Το μήνυμα που έστειλαν τόσο η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, όσο και μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου τις τελευταίες ημέρες είναι ότι μία αύξηση των επιτοκίων θα ήταν δικαιολογημένη μόνο αν αυξηθούν ευρύτερα οι τιμές προϊόντων και υπηρεσιών και οι πληθωριστικές προσδοκίες επιχειρήσεων και καταναλωτών.

Τα στοιχεία της Eurostat για τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη τον Μάρτιο, πρώτο μήνα του πολέμου, έδειξαν μία σημαντική αύξηση στο 2,6% σε ετήσια βάση από 1,9% τον Φεβρουάριο, αλλά η εξέλιξη αυτή οφειλόταν αποκλειστικά στις τιμές της ενέργειας. Αντίθετα, οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων, των υπηρεσιών και των μη ενεργειακών βιομηχανικών προϊόντων επιβραδύνθηκαν, με αποτέλεσμα ο δομικός πληθωρισμός - που δεν λαμβάνει υπόψη τις τιμές ενέργειας και των νωπών τροφίμων - να μειωθεί στο 2,2% από 2,3% τον Φεβρουάριο.

Για τον Απρίλιο, όταν πιθανόν θα έχει φανεί περισσότερο ο αντίκτυπος από τις τιμές των καυσίμων, τα στοιχεία θα ανακοινωθούν από την Eurostat την ερχόμενη Πέμπτη το μεσημέρι, όταν θα συνεδριάζει το της ΕΚΤ. Τα στοιχεία αυτά θα αξιολογηθούν από την ΕΚΤ, αλλά μόνο αν δείχνουν μία μεγάλη αύξηση του δομικού πληθωρισμού θα μπορούσαν να ανατρέψουν την εικόνα και να οδηγήσουν σε απόφαση για αύξηση των επιτοκίων.

Την Πέμπτη θα ανακοινωθεί επίσης από την Eurostat και η πρώτη εκτίμηση για το ΑΕΠ της Ευρωζώνης το α' τρίμηνο του 2026, η οποία θα αξιολογηθεί επίσης από τους αξιωματούχους της ΕΚΤ καθώς θα δείχνει τον αντίκτυπο από τον πόλεμο στην ανάπτυξη της οικονομίας τον Μάρτιο.

Οι έρευνες οικονομικής συγκυρίας για τον Απρίλιο έδειξαν σημαντική μείωση της οικονομικής δραστηριότητας στον τομέα των υπηρεσιών καθώς το αυξημένο κόστος ενέργειας περιόρισε τη ζήτηση των καταναλωτών. Η εξέλιξη αυτή ήταν αναμενόμενη και αποτελεί ένα ανάχωμα στα όποια σχέδια γενικότερων αυξήσεων στις τιμές, σε αντίθεση με την ενεργειακή κρίση του 2022 όταν η ρευστότητα των νοικοκυριών ήταν υψηλή μετά την πανδημία και η διάθεσή τους για αυξημένη κατανάλωση διευκόλυνε τις αυξήσεις τιμών από τις επιχειρήσεις.

Σύμφωνα με το βασικό σενάριο των προβλέψεων που έκανε η ΕΚΤ τον Μάρτιο, η ανάπτυξη στην Ευρωζώνη αναμένεται να μειωθεί φέτος, λόγω του πολέμου, στο 0,9% από 1,2% που προέβλεπε στο τέλος του 2025. Υπάρχουν, όμως, εκτιμήσεις ότι η επιβράδυνση μπορεί να είναι μεγαλύτερη και πιο κοντά στο δυσμενές σενάριο που προέβλεπε αύξηση του ΑΕΠ μόλις κατά 0,6%. Ήδη, το γερμανικό υπουργείο Οικονομίας ψαλίδισε στο μισό την πρόβλεψη για την ανάπτυξη φέτος στο 0,5% από 1%.

Για τον πληθωρισμό, το βασικό σενάριο της ΕΚΤ προβλέπει αύξηση του γενικού δείκτη τιμών καταναλωτή κατά 2,6% έναντι 1,9% που ήταν η πρόβλεψη πριν από τον πόλεμο, ενώ για τον δομικό πληθωρισμό - χωρίς τις τιμές των καυσίμων και των τροφίμων - προβλέπει πολύ μικρή αύξηση και συγκεκριμένα στο 2,3% έναντι 2,2%, αντίστοιχα. Το δυσμενές σενάριο, ωστόσο, προβλέπει σημαντικά μεγαλύτερη αύξηση και στους δύο δείκτες - στο 3,5% για τον γενικό πληθωρισμό και στο 2,7% για τον δομικό.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, Γιάννης Στουρνάρας, δήλωσε ότι με τα σημερινά δεδομένα ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη θα είναι χαμηλότερος από το βασικό σενάριο της ΕΚΤ, εφόσον ο πόλεμος λήξει σύντομα, σύμφωνα με τις προσδοκίες που υπάρχουν στις αγορές και ευρύτερα. Για τον λόγο αυτό, είπε, η ΕΚΤ πρέπει να τηρήσει στάση αναμονής και να μη βιαστεί να αυξήσει τα επιτόκια. Αν, ωστόσο, ο πόλεμος συνεχιστεί, «δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα κάνουμε ό,τι είναι αναγκαίο», είπε ο κ. Στουρνάρας, εννοώντας ότι θα είναι αναπόφευκτη η αύξηση των επιτοκίων.

Αυτό είναι και το γενικότερο κλίμα που επικρατεί στην ΕΚΤ αλλά και μεταξύ οικονομολόγων και αναλυτών. Από έρευνες που έκαναν το Reuters και το Bloomberg προκύπτει ότι οι οικονομολόγοι αναμένουν, με μία μικρή ή μεγαλύτερη πλειοψηφία πως η ΕΚΤ θα αυξήσει τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης τον Ιούνιο (δηλαδή το επιτόκιο καταθέσεων θα αυξηθεί στο 2,25%). Υπάρχει, όμως, και ένα μικρότερο ποσοστό αναλυτών που δεν αναμένουν καμία αύξηση επιτοκίων από την ΕΚΤ ή αναμένουν δύο αυξήσεις το 2026, όπως και οι αγορές χρήματος.

Η Επιτροπή Νομισματικής Πολιτικής, υπό τον διοικητή Φατίχ Καραχάν, αποφάσισε να διατηρήσει το επιτόκιο επαναγοράς μίας εβδομάδας στο 37%, επιβεβαιώνοντας τις προσδοκίες της πλειονότητας των αναλυτών που συμμετείχαν σε σχετική έρευνα του Bloomberg. Η επιλογή αυτή υποδηλώνει στάση αναμονής, καθώς η νομισματική αρχή επιχειρεί να αξιολογήσει τις επιπτώσεις των εξωτερικών κραδασμών στην οικονομία.

Στην ανακοίνωσή της, η κεντρική τράπεζα επισημαίνει ότι, παρά τα σημάδια επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας, οι δευτερογενείς επιπτώσεις των γεωπολιτικών εξελίξεων στον πληθωρισμό αποκτούν κρίσιμη σημασία, διατηρώντας την ανησυχία για ανοδικούς κινδύνους στις τιμές. Η διατύπωση αυτή θεωρείται πιο «σφιχτή» σε σχέση με προηγούμενες τοποθετήσεις, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι η νομισματική πολιτική θα παραμείνει περιοριστική για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο της QNB Bank, Ερκίν Ισίκ, η ενίσχυση της ρητορικής για τον πληθωρισμό υποδηλώνει ότι τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια θα διατηρηθούν κοντά στο 40%, μέσω αυστηρής διαχείρισης της ρευστότητας στην τουρκική λίρα.

Οι αγορές αντέδρασαν αρνητικά στην εξέλιξη, με άνοδο των αποδόσεων των τουρκικών ομολόγων, καθώς το διετές και το δεκαετές κατέγραψαν αύξηση κατά 21 και 39 μονάδες βάσης αντίστοιχα. Παράλληλα, ο τραπεζικός δείκτης του χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης, Borsa Istanbul, διέγραψε τα αρχικά του κέρδη και πέρασε σε αρνητικό έδαφος, καταγράφοντας πτώση.

Οι πληθωριστικές προσδοκίες επιδεινώνονται, με τις εκτιμήσεις της αγοράς για τον πληθωρισμό στο τέλος του έτους να αυξάνονται στο 27,5% από 25,4% έναν μήνα νωρίτερα, εξέλιξη που αποδίδεται κυρίως στην αβεβαιότητα γύρω από τις διεθνείς τιμές ενέργειας. Η ίδια η κεντρική τράπεζα προειδοποιεί ότι η υποκείμενη τάση του πληθωρισμού ενδέχεται να επιταχυνθεί ήδη από τον Απρίλιο.

Παράλληλα, ο πόλεμος είχε αρχικά σημαντικό αντίκτυπο στα συναλλαγματικά διαθέσιμα, οδηγώντας σε ραγδαία μείωσή τους, ωστόσο η νομισματική αρχή εκμεταλλεύτηκε την περίοδο εκεχειρίας για να ανακτήσει μέρος των απωλειών. Η εξέλιξη αυτή αποδείχθηκε κρίσιμη για τη σταθερότητα της λίρας, αποτρέποντας ένα ενδεχόμενο σοκ που θα μπορούσε να εκτροχιάσει την πορεία αποπληθωρισμού.

Στο πλαίσιο αυτό, η κεντρική τράπεζα είχε ήδη κινηθεί προληπτικά, προχωρώντας σε έμμεση αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής τον Μάρτιο, μέσω μεταφοράς της χρηματοδότησης στο υψηλότερο επιτόκιο ολονύκτιας δανειοδότησης, το οποίο διαμορφώνεται στο 40% και παραμένει αμετάβλητο.

Τέλος, σύμφωνα με δηλώσεις του υπουργού Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ και του διοικητή Καραχάν στο περιθώριο των συναντήσεων του ΔΝΤ, οι επιπτώσεις του πολέμου αναμένεται να επιβαρύνουν την ανάπτυξη και να ενισχύσουν τις πληθωριστικές πιέσεις βραχυπρόθεσμα, επιβεβαιώνοντας το δύσκολο περιβάλλον που καλείται να διαχειριστεί η τουρκική οικονομία.

Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας οικονομίας που παραμένει εγκλωβισμένη μεταξύ της ανάγκης στήριξης της ανάπτυξης και της επιτακτικής ανάγκης συγκράτησης του πληθωρισμού, με τη νομισματική πολιτική να διατηρεί αυστηρή στάση ενόψει αυξημένων εξωτερικών κινδύνων.

Με λιγότερες από 2 εβδομάδες να απομένουν μέχρι την επόμενη συνεδρίαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής φαίνονται αναποφάσιστοι για το μέλλον των επιτοκίων.

Είναι όμως  η ΕΚΤ στην πραγματικότητα καλύτερα προετοιμασμένη από ό,τι ήταν πριν από τέσσερα χρόνια; Τότε, αύξησε τα επιτόκια μόνο όταν ο πληθωρισμός είχε ξεφύγει από τον έλεγχο. Υπάρχουν ορισμένες ομοιότητες με την τότε κατάσταση – αλλά και σημαντικές διαφορές, παρατηρεί η Handelsblatt και παραθέτει:

1. Το σοκ των τιμών της ενέργειας

Η ΕΚΤ αντιμετωπίζει για άλλη μια φορά ένα κλασικό σοκ στις τιμές της ενέργειας, που εκτινάσσει τις τιμές της βενζίνης και του πετρελαίου θέρμανσης. Στα τέλη Φεβρουαρίου, ένα βαρέλι αργού Brent 159 λίτρων, βασικό σημείο αναφοράς για την Ευρώπη, κόστιζε λιγότερο από 70 δολάρια. Τώρα οι τιμές μόλις που πέφτουν κάτω από τα 100 δολάρια. Οι επιπτώσεις στις τιμές είναι περίπου συγκρίσιμες με εκείνες του 2022.

Οι τιμές του φυσικού αερίου τον Μάρτιο ήταν κατά μέσο όρο περίπου τα δύο τρίτα υψηλότερες από ό,τι πριν από τον πόλεμο στο Ιράν. Το 2022, οι τιμές του φυσικού αερίου αυξήθηκαν πολύ πιο απότομα. Ωστόσο, οι άδειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου θα αποτελέσουν και πάλι πρόβλημα.

Ένας πόλεμος που θα διαρκέσει αρκετούς μήνες θα επιδείνωνε την ενεργειακή κρίση. Δεκάδες σταθμοί παραγωγής ενέργειας στην περιοχή του Κόλπου έχουν υποστεί ζημιές. Τα βιομηχανικά έθνη ήδη αξιοποιούν τα αποθέματα πετρελαίου τους σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι το 2022.

Η πιο σημαντική διαφορά: Όταν η Ρωσία επιτέθηκε στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, ο πληθωρισμός είχε ήδη φτάσει το 4%. Το σοκ στις τιμές της ενέργειας ήταν ένας επιπλέον παράγοντας. Αυτή τη φορά, ωστόσο, ο πληθωρισμός βρίσκεται κοντά στον στόχο του 2% της ΕΚΤ εδώ και μήνες.

Οι αλυσίδες εφοδιασμού δεν έχουν υποστεί τόσο σοβαρές πιέσεις όσο κατά τη διάρκεια της κρίσης του κορονοϊού. Οι τιμές των ναύλων δεν αυξάνονται τόσο υπερβολικά. Ωστόσο, εμφανίζονται μεμονωμένα σημεία συμφόρησης, προκαλώντας ντόμινο φαινομένων, που επηρεάζουν τις τιμές στη γεωργία (λιπάσματα) και στη βιομηχανία ημιαγωγών (ήλιο).

Με λίγες εξαιρέσεις, η οικονομία έχει χαμηλότερες επιδόσεις από ό,τι το 2022. Οι αγορά εργασίας είναι σταθερή, αλλά δεν λειτουργεί με πλήρη δυναμικότητα. Οι άνθρωποι δεν καλύπτουν την κατανάλωση, που είχε συσσωρευτεί κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Τα κυβερνητικά προγράμματα βοήθειας, που αύξησαν τη ζήτηση και τις τιμές είναι διαθέσιμα μόνο σε μεμονωμένες περιπτώσεις .

Για τον Christian Kopf της Union Investment, «υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ότι οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας θα έχουν λιγότερο έντονο αντίκτυπο στον πληθωρισμό αυτή τη φορά». Τα ποσοστά πληθωρισμού της τάξης του 3-4% είναι πράγματι πολύ υψηλά, λέει ο επικεφαλής οικονομολόγος της Deka, Ulrich Kater, «αλλά απέχουν πολύ από τη φρίκη του πληθωρισμού».

2. Η δύναμη των αναμνήσεων

«Η ανάμνηση του υψηλού πληθωρισμού είναι ακόμα νωπή», δήλωσε η Λαγκάρντ την Τετάρτη. Οι άνθρωποι είναι πιο ευαίσθητοι όσον αφορά την αγοραστική τους δύναμη. Σύμφωνα με έρευνα της οικονομικής συμβουλευτικής εταιρείας Oxford Economics, οι άνθρωποι αναζητούν πλέον συχνότερα στο διαδίκτυο τη λέξη-κλειδί «πληθωρισμός». «Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν οι τιμές της ενέργειας θα αυξηθούν ξανά», λέει η Ulrike Kastens της θυγατρικής της Deutsche Bank, DWS, «αλλά και για πόσο καιρό αυτή η αύξηση παραμένει στο μυαλό των καταναλωτών».

Τα συνδικάτα θα μπορούσαν να απαιτήσουν εκ νέου προσαρμογές στον πληθωρισμό, ενθαρρυνμένα από τις ασυνήθιστα υψηλές μισθολογικές ρυθμίσεις τα τελευταία χρόνια. Παρά την οικονομική επιβράδυνση, οι εταιρείες δεν διστάζουν να μετακυλίσουν το υψηλότερο κόστος. Σύμφωνα με έρευνες των υπευθύνων προμηθειών, οι τιμές πώλησης αυξήθηκαν σε υψηλό τριετίας τον Μάρτιο.

Ακριβώς αυτές τις δευτερογενείς επιπτώσεις φοβούνται οι κεντρικοί τραπεζίτες της Ευρώπης. Θα διασφάλιζαν ότι η ενεργειακή κρίση δεν θα παραμείνει ένα μεμονωμένο, μεμονωμένο σοκ τιμών. Ο πληθωρισμός θα μπορούσε στη συνέχεια να διεισδύσει βαθύτερα σε άλλους τομείς της οικονομίας και να εδραιωθεί.

Για την Ιζαμπέλ Σνάμπελ, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, αυτό είναι το κύριο μάθημα από το 2022: Ένα σοκ στις τιμές της ενέργειας θα μπορούσε να επηρεάσει τις τιμές καταναλωτή «γρηγορότερα από ό,τι πιστεύαμε προηγουμένως». «Το γνωρίζουμε πλέον», δήλωσε η Σνάμπελ το βράδυ της Παρασκευής στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης.

Οι ειδικοί εκπλήσσονται, ωστόσο, από το γεγονός ότι η ΕΚΤ ήδη λαμβάνει υπόψη σημαντικές δευτερογενείς επιπτώσεις. Αυτό συνήθως απαιτεί χρόνο. Οι οικονομολόγοι της κεντρικής τράπεζας προφανώς ήθελαν να προστατευτούν από σφάλματα πρόβλεψης από νωρίς, σύμφωνα με την Morgan Stanley.«Το τραύμα του 2022 εξακολουθεί να έχει επιπτώσεις », λέει ο Friedrich Heinemann από το ινστιτούτο οικονομικών ερευνών ZEW.

3. Το σοκ του πληθωρισμού μετατρέπεται σε σοκ επιτοκίων

Όταν η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια το καλοκαίρι του 2022, ο πληθωρισμός ήταν ήδη σχεδόν 9%. Ο δομικός πληθωρισμός, εξαιρουμένης της ενέργειας, διαμορφώθηκε στο 4%. Το σοκ του πληθωρισμού κορυφώθηκε με ένα σοκ επιτοκίων: Η ΕΚΤ αύξησε βιαστικά το επιτόκιο καταθέσεων για τις τράπεζες, το οποίο αποτελεί το σημείο αναφοράς για τα επιτόκια αποταμίευσης και δανείων, σε ορισμένες περιπτώσεις με μεγάλες αυξήσεις, έως και 4%.

Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ υποτίμησαν τη σοβαρότητα του πληθωρισμού, αλλά η καθυστερημένη αντίδρασή τους δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από λανθασμένες προβλέψεις. Η επικοινωνία τους ήταν επίσης υπαίτια. Η ΕΚΤ είχε σηματοδοτήσει στις αγορές ότι, υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, θα σταματούσε πρώτα τις αγορές ομολόγων και μόνο τότε θα αύξανε τα επιτόκια.

Εκείνη την εποχή, ήταν κοινή πρακτική να καθορίζεται η νομισματική πολιτική μήνες νωρίτερα. Μετά από χρόνια χρόνιας χαμηλού πληθωρισμού, οι αγορές και οι κεντρικοί τραπεζίτες είχαν συνηθίσει σε αρνητικά επιτόκια και τρισεκατομμύρια δολάρια σε αγορές ομολόγων. Είχαν χάσει την αίσθηση του πόσο γρήγορα θα μπορούσε να αλλάξει η κατάσταση όταν ο πληθωρισμός επέστρεφε.

Η κατάσταση είναι διαφορετική τώρα. Η ΕΚΤ μειώνει σταδιακά και αυτόματα τα τεράστια ομόλογα που κατέχει. Αυτό ήδη καθιστά τη νομισματική πολιτική πιο αυστηρή – αν και ελάχιστα αισθητή. Το βασικό επιτόκιο βρίσκεται στο ουδέτερο επίπεδο του 2% εδώ και εννέα μήνες, χωρίς να επιβραδύνει ούτε να τονώνει την οικονομία. Οι κεντρικοί τραπεζίτες τονίζουν με εντυπωσιακή συχνότητα ότι βρίσκονται σε καλή αρχική θέση αυτή τη φορά.

4. Νέα στρατηγική

«Διδάγματα που αντλήθηκαν»: Υπό αυτόν τον τίτλο, η ΕΚΤ έχει αναμορφώσει τη στρατηγική της. Οι κεντρικοί τραπεζίτες δεν δεσμεύονται πλέον σε μια πορεία δράσης εκ των προτέρων, αλλά αντίθετα θέλουν να αξιολογούν την κατάσταση με βάση νέα δεδομένα σε κάθε συνεδρίαση. Αυτό είναι το μήνυμα του επικεφαλής οικονομολόγου της ΕΚΤ, Φίλιπ Λέιν.

Οι κεντρικοί τραπεζίτες έχουν εγκαταλείψει την προσέγγισή τους «αναμονή και θέα». Τώρα σκοπεύουν να αντιδράσουν πιο αποφασιστικά σε κρίσεις εφοδιασμού, όπως η τρέχουσα ενεργειακή κρίση. Ενώ η ΕΚΤ δεν έχει άμεση επιρροή στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, καθώς η νομισματική της πολιτική ελέγχει κυρίως τα επιτόκια δανεισμού και αγοράς, πλέον θεωρεί τέτοιες κρίσεις συστηματική πηγή πληθωρισμού.

Η βασική ιδέα είναι η εξής: εάν οι επιπτώσεις που επηρεάζουν τις τιμές εδραιωθούν, η κεντρική τράπεζα θα παρέμβει νωρίτερα. Σε περίπτωση που οι κρίσεις προσφοράς δεν είναι βραχύβιες, θα είναι απαραίτητη μια αντίδραση νομισματικής πολιτικής, δήλωσε ο ορισθείς αντιπρόεδρος της ΕΚΤ, Βούισιτς.

Η κεντρική τράπεζα αντιμετωπίζει τον υψηλό βαθμό αβεβαιότητας που προκαλείται από τέτοιους κραδασμούς μέσω οικονομικών σεναρίων. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκει να είναι προετοιμασμένη για απρόβλεπτα γεγονότα. Οι ημέρες που η ΕΚΤ βασιζόταν σε μία μόνο πρόβλεψη ή απλώς στη διαίσθηση υποτίθεται ότι έχουν τελειώσει. Έχει επίσης αναθεωρήσει εκτενώς τα μοντέλα προβλέψεών της.

5. Γρήγορα πάνω, γρήγορα κάτω

Συγκεκριμένα, η μεταρρύθμιση της στρατηγικής θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των επιτοκίων ήδη από τα τέλη Απριλίου. Ο πρόεδρος της Bundesbank, Γιοακίμ Νάγκελ, το θεωρεί αυτό «μια επιλογή», ​​ενώ ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας του Βελγίου, Πιερ Βουνς, λέει ότι «δεν μπορεί να αποκλειστεί».

Στην κορυφή της ΕΚΤ, ωστόσο, το κυρίαρχο σύνθημα είναι σαφώς να παραμείνει όσο το δυνατόν πιο ασαφές και να μην γίνονται δημόσιες εικασίες σχετικά με ένα χρονοδιάγραμμα. Η Σνάμπελ έβαλε φρένο στην κερδοσκοπία των επιτοκίων την Παρασκευή: Η ΕΚΤ πρέπει να είναι «ευέλικτη» και «σε εγρήγορση», «αλλά δεν υπάρχει λόγος να βιαζόμαστε».

Στην πραγματικότητα, πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι η ΕΚΤ βρίσκεται σε δίλημμα. Πρέπει να σταθμίσει τις αυξήσεις των επιτοκίων με την οικονομική επιβράδυνση. Διαφορετικά, οι κεντρικοί τραπεζίτες κινδυνεύουν να καταπνίξουν την εύθραυστη ανάπτυξη.

Για τον Frederik Ducrozet της εταιρείας διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων Pictet, η τρέχουσα κατάσταση είναι «εντελώς διαφορετική» από ό,τι ήταν πριν από τέσσερα χρόνια. «Μια αύξηση των επιτοκίων θα ήταν ένα ακόμη λάθος και θα έκανε τα πράγματα μόνο χειρότερα», λέει. Ο Βούισιτς αντιτίθεται σε αυτή την εκτίμηση, υποστηρίζοντας ότι μία ή δύο αυξήσεις επιτοκίων δεν θα έβλαπταν ιδιαίτερα την οικονομία.

«Οι κίνδυνοι πληθωρισμού αποτελούν το κύριο μέλημα της ΕΚΤ και τους δίνεται μεγαλύτερο βάρος», λέει ο Alessandro Tentori, ειδικός αγοράς στην BNP Paribas. «Μια υπερβολική αντίδραση από την ΕΚΤ θα ήταν εξίσου επιζήμια με την απουσία αντίδρασης. Ο υπερβολικά υψηλός πληθωρισμός είναι προβληματικός – αλλά το ίδιο είναι και ο υπερβολικά χαμηλός πληθωρισμός».

Για την ΕΚΤ, η λύση θα μπορούσε να είναι η αύξηση των βασικών επιτοκίων μόνο προσωρινά. Η Evelyn Herrmann της Bank of America θεωρεί πρόωρη μια αύξηση των επιτοκίων τον Απρίλιο, αλλά το εμπόδιο για μια πιο αυστηρή νομισματική πολιτική είναι προφανώς χαμηλότερο από ό,τι είχε εκτιμηθεί προηγουμένως. «Ωστόσο, αναμένουμε ότι θα ακολουθήσουν μειώσεις των επιτοκίων το 2027».

Οι αναλυτές της Morgan Stanley προβλέπουν ότι η ασθενέστερη ανάπτυξη από ό,τι το 2022 θα οδηγήσει την ΕΚΤ σε μικρή μόνο αύξηση των επιτοκίων και εκ νέου μείωσή τους το 2027. Εν τω μεταξύ, ο Jari Stehn, ειδικός της Goldman Sachs, συνδέει τη νέα του πρόβλεψη για αυξήσεις επιτοκίων τον Απρίλιο και τον Ιούλιο με την προσδοκία ότι η ΕΚΤ θα τις αντιστρέψει το επόμενο έτος.

Συγκεκριμένα, σε νέα ανάλυση της, η UBS μείωσε τον στόχο του δείκτη για τον Ιούνιο του 2026 από τις 7.300 στις 7.000 μονάδες και για τον Δεκέμβριο του 2026 από τις 7.700 στις 7.500 μονάδες.

Η εκτίμηση για τα κέρδη ανά μετοχή το 2026 παρέμεινε αμετάβλητη στα 310 δολάρια, υποδηλώνοντας αύξηση ύψους 11%.

«Ελαφρώς ασθενέστερες προοπτικές ανάπτυξης για ενεργοβόρους κλάδους και τον κλάδο διακριτικής κατανάλωσης αντισταθμίζονται από ισχυρότερες προοπτικές κερδών για τον ενεργειακό τομέα και από τη συνεχιζόμενη ανοδική δυναμική στον κλάδο των ημιαγωγών λόγω της ζήτησης που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη», ανέφερε η ανάλυση της τράπεζας.

Στο βασικό της σενάριο, η UBS εκτιμά ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα αποκλιμακωθεί τις επόμενες εβδομάδες, επιτρέποντας τη σταδιακή αποκατάσταση των ενεργειακών ροών. Ωστόσο, οι αναλυτές υπογραμμίζουν ότι η επαναφορά της παραγωγής πετρελαίου στα προ της σύγκρουσης επίπεδα θα απαιτήσει περισσότερο χρόνο από ότι ελπίζει η αγορά λόγω των ζημιών στις υποδομές, γεγονός που σημαίνει ότι οι τιμές του μαύρου χρυσού θα παραμείνουν αυξημένες για μεγαλύτερο διάστημα.

Το αυξημένο ενεργειακό κόστος εκτιμάται ότι θα επιβαρύνει κάπως την ανάπτυξη και θα διατηρήσει τις πληθωριστικές πιέσεις, οδηγώντας τους οικονομολόγους της UBS να μεταθέσουν χρονικά τις εκτιμήσεις τους για νέα μείωση επιτοκίων από τη Fed προς τον Σεπτέμβριο και τον Δεκέμβριο.

Παρά το πιο επιφυλακτικό βραχυπρόθεσμο περιβάλλον, η UBS διατηρεί θετική σύσταση για τις αμερικανικές μετοχές.

«Καθώς οι αρνητικές επιπτώσεις του πολέμου αρχίσουν να υποχωρούν, αναμένουμε ότι οι μετοχές θα ενισχυθούν από έναν συνδυασμό σταθερής ανάπτυξης κερδών, μιας Fed που παραμένει γενικά υποστηρικτική ακόμη και αν καθυστερήσει η χαλάρωση της πολιτικής, και τη συνεχιζόμενη υιοθέτηση και αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης», ανέφεραν οι αναλυτές.

Η τράπεζα, επίσης, επισημαίνει ότι η αύξηση της μεταβλητότητας στις αγορές μπορεί να λειτουργεί ως προπομπός μελλοντικών αποδόσεων, σημειώνοντας ότι όταν ο δείκτης VIX κλείνει πάνω από τις 31 μονάδες — όπως συνέβη τον Μάρτιο — «ο S&P 500 έχει καταγράψει μέσες ετήσιες αποδόσεις 22% τον επόμενο χρόνο».

Οι μετοχές τείνουν να κινούνται θετικά όταν η Fed δεν προχωρά σε αυξήσεις επιτοκίων και οι εκτιμήσεις για τα κέρδη ενισχύονται, ένα περιβάλλον που, σύμφωνα με την UBS, αναμένεται να διατηρηθεί έως το 2026.

Σήματα πληθωρισμού και ενεργειακό σοκ
Εάν τα νοικοκυριά περιορίσουν τις δαπάνες τους, ο δομικός πληθωρισμός ενδέχεται να αυξηθεί λιγότερο, μειώνοντας την ανάγκη για αυξήσεις επιτοκίων, προκειμένου να περιοριστεί η ζήτηση. Τα στοιχεία για τον πληθωρισμό που αναμένονται την επόμενη εβδομάδα θεωρούνται κρίσιμη ένδειξη για τη μεταβολή των πιέσεων στις τιμές.

Τα τελευταία δύο χρόνια, ο δομικός πληθωρισμός στην Ευρωζώνη κινείται υψηλότερα από τον γενικό δείκτη, ενώ κατά το ενεργειακό σοκ της περιόδου 2022–2023 ο γενικός πληθωρισμός προηγήθηκε και στη συνέχεια ώθησε ανοδικά τον δομικό. Εκείνη η περίοδος συνέπεσε με ισχυρή ανάκαμψη της παγκόσμιας ζήτησης και υψηλή διαπραγματευτική δύναμη στους μισθούς — συνθήκες που σήμερα εμφανίζονται πιο αδύναμες.

Η ενότητα στην ΕΚΤ ενδέχεται να δοκιμαστεί, μετά τη δήλωση του μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου Μίλερ ότι ενδέχεται να απαιτηθεί δράση ακόμη και χωρίς πλήρως ορατές δευτερογενείς επιπτώσεις. Τα στοιχεία για τους μισθούς αναμένεται να επηρεάσουν καθοριστικά την πολιτική, ενώ οι συλλογικές διαπραγματεύσεις του 2026 δεν αναμένεται να οδηγήσουν σε σημαντικές αυξήσεις.

Οι κίνδυνοι στασιμοπληθωρισμού εντείνονται, καθώς το κόστος ενέργειας ωθεί τον γενικό πληθωρισμό ανοδικά, ενώ ο δομικός παραμένει χαμηλός. Οι αγορές προεξοφλούν ήδη σειρά επιθετικών αυξήσεων επιτοκίων τόσο από την ΕΚΤ όσο και από την Τράπεζα της Αγγλίας, δημιουργώντας —κατά τον Σάβατζ— ευκαιρίες για όσους θεωρούν ότι οι προσδοκίες αυτές είναι υπερβολικές.

Επιπτώσεις στις αγορές και στα επιτόκια
Η άνοδος του πετρελαίου Brent πάνω από τα 95 δολάρια το βαρέλι στο πρώτο τρίμηνο του 2026 ενισχύει τις ανησυχίες. Οι προκαταρκτικές εκτιμήσεις για τον Μάρτιο δείχνουν τον γενικό πληθωρισμό να αυξάνεται στο 2,8%, ενώ ο δομικός παραμένει σχεδόν αμετάβλητος στο 2,1%. Αυτή η απόκλιση θεωρείται κρίσιμη για την πορεία της ΕΚΤ το επόμενο διάστημα.

Σε αντίθεση με την περίοδο 2022–2023, δεν καταγράφεται σήμερα η ίδια δυναμική, όταν η παγκόσμια ζήτηση ανέκαμπτε έντονα και η αύξηση των μισθών —που κορυφώθηκε κοντά στο 4,7% το 2023— τροφοδοτούσε ευρύτερες αυξήσεις τιμών. Σήμερα, η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών είναι ασθενέστερη και οι διαπραγματεύσεις μισθών στις αρχές του 2026 είναι αισθητά πιο συγκρατημένες, στοιχείο που μπορεί να αποτρέψει τη γενικευμένη άνοδο των τιμών.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η ΕΚΤ είναι λιγότερο πιθανό να προχωρήσει σε τόσο επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων όσο προεξοφλούν οι αγορές. Οι κεντρικοί τραπεζίτες θα κινηθούν προσεκτικά, αποφεύγοντας τη σύσφιγξη πολιτικής σε ένα περιβάλλον επιβραδυνόμενης οικονομίας — ιδιαίτερα αν οι αυξημένοι λογαριασμοί ενέργειας περιορίσουν ήδη την κατανάλωση.

Η εικόνα αυτή υποδηλώνει πιθανή ανατιμολόγηση των προσδοκιών για τα επιτόκια, με τους επενδυτές να τοποθετούνται για λιγότερες αυξήσεις από όσες έχουν ενσωματωθεί στις τιμές. Δεδομένης της μεταβλητότητας που αναμένεται, η χρήση παραγώγων, όπως τα options, μπορεί να αποτελέσει στρατηγική επιλογή για τη διαχείριση κινδύνου και την αξιοποίηση των κινήσεων της αγοράς.

Τις επόμενες εβδομάδες, το ενδιαφέρον θα στραφεί στα στοιχεία πληθωρισμού για ενδείξεις δευτερογενών επιδράσεων, καθώς και στα δεδομένα μισθολογικών διαπραγματεύσεων. Οι εξελίξεις αυτές αναμένεται να αποτελέσουν βασικούς καταλύτες για την αναθεώρηση των προσδοκιών των αγορών.

Ειδικότερα, Ο Ντάιμον, διευθύνων σύμβουλος της JPMorgan Chase, τόνισε ότι ο τομέας του ιδιωτικού δανεισμού «πιθανότατα» δεν συνιστά συστημικό κίνδυνο. «Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε είναι σημαντικές», ανέφερε, υπογραμμίζοντας κινδύνους όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι εχθροπραξίες στη Μέση Ανατολή.

«Τώρα, λόγω του πολέμου στο Ιράν, αντιμετωπίζουμε επιπλέον τον κίνδυνο συνεχών σοκ στις τιμές πετρελαίου και εμπορευμάτων, καθώς και αναδιάρθρωση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού, που μπορεί να οδηγήσει σε πιο επίμονο πληθωρισμό και τελικά σε υψηλότερα επιτόκια από αυτά που αναμένουν σήμερα οι αγορές», ανέφερε. Ο Ντάιμον υπογράμμισε ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος από το Ιράν παραμένουν τα πυρηνικά.

Οι ανησυχίες για τον πληθωρισμό έχουν οδηγήσει τις αγορές να αποκλείσουν σε το ενδεχόμενο μειώσεων επιτοκίων. Την περασμένη εβδομάδα, ο δείκτης S&P 500 κατέγραψε το χειρότερο τρίμηνο από το 2022, εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Την ίδια ώρα σταθερό μέχρι τις 10 Αυγούστου 2027 παραμένει το επιτόκιο 8,76% το χρόνο ή 0,73% το μήνα για εκπρόθεσμη πληρωμή των φόρων και στο 6% το ετήσιο επιτόκιο με βάση το οποίο υπολογίζονται οι τόκοι επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέντων φόρων. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, οποιοδήποτε ποσό φόρου εάν δεν καταβληθεί εντός της νόμιμης προθεσμίας καταβολής, ο φορολογούμενος επιβαρύνεται με τόκο επί του ποσού φόρου που «τρέχει» από την επόμενη ημέρα της λήξης της νόμιμης προθεσμίας.

Επιτόκια: Σταθερές οι επιβαρύνσεις για ρυθμίσεις έως 48 δόσεις

Η διάταξη έρχεται να «κλειδώσει» το κόστος εξυπηρέτησης των ρυθμίσεων, περιορίζοντας την αβεβαιότητα για τους οφειλέτες σε ένα περιβάλλον αυξημένων χρηματοοικονομικών πιέσεων καθώς οι διεθνείς νομισματικές συνθήκες λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή παραμένουν ιδιαίτερα ρευστές. Σε αυτή την συγκυρία η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αναμένεται να υιοθετήσει αυστηρή στάση απέναντι στον πληθωρισμό, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αύξησης των επιτοκίων βάζοντας προσωρινό «στοπ» στις μειώσεις.

Να σημειωθεί ότι η πάγια ρύθμιση αποτελεί αυτή την στιγμή το μοναδικό εργαλείο διευκόλυνσης για φορολογούμενους με ληξιπρόθεσμες οφειλές, καθώς παρέχει τη δυνατότητα τμηματικής αποπληρωμής τους σε έως 24 δόσεις για τακτικές υποχρεώσεις (όπως φόρος εισοδήματος ή ΕΝΦΙΑ) και έως 48 δόσεις για έκτακτες οφειλές, όπως πρόστιμα ή φόροι που προκύπτουν κατόπιν ελέγχου. Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα της ρύθμισης είναι ότι, με την ένταξη, αναστέλλονται τα αναγκαστικά μέτρα είσπραξης (όπως κατασχέσεις), ενώ παράλληλα ο οφειλέτης μπορεί να λάβει φορολογική ενημερότητα υπό προϋποθέσεις.

Εφορία: Πού εντοπίζονται τα υψηλότερα ποσοστά ρύθμισης

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι περίπου 4 εκατ. φορολογούμενοι είναι ανοιχτοί σε οφειλές ύψους 114,24 δισ. ευρώ τα τελευταία στοιχεία της ΑΑΔΕ δείχνουν ότι μόλις το 6,65% του πραγματικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου (80 δισ. ευρώ) έχει ενταχθεί σε ρύθμιση, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 5,26 δισ. ευρώ, γεγονός που αναδεικνύει το περιορισμένο εύρος αξιοποίησης του μέτρου. Το υψηλότερο ποσοστό των συνολικών ρυθμισμένων οφειλών (18,01%) εντοπίζεται στο εύρος 10.000 με 100.000 ευρώ, ενώ εντός αυτού του εύρους το ποσοστό των ρυθμισμένων οφειλών αγγίζει το 19,23% για ποσά από 20.001 έως 50.000 ευρώ. Το υψηλότερο ποσοστό ρυθμισμένων οφειλών φυσικών προσώπων εντοπίζεται μεταξύ 500 και 10.000 ευρώ (16,73%) και αγγίζει το 19,22% για ποσά από 2.000 έως 3.000 ευρώ.

Αντίθετα, τα νομικά πρόσωπα ρυθμίζουν σε υψηλότερο ποσοστό (26,03%) οφειλές που ανήκουν στο εύρος από 10.000 έως 100.000 ευρώ, ενώ το ποσοστό αυτό φτάνει στο 27,72% στην κατηγορία 20.001 με 50.000 ευρώ. Χαμηλά ποσοστά ρύθμισης οφειλών διαπιστώνονται τόσο σε χαμηλά ποσά οφειλής (ιδιαίτερα κάτω των 500 ευρώ), όσο και σε υψηλά ποσά οφειλής (άνω των 50.000 ευρώ για φυσικά πρόσωπα και άνω των 300.000 ευρώ για νομικά πρόσωπα).

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει κλονίσει τη δομή των παγκόσμιων επιτοκίων. Αντί της προοπτικής για προσεκτικές μειώσεις των επιτοκίων, οι επενδυτές αναμένουν τώρα ότι οι κεντρικές τράπεζες θα αυστηροποιήσουν τη νομισματική τους πολιτική, σε ορισμένες περιπτώσεις επιθετικά, πράγμα που σημαίνει ότι αναμένουν να αυξήσουν τα βασικά επιτόκια. Αυτό το νέο σενάριο αύξησης του πληθωρισμού και των επιτοκίων έχει επίσης προκαλέσει αναταραχή στις αγορές ομολόγων – με σημαντικές συνέπειες για τα δημόσια οικονομικά και τους επενδυτές.

Οι κεντρικές τράπεζες υπό πίεση
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, έχει βάλει τις κεντρικές τράπεζες σε δίλημμα. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου είναι βαρίδι για τον πληθωρισμό. Όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος, τόσο ισχυρότερη είναι η αύξηση του πληθωρισμού – με υψηλότερες τιμές σε όλο και περισσότερους τομείς της οικονομίας.

Οι κεντρικές τράπεζες συνήθως αντιδρούν σε αυτό αυστηροποιώντας τη νομισματική τους πολιτική. Ωστόσο, πρέπει να σταθμίσουν τα υψηλότερα επιτόκια με την οικονομική πίεση που προκαλείται από τον πόλεμο στο Ιράν: οι καταναλωτές ενδέχεται να ξοδεύουν λιγότερα, οι εταιρείες ενδέχεται να παράγουν λιγότερο και η ανάπτυξη θα μειωθεί. Εάν οι κεντρικοί τραπεζίτες αυξήσουν τα επιτόκια, για να αντιμετωπίσουν τις πιέσεις στις τιμές, θα επιβαρύνουν περαιτέρω την ήδη εξασθενημένη οικονομία.

Οι επενδυτές εκτιμούν ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες θα δώσουν προτεραιότητα στην καταπολέμηση του πληθωρισμού. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι δεν θέλουν να επιτρέψουν ένα ακόμη πληθωριστικό σοκ όπως αυτό προ τετραετίας. Υπό τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν, οι επενδυτές επιτοκίων έχουν αναδιαρθρώσει πλήρως τις στρατηγικές τους τις τελευταίες εβδομάδες.

Μέχρι τον πόλεμο στο Ιράν, μια μείωση των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα κατά τη διάρκεια του έτους θεωρούνταν πιθανή. Τώρα, οι επενδυτές αναμένουν έως και τρεις αυξήσεις επιτοκίων. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι είναι κάπως πιο επιφυλακτικοί.

Ορισμένοι κεντρικοί τραπεζίτες της ΕΚΤ έχουν δηλώσει την προθυμία τους να αυξήσουν τα βασικά επιτόκια ήδη από την επόμενη συνεδρίαση στα τέλη Απριλίου. Ο Φέλιξ Σμιτ της ιδιωτικής τράπεζας Berenberg διαφωνεί: «Εάν η ΕΚΤ θέλει πραγματικά να ενεργήσει με βάση τα δεδομένα, όπως ισχυρίζεται επανειλημμένα, θα πρέπει να περιμένει μέχρι τη συνεδρίαση του Ιουνίου για να λάβει μια τεκμηριωμένη απόφαση».

Άλλοι κεντρικοί τραπεζίτες, και ιδιαίτερα η ηγεσία της ΕΚΤ, έχουν δημόσια ζητήσει να υπάρξει υπομονή . Η επιφυλακτικότητά τους έχει μειώσει κάπως τις προσδοκίες της αγοράς: ενώ οι traders κάποτε είχαν εκτιμήσει υψηλή πιθανότητα αύξησης των επιτοκίων στα τέλη Απριλίου, οι αγορές συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης είναι πλέον διχασμένες.

Οι πληθωριστικές πιέσεις είναι ισχυρότερες στη Μεγάλη Βρετανία από ό,τι στην Ευρωζώνη. Ως εκ τούτου, η Τράπεζα της Αγγλίας (BoE) δεν μπόρεσε να μειώσει τα επιτόκια τόσο απότομα όσο η ΕΚΤ πέρυσι. Οι επενδυτές υπέθεσαν, επομένως, ότι θα αντιστάθμιζε τις χαμένες μειώσεις επιτοκίων κατά τη διάρκεια του έτους.

Η προοπτική μιας ακόμη αύξησης των τιμών ωθεί τους επενδυτές να επανεξετάσουν τις στρατηγικές τους: Η Τράπεζα της Αγγλίας είναι πιθανό να αυξήσει τα επιτόκια ακόμη περισσότερο σε περιοριστικά – και επομένως οικονομικά επιβραδυντικά – όρια, πιθανώς σε συμφωνία με την ΕΚΤ. Με τις δύο έως τρεις αυξήσεις που προβλέπονται αυτήν τη στιγμή, το βασικό επιτόκιο θα μπορούσε να αυξηθεί μεταξύ 4,25 και 4,5%.

Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed ) διατηρεί επίσης το εύρος-στόχο της για τα επιτόκια στο 3,5% έως 3,75%. Η προοπτική μείωσης των επιτοκίων είχε από καιρό ενισχύσει το κλίμα στην αγορά – ίσως πρόωρα, καθώς το κλίμα έχει επίσης αλλάξει στις ΗΠΑ . Οι επενδυτές έχουν εγκαταλείψει το σενάριο της πτώσης των επιτοκίων. Αν και οι ΗΠΑ, ως καθαρός εξαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου, είναι λιγότερο ευάλωτες στην ενεργειακή κρίση, οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας αυξάνουν επίσης τον πληθωρισμό στη χώρα. Για πρώτη φορά από το 2022, ένα γαλόνι (3,8 λίτρα) βενζίνης κοστίζει περισσότερο από τέσσερα δολάρια.

Η ανάκαμψη στην Τράπεζα της Ιαπωνίας (BoJ) είναι πιο συγκρατημένη. Οι επενδυτές ανέμεναν ήδη μία ή δύο αυξήσεις επιτοκίων πριν από τον πόλεμο στο Ιράν. Τώρα προβλέπονται δύο αυξήσεις μέχρι το τέλος του έτους, αλλά τίποτα περισσότερο. Η σχετικά διστακτική αντίδραση των επενδυτών πιθανότατα σχετίζεται με το γεγονός ότι η Ιαπωνία έχει πληγεί ιδιαίτερα σκληρά από τις συνέπειες του πολέμου στο Ιράν: Η χώρα εισάγει το 90% της ενέργειάς της από τη Μέση Ανατολή. Η κύρια έμφαση δίνεται στις αρνητικές συνέπειες για την οικονομία και όχι στον πληθωρισμό, γι’ αυτό και οι ειδικοί αναμένουν μια μετριοπαθή αντίδραση από την κεντρική τράπεζα.

Οι προσδοκίες για τα επιτόκια είναι επίσης μέτριες στην Ελβετία. Η SNB έχει διατηρήσει το βασικό της επιτόκιο στο 0% από το περασμένο καλοκαίρι. Πριν από τον πόλεμο, οι επενδυτές έκαναν εικασίες για μια επιστροφή στα αρνητικά επιτόκια. Αυτό δεν ισχύει πλέον. Τώρα αναμένουν αύξηση των επιτοκίων μέχρι το τέλος του έτους. Αν και ο πληθωρισμός αυξήθηκε στο υψηλότερο επίπεδο ενός έτους τον Μάρτιο, στο 0,3% παραμένει πολύ χαμηλός. Οι φθηνές εισαγωγές, χάρη στο ισχυρό ελβετικό φράγκο, μετριάζουν τις αυξήσεις των τιμών.

Το παράδοξο με τα γερμανικά ομόλογα
Οι επενδυτές συνήθως αναζητούν καταφύγιο σε γερμανικά κρατικά ομόλογα όταν καταγράφονται αναταραχές στις χρηματιστηριακές αγορές. Τα γερμανικά κρατικά ομόλογα είναι από τα πιο σημαντικά σημεία αναφοράς στις χρηματοπιστωτικές αγορές και θεωρούνται ιδιαίτερα ασφαλή και σταθερά σε αξία.

Αυτή τη φορά, η αντίδραση της χρηματιστηριακής αγοράς είναι ασυνήθιστη. Σε αντίθεση με ό,τι συνηθίζεται σε περιόδους κρίσεων, οι τιμές των δεκαετών γερμανικών κρατικών ομολόγων, μειώνονται: κατά περίπου 3% από τα τέλη Φεβρουαρίου. Αντίθετα, οι αποδόσεις έχουν αυξηθεί στο 3,13%, σε υψηλό 15ετίας. Η απόδοση των διετών γερμανικών κρατικών ομολόγων έχει αυξηθεί ακόμη πιο απότομα, από λίγο κάτω από το 2% έως και το 2,76%.

Τα υψηλότερα ποσοστά πληθωρισμού μειώνουν τις πραγματικές αποδόσεις των κρατικών ομολόγων επειδή έχουν σταθερά επιτόκια. Επομένως, τα κρατικά ομόλογα «δεν αποτελούν πλέον ασφαλές καταφύγιο», προειδοποιεί ο Carsten Brzeski της ING. Ο Robert Greil, επικεφαλής στρατηγικής στην ιδιωτική τράπεζα Merck Finck, σημειώνει: «Η αύξηση των πληθωριστικών προσδοκιών και οι σχετικές κινήσεις των αποδόσεων εξακολουθούν να συνηγορούν κατά της υπερεκτίμησης των κρατικών ομολόγων».

Οι επενδυτές τείνουν να προτιμούν τα νεοεκδοθέντα ομόλογα με υψηλότερα επιτόκια κατά τη διάρκεια τέτοιων περιόδων. Ωστόσο, τον Απρίλιο, οι χώρες της ευρωζώνης αναμένεται να εκδώσουν λιγότερα κρατικά ομόλογα από τα υφιστάμενα ομόλογα που λήγουν. Από τον Μάιο και μετά, οι καθαρές εκδόσεις αναμένεται να αυξηθούν ξανά.

Μια περιορισμένη προσφορά θα μπορούσε να μετριάσει τις απώλειες τιμών και να σταθεροποιήσει τις αποδόσεις, λέει ο Elmar Völker της LBBW. Θα είχε επίσης υποστηρικτικό αποτέλεσμα εάν οι προσδοκίες για τα επιτόκια αποδεικνύονταν υπερβολικές. Ωστόσο, ο Völker αναμένει μικρή ανακούφιση για τα δεκαετή γερμανικά κρατικά ομόλογα ακόμη και τότε: λόγω του αυξανόμενου εθνικού χρέους, προβλέπει απόδοση 3,15% μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους – «πιθανώς υψηλότερη στο αποκορύφωμά της».

Κάθε φορά που οι αγορές ομολόγων δέχονται πιέσεις, οι επενδυτές πωλούν ιταλικά κρατικά ομόλογα πιο εύκολα από ό,τι γερμανικά. Ο λόγος είναι η λανθάνουσα δυσπιστία στα δημόσια οικονομικά της Ιταλίας. Αυτό το μοτίβο επανεμφανίζεται τώρα, ακόμη και αν τα ασφάλιστρα κινδύνου ήταν μέχρι στιγμής διαχειρίσιμα.

Κρίσιμο το spread
Το αποφασιστικό κριτήριο είναι το spread. Οι επενδυτές και η ΕΚΤ παρακολουθούν σχολαστικά το spread. Ο λόγος: Εάν οι διαφορές μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης γίνουν πολύ μεγάλες, αυτό θα μπορούσε, στη χειρότερη περίπτωση, να οδηγήσει σε «απεργία» αγοραστών και να πυροδοτήσει μια νέα κρίση του ευρώ. Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, η ΕΚΤ θα έπρεπε να παρέμβει άμεσα αγοράζοντας επιλεκτικά κρατικά ομόλογα και υποστηρίζοντας τις τιμές τους – ένα θέμα που συνήθως αποτελεί ταμπού.

Η απόδοση των ιταλικών ομολόγων αυξήθηκε κατά περίπου 0,3% περισσότερο από εκείνη των γερμανικών κρατικών ομολόγων τον Μάρτιο. Το spread ανέρχεται πλέον σε 0,9%. Η διαφορά επιτοκίων μεταξύ γαλλικών και γερμανικών κρατικών ομολόγων αυξήθηκε μόνο κατά το ήμισυ, σε 0,7%.

Αυτό είναι αξιοσημείωτο σύμφωνα με τη Handelsblatt, επειδή αρκετοί επενδυτές πρόσφατα έχουν εκφράσει ισχυρότερες επιφυλάξεις για τα γαλλικά παρά για τα ιταλικά δημόσια οικονομικά. Ωστόσο, σε ιστορική σύγκριση, τα spreads είναι μάλλον μικρά. Κατά τη διάρκεια του υπερπληθωρισμού του 2022, η διαφορά επιτοκίων μεταξύ ιταλικών και γερμανικών κρατικών ομολόγων αυξήθηκε σε 2,5%. Στο αποκορύφωμα της κρίσης του ευρώ το 2011/12, ξεπέρασε ακόμη και το 5%.

Οι αναλυτές της Unicredit, αναμένουν επίσης ένα ελαφρώς αυξημένο spread κατά 0,8% τους επόμενους μήνες: «Τα υψηλότερα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ και η χαμηλότερη όρεξη για ανάληψη κινδύνου πιθανότατα θα επηρεάσουν τα ιταλικά κρατικά ομόλογα». Ωστόσο, στο μέλλον, οι οικονομικές και πολιτικές προοπτικές της Ιταλίας θα είναι και πάλι πιο σημαντικές από την κυμαινόμενη αντίληψη κινδύνου στις αγορές.

Πλήγμα για τα βρετανικά ομόλογα
Οι αγορές ομολόγων του Ηνωμένου Βασιλείου επλήγησαν ιδιαίτερα σκληρά: η απόδοση των δεκαετών ομολόγων αυξήθηκε κατά περισσότερο από 0,75% στο αποκορύφωμά της, φθάνοντας πάνω από 5%. Πρόκειται για μια σημαντικά μεγαλύτερη αύξηση από αυτήν που παρατηρήθηκε με συγκρίσιμα ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου.

Οι επενδυτές δεν εμπιστεύονται τα βρετανικά δημόσια οικονομικά από την εποχή της Λιζ Τρας: Το φθινόπωρο του 2022, απέρριψαν τα σχέδια προϋπολογισμού της τότε πρωθυπουργού. Η επακόλουθη αύξηση των αποδόσεων κατά περισσότερο από 2% πυροδότησε κρίση στις βρετανικές χρηματοπιστωτικές αγορές, οι επιπτώσεις της οποίας εξακολουθούν να είναι αισθητές σήμερα.

Ο Τζο Μάχερ της Capital Economics πιστεύει ότι είναι απίθανο οι αποδόσεις να αυξηθούν ξανά τόσο δραματικά. Η Τράπεζα της Αγγλίας έχει λάβει προφυλάξεις. Ωστόσο, ένα μεγαλύτερο μερίδιο των βρετανικών κρατικών ομολόγων κατέχεται πλέον από ξένους επενδυτές και hedge funds. Αυτά θα μπορούσαν να επιδεινώσουν το sell-off εάν η ενεργειακή κρίση δεν επιλυθεί σύντομα.