας για τις ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές, καθώς μια επιδείνωση της δημοσιονομικής κατάστασης ενός κράτους μπορεί να μειώσει την αξία των ομολόγων που διακρατούν οι εγχώριες τράπεζες.

Αντίστοιχα, μια σοβαρή επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης των τραπεζών μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετες δημοσιονομικές πιέσεις, εφόσον απαιτηθούν μέτρα κρατικής στήριξης.

Σύμφωνα με τον τελευταίο πίνακα παρακολούθησης κινδύνων της EBA, στο τέλος του προηγούμενου έτους οι ευρωπαϊκές τράπεζες κατείχαν κρατικούς τίτλους συνολικής αξίας άνω των 4 τρισ. ευρώ, που αντιστοιχούσαν περίπου στο 13% του ενεργητικού τους.

Το μέγεθος αυτό αναδεικνύει τη σημασία που έχει η διαχείριση του επιτοκιακού κινδύνου, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων κινούνται σε πολυετή υψηλά.

Στο τραπέζι αυστηρότεροι κανόνες για τις μεγάλες εκθέσεις

Το ισχύον ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο επιτρέπει στις τράπεζες να διακρατούν κρατικό χρέος χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς πρόσθετες κεφαλαιακές απαιτήσεις για τον πιστωτικό κίνδυνο των συγκεκριμένων τοποθετήσεων, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Ωστόσο, η δέσμη μέτρων για την τραπεζική ανταγωνιστικότητα περιλαμβάνει προτάσεις για την επιβολή επιβαρύνσεων στις υπερβολικά συγκεντρωμένες εκθέσεις σε κρατικό χρέος, με στόχο τον περιορισμό της εξάρτησης των τραπεζών από τη δημοσιονομική κατάσταση των χωρών τους.

Ο Φρανσουά-Λουί Μισό υπογράμμισε ότι η ευνοϊκή κανονιστική αντιμετώπιση των κρατικών ομολόγων δεν απαλλάσσει τις τράπεζες από την υποχρέωση ουσιαστικής διαχείρισης των σχετικών κινδύνων.

Όπως εξήγησε, άλλο είναι το ζήτημα της τεχνικής αντιμετώπισης των κρατικών τίτλων στο πλαίσιο των κεφαλαιακών κανόνων και διαφορετικό η συνολική διαχείριση των κινδύνων στον ισολογισμό ενός πιστωτικού ιδρύματος.

Στο πλαίσιο αυτό, πραγματοποιούνται συζητήσεις μεταξύ εποπτικών αρχών και τραπεζών σχετικά με το ύψος της έκθεσης στις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, τις στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου και την ανθεκτικότητα των ισολογισμών σε ενδεχόμενες νέες αναταράξεις.

Στο 4% η έκθεση των τραπεζών στον τεχνολογικό κλάδο

Πέρα από τα κρατικά ομόλογα, η EBA εξετάζει και τους κινδύνους που θα μπορούσε να προκαλέσει μια ενδεχόμενη ισχυρή διόρθωση στις αποτιμήσεις των εταιρειών που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών εκτίμησε ότι οι άμεσες επιπτώσεις από ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα ήταν περιορισμένες για τις ευρωπαϊκές τράπεζες, δεδομένου ότι η συνολική έκθεσή τους στον τεχνολογικό τομέα ανέρχεται σε μόλις 4%.

Το ποσοστό αυτό θεωρείται καθησυχαστικό ως προς την άμεση έκθεση των τραπεζικών ισολογισμών, χωρίς ωστόσο να αποκλείονται ευρύτερες επιπτώσεις από μια σημαντική αναταραχή στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Ο Μισό σημείωσε ότι οι εξελίξεις γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη βρίσκονται πλέον πολύ ψηλά στην ατζέντα των ευρωπαϊκών εποπτικών αρχών.

Όπως ανέφερε, μετά το ζήτημα της ανταγωνιστικότητας, η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί πιθανότατα το θέμα που συζητείται περισσότερο στις ομάδες εργασίας της EBA.

Παρά τη συγκρατημένα καθησυχαστική εικόνα που παρουσιάζει η ευρωπαϊκή εποπτική αρχή, η παρακολούθηση των κρατικών ομολόγων παραμένει εντατική, καθώς η διατήρηση των αποδόσεων σε υψηλά επίπεδα μπορεί να επηρεάσει την αξία των τραπεζικών χαρτοφυλακίων και τη συνολική διαχείριση των κινδύνων.

Το βασικό μήνυμα της EBA είναι ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες δεν εμφανίζουν προς το παρόν σημαντικές επιπτώσεις από την αναταραχή στις αγορές κρατικού χρέους, ωστόσο η έκθεση των 4 τρισ. ευρώ απαιτεί συνεχή εποπτική παρακολούθηση και αποτελεσματική διαχείριση κινδύνων.

Σε ομιλία της ενόψει των Ετήσιων Συνόδων του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, που θα πραγματοποιηθούν την επόμενη εβδομάδα στην Μπανγκόκ, η Γκεοργκίεβα δήλωσε ότι η παγκόσμια οικονομία δέχεται πιέσεις από δύο αντίθετες κατευθύνσεις: από τη μία, ένα αρνητικό σοκ στην προσφορά ενέργειας λόγω των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και, από την άλλη, ένα θετικό σοκ στη ζήτηση που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο όμως τροφοδοτεί επίσης τον πληθωρισμό.

«Η συνδυασμένη επίδραση αυτών των δύο δυνάμεων είναι εξαιρετικά άνιση σε ολόκληρο τον κόσμο», δήλωσε η Γκεοργκίεβα, επισημαίνοντας ότι η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης αφήνει πολλές χώρες στο περιθώριο.

Οι νέες προβλέψεις του ΔΝΤ για την ανάπτυξη, οι οποίες θα δημοσιοποιηθούν κατά τη διάρκεια των συναντήσεων στην Μπανγκόκ, αναμένεται να δείξουν ότι οι μεγαλύτερες υποβαθμίσεις θα αφορούν οικονομίες που έχουν πληγεί από πολέμους. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Ουκρανία, η οποία έχει υποστεί σημαντικές ζημιές στις πολιτικές και οικονομικές υποδομές της, καθώς και χώρες του Κόλπου που έχουν πληγεί από ιρανικά πλήγματα και από τη δραστική μείωση των εξαγωγών ενέργειας.

Η Γκεοργκίεβα δεν διευκρίνισε εάν το νέο World Economic Outlook του ΔΝΤ θα μεταβάλει την προηγούμενη πρόβλεψη για παγκόσμια ανάπτυξη μόλις 3,0% το 2026, η οποία είχε δημοσιευθεί τον Ιούλιο.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη, που προέβλεπε επιτάχυνση της ανάπτυξης στο 3,4% το 2027, βασιζόταν στην υπόθεση ότι τα Στενά του Ορμούζ θα άρχιζαν να επαναλειτουργούν από τα μέσα Ιουλίου και ότι οι συνθήκες θα επέστρεφαν στα προπολεμικά επίπεδα έως τον Μάρτιο του 2027. Παράλληλα, προέβλεπε μέση τιμή πετρελαίου στα 89 δολάρια το βαρέλι το 2026 και στα 78 δολάρια το 2027.

Ωστόσο, σύμφωνα με την Γκεοργκίεβα, οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ τα προβλήματα στη δυναμικότητα διύλισης προσθέτουν ακόμη και 100 δολάρια ανά βαρέλι στα περιθώρια διύλισης («crack spreads») για βασικά προϊόντα, μεταξύ των οποίων το ντίζελ.

Η χειμερινή περίοδος θέρμανσης αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω τη ζήτηση, την ώρα που οι προμήθειες φυσικού αερίου παραμένουν περιορισμένες λόγω των απειλών για τις μεταφορές LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ.

«Ακόμη και εάν ο πόλεμος στον Κόλπο τελείωνε σύντομα, το πρόβλημα των υψηλών τιμών της ενέργειας πιθανότατα θα παρέμενε για κάποιο χρονικό διάστημα», ανέφερε η Γκεοργκίεβα, προσθέτοντας ότι τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent προεξοφλούν υψηλές τιμές πετρελαίου έως και το 2027.

Οι υψηλότερες ενεργειακές τιμές ωθούν προς τα πάνω τον πληθωρισμό, τα επιτόκια νομισματικής πολιτικής και τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων. Όπως επισήμανε, οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ, της Γερμανίας και της Ιαπωνίας βρίσκονται πλέον στα υψηλότερα επίπεδα από το 2007, το 2009 και το 1996, αντίστοιχα, και συνεχίζουν να αυξάνονται.

Το βάρος του χρέους αυξάνεται

Ένας ακόμη σημαντικός κίνδυνος που θα απασχολήσει τις 191 χώρες-μέλη του ΔΝΤ την επόμενη εβδομάδα είναι η αυξανόμενη επιβάρυνση από το δημόσιο χρέος, η οποία περιορίζει την ανάπτυξη και ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το παγκόσμιο δημόσιο χρέος βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και προβλέπεται να ξεπεράσει το 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ πριν από το 2030.

Η Γκεοργκίεβα ξεχώρισε τις προηγμένες οικονομίες, με πρώτες τις Ηνωμένες Πολιτείες, ως τους μεγαλύτερους «παραβάτες» όσον αφορά το βάρος του χρέους, καθώς εμφανίζουν υψηλότερους δείκτες χρέους προς ΑΕΠ από τις αναδυόμενες οικονομίες και τις χώρες χαμηλού εισοδήματος.

Όπως υπογράμμισε, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά σε υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης για να επιλύσουν τα δημοσιονομικά προβλήματα.

«Και όμως, δεν βλέπουμε αποφασιστική δράση στις προηγμένες οικονομίες με υψηλό χρέος, όπου αυτό που απαιτείται τώρα είναι αξιόπιστα μεσοπρόθεσμα σχέδια δημοσιονομικής εξυγίανσης, υποστηριζόμενα σε ορισμένες περιπτώσεις από άμεσα δημοσιονομικά μέτρα, ώστε να μειωθεί και μέρος της πίεσης που ασκείται στη νομισματική πολιτική», τόνισε.

Έπειτα από πεντέμισι χρόνια πληθωρισμού πάνω από τους στόχους, η Γκεοργκίεβα σημείωσε ότι οι πληθωριστικές πιέσεις εξακολουθούν να υφίστανται και προέρχονται από την ανάπτυξη των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης, τα σοκ στις τιμές ενέργειας και τροφίμων, τους δασμούς, τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες και το υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.

«Ίσως τώρα να είναι η κατάλληλη στιγμή για μια συνετά επιθετική κατεύθυνση στη νομισματική πολιτική πολλών χωρών», ανέφερε η επικεφαλής του ΔΝΤ, προσθέτοντας ότι οι αυξήσεις επιτοκίων από τη Federal Reserve, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Τράπεζα της Ιαπωνίας ήταν «απολύτως κατάλληλες».

Σε συζήτηση που ακολούθησε την ομιλία της, η Γκεοργκίεβα πρόσθεσε ότι το «σημαντικότερο καθήκον» της νομισματικής πολιτικής στο σημερινό περιβάλλον είναι η προσήλωση στη σταθερότητα των τιμών, αλλά και η σαφής επικοινωνία από τις κεντρικές τράπεζες της αποφασιστικότητάς τους να την προστατεύσουν.

Τόνισε επίσης ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο όταν οι κεντρικές τράπεζες είναι ανεξάρτητες και αντιστέκονται στις πιέσεις από τη δημοσιονομική πλευρά για χαλάρωση της πολιτικής μέσω αγορών κρατικού χρέους.

«Θα τους αποκαλούσα “νομισματικούς καουμπόηδες”, που τρέχουν να διασώσουν τις δημοσιονομικές αρχές, και το μήνυμά μου είναι: παρακαλώ, μην το κάνετε», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Οι κίνδυνοι από την τεχνητή νοημοσύνη

Η Γκεοργκίεβα αναφέρθηκε επίσης στους κινδύνους που απορρέουν από την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς οι επενδύσεις στον συγκεκριμένο τομέα ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι πιθανό να ξεπεράσουν εκείνες που είχαν πραγματοποιηθεί ιστορικά για τους σιδηροδρόμους, τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας ή τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές.

Η αυξανόμενη οικονομική και χρηματοοικονομική συγκέντρωση ασκεί πίεση στις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να επιτύχουν σημαντικά κέρδη παραγωγικότητας και κερδοφορίας, ώστε να δικαιολογήσουν τις ιδιαίτερα υψηλές αποτιμήσεις τους.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ προειδοποίησε ότι μια απογοήτευση των αγορών θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα «σοκ με εκτεταμένες συνέπειες».

Από την άλλη πλευρά, έρευνα του ΔΝΤ δείχνει ότι, εφόσον αξιοποιηθεί σωστά, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να προσθέτει περίπου 0,5 ποσοστιαία μονάδα στην παγκόσμια ανάπτυξη κάθε χρόνο.

Καθοριστικής σημασίας, σύμφωνα με την Γκεοργκίεβα, είναι η κατάλληλη προετοιμασία για την εποχή της AI, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ρυθμιστικών δικλίδων ασφαλείας για τη διαχείριση των σημαντικών κινδύνων που συνεπάγεται.

Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι μεγάλης κλίμακας επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, οι σοβαροί κίνδυνοι στον κυβερνοχώρο και στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, καθώς και το ενδεχόμενο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης να ξεφύγουν από τον ανθρώπινο έλεγχο.

Πέρα από την ενίσχυση της δημοσιονομικής ανθεκτικότητας, ακόμη και εάν αυτή συνεπάγεται δύσκολο πολιτικό κόστος, η Γκεοργκίεβα κάλεσε τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν την ανάπτυξη.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, η διευκόλυνση της ίδρυσης αλλά και της εξόδου επιχειρήσεων από την αγορά, η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και η απλοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου.

Για τις ελληνικές τράπεζες, η έκθεση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή της ευρωπαϊκής κατάταξης ως προς τη διάρκεια των κρατικών τίτλων που διακρατούν οι τράπεζες.

Συγκεκριμένα, το 71% των κρατικών ομολόγων στα χαρτοφυλάκια των ελληνικών τραπεζών έχει λήξη άνω των πέντε ετών, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζικών συστημάτων.

Πρόκειται για στοιχείο που αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο αυξημένων αποδόσεων στις διεθνείς αγορές ομολόγων. Όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια ενός χαρτοφυλακίου, τόσο μεγαλύτερη είναι κατά κανόνα και η ευαισθησία της αξίας του στις μεταβολές των επιτοκίων.

Στα 4,54 τρισ. ευρώ η έκθεση των ευρωπαϊκών τραπεζών

Η υποχώρηση του παραδοσιακού δεσμού τραπεζών και κρατών δεν σημαίνει ότι οι τράπεζες έχουν περιορίσει τις τοποθετήσεις τους σε κρατικό χρέος. Συμβαίνει μάλλον το αντίθετο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της DBRS, τα χαρτοφυλάκια κρατικών τίτλων των ευρωπαϊκών τραπεζών αυξήθηκαν στα 4,54 τρισ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026, έναντι 3,14 τρισ. ευρώ στο τέλος του 2022, καταγράφοντας εντυπωσιακή αύξηση περίπου 44%.

Η έκθεση σε κρατικούς τίτλους αντιστοιχεί πλέον στο 264% των κεφαλαίων CET1, έναντι 214% το 2022, ενώ ως ποσοστό του συνολικού ενεργητικού των τραπεζών έχει ανέλθει στο 14,7%, από 11,6%.

Και οι δύο δείκτες βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα από το 2019, καταδεικνύοντας ότι τα κρατικά ομόλογα έχουν αποκτήσει εκ νέου σημαντικό βάρος στους τραπεζικούς ισολογισμούς.

Η DBRS αποδίδει αυτή την εξέλιξη σε τρεις βασικούς παράγοντες: στην ανάγκη των τραπεζών να διατηρούν υψηλής ποιότητας ρευστά στοιχεία ενεργητικού μετά τη μείωση των αποθεματικών στις κεντρικές τράπεζες, στις υψηλότερες αποδόσεις των κρατικών ομολόγων που ενισχύουν τα έσοδα από τόκους και στην ευνοϊκή εποπτική μεταχείριση του κρατικού χρέους.

Πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο η Ελλάδα

Οι ελληνικές τράπεζες βρίσκονται σχετικά ψηλά και ως προς το ύψος των κρατικών τίτλων σε σχέση με τα εποπτικά τους κεφάλαια.

Η Ελλάδα εμφανίζεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως προς τα κρατικά ομόλογα σε σχέση με τα κεφάλαια CET1, χωρίς ωστόσο να βρίσκεται στις πρώτες θέσεις. Μεγαλύτερες σχετικές εκθέσεις καταγράφονται σε Πορτογαλία, Ιταλία και Ισπανία.

Η εικόνα αυτή έχει δύο όψεις. Από τη μία πλευρά, οι υψηλότερες αποδόσεις μπορούν να προσφέρουν πρόσθετα έσοδα από τόκους και να στηρίξουν την κερδοφορία. Από την άλλη, η αυξημένη διάρκεια των ελληνικών χαρτοφυλακίων σημαίνει ότι μια νέα απότομη άνοδος των αποδόσεων μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερες λογιστικές πιέσεις στις θέσεις που αποτιμώνται με βάση τις τιμές της αγοράς.

Το 71% που διαφοροποιεί τις ελληνικές τράπεζες

Το πλέον χαρακτηριστικό εύρημα για την Ελλάδα αφορά ακριβώς τη διάρκεια.

Στο σύνολο της ΕΕ και του ΕΟΧ, περίπου 46% των κρατικών ομολόγων που βρίσκονται στα τραπεζικά χαρτοφυλάκια έχει εναπομένουσα διάρκεια μεγαλύτερη των πέντε ετών, έναντι 42% το 2019.

Στην Ελλάδα, όμως, το αντίστοιχο ποσοστό φθάνει στο 71%, το υψηλότερο μεταξύ των τραπεζικών συστημάτων που εξετάζει η DBRS.

Η μεγάλη διάρκεια δεν συνεπάγεται αυτομάτως ζημίες. Αυξάνει, όμως, την ευαισθησία της οικονομικής αξίας των τίτλων σε μια απότομη μεταβολή της καμπύλης αποδόσεων. Όταν οι αποδόσεις ανεβαίνουν, οι τιμές των υφιστάμενων ομολόγων υποχωρούν και η επίδραση είναι εντονότερη όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκειά τους.

Αυτό ακριβώς μετατοπίζει το ενδιαφέρον των επενδυτών: από τον κλασικό πιστωτικό κίνδυνο ενός κράτους προς τον κίνδυνο επιτοκίου και αποτίμησης.

Το «μαξιλάρι» του αποσβεσμένου κόστους

Υπάρχει, πάντως, ένας κρίσιμος παράγοντας που περιορίζει τη βραχυπρόθεσμη επίδραση αυτών των μεταβολών στους τραπεζικούς ισολογισμούς.

Περίπου 59% των κρατικών ομολόγων που κατέχουν οι ευρωπαϊκές τράπεζες αποτιμάται πλέον στο αποσβεσμένο κόστος, έναντι μόλις 41% το 2019.

Αυτό σημαίνει ότι οι καθημερινές μεταβολές των τιμών στις αγορές δεν μεταφέρονται αυτομάτως στα αποτελέσματα ή στα ίδια κεφάλαια για το συγκεκριμένο τμήμα του χαρτοφυλακίου.

Το στοιχείο αυτό λειτουργεί ως σημαντικό «μαξιλάρι» σε περιόδους έντονης μεταβλητότητας στις αγορές ομολόγων.

Παρόλα αυτά, περίπου 40% του συνολικού χαρτοφυλακίου εξακολουθεί να είναι εκτεθειμένο στις μεταβολές της αγοραίας αποτίμησης, γεγονός που σημαίνει ότι ένα παρατεταμένο sell-off στα κρατικά ομόλογα δεν είναι αδιάφορο για τις ευρωπαϊκές τράπεζες.

Υποχωρεί ο παλιός «φαύλος κύκλος»

Το σημαντικότερο θετικό στοιχείο της έκθεσης είναι η αποκλιμάκωση του λεγόμενου home bias, δηλαδή της τάσης των τραπεζών να επενδύουν δυσανάλογα μεγάλο μέρος των χαρτοφυλακίων τους στα κρατικά ομόλογα της χώρας όπου εδρεύουν.

Το ποσοστό των εγχώριων κρατικών ομολόγων επί του συνολικού χαρτοφυλακίου κρατικού χρέους των τραπεζών της ΕΕ και του ΕΟΧ έχει περιοριστεί στο 43% τον Ιούνιο του 2026, από 53% το 2021.

Ταυτόχρονα, οι επενδύσεις σε κρατικούς τίτλους άλλων χωρών της ΕΕ και του ΕΟΧ έχουν αυξηθεί στο ιστορικό υψηλό του 33%.

Η γεωγραφική διαφοροποίηση περιορίζει τον κίνδυνο μια δημοσιονομική κρίση σε μία χώρα να μεταφερθεί αυτομάτως στις τράπεζές της μέσω της μεγάλης έκθεσής τους στα εγχώρια ομόλογα.

Και στην Ελλάδα, σύμφωνα με την DBRS, το home bias έχει μειωθεί αισθητά σε σχέση με το 2019, παρότι εξακολουθεί να βρίσκεται σε υψηλότερα επίπεδα από εκείνα ορισμένων μεγάλων ευρωπαϊκών αγορών.

Από τον κίνδυνο χρεοκοπίας στον κίνδυνο των αποδόσεων

Η ουσία της ανάλυσης της Morningstar DBRS βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη μετατόπιση.

Στην ευρωπαϊκή κρίση χρέους, το βασικό ερώτημα ήταν κατά πόσο η επιδείνωση της πιστοληπτικής ικανότητας ενός κράτους θα προκαλούσε μεγάλες ζημίες στις εγχώριες τράπεζες, οι οποίες με τη σειρά τους θα χρειάζονταν κρατική στήριξη, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το δημόσιο χρέος.

Σήμερα αυτός ο μηχανισμός είναι σαφώς ασθενέστερος. Οι τράπεζες διαθέτουν υψηλότερα κεφαλαιακά αποθέματα, ισχυρότερη κερδοφορία, καλύτερη γεωγραφική διαφοροποίηση και μικρότερη συγκέντρωση στα ομόλογα του δικού τους κράτους.

Ο κίνδυνος, όμως, δεν εξαφανίστηκε – άλλαξε μορφή.

Η αύξηση των κρατικών χαρτοφυλακίων κατά 44% από το τέλος του 2022, η άνοδος της συνολικής έκθεσης στο 264% των CET1 και η μεγαλύτερη διάρκεια των τίτλων σημαίνουν ότι οι τραπεζικοί ισολογισμοί παραμένουν συνδεδεμένοι με την πορεία των αγορών ομολόγων.

Για τις ελληνικές τράπεζες, το 71% των κρατικών τίτλων με διάρκεια άνω της πενταετίας είναι συνεπώς το στοιχείο που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή. Δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη προβλήματος, αλλά δείχνει ότι σε περίπτωση νέας έντονης και παρατεταμένης ανόδου των αποδόσεων η ευαισθησία των χαρτοφυλακίων είναι μεγαλύτερη.

Το τελικό μήνυμα της DBRS παραμένει καθησυχαστικό. Παρά την αύξηση τόσο των αποδόσεων όσο και των κρατικών εκθέσεων, οι συνέπειες για τις ευρωπαϊκές τράπεζες εκτιμάται ότι θα παραμείνουν διαχειρίσιμες, καθώς ο κλάδος διαθέτει σαφώς ισχυρότερες άμυνες σε σχέση με τις προηγούμενες ευρωπαϊκές κρίσεις.

Για την αγορά, επομένως, το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν επιστρέφει αυτούσιος ο παλιός φαύλος κύκλος τραπεζών και κρατών, αλλά πόσο ανθεκτικοί θα αποδειχθούν οι τραπεζικοί ισολογισμοί εάν οι υψηλές αποδόσεις των ομολόγων αποδειχθούν περισσότερο επίμονες από όσο έχει προεξοφληθεί.

Το Προσχέδιο προβλέπει ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 2% το 2026 και θα επιταχύνει στο 2,3% το 2027. Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο εμφανίζεται ελαφρώς πιο συντηρητικό, τοποθετώντας την ανάπτυξη στο 1,9% φέτος και κοντά στο 2% το επόμενο έτος, χωρίς πάντως να θεωρεί ότι οι κυβερνητικές προβλέψεις βρίσκονται εκτός αποδεκτού εύρους.

Το μεγάλο στοίχημα για την επίτευξη του στόχου του 2027 βρίσκεται στις επενδύσεις, οι οποίες προβλέπεται να αυξηθούν κατά 7,9%. Πρόκειται για ιδιαίτερα ισχυρή επίδοση, υψηλότερη από τις εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών, η οποία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η οικονομία περνά στη μετά Ταμείο Ανάκαμψης εποχή.

Το ΕΔΣ επισημαίνει ότι η επίτευξη αυτής της πρόβλεψης προϋποθέτει ομαλή μετάβαση από το Ταμείο Ανάκαμψης στα νέα εθνικά και ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Ενδεχόμενες καθυστερήσεις στην ενεργοποίηση των νέων πηγών χρηματοδότησης θα μπορούσαν να επηρεάσουν την επενδυτική δυναμική και, κατ' επέκταση, τον ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας.

Πληθωρισμός στο 2,4%, αλλά η ενέργεια απειλεί τις προβλέψεις

Στο μέτωπο των τιμών, το Προσχέδιο προβλέπει πληθωρισμό 3,6% το 2026, με σημαντική αποκλιμάκωση στο 2,4% το 2027.

Η επιστροφή κοντά στην περιοχή του 2% αποτελεί βασική παραδοχή του οικονομικού σχεδιασμού, όμως το ενεργειακό μέτωπο δημιουργεί αυξημένη αβεβαιότητα. Η νέα άνοδος των τιμών της ενέργειας μπορεί να διατηρήσει τις πληθωριστικές πιέσεις για μεγαλύτερο διάστημα και να επηρεάσει τόσο την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών όσο και το κόστος παραγωγής των επιχειρήσεων.

Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στο συγκεκριμένο ζήτημα, επισημαίνοντας ότι μια περισσότερο συντονισμένη ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης θα ήταν αποτελεσματικότερη από αποσπασματικά εθνικά μέτρα, τα οποία επιβαρύνουν τους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Πρωτογενές πλεόνασμα 3,3% το 2027

Ισχυρή παραμένει η εικόνα στο δημοσιονομικό μέτωπο. Το πρωτογενές πλεόνασμα εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 3,6% του ΑΕΠ το 2026 και στο 3,3% το 2027, ενώ το συνολικό ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης προβλέπεται να παραμείνει πλεονασματικό και τις δύο χρονιές.

Η μέχρι τώρα εκτέλεση του προϋπολογισμού ενισχύει την εκτίμηση ότι οι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν. Στο επτάμηνο καταγράφηκε πρωτογενές πλεόνασμα 8,9 δισ. ευρώ, επίδοση που σύμφωνα με το ΕΔΣ δημιουργεί θετική αφετηρία για το σύνολο του έτους.

Το ισχυρό πρωτογενές αποτέλεσμα είναι ταυτόχρονα κρίσιμο για τη συνέχιση της αποκλιμάκωσης του δημόσιου χρέους, ιδιαίτερα σε ένα διεθνές περιβάλλον υψηλότερου κόστους χρήματος.

Από το 146,1% στο 128,8% του ΑΕΠ το χρέος

Η μεγαλύτερη μεταβολή στα βασικά δημοσιονομικά μεγέθη αφορά την πορεία του δημόσιου χρέους. Από 146,1% του ΑΕΠ το 2025, προβλέπεται να μειωθεί στο 136,8% το 2026 και περαιτέρω στο 128,8% το 2027.

Πρόκειται για αποκλιμάκωση άνω των 17 ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε δύο χρόνια, η οποία βελτιώνει σημαντικά τους βασικούς δείκτες βιωσιμότητας.

Ωστόσο, το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο υπενθυμίζει ότι, παρά την ταχεία πτώση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει το υψηλότερο δημόσιο χρέος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τον λόγο αυτό θεωρεί αναγκαία τη διατήρηση της δημοσιονομικής επαγρύπνησης, ιδιαίτερα σε συνθήκες υψηλότερων επιτοκίων.

Οι δαπάνες, τα ευρωπαϊκά όρια και η ρήτρα διαφυγής

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εικόνα των καθαρών πρωτογενών δαπανών υπό το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.

Η αύξησή τους εκτιμάται στο 8% το 2026, έναντι συνιστώμενου ορίου 3,6%, και στο 3,6% το 2027, έναντι ορίου 3,1%. Σωρευτικά για την περίοδο 2024-2027, η αύξηση των δαπανών φθάνει στο 14,9%, έναντι ορίου 13,7%.

Η φαινομενικά σημαντική απόκλιση περιορίζεται, ωστόσο, όταν συνυπολογιστεί η ευελιξία που παρέχεται για τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες και τις παρεμβάσεις ενεργειακής ασφάλειας.

Η πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία καλύπτει αμυντικές δαπάνες που αντιστοιχούν περίπου στο 0,4% του ΑΕΠ το 2026 και στο 0,3% το 2027, καθώς και ενεργειακά μέτρα ύψους 0,2% του ΑΕΠ το 2027. Μετά την εφαρμογή της σχετικής ρήτρας, η απόκλιση από την προβλεπόμενη πορεία των δαπανών περιορίζεται σχεδόν στο μηδέν.

Παράλληλα, σύμφωνα με το ΕΔΣ, ο εθνικός δημοσιονομικός κανόνας τηρείται πλήρως.

Οι τρεις μεγάλες αβεβαιότητες

Παρά τη θετική δημοσιονομική εικόνα, το Προσχέδιο του 2027 καταρτίζεται μέσα σε ένα σαφώς δυσκολότερο διεθνές περιβάλλον. Ενέργεια, επιτόκια και γεωπολιτικές εντάσεις αποτελούν τους βασικούς παράγοντες που μπορούν να ανατρέψουν μέρος των προβλέψεων.

Οι υψηλότερες αποδόσεις στις αγορές ομολόγων αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης, ενώ μια παρατεταμένη ενεργειακή αναταραχή θα μπορούσε να πιέσει ταυτόχρονα ανάπτυξη, πληθωρισμό, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Στο γεωπολιτικό πεδίο, οι εξελίξεις από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή διατηρούν υψηλό τον βαθμό αβεβαιότητας και μπορούν να προκαλέσουν νέες αναταράξεις στις αγορές ενέργειας και κεφαλαίου.

Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο θέτει ακόμη έναν παράγοντα στο μικροσκόπιο: την πορεία των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Ενδεχόμενη επιβράδυνσή τους, ιδιαίτερα όσο η χώρα πλησιάζει σε προεκλογική περίοδο, θα μπορούσε να περιορίσει τα οφέλη στην παραγωγικότητα και να επηρεάσει την αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής.

Το Προσχέδιο του 2027 στηρίζεται επομένως σε μια ισχυρή δημοσιονομική αφετηρία, με υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα και ταχεία αποκλιμάκωση του χρέους. Το δύσκολο μέρος της εξίσωσης βρίσκεται στην πραγματική οικονομία: για να επιβεβαιωθεί η ανάπτυξη 2,3%, θα πρέπει η επενδυτική μηχανή να παραμείνει ισχυρή μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης, ο πληθωρισμός να επιστρέψει προς το 2,4% και το νέο ενεργειακό και γεωπολιτικό περιβάλλον να μην οδηγήσει σε ένα ακόμη εξωτερικό σοκ για την ελληνική οικονομία.

Στην έκθεση της 5ης Οκτωβρίου, με τίτλο «Model updates, raising earnings and price targets», ο αναλυτής της UBS Stephan Potgieter ενσωματώνει στα μοντέλα του οίκου τις νέες παραδοχές για την πορεία της νομισματικής πολιτικής, με αποτέλεσμα οι εκτιμήσεις για τα κέρδη ανά μετοχή του 2028 να αυξάνονται κατά περίπου 2%-3%.

Με βάση τις νέες τιμές-στόχους, η Πειραιώς εμφανίζει το μεγαλύτερο περιθώριο ανόδου, 22,8%, και ακολουθούν η Eurobank με 17,8%, η Εθνική Τράπεζα με 17% και η Alpha Bank με 16,6%. Η UBS διατηρεί παράλληλα σύσταση Buy για την Optima bank, με τιμή-στόχο τα 16 ευρώ και δυνητική άνοδο 9,2%.

Πειραιώς: Στα 12,50 ευρώ ο στόχος και upside 22,8%

Η Πειραιώς ξεχωρίζει από πλευράς δυνητικής απόδοσης. Η UBS ανεβάζει την τιμή-στόχο στα 12,50 ευρώ, από 12 ευρώ, έναντι τιμής αναφοράς 10,18 ευρώ, τοποθετώντας το περιθώριο ανόδου στο 22,8%.

Ο οίκος θεωρεί ότι οι παραδοχές που χρησιμοποιεί για την αποτίμηση της τράπεζας παραμένουν σχετικά συντηρητικές, αφήνοντας περιθώρια για περαιτέρω επανατιμολόγηση της μετοχής. Παράλληλα, εκτιμά ότι υπάρχει δυνατότητα πρόσθετης βελτίωσης της απόδοσης των ενσώματων ιδίων κεφαλαίων σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.

Η Πειραιώς είναι επίσης η συστημική τράπεζα με τη μεγαλύτερη ευαισθησία στα υψηλότερα επιτόκια. Σύμφωνα με την UBS, μια επιπλέον άνοδος του Euribor κατά 25 μονάδες βάσης θα μπορούσε να ενισχύσει τα κέρδη ανά μετοχή της κατά περίπου 2,5%.

Eurobank: Στα 5,40 ευρώ η νέα τιμή-στόχος

Για τη Eurobank, η UBS αυξάνει την τιμή-στόχο στα 5,40 ευρώ, από 5,30 ευρώ, διατηρώντας τη σύσταση Buy. Με βάση τιμή αναφοράς τα 4,58 ευρώ, το δυνητικό περιθώριο ανόδου ανέρχεται σε 17,8%.

Η τράπεζα αναμένεται να είναι ένας από τους βασικούς ωφελημένους από τη διατήρηση των επιτοκίων σε υψηλότερα επίπεδα. Η UBS υπολογίζει ότι μια πρόσθετη αύξηση του Euribor κατά 25 μονάδες βάσης θα μπορούσε να αυξήσει τα κέρδη της κατά περίπου 1,7%, ενώ για το σύνολο του 2026 προβλέπει αύξηση των καθαρών εσόδων από τόκους κατά 9,9%.

Εθνική: Στα 19,70 ευρώ ανεβαίνει ο πήχης

Στην Εθνική Τράπεζα, η νέα τιμή-στόχος διαμορφώνεται στα 19,70 ευρώ, έναντι 19,30 ευρώ προηγουμένως. Από την τιμή αναφοράς των 16,84 ευρώ, η UBS υπολογίζει περιθώριο ανόδου περίπου 17%.

Η Εθνική εμφανίζει επίσης υψηλή ευαισθησία στις μεταβολές των επιτοκίων. Μια άνοδος του Euribor κατά 25 μονάδες βάσης εκτιμάται ότι θα μπορούσε να ενισχύσει τα κέρδη ανά μετοχή κατά περίπου 2%. Για το 2026, ο οίκος προβλέπει αύξηση των καθαρών εσόδων από τόκους κατά 8%.

Alpha Bank: Η μεγαλύτερη αναβάθμιση της τιμής-στόχου

Η μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση της τιμής-στόχου καταγράφεται στην Alpha Bank. Η UBS ανεβάζει τον στόχο κατά περίπου 6%, στα 5,20 ευρώ από 4,90 ευρώ, διατηρώντας τη σύσταση Buy.

Σε σχέση με την τιμή αναφοράς των 4,46 ευρώ, το περιθώριο ανόδου υπολογίζεται σε 16,6%. Η επίδραση μιας πρόσθετης ανόδου του Euribor κατά 25 μονάδες βάσης στα κέρδη της Alpha υπολογίζεται περίπου στο 1,5%.

Παράλληλα, η UBS προβλέπει ότι τα καθαρά έσοδα από τόκους της Alpha θα αυξηθούν κατά 10,7% το 2026, την υψηλότερη επίδοση μεταξύ των τεσσάρων συστημικών τραπεζών.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η ημέρα επενδυτών της 5ης Νοεμβρίου, κατά την οποία αναμένεται να παρουσιαστεί το νέο μεσοπρόθεσμο επιχειρηματικό σχέδιο της τράπεζας, προσφέροντας στην αγορά περισσότερα στοιχεία για τους στόχους κερδοφορίας και αποδοτικότητας των επόμενων ετών.

Optima: Μεγαλύτερη ευαισθησία στα επιτόκια, μικρότερο upside

Η UBS διατηρεί την Optima bank σε σύσταση Buy και τιμή-στόχο τα 16 ευρώ, που αντιστοιχεί σε περιθώριο ανόδου 9,2%.

Η Optima παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ευαισθησία στις μεταβολές των επιτοκίων. Μια πρόσθετη άνοδος κατά 25 μονάδες βάσης εκτιμάται ότι μπορεί να αυξήσει τα κέρδη της κατά 3,8%, καθώς η τράπεζα δεν διαθέτει πρόγραμμα αντιστάθμισης επιτοκιακού κινδύνου και έχει σημαντική έκθεση σε εταιρικά δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου.

Για το 2026, η UBS προβλέπει εντυπωσιακή αύξηση των καθαρών εσόδων από τόκους κατά 33%, ενώ μόνο στο τρίτο τρίμηνο αναμένει άνοδο περίπου 7% σε τριμηνιαία βάση.

Ωστόσο, το περιθώριο ανόδου της μετοχής είναι μικρότερο σε σχέση με τις συστημικές τράπεζες, καθώς η Optima διαπραγματεύεται ήδη σε υψηλότερους πολλαπλασιαστές αποτίμησης.

Το στοίχημα των επιτοκίων

Η ουσιαστικότερη αλλαγή πίσω από τις νέες αποτιμήσεις της UBS βρίσκεται στις παραδοχές για τα επιτόκια.

Ο οίκος ενσωματώνει πλέον στο βασικό του σενάριο ακόμη μία αύξηση κατά 25 μονάδες βάσης από την ΕΚΤ τον Δεκέμβριο, με το επιτόκιο να φθάνει στο 2,75%. Ταυτόχρονα, ανεβάζει την παραδοχή του για το μεσοπρόθεσμο επίπεδο των επιτοκίων στο 2,5%, από 2% προηγουμένως.

Η μεταβολή έχει ιδιαίτερη σημασία για τις ελληνικές τράπεζες, καθώς, σύμφωνα με τη UBS, συγκαταλέγονται μεταξύ των τραπεζικών συστημάτων της Ευρώπης με τη μεγαλύτερη ευαισθησία στις κινήσεις των επιτοκίων.

Το Euribor τριμήνου κινήθηκε κατά μέσο όρο στο 2,52% στο γ΄ τρίμηνο, έναντι 2,24% στο β΄ τρίμηνο, δημιουργώντας ευνοϊκότερες συνθήκες για την εξέλιξη των καθαρών εσόδων από τόκους.

Οι υπολογισμοί της UBS δείχνουν ότι μια πρόσθετη άνοδος του Euribor κατά 25 μονάδες βάσης μπορεί να αυξήσει τα καθαρά έσοδα από τόκους των τεσσάρων συστημικών τραπεζών κατά 1,1%-1,9% και τα κέρδη ανά μετοχή κατά 1,5%-2,5%.

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο ο οίκος ανεβάζει κατά 2%-3% τις εκτιμήσεις του για τα κέρδη ανά μετοχή του 2028.

NII: Ισχυρή ανάπτυξη και το 2026

Τα καθαρά έσοδα από τόκους παραμένουν κομβικό στοιχείο του επενδυτικού story του κλάδου. Για το 2026, η UBS προβλέπει αύξηση του NII κατά 10,7% για την Alpha Bank, 9,9% για τη Eurobank, 8% για την Εθνική και 9,9% για την Πειραιώς.

Οι προβλέψεις αυτές ενισχύουν την εκτίμηση ότι το περιβάλλον υψηλότερων επιτοκίων μπορεί να παρατείνει την ισχυρή κερδοφορία του κλάδου, παρά το γεγονός ότι οι αποτιμήσεις έχουν ήδη κινηθεί σημαντικά υψηλότερα.

Μπορούν να αποκτήσουν ακόμη και premium οι ελληνικές τράπεζες

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον για τους επενδυτές δεν είναι μόνο η πορεία των κερδών αλλά και το κατά πόσο υπάρχει χώρος για περαιτέρω rerating.

Η UBS αναγνωρίζει ότι το discount των ελληνικών τραπεζών έναντι των ευρωπαϊκών ανταγωνιστών τους έχει περιοριστεί σημαντικά σε όρους εκτιμώμενου P/E για το 2028. Δεν θεωρεί, όμως, ότι αυτό σημαίνει πως έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία επανατιμολόγησης.

Σε ένα ευνοϊκό σενάριο, εκτιμά ότι οι ελληνικές τράπεζες θα μπορούσαν να φθάσουν ακόμη και σε premium αποτίμηση έναντι των ευρωπαϊκών τραπεζών.

Δύο παράγοντες βρίσκονται στον πυρήνα αυτού του σεναρίου: οι ισχυρότερες μακροοικονομικές προοπτικές της ελληνικής οικονομίας έναντι αρκετών ευρωπαϊκών αγορών και η προοπτική ένταξης της ελληνικής χρηματιστηριακής αγοράς στους δείκτες αναπτυγμένων αγορών της MSCI έως τον Μάιο του 2027.

Η αλλαγή κατηγορίας της αγοράς μπορεί να λειτουργήσει ως πρόσθετος καταλύτης για τις τραπεζικές μετοχές, διευρύνοντας τη δυνητική επενδυτική βάση και αυξάνοντας το ενδιαφέρον θεσμικών χαρτοφυλακίων που τοποθετούνται στις ανεπτυγμένες αγορές.

Το επόμενο τεστ έρχεται με τα αποτελέσματα γ΄ τριμήνου

Η επόμενη κρίσιμη φάση για το τραπεζικό story θα είναι οι ανακοινώσεις αποτελεσμάτων του γ΄ τριμήνου, οι οποίες ξεκινούν από τις 29 Οκτωβρίου.

Εκεί θα φανεί σε ποιο βαθμό η άνοδος του Euribor έχει ήδη περάσει στα καθαρά έσοδα από τόκους, αλλά και εάν οι τράπεζες μπορούν να διατηρήσουν την ισχυρή πιστωτική επέκταση και την κερδοφορία τους καθώς πλησιάζουν στο 2027.

Η νέα έκθεση της UBS μετατοπίζει πάντως τον πήχη υψηλότερα: Buy για ολόκληρο τον κλάδο, υψηλότερες τιμές-στόχοι και αναβαθμισμένες προβλέψεις κερδών, με την Πειραιώς να προσφέρει, με βάση τις τρέχουσες αποτιμήσεις της έκθεσης, το μεγαλύτερο δυνητικό περιθώριο ανόδου μεταξύ των τεσσάρων συστημικών τραπεζών.