Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, παραδέχθηκε τη σκληρή πραγματικότητα μιας παρατεταμένης κρίσης, τονίζοντας ότι η ραγδαία άνοδος των τιμών της ενέργειας και οι διαταραχές στην αγορά δεν αναμένεται να υποχωρήσουν σύντομα.

Το μήνυμα αυτό προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς η Ευρώπη βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με σοβαρά προβλήματα στον εφοδιασμό μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μιας θαλάσσιας οδού ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια ναυτιλία.

Η Ευρώπη βυθίζεται κάτω από το βάρος των αυξημένων τιμών στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, ενώ ο φόβος για ελλείψεις σε βασικά αγαθά, όπως τα καύσιμα αεροσκαφών και τα λιπάσματα, γίνεται όλο και πιο έντονος. Το κόστος της σύγκρουσης είναι ήδη δυσβάσταχτο, με την ΕΕ να έχει δαπανήσει επιπλέον 27 δισεκατομμύρια ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου. Παράλληλα, οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν δεσμεύσει πάνω από 10 δισεκατομμύρια ευρώ σε μια προσπάθεια να προστατεύσουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις από το κύμα ακρίβειας, ανοίγοντας τη στρόφιγγα των δημοσιονομικών δαπανών.

Παρά την κρισιμότητα της κατάστασης, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμφανίζονται διχασμένοι σχετικά με τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθηθεί. Αν και η Κομισιόν πρότεινε μια πρώτη σειρά μέτρων, στη σύνοδο κορυφής υπήρξαν πιέσεις για πιο επιθετικές παρεμβάσεις. Το σημείο τριβής παραμένει ο ρυθμός παροχής της οικονομικής στήριξης, με μια μερίδα κρατών να προκρίνει μια σταδιακή προσέγγιση και άλλες χώρες να ζητούν ένα μεγάλο και άμεσο πακέτο μέτρων εκ των προτέρων, προκειμένου να αναχαιτιστεί η επερχόμενη ύφεση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να παρουσιάσει τον Ιούλιο πρόταση για την αναμόρφωση του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ μετά το 2030, δηλαδή του γνωστού ETS. Σύμφωνα με έγγραφο για την κοινή αγορά της ΕΕ που είδε το Bloomberg News, ο στόχος είναι να επιτευχθεί συμφωνία ανάμεσα στα κράτη-μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την τελική μορφή της μεταρρύθμισης μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2027.

Το έγγραφο αναμένεται να υπογραφεί από τους ηγέτες των ευρωπαϊκών θεσμών την Παρασκευή, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί ότι οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την ανταγωνιστικότητά της, καθώς χάνει έδαφος απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Ορισμένες χώρες, ανάμεσά τους η Ιταλία και η Πολωνία, εκτιμούν ότι η μεταρρύθμιση του ETS μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Άλλες χώρες αντιτίθενται σε οποιαδήποτε αποδυνάμωση της αγοράς άνθρακα, θεωρώντας την θεμελιώδη για τους στόχους μηδενικών εκπομπών της ΕΕ.

Το έγγραφο της ΕΕ περιλαμβάνει περισσότερες από 30 προτάσεις που θεωρούνται κρίσιμες για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, καλύπτοντας τομείς όπως η ενέργεια, η ψηφιακή οικονομία και οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, με στόχο τη μείωση των εμποδίων και την καλύτερη ανταγωνιστικότητα απέναντι στους μεγαλύτερους οικονομικούς αντιπάλους της Ένωσης.

Διπλωμάτες της ΕΕ επισημαίνουν, πάντως, ότι το χρονοδιάγραμμα παραμένει ενδεικτικό. Προηγούμενες μεταρρυθμίσεις της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα χρειάστηκαν έως και δύο χρόνια μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία ανάμεσα στους διαπραγματευτές.

«Η μετατροπή της φιλοδοξίας σε πραγματικότητα απαιτεί αίσθηση επείγοντος, πολιτική ιδιοκτησία και μετρήσιμα αποτελέσματα», αναφέρεται στο έγγραφο.

Η τελευταία εκδοχή του κειμένου αφαίρεσε επίσης προηγούμενη αναφορά στη διαδικασία «ενισχυμένης συνεργασίας», έναν μηχανισμό της ΕΕ που επιτρέπει την παράκαμψη ορισμένων κρατών-μελών ώστε να προχωρούν ταχύτερα συγκεκριμένα μέτρα.

Ο αντίστοιχος αριθμός το 2010 ήταν 40 εκατομμύρια, αναφέρει η έκθεση επικαλούμενη στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας Eurostat και της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.

Η Γερμανία εξακολουθεί να υποδέχεται τους περισσότερους ανθρώπους που έχουν γεννηθεί σε άλλη χώρα (18 εκατομμύρια), εκ των οποίων το 72% είναι σε ηλικία απασχόλησης, ενώ η Ισπανία κατέγραψε την ταχύτερη πρόσφατη αύξηση με επιπλέον 700.000 ανθρώπους να έχουν προστεθεί στον γεννημένο στο εξωτερικό πληθυσμό της που ανέρχεται σε 9,5 εκατομμύρια.

“Η Γερμανία παραμένει ο κύριος προορισμός για μετανάστες στην Ευρώπη, τόσο σε απόλυτους όρους όσο και–σε έναν σημαντικό βαθμό– σε σχέση με τον πληθυσμό της”, σχολιάζει ο Τομάζο Φρατίνι, ένας από τους συγγραφείς της έκθεσης.

Σύμφωνα με την έκθεση, τα μοντέλα μετανάστευσης είναι άνισα στο μπλοκ με το Λουξεμβούργο, τη Μάλτα και την Κύπρο να έχουν υψηλότερα ποσοστά μεταναστών σε σχέση με το μέγεθος του πληθυσμού.

Οι αιτήσεις ασύλου επίσης εμφανίζονται να συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένες χώρες με την Ισπανία, την Ιταλία, τη Γαλλία και τη Γερμανία να δέχονται σχεδόν τα τρία τέταρτα όλων των αιτήσεων.

Η Γερμανία φιλοξένησε τον υψηλότερο αριθμό προσφύγων συνολικά: 2,7 εκατομμύρια.

Ο Ευρωπαίος επίτροπος Νταν Γιόργκενσεν κάλεσε τα κράτη-μέλη να καταθέσουν συγκεκριμένα μέτρα για τον περιορισμό της χρήσης πετρελαίου και φυσικού αερίου, ιδίως στον τομέα των μεταφορών. Η παρέμβασή του ήρθε μετά τη σύσκεψη των υπουργών στις 31 Μαρτίου, όπου τέθηκε στο τραπέζι η προοπτική μιας παγκόσμιας έλλειψης που φτάνει τα 11 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Καθοριστικός παράγοντας αυτής της ανησυχίας, σύμφωνα με το Euronews, είναι το ουσιαστικό ξεμπλοκάρισμα των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα πιο κρίσιμα σημεία διέλευσης ενεργειακών φορτίων παγκοσμίως, από όπου διακινείται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Από την ίδια περιοχή προέρχεται και περίπου το ένα πέμπτο του ντίζελ που καταναλώνεται σε ΕΕ και Ηνωμένο Βασίλειο.

Σε αυτό το περιβάλλον, η ιδέα των βιοκαυσίμων ως εναλλακτικής στα ορυκτά καύσιμα κερδίζει έδαφος, όπως προκύπτει και από σχετική επιστολή που έφτασε στα ευρωπαϊκά όργανα.

Η νέα ενεργειακή επιλογή στο τραπέζι

Οι στόχοι για τα βιοκαύσιμα δεν είναι καινούργιοι, καθώς είχαν τεθεί ήδη πριν από την πολεμική κλιμάκωση. Με βάση την αναθεωρημένη ευρωπαϊκή οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα κράτη-μέλη καλούνται έως το 2030 να πετύχουν μερίδιο 29% ανανεώσιμης ενέργειας στις μεταφορές, με ειδικό στόχο 5,5% για προηγμένα βιοκαύσιμα και ανανεώσιμο υδρογόνο.

Τα βιοκαύσιμα προέρχονται από φυτικές πρώτες ύλες και διακρίνονται ανάλογα με την πηγή τους. Τα πρώτης γενιάς βασίζονται σε εδώδιμες καλλιέργειες όπως καλαμπόκι και ζαχαροκάλαμο, τα δεύτερης γενιάς αξιοποιούν μη βρώσιμη βιομάζα και αγροτικά υπολείμματα, ενώ τα τρίτης γενιάς παράγονται από φύκη.

Παρότι η καύση τους εξακολουθεί να απελευθερώνει διοξείδιο του άνθρακα, η βιομηχανία υποστηρίζει ότι πρόκειται για «ανακυκλωμένο» CO2, καθώς είχε προηγουμένως απορροφηθεί κατά την ανάπτυξη των φυτών.

Πόσο ρεαλιστική είναι η υποκατάσταση του πετρελαίου

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καρλσρούης, η Ευρώπη θα μπορούσε σε βάθος χρόνου να καλύψει τις ανάγκες των μεταφορών χωρίς ορυκτά καύσιμα, εφόσον αξιοποιήσει αποτελεσματικά τα διαθέσιμα ανανεώσιμα υλικά.

«Αν αξιοποιήσουμε αποτελεσματικά τα υπολείμματα και τα απορρίμματα, μπορούμε να καταστήσουμε τις οδικές μεταφορές λιγότερο εξαρτημένες από τις εισαγωγές ενέργειας, μειώνοντας παράλληλα τις εκπομπές CO2», δηλώνει ο καθηγητής Τόμας Χιρτ.

Η μελέτη, που εκπονήθηκε για λογαριασμό της BMW AG, επισημαίνει ότι υπάρχουν σημαντικές ποσότητες πρώτων υλών όπως άχυρο, ξυλώδη υπολείμματα και οργανικά απόβλητα που μπορούν να μετατραπούν σε καύσιμα.

Παράλληλα, αναδεικνύει τη σημασία ενεργειακών καλλιεργειών σε εδάφη χαμηλής παραγωγικότητας, που δεν ανταγωνίζονται τη γεωργία τροφίμων.

«Το μεγαλύτερο δυναμικό βρίσκεται σε υλικά που ήδη παράγονται ως υποπροϊόντα και μπορούν να μετατραπούν σε καύσιμα με σχετικά χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα», σημειώνει ο καθηγητής Τόμας Κοκ, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται πολιτική και κοινωνική στήριξη για την ανάπτυξη των προηγμένων βιοκαυσίμων.

Η αντίθετη άποψη: Γιατί προκρίνονται τα ηλεκτρικά οχήματα

Δεν συμφωνούν όλοι με αυτή την προσέγγιση. Ο Λισιέν Ματιέ από την οργάνωση Transport & Environment θεωρεί ότι τα e-fuels μπορούν να καλύψουν μόνο περιορισμένες ανάγκες και ότι η ηλεκτροκίνηση αποτελεί πιο ορθολογική λύση.

«Στα ηλεκτρικά οχήματα διαθέτουμε ήδη μια καθαρή και αποδοτική τεχνολογία, προσιτή για τη μαζική αγορά», επισημαίνει.

Κατά την άποψή του, οι ευρωπαϊκές πολιτικές θα έπρεπε να εστιάσουν στην ανάπτυξη βιομηχανίας μπαταριών, στη διασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών και στη δημιουργία ανταγωνιστικής παραγωγής ηλεκτρικών οχημάτων απέναντι στην Κίνα.

Το μεγάλο δίλημμα: Ενέργεια ή τρόφιμα

Παρά τη δυναμική τους, τα βιοκαύσιμα παραμένουν έντονα αμφιλεγόμενα. Η παραγωγή τους βασίζεται συχνά σε καλλιέργειες όπως καλαμπόκι και σόγια, γεγονός που ενδέχεται να μετατοπίσει τη γεωργική δραστηριότητα από την παραγωγή τροφίμων προς την παραγωγή καυσίμων.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυξήσεις τιμών και σε επιδείνωση της επισιτιστικής ασφάλειας, ιδιαίτερα σε ευάλωτες περιοχές.

Έρευνα στο Κονγκό έδειξε ότι ευρωπαϊκό έργο βιοκαυσίμων έθεσε σε κίνδυνο την επάρκεια τροφίμων, παρά τους ισχυρισμούς περί χρήσης «υποβαθμισμένων» εκτάσεων.

Ταυτόχρονα, μελέτη του 2023 εκτιμά ότι η Ευρώπη δεσμεύει έκταση ίση με την Ιρλανδία για την παραγωγή βιοκαυσίμων. Η ίδια γη θα μπορούσε να θρέψει έως 120 εκατομμύρια ανθρώπους ή να απορροφά διπλάσιο CO2 αν επέστρεφε στη φύση.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι μόλις το 2,5% αυτής της έκτασης, αν καλυπτόταν με φωτοβολταϊκά, θα παρήγαγε ισοδύναμη ενέργεια.

«Καίμε χωράφια αντί για να τα αξιοποιούμε»

Για αρκετούς ειδικούς, τα βιοκαύσιμα αποτελούν λανθασμένη στρατηγική. «Σήμερα δεσμεύουμε τεράστιες εκτάσεις για καλλιέργειες που απλώς καίμε στα αυτοκίνητά μας», τονίζει ο Μάικ Μαράρενς.

Όπως επισημαίνει, αυτές οι εκτάσεις θα μπορούσαν να καλύψουν διατροφικές ανάγκες εκατομμυρίων ανθρώπων ή να λειτουργήσουν ως φυσικές δεξαμενές άνθρακα.

Η καλλιέργεια ενεργειακών φυτών έχει επίσης συνδεθεί με αποψίλωση δασών σε ευαίσθητα οικοσυστήματα, όπως ο Αμαζόνιος, εντείνοντας τις ανησυχίες για το πραγματικό περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.

Παρά τον χαρακτηρισμό τους ως ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, η συνολική διαδικασία παραγωγής τους —από την καλλιέργεια έως την επεξεργασία— απαιτεί σημαντική ενέργεια, συχνά από ορυκτά καύσιμα, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την κλιματική τους ουδετερότητα.

Όπως ανέφερε η εκπρόσωπος Ενέργειας της Επιτροπής, Anna-Kaisa Itkonen, τα μέτρα που βρίσκονται υπό εξέταση οφείλουν να είναι «συντονισμένα, προσωρινά και σαφώς οριοθετημένα», ώστε να διασφαλίζεται η σταθερότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας σε μια περίοδο έντονων πιέσεων από την άνοδο των τιμών ενέργειας.

Αντιδράσεις και προτάσεις από τα κράτη-μέλη

Η παρέμβαση της Κομισιόν ακολουθεί επιστολή που απέστειλαν χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Αυστρία. Οι χώρες αυτές ζητούν την επιβολή φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, με στόχο μια δικαιότερη κατανομή των επιπτώσεων της γεωπολιτικής κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι αυξημένες τιμές πετρελαίου και ντίζελ συνιστούν σοβαρό πρόβλημα που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση. Παράλληλα, τονίζει ότι οι λύσεις πρέπει να σχεδιαστούν προσεκτικά ώστε να μη δημιουργήσουν νέα οικονομικά προβλήματα.

Σε αυτό το πλαίσιο, προγραμματίζονται συνεχείς τεχνικές συναντήσεις στις Βρυξέλλες με αντικείμενο την αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στόχος είναι να διαμορφωθεί πλήρης εικόνα της κατάστασης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και να αξιολογηθούν τα διαθέσιμα δεδομένα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο ενδεχόμενο έλλειψης καυσίμων στις αεροπορικς ένα ζήτημα που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα για τις ευρωπαϊκές μεταφορές και την οικονομία.

Παράλληλα, η Επιτροπή ετοιμάζει μια νέα «εργαλειοθήκη» μέτρων που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να αντιδράσουν πιο αποτελεσματικά στην ενεργειακή κρίση. Αν και δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί το χρονοδιάγραμμα παρουσίασής της, εκτιμάται ότι θα περιλαμβάνει στοχευμένες παρεμβάσεις για τη στήριξη των καταναλωτών και των επιχειρήσεων.

Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας, η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει μεταξύ της ανάγκης άμεσης στήριξης των οικονομιών της και της διατήρησης της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Η Κομισιόν προειδοποιεί ότι πρέπει να αποφευχθούν αποφάσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων.

Η ενδεχόμενη συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία κινήτρων, όπως κατώτατες τιμές, που θα ευνοούν προμηθευτές εκτός Κίνας, σύμφωνα με σχέδιο «οδικού χάρτη» που περιήλθε σε γνώση του Bloomberg. Παράλληλα, ΕΕ και ΗΠΑ θα συνεργάζονται σε θέματα προτύπων, επενδύσεων και κοινών έργων, ενώ θα συντονίζουν τις ενέργειές τους σε περίπτωση διαταραχών στην προσφορά από χώρες όπως η Κίνα.

Οι δύο πλευρές επιδιώκουν επίσης τη συμμετοχή και άλλων «ομοϊδεατών εταίρων» σε μια πολυμερή συμφωνία, με στόχο τη δημιουργία νέων αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών, που αποτελούν βασική πρώτη ύλη για σχεδόν κάθε σύγχρονη τεχνολογία, από συστήματα καθοδήγησης πυραύλων και μαχητικά αεροσκάφη έως ηλεκτρικά οχήματα.

Η κινητοποίηση αυτή εντάθηκε μετά την απόφαση του Πεκίνου να επιβάλει εκτεταμένους περιορισμούς στις εξαγωγές, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών, ως απάντηση στους δασμούς που επέβαλε ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε σοβαρές αναταράξεις στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και έφερε ευρωπαϊκές εταιρείες αντιμέτωπες με ακόμη και διακοπές παραγωγής.

Εκπρόσωποι του γραφείου του Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο.

Μια συμφωνία για τα ορυκτά θα μπορούσε να αποτελέσει σπάνια ένδειξη αποκλιμάκωσης στις τεταμένες σχέσεις μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, οι οποίες έχουν επιβαρυνθεί τις τελευταίες εβδομάδες, μετά τις επικρίσεις του Τραμπ προς τους Ευρωπαίους για τη στάση τους στον πόλεμο με το Ιράν. Παράλληλα, η ΕΕ καθυστερεί την έγκριση εμπορικής συμφωνίας που είχε επιτευχθεί το περασμένο καλοκαίρι με την αμερικανική κυβέρνηση, με τις ΗΠΑ να αναμένουν ακόμη την κατάργηση δασμών σε σειρά βιομηχανικών προϊόντων.

Το σχέδιο για τα κρίσιμα ορυκτά έχει και ισχυρό συμβολισμό, καθώς καταδεικνύει ότι οι δύο πλευρές συγκλίνουν στην ανάγκη περιορισμού της εξάρτησης από την Κίνα σε βασικές πρώτες ύλες.

Τους τελευταίους μήνες, οι ΗΠΑ και βασικοί εμπορικοί εταίροι τους συζητούν τρόπους ανάπτυξης μιας βιομηχανίας σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών που θα είναι προστατευμένη από τον ανταγωνισμό χαμηλού κόστους της Κίνας. Σήμερα, η Κίνα επεξεργάζεται περισσότερο από το 80% των σπάνιων γαιών παγκοσμίως.

Παρότι οι χώρες απέχουν ακόμη από μια πλήρη συμφωνία ως προς τις λεπτομέρειες εφαρμογής μιας ενιαίας πολιτικής — όπως τα επίπεδα κατώτατων τιμών, οι επιδοτήσεις και οι εγγυήσεις αγορών — το σχέδιο ΕΕ–ΗΠΑ έρχεται να προστεθεί σε αντίστοιχη συμφωνία με το Μεξικό, υποδηλώνοντας τη βούληση για μακροπρόθεσμη συνεργασία και επίλυση των εκκρεμοτήτων τα επόμενα χρόνια.

Το σχέδιο αντανακλά επίσης τις κοινές θέσεις που διατυπώθηκαν τον Φεβρουάριο από την ΕΕ, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, ενώ πληροφορίες ανέφεραν ότι οι τρεις πλευρές προετοιμάζουν την ανακοίνωση ενός πλαισίου συμφωνίας για το εμπόριο κρίσιμων ορυκτών.

Σύμφωνα με μη δεσμευτικό μνημόνιο συνεργασίας που επίσης εξετάζεται, η εταιρική σχέση ΕΕ–ΗΠΑ θα καλύπτει «τα κρίσιμα ορυκτά σε όλη την αλυσίδα αξίας και τον κύκλο ζωής τους, συμπεριλαμβανομένης της εξερεύνησης, εξόρυξης, επεξεργασίας, διύλισης, ανακύκλωσης και ανάκτησης».

Η συνεργασία ενδέχεται να επεκταθεί και σε κοινές δημόσιες προμήθειες, καθώς και σε συντονισμό για περιορισμούς εξαγωγών, αποθέματα ασφαλείας και χαρτογράφηση των ορυκτών πόρων.

Τα σχετικά έγγραφα εξετάζονται αυτή την περίοδο από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, σύμφωνα με πρόσωπα που έχουν γνώση των διεργασιών, τα οποία σημειώνουν ότι το περιεχόμενο ενδέχεται να τροποποιηθεί στο πλαίσιο των εσωτερικών διαβουλεύσεων.

«Το διεθνές δίκαιο εγγυάται την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, πράγμα που σημαίνει αυτό που σημαίνει: καμία πληρωμή, ούτε διόδια, σε καμία περίπτωση», ανέφερε ο εκπρόσωπος της Κομισιόν.

Γαλλία: «Ολοκληρώνουμε τα σχέδια συνοδείας πλοίων στα Στενά του Ορμούζ»

Ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, δήλωσε ότι οι Ευρωπαίοι και άλλοι εταίροι «ολοκληρώνουν» τα σχέδια για τη δημιουργία μιας αποστολής συνοδείας πλοίων στα Στενά του Ορμούζ μόλις τερματιστούν ουσιαστικά οι μάχες.

Ο Ζαν-Νοέλ Μπαρό είπε ότι «ο σχεδιασμός για την αποστολή βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο στάδιο της οριστικοποίησης μεταξύ Γάλλων στρατιωτικών αξιωματούχων και χωρών που έχουν προσφερθεί εθελοντικά», μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό France Inter.

Τα πλοία πιθανότατα θα είναι σε θέση να διασχίσει το στενό με ασφάλεια μόλις επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των εμπόλεμων μερών και «με ένα σύστημα συνοδείας», είπε ο Γάλλος υπουργός.

«Οι εργασίες έχουν προχωρήσει αρκετά» για την ανάπτυξη της αποστολής «μόλις αποκατασταθεί πλήρως η ηρεμία», σχολίασε ο ο Γάλλος αξιωματούχος.

Την Τετάρτη, ο Πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, δήλωσε ότι περίπου 15 έθνη είναι έτοιμα να συμμετάσχουν σε μια τέτοια αποστολή.

Der Spiegel: Ο Τραμπ πιέζει τους Ευρωπαίους να συμβάλουν σε στρατιωτική επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ

Την ίδια ώρα, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, σκοπεύει να αυξήσει την πίεση προς τους Ευρωπαίους συμμάχους προκειμένου να εξασφαλίσει την στρατιωτική τους στήριξη για την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ, αναφέρει το Der Spiegel.

Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του γερμανικού περιοδικού, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ενημέρωσε τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος αναμένει «συγκεκριμένες δεσμεύσεις» εντός των προσεχών ημερών για την ανάπτυξη πολεμικών πλοίων ή άλλων στρατιωτικών μέσων από την Ευρώπη, τονίζοντας ότι οι πολιτικές δεσμεύσεις, όπως αυτές που διατυπώθηκαν από την αρχή του πολέμου δεν θεωρούνται πλέον επαρκείς.

Όπως επισημαίνει το Spiegel, «αρκετοί Ευρωπαίοι διπλωμάτες, οι οποίοι ενημερώθηκαν μετά τη συνάντηση του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ με τον Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισαν τις αμερικανικές απαιτήσεις ως τελεσίγραφο».

Η γερμανική κυβέρνηση, χαιρετίζοντας χθες την ανακοίνωση για κατάπαυση του πυρός, εξέφρασε για μία ακόμη φορά τη βούλησή της να συμβάλει σε μια κοινή προσπάθεια για τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, θέτει ωστόσο ως προϋποθέσεις μια ισχυρή εντολή του ΟΗΕ και μια διαρκή εκεχειρία ή ακόμη και μια εκεχειρία ως αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης.

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, ο Αμερικανός πρόεδρος καταρτίζει λίστες με τους Ευρωπαίους εταίρους που τον στήριξαν στον πόλεμο εναντίον του Ιράν και με εκείνους που αντιτάχθηκαν, με στόχο κατόπιν να αποσύρει αμερικανικά στρατεύματα από τις χώρες της δεύτερης λίστας.

Η Γερμανία δεν έχει επιβάλει περιορισμούς στη χρήση των μεγάλων βάσεων από τις ΗΠΑ στις πρόσφατες επιχειρήσεις, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ωστόσο κατ' επανάληψη τελευταία επικρίνει τη στάση του Βερολίνου και ειδικά την τοποθέτηση στελεχών της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι «δεν είναι δικός μας αυτός ο πόλεμος».

Αν ο πόλεμος παραταθεί, θα επιβαρύνει την ευρωπαϊκή οικονομία «τόσο βαριά όσο βιώσαμε πρόσφατα κατά τη διάρκεια της πανδημίας ή στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία», δήλωσε ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.

«Ζω με την πραγματικότητα αυτού του πολέμου και τις συνέπειές του 24 ώρες το 24ωρο», δήλωσε ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροσέτο. «Είμαι αναγκασμένος να γνωρίζω πράγματα που δε με αφήνουν να κοιμηθώ». Η σύγκρουση θα μπορούσε να διαρκέσει «χρόνια», προειδοποίησε η Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της ΕΚΤ, σε συνέντευξή της στον Economist την περασμένη εβδομάδα. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, προσέθεσε, είναι «πιθανώς πέρα από ό,τι μπορούμε να φανταστούμε αυτή τη στιγμή».

Περίπου το 20% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που τροφοδοτεί την παγκόσμια οικονομία διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία το Ιράν έχει κλείσει απειλώντας να επιτεθεί σε οποιοδήποτε πλοίο περάσει χωρίς την άδεια της Τεχεράνης. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε μήνυμα προς τις χώρες που αντιμετωπίζουν έλλειψη καυσίμων λόγω του κλεισίματος του στενού από το Ιράν: «Θα πρέπει να αρχίσετε να μαθαίνετε πώς να πολεμάτε για τον εαυτό σας», έγραψε στο Truth Social. «Το δύσκολο μέρος έχει τελειώσει. Πηγαίνετε να βρείτε το δικό σας πετρέλαιο!», τόνισε.

Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι ζωτικής σημασίας για τις μεταφορές και τη θέρμανση, αλλά επίσης στηρίζουν ολόκληρη τη βιομηχανική αλυσίδα εφοδιασμού, επηρεάζοντας την παραγωγή τροφίμων, τα πλαστικά, τα χημικά και τη γεωργία. Αυτό δεν περιλαμβάνει τις ελλείψεις σε άλλους πόρους που προκαλούνται από το κλείσιμο των Στενών, συμπεριλαμβανομένων των λιπασμάτων και του ηλίου, το οποίο χρησιμοποιείται στην κατασκευή μικροτσίπ.

Το POLITICO περιγράφει τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία σε περίπτωση που επιμείνει αυτό που ο επικεφαλής του ΙΕΑ, Φατίχ Μπιρόλ, έχει περιγράψει ως «τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια στην ιστορία».

Ελλείψεις

Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, ο πανικός επηρεάζει εξίσου όλες τις προμήθειες ενέργειας, από το αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έως τα διυλισμένα προϊόντα όπως το καύσιμο αεροσκαφών και το ντίζελ.

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, οι αξιωματούχοι της ΕΕ ήλπιζαν ότι η Ένωση θα γλιτώσει από σοβαρές ελλείψεις χάρη στη σχετικά χαμηλή εξάρτησή της από τον Περσικό Κόλπο, από τον οποίο προμηθευόταν μόλις το 6% του αργού πετρελαίου της και λιγότερο από το 10% του φυσικού αερίου της. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος που επισημάνθηκε σε αμέτρητες υπουργικές ήταν η αύξηση των τιμών.

Η ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης σπάνια αμφισβητήθηκε, με τους αξιωματούχους να επισημαίνουν τις διαφοροποιημένες πηγές της ηπείρου πέρα από τον Περσικό Κόλπο: τις ΗΠΑ, τη Νορβηγία, το Αζερμπαϊτζάν και την Αλγερία. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, όπως ανέφεραν, ήταν ότι αν η σύγκρουση διαρκούσε για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο εφοδιασμός θα γινόταν σοβαρό πρόβλημα.

Καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στην πέμπτη εβδομάδα του, αυτοί οι φόβοι επιβεβαιώνονται. Μια άμεση ανησυχία είναι ότι οι ασιατικές χώρες, οι οποίες πριν από τον πόλεμο βασίζονταν στον Κόλπο για περίπου το 80% του φυσικού αερίου και του πετρελαίου τους, αρχίζουν να ανεβάζουν τις τιμές αυτών των προϊόντων καθώς ανταγωνίζονται για τις προμήθειες. Αυτό έχει στρέψει τους εμπόρους με πιο ευέλικτα συμβόλαια προς την Ασία για να εκμεταλλευτούν τα υψηλότερα περιθώρια κέρδους, απομακρύνοντάς τους από την Ευρώπη.

Ενώ η ΕΕ αγοράζει πολύ λίγο αργό πετρέλαιο από τον Κόλπο, εξαρτάται από την περιοχή για περισσότερο από το 40% των διυλισμένων προϊόντων της — συμπεριλαμβανομένου του ντίζελ και των καυσίμων αεροσκαφών. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές στοιχηματίζουν ότι τα Στενά θα παραμείνουν κλειστά μόνο για δύο ή τρεις εβδομάδες, αλλά αν παραμείνουν κλειστά για περισσότερο, αυτό θα μεταφραστεί σε μια χειρότερη οικονομική κρίση.

Καταστροφή της ζήτησης

Η πιο άμεση επίδραση της περιορισμένης προσφοράς είναι ήδη ορατή: υψηλότερες τιμές στα βενζινάδικα. Η άνοδος των τιμών του αργού πετρελαίου μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερο κόστος καυσίμων. Το Euro Super 95, βασικός δείκτης αναφοράς για τις τιμές καυσίμων στην ΕΕ, αυξήθηκε κατά περίπου 15% μεταξύ 23 Φεβρουαρίου και 23 Μαρτίου, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν προσπαθήσει να συγκρατήσουν τις τιμές, μειώνοντας τους φόρους στα καύσιμα και προειδοποιώντας κατά της κερδοσκοπίας. Ωστόσο, αν δεν φτάσουν νέες ροές, πιθανότατα θα αναγκαστούν να καταφύγουν σε ένα αντιδημοφιλές μέτρο: την καταστροφή της ζήτησης.

Ήδη, ο επικεφαλής της ΕΕ για την ενέργεια, Nταν Γιόργκενσεν, έχει συμβουλεύσει τις κυβερνήσεις της ΕΕ να περιορίσουν τη χρήση των μεταφορών για να αντισταθμίσουν την απώλεια κρίσιμων προμηθειών ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών από τον Κόλπο. Η επιστολή, με τις νύξεις της για Κυριακές χωρίς οδήγηση και περιορισμό της βενζίνης, θυμίζει τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970. Ορισμένοι προειδοποιούν επίσης ότι πλησιάζουν «ενεργειακά lockdown» τύπου πανδημίας.

Βιομηχανική παρακμή

Ο πόνος έχει ήδη αρχίσει να διαχέεται στον ευρωπαϊκό μεταποιητικό τομέα. Είναι ήδη ορατός σε αυτό που η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει ονομάσει «βιομηχανία των βιομηχανιών» — τον ενεργοβόρο τομέα των χημικών που στηρίζει μεγάλο μέρος της μεταποίησης της ηπείρου.

Ο Αντόλφο Αϊέλο, αναπληρωτής γενικός διευθυντής της Eurofer, του λόμπι των Ευρωπαίων χαλυβουργών, δήλωσε ότι είναι πολύ νωρίς για να προβλεφθεί ο συνολικός αντίκτυπος του πολέμου στο Ιράν. Ωστόσο, προσέθεσε πως «ο κίνδυνος είναι σαφής».

Καθώς οι τιμές των βασικών εισροών αυξάνονται, η επίδραση θα εξαπλωθεί γρήγορα στην αλυσίδα αξίας προς τον υπόλοιπο μεταποιητικό τομέα.

Και αυτό χωρίς να αναφερθούμε στον ραγδαία αυξανόμενο κόστος άλλων παραγώγων πετρελαίου, όπως τα λιπάσματα, τα πλαστικά και ακόμη και το ήλιο, ένα βασικό συστατικό των ημιαγωγών. Οι υψηλότερες τιμές στη γεωργία, τις μεταφορές και τη μεταποίηση θα συνθλίψουν ταυτόχρονα τις επιχειρήσεις και θα τις αναγκάσουν να αυξήσουν τις τιμές, μετακυλίοντας το υψηλότερο κόστος στους καταναλωτές.

Στασιμοπληθωρισμός

Εκεί είναι που η απειλή του πληθωρισμού θα μπορούσε να επανεμφανιστεί — μόλις 18 μήνες αφότου οι κεντρικοί τραπεζίτες κήρυξαν νίκη επί της πληθωριστικής κρίσης που προκάλεσε η τελευταία ενεργειακή κρίση.

Όπως προειδοποίησε ο Επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ Βάλντις Ντομπρόβσκις αυτός ο κύκλος πληθωρισμού μπορεί να μοιάζει περισσότερο με στασιμοπληθωρισμό — τον θανατηφόρο συνδυασμό στασιμότητας στην ανάπτυξη και υψηλών τιμών που προκάλεσε κρίση τη δεκαετία του 1970 και τον οποίο οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ιστορικά δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν.

Η Κομισιόν προβλέπει ότι ο πόλεμος θα περιορίσει την οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ στο 1% φέτος. Αναμένει ότι ο πληθωρισμός θα αυξηθεί, πιθανώς ωθώντας την ΕΚΤ να αυξήσει το κόστος δανεισμού, κάτι που θα ψύξει περαιτέρω την οικονομία, ενώ θα ανεβάσει τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων και θα καταστήσει πιο ακριβό το κόστος λειτουργίας μιας επιχείρησης.

Αυτό αποτελεί πρόβλημα όχι μόνο για τους καταναλωτές και τους επιχειρηματίες, αλλά και για τις κυβερνήσεις. Η εξυπηρέτηση του χρέους που φέρουν από προηγούμενες κρίσεις θα γίνει πιο δαπανηρή, και με ελάχιστο περιθώριο για περαιτέρω δανεισμό, ενδέχεται να αναγκαστούν να προχωρήσουν σε περικοπές στις δημόσιες υπηρεσίες για να τα βγάλουν πέρα.

Ακόμη και αν ο πόλεμος τελείωνε σήμερα, θα χρειαζόταν ένας χρόνος μέχρι να επανέλθει η οικονομία σε τροχιά ανάπτυξης, δήλωσε ο επικεφαλής του ΙΕΑ. Όσο περισσότερο συνεχίζεται η σύγκρουση, τόσο χειρότερα θα γίνουν τα πράγματα.

Τα αποθέματα φυσικού αερίου της ΕΕ είναι ασυνήθιστα χαμηλά για αυτήν την εποχή του χρόνου, μόλις στο 28%, σύμφωνα με στοιχεία της Gas Infrastructure Europe, με φόντο τις αυξημένες τιμές, γεγονός που καθιστά την ευάλωτη καθώς ο ανταγωνισμός με την Ασία για το LNG εντείνεται.

Αξιωματούχοι της ΕΕ έχουν προτρέψει τα κράτη μέλη να προετοιμαστούν για παρατεταμένες διαταραχές και εξετάζουν το ενδεχόμενο αναβίωσης των μέτρων για την ενεργειακή κρίση που εφαρμόστηκαν το 2022.

Οι αυξήσεις των τιμών περιορίστηκαν από τον θερμότερο καιρό και την αυξημένη παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας, γεγονός που μειώνει τη ζήτηση.

Σε αυτό το κλίμα, τα ευρωπαϊκά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης φυσικού αερίου αυξήθηκαν στα 50 ευρώ ανά MWh, ανακάμπτοντας από το χαμηλότερο σημείο των τριών εβδομάδων, αφού η ομιλία του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για το Ιράν μείωσε τις ελπίδες για επικείμενη κατάπαυση του πυρός.

Κομισιόν: Αρχίστε να γεμίζετε από τώρα τις αποθήκες

Να αρχίσουν να γεμίζουν τις αποθήκες φυσικού αερίου, «το συντομότερο δυνατό» για να προετοιμαστούν για τον επόμενο χειμώνα, κάλεσε τις κυβερνήσεις της ΕΕ η Κομισιόν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επαναλάβει ότι δεν υπάρχει άμεση απειλή για τον εφοδιασμό της ΕΕ με φυσικό αέριο, αλλά ενθάρρυνε τις κυβερνήσεις να αναλάβουν δράση προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις αυξανόμενες τιμές και να διασφαλίσουν τα αποθέματα εν όψει του χειμώνα.

Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν ενισχυθεί περισσότερο από 70% από την έναρξη των συγκρούσεων, στις 28 Φεβρουαρίου 2026 και αυτό αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι εταιρείες δεν αγοράζουν φυσικό αέριο για αποθήκευση.

Έντονα συζητείται το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός «ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ», καθώς ενισχύεται η αίσθηση ότι οι ΗΠΑ δεν αποτελούν πλέον μόνο εγγυητή ασφάλειας, αλλά ενδεχομένως και μέρος του προβλήματος.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει επανειλημμένα με αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Την Τετάρτη το έκανε ξανά, εκφράζοντας την απογοήτευσή του που τα ευρωπαϊκά κράτη αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στον πόλεμο που η χώρα του διεξάγει με το Ισραήλ κατά του Ιράν. «Σκέφτομαι σοβαρά να αποσύρω τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ», είπε στην Telegraph. Είχαν προηγηθεί άλλες τρεις φορές που ο Τραμπ επέκρινε το ΝΑΤΟ και απείλησε με αποχώρηση.

Όπως είναι φυσικό, οι αμφιβολίες για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα σπεύσουν να υπερασπιστούν τους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ εντείνουν την ανησυχία στην Ευρώπη, οδηγώντας όλο και περισσότερες χώρες να εξετάζουν το ενδεχόμενο μιας συμμαχίας χωρίς την Ουάσινγκτον. «Όμως όσο περισσότερο απαξιώνει το ΝΑΤΟ και απειλεί να το εγκαταλείψει, τόσο περισσότερο το αποδυναμώνει», συμπεραίνουν οι «New York Times», μιλώντας με βετεράνους αξιωματούχους σε ΗΠΑ και Ευρώπη.

Η συμμαχία, που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ως δύναμη αποτροπής απέναντι στη Σοβιετική Ενωση με στόχο να διατηρήσει την ειρήνη στην Ευρώπη, βρίσκεται σε κρίση, με ορισμένους να αμφισβητούν τη δυνατότητα επιβίωσή της.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έφερε στην επιφάνεια τις ήδη υπάρχουσες αμφιβολίες για τη δέσμευση των ΗΠΑ απέναντι στη συμμαχία, παρατηρεί ο Ιβο Ντάαλντερ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.

«Είναι δύσκολο για οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα να εμπιστευθεί πλέον τις ΗΠΑ πως θα σπεύσουν να τη υπερασπιστούν» σε περίπτωση ανάγκης, είπε Αμερικανός διπλωμάτης.

Στην ομιλία του, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έκανε καμία αναφορά στο ΝΑΤΟ, γεγονός που ανακούφισε τους συμμάχους.

Ωστόσο, ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος εκτίμησε ότι οι περισσότεροι Ευρωπαίοι δεν πιστεύουν πλέον πως το Άρθρο 5 -η δέσμευση του ΝΑΤΟ για συλλογική άμυνα – έχει πραγματική ισχύ. Οι ΗΠΑ φαίνεται πλέον να αποτελούν μέρος του προβλήματος της διεθνούς αστάθειας, σχολίασε ο αξιωματούχος, μιλώντας ανώνυμαστην αμερικανική εφημερίδα. Οι ΗΠΑ δεν θεωρούνται πλέον μέρος της λύσης, ούτε εγγυήτριες ασφαλείας.

Μιλώντας την Πέμπτη στη Σεούλ, ο Εμανουέλ Μακρόν ήταν ξεκάθαρος: ο Τραμπ υπονομεύει το ΝΑΤΟ με τις επαναλαμβανόμενες απειλές αποχώρησης.

Την περασμένη εβδομάδα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, αντανακλώντας τη δυσαρέσκεια του Τραμπ προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, προειδοποίησε ότι οι σχέσεις με το ΝΑΤΟ θα πρέπει να επανεξεταστούν μετά τη λήξη του πολέμου με το Ιράν. «Χωρίς τις ΗΠΑ δεν υπάρχει ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Ρούμπιο. «Μια συμμαχία πρέπει να είναι αμοιβαία επωφελής. Δεν μπορεί να είναι μονόδρομος. Ας ελπίσουμε ότι μπορούμε να το διορθώσουμε».

Το «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ»

Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της συμμαχίας επειδή έτσι σχεδιάστηκε στην Ουάσιγκτον, όμως η Ευρώπη δεν είναι ανήμπορη και αυξάνει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες, εν μέρει εξαιτίας της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και εν μέρει εξαιτίας των πιέσεων του Τραμπ.

Ακόμη και αν η Ουάσιγκτον αποσύρει τους 70.000 Αμερικανούς στρατιώτες που βρίσκονται στην Ευρώπη, ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» θα ήταν εφικτό, λένε ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι. Το σύστημα διοίκησης και οι υποδομές του ΝΑΤΟ παραμένουν, και οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να καλύψουν τις περισσότερες θέσεις. Υπάρχουν ήδη μελέτες για το τι θα χρειαστεί η Ευρώπη ώστε να συμπληρώσουν το κενό που θα άφηναν πίσω τους οι ΗΠΑ.

Μία από αυτές τις μελέτες, του International Institute for Strategic Studies, τοποθετούσε το κόστος σε περίπου ένα τρισεκατομμύριο δολάρια σε βάθος 25ετίας. Το think tank Bruegel, σε συνεργασία με το ινστιτούτο Kiel για την Παγκόσμια Οικονομία, υπολόγισε ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί 300.000 επιπλέον στρατιώτες και αύξηση των αμυντικών δαπανών κατά τουλάχιστον 290 δισ. δολάρια ετησίως βραχυπρόθεσμα, ώστε να είναι σε θέσει να αντιμετωπίσει με επάρκεια τη ρωσική επιθετικότητα.

Στο μεταξύ, αξιωματούχοι του Τραμπ επιμένουν ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αναλάβουν τη συμβατική άμυνα και η Ουάσιγκτον να συνεχίσει να παρέχει την «πυρηνική ομπρέλα».

Ο χρονικός ορίζοντας για αυτό το σχέδιο, όπως συγκλίνουν αρκετές εκτιμήσεις, είναι το 2029.

Επίσης, συζητείται η ανάγκη για ευρωπαϊκή πυρηνική ομπρέλα, με χώρες όπως η Βρετανία και η Γαλλία να αναζητούν τρόπους να ενισχύσουν τη δική τους πυρηνική ικανότητα, ώστε να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ.

Η αίσθηση ανάγκης για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία ενισχύθηκε από την απόφαση του Τραμπ να βομβαρδίσει το Ιράν χωρίς διαβούλευση ζητώντας βοήθεια εκ των υστέρων, κάτι που ενίσχυσε την αίσθηση ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να εγγυηθούν την ασφάλεια της Ευρώπης, ενώ η «γηραιά ήπειρος» αναζητά όλο και περισσότερο τη δική της αυτονομία.

Η αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ θα μπορούσε να είναι καταστροφική για τις ίδιες, όπως προειδοποιούν Αμερικανοί διπλωμάτες, ενώ άλλοι τονίζουν ότι η αποδυνάμωση του ΝΑΤΟ θα ήταν «δώρο» για τη Ρωσία στρατηγικά – κάτι που οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επιτρέψουν.