Εφόσον οριστικοποιηθεί σχετική οδηγία, το κόστος θα μπορούσε φτάσει για τις ευρωπαϊκές εταιρείες ακόμη και σε πάνω από 10 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, ωθώντας τες να αγοράζουν πιο ακριβά ευρωπαϊκά εξαρτήματα, σύμφωνα με αξιωματούχους που γνωρίζουν ένα σχέδιο νόμου που αναμένεται να παρουσιαστεί στις 10 Δεκεμβρίου.

Ο Γάλλος επίτροπος του μπλοκ, Στεφάν Σεζουρνέ, επιβλέπει την πρόταση, η οποία σηματοδοτεί την κορύφωση μιας πολυετούς προσπάθειας από την πλευρά της Γαλλίας,  καθώς η προβληματική βιομηχανία της Ευρώπης αγωνίζεται να ανταγωνιστεί τις φθηνές εισαγωγές από την Ασία, ιδίως στις «πράσινες» τεχνολογίες και σε ορισμένες βαριές βιομηχανίες.

Ένας αξιωματούχος της ΕΕ δήλωσε στους FT ότι το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας θα αντικατοπτρίζει τις βασικές βιομηχανικές πολιτικές της Κίνας «Made in China 2025» και «China Standards 2035», οι οποίες ωθούν τις ξένες εταιρείες σε κοινοπραξίες με κινεζικές επιχειρήσεις προκειμένου να έχουν πρόσβαση στην αγορά της. «Αυτό που προσπαθούμε να προτείνουμε είναι μια λεπτή ισορροπία μεταξύ της απαραίτητης προστασίας της βιομηχανίας μας και της διεύρυνσης, κάτι που είναι πολύτιμο για το DNA της Ευρώπης», είπε η ίδια πηγή.

Προηγουμένως χώρες που εξέφρασαν σκεπτικισμό, όπως η Γερμανία έχουν δηλώσει ότι λόγω της οικονομικής κατάστασης θα έβλεπαν τώρα ευνοϊκά περισσότερους κανόνες αγοράς ευρωπαϊκών προϊόντων, οι οποίοι είναι πιθανό να επηρεάσουν την αυτοκινητοβιομηχανία και τις πράσινες τεχνολογίες, όπως τα ηλιακά πάνελ.

Ποια αγαθά αφορά το σχέδιο της ΕΕ

Τρεις αξιωματούχοι της ΕΕ δήλωσαν στους FT ότι το ποσοστό έως 70% «made in Europe» σε προϊόντα συζητείται στο πλαίσιο του σχεδίου βιομηχανικής πολιτικής, αλλά ι οι στόχοι θα ποικίλλουν, ανάλογα με το πόσο κρίσιμος είναι ο τομέας και πόσο μεγάλη είναι η εξάρτηση.

Για τα αυτοκίνητα, για παράδειγμα, τα κυβερνητικά κίνητρα θα χορηγούνται μόνο σε οχήματα που πληρούν τα κριτήρια αξιολόγησης. Οι μπαταρίες θα πρέπει επίσης να έχουν ένα ορισμένο επίπεδο ευρωπαϊκού περιεχομένου, δήλωσε ένας αξιωματούχος.

Το μέτρο θα ισχύει μόνο για τη χρήση δημόσιου χρήματος, όπως συμβάσεις προμηθειών και κρατικά δάνεια και επιχορηγήσεις. Θα υπάρξει επίσης ανάλυση της παραγωγικής ικανότητας που διαθέτει η ΕΕ για κάθε στοιχείο, δήλωσε ένας άλλος αξιωματούχος.

Ο νόμος, ο οποίος ονομάζεται Νόμος για τον Βιομηχανικό Επιταχυντή, θα μπορούσε ακόμη να αλλάξει ή ακόμη και να καθυστερήσει, σύμφωνα με αξιωματούχους που συμμετείχαν στις συνομιλίες, εν μέσω διαφωνιών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τις ρήτρες. Ο Γάλλος επίτροπος ιδανικά θέλει ο ορισμός του «ευρωπαϊκού» να περιορίζεται στην ΕΕ, δήλωσε ένας αξιωματούχος.

Η κραταιά διεύθυνση εμπορίου της επιτροπής είναι σκεπτική σχετικά με το ποσοστό εντοπιότητας που προωθείται από το τμήμα βιομηχανικής πολιτικής του Σεζουρνέ.

Οι κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου γενικά απαγορεύουν την ευνοϊκή μεταχείριση των εγχώριων παραγωγών, αν και υπάρχουν εξαιρέσεις για λόγους που σχετίζονται με την ασφάλεια.

Οι μετατροπείς ηλιακών πάνελ, οι οποίοι διαθέτουν μηχανισμούς απενεργοποίησης που θα μπορούσαν να αποδειχθούν κίνδυνος για την ασφάλεια, ενδέχεται να πρέπει να κατασκευάζονται ως επί το πλείστον σε ευρωπαϊκό επίπεδο βάσει των νέων κανόνων.

Ακριβότερα τα «made in Europe»

Ωστόσο, ορισμένοι αξιωματούχοι φοβούνται ότι τα προϊόντα που κατασκευάζονται στην Ευρώπη θα μπορούσαν να έχουν σημαντικά υψηλότερη τιμή από αυτά που εισάγονται από την Ασία, οδηγώντας σε ακόμη υψηλότερο κόστος για τις εταιρείες.

Ηδη, οι υψηλές τιμές ενέργειας και η πίεση του δασμολογικού καθεστώτος του Ντόναλντ Τραμπ έχουν οδηγήσει τις εταιρείες της ΕΕ να εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από φθηνά παραγόμενα κινεζικά προϊόντα. Το 2024 η Κίνα ήταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας τεχνολογιών όπως τα ηλιακά πάνελ και τα βιοκαύσιμα στην ΕΕ και ο δεύτερος μεγαλύτερος για ανεμογεννήτριες.

Οι ευρωπαϊκές βαριές βιομηχανίες, συμπεριλαμβανομένου του χάλυβα, δίνουν, από την πλευρά τους, μάχη για να διατηρήσουν τα περιθώρια κέρδους τους ενόψει των φθηνών ασιατικών εισαγωγών.

Η πρόταση της επιτροπής αναμένεται να περιλαμβάνει διατάξεις που θα υποχρεώνουν τους δημόσιους φορείς να αγοράζουν ευρωπαϊκά προϊόντα και προσπάθειες για την παροχή κινήτρων στις πρωτοπόρους αγορές για καθαρές τεχνολογίες.

Οι αξιωματούχοι συζητούν μια εθελοντική ετικέτα «πράσινου χάλυβα» για να ενθαρρύνουν τους κατασκευαστές να αγοράζουν περισσότερο από την παραγωγή χάλυβα με χαμηλότερες εκπομπές άνθρακα αλλά πιο ακριβή.

Ένας αξιωματούχος της ΕΕ δήλωσε ότι το ποσοστό του 70% πιθανότατα θα μειωθεί και ότι οι συνομιλίες είναι δύσκολες.

Την περασμένη εβδομάδα οι Ευρωπαίοι ηγέτες μετά τη Σύνοδο Κορυφής ανακοίνωσαν ότι είναι έτοιμοι να υπερασπιστούν την μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα και την ευημερία της Ε.Ε., καθώς και το ρόλο της στην παγκόσμια σκηνή. Και ανέθεσαν στην Κομισιόν να σχεδιάσει ένα πρόγραμμα βιομηχανικής πολιτικής, με κρατικές επιδοτήσεις, ευρωπαΪκή χρηματοδότηση και νέους κανόνες οι οποίοι θα στηρίξουν την ευρωπαϊκή παραγωγή.

Όλα αυτά, βέβαια, ως απάντηση στις ΗΠΑ οι οποίες ήδη υλοποιούν ένα ευρύ πρόγραμμα επιδοτήσεων της δικής τους βιομηχανίας, που αφιερώνει περί τα 380 δισ. δολάρια σε κρατικές ενισχύσεις για δημιουργία εργοστασίων σε αμερικανικό έδαφος αλλά και επιδοτήσεις για αγορά ηλεκτρικών οχημάτων made in USA.

Οι Αμερικανοί έχουν υιοθετήσει το «Νόμο για τη Μείωση του Πληθωρισμού» ο οποίος περιλαμβάνει κρατικές επιδοτήσεις και άλλα μέτρα στήριξης της παραγωγής «πράσινων» προϊόντων, όπως ηλεκτρικά οχήματα και μπαταρίες. Πρόκειται για καθαρά προστατευτικά μέτρα τα οποία έχουν θορυβήσει τους Ευρωπαίους.

Κάποιες διεθνείς εταιρείες έχουν ανακοινώσει ότι αναθεωρούν τα επενδυτικά σχέδια που είχαν για την Ευρώπη ή την Ασία και δίνουν προτεραιότητα στις επενδύσεις σε αμερικανικό έδαφος. Ο λόγος είναι ότι η κρατική επιδότηση μπορεί να φτάσει πολλές εκατοντάδες εκατομμυρίων δολαρίων για επενδύσεις σε εργοστάσια μπαταριών, ηλεκτρικών οχημάτων και άλλων «πράσινων» προϊόντων που θα γίνουν στις ΗΠΑ.

Το γεγονός ότι σχεδόν ταυτόχρονα οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν και το εμπάργκο σε εξαγωγές microchip υψηλής τεχνολογίας στην Κίνα, ενώ πιέζουν και την Ε.Ε. να προσχωρήσει σε ανάλογες απαγορεύσεις, ασφαλώς πιστοποιεί το λεγόμενο «τέλος της παγκοσμιοποίησης» και την είσοδο στην εποχή της Αμερικανο-Κινεζικής αντιπαράθεσης.

Αναδεικνύεται, έτσι, ένα μεγάλο ερώτημα για τη στάση που θα υιοθετήσει η Ε.Ε. στο νέο τοπίο.

Η απόφαση της περασμένης εβδομάδας δείχνει ότι η Ε.Ε. σηκώνει το γάντι και προχωρά σε δικά της προστατευτικά μέτρα, δημιουργώντας ένα νέο «Ταμείο Ευρωπαϊκής Κυριαρχίας», το οποίο θα κληθεί να στηρίξει τις επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς.

Θεωρητικά, αυτό σημαίνει εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ, αλλά αυτό μένει να αποδειχθεί στην πράξη, για αρκετούς λόγους.

Πρώτα απ’ όλα οι χώρες μέλη της Ε.Ε. είναι αρκετά διχασμένες ως προς το δέον γενέσθαι.

Κάποιοι πιστεύουν, για παράδειγμα,  ότι η Ε.Ε. θα πρέπει να διεκδικήσει κι εκείνη καθεστώς συμμετοχής στο αμερικανικό πρόγραμμα, με τους ίδιους όρους που ισχύουν για τον Καναδά και το Μεξικό και να μην οδηγηθεί η Ευρώπη σε κόντρα με τις ΗΠΑ.

Κάποιοι άλλοι όμως αντιτείνουν ότι κάτι τέτοιο όχι απλά δεν είναι εφικτό και δεν πρόκειται να γίνει δεκτό από τις ΗΠΑ, αλλά ακόμα κι αν γίνει, απλά θα σημάνει το θάνατο της ευρωπαΪκής βιομηχανίας, διότι όλη η «πράσινη» μετάβαση θα γίνει με προϊόντα made in USA.

Επιπλέον, υπάρχει και το «αιώνιο» πρόβλημα της δυσκολίας στη λήψη αποφάσεων στην Ε.Ε. που πιθανόν να καθυστερήσει την ευρωπαϊκή απάντηση αλλά και να καταλήξει τελικά σε κινητοποίηση λίγων πόρων, που δεν θα αρκούν για να «κάνουν τη διαφορά».

Ήδη ορισμένοι προτείνουν να διατεθούν για το Ταμείο Ευρωπαϊκής Κυριαρχίας αδιάθετοι πόροι από το Ταμείο Ανάκαμψης, δηλαδή τα ίδια χρήματα να… βαφτιστούν με νέο όνομα.

Το άλλο μεγάλο ζήτημα που διχάζει την Ε.Ε. είναι ότι μπορεί τελικά να ενισχυθεί το χάσμα ανάμεσα στα κράτη μέλη, καθώς οι  χώρες με μικρότερο δημόσιο χρέος, όπως κατ’ εξοχήν η Γερμανία, αλλά και άλλες, θα είναι σε θέση να δώσουν μεγαλύτερες επιδοτήσεις και έτσι να πριμοδοτήσουν τη δική τους βιομηχανία, μεγαλώνοντας την απόσταση από τα άλλα κράτη της Ε.Ε..

Είναι ενδεικτικό ότι η Γερμανία έχει ανακοινώσει τις μεγαλύτερες έκτακτες κρατικές επιδοτήσεις  μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, (έφτασαν τα 356 δισ. ευρώ), με δεύτερη τη Γαλλία (162 δισ. ευρώ) και τρίτη την Ιταλία (51 δισ. ευρώ).

Με άλλα λόγια, εάν οι κρατικές επιδοτήσεις δεν γίνουν σε κεντρικό επίπεδο υπάρχει ο κίνδυνος η νέα βιομηχανική πολιτική να λειτουργήσει διασπαστικά για την Ε.Ε., αντί να την βοηθήσει να αντιμετωπίσει τον αμερικανικό ανταγωνισμό.

Είναι πάντως ενδεικτικό ότι ενώ το αμερικανικό πρόγραμμα έχει ήδη ξεκινήσει, η Ε.Ε. θα ξανασυζητήσει το θέμα τον επόμενο Μάιο, όταν θα καταθέσει η Κομισιόν τις προτάσεις της.

Οι βασικοί άξονες της νέας βιομηχανικής πολιτικής της Ε.Ε., όπως παρουσιάζονται στα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής είναι: 

α) Πολιτική κρατικών ενισχύσεων: Οι διαδικασίες θα πρέπει να απλουστευτούν, να γίνουν πιο γρήγορες και πιο προβλέψιμες και να επιτρέπουν την ταχεία παροχή στοχευμένης, προσωρινής και αναλογικής στήριξης, μεταξύ άλλων μέσω πιστώσεων φόρου, στους τομείς εκείνους που είναι στρατηγικοί για την πράσινη μετάβαση και που επηρεάζονται δυσμενώς από τις ξένες επιδοτήσεις ή τις υψηλές τιμές της ενέργειας. Μεγάλη έμφαση θα πρέπει επίσης να δοθεί στη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Πρέπει να διατηρηθούν η ακεραιότητα και οι ίσοι όροι ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητεί επίσης την αποτελεσματική εφαρμογή των μέσων της ΕΕ, όπως τα σημαντικά έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (IPCEI), με την αύξηση της διαφάνειας και τον εξορθολογισμό των διαδικασιών, ιδίως δε με την επίσπευση των σταδίων σχεδιασμού και αξιολόγησης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να υποβάλλει τακτικά εκθέσεις στο Συμβούλιο σχετικά με τον αντίκτυπο αυτής της πολιτικής κρατικών ενισχύσεων στην ενιαία αγορά, καθώς και στην παγκόσμια ανταγωνιστικότητα της ΕΕ.

β) Χρηματοδότηση σε επίπεδο ΕΕ: Για τη διευκόλυνση της πράσινης μετάβασης σε ολόκληρη την ΕΕ και προκειμένου να αποφευχθεί ο κατακερματισμός της ενιαίας αγοράς, μια πλήρως αποτελεσματική απάντηση της ΕΕ σε επίπεδο πολιτικών απαιτεί δίκαιη πρόσβαση σε χρηματικούς πόρους. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να εξασφαλιστεί μεγαλύτερη ευελιξία στην αξιοποίηση των υφιστάμενων κονδυλίων της ΕΕ και να διερευνηθούν επιλογές για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή και το Συμβούλιο να εξασφαλίσουν την πλήρη κινητοποίηση της διαθέσιμης χρηματοδότησης και των υφιστάμενων χρηματοδοτικών μέσων, ώστε να παρασχεθεί έγκαιρη και στοχευμένη στήριξη σε στρατηγικούς τομείς χωρίς να επηρεάζονται οι στόχοι της πολιτικής συνοχής. Επιπλέον, θα πρέπει να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητες της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων·

γ) Ρυθμιστικό περιβάλλον: Η ύπαρξη απλών, προβλέψιμων και σαφών συνθηκών-πλαίσιο για τις επενδύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ουσιώδους σημασίας. Οι διοικητικές διαδικασίες και οι διαδικασίες αδειοδότησης θα πρέπει να απλουστευτούν και να γίνουν ταχύτερες, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να εξασφαλιστεί η ικανότητα παραγωγής προϊόντων τα οποία είναι κομβικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα, λαμβανομένων υπόψη της αλυσίδας εφοδιασμού και της αξιακής αλυσίδας στο σύνολό τους σε διασυνοριακό επίπεδο. Θα πρέπει να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε σχετικές κρίσιμες πρώτες ύλες, μεταξύ άλλων με τη διαφοροποίηση της προμήθειας και την ανακύκλωση πρώτων υλών για την προώθηση των αρχών της κυκλικής οικονομίας. Η επικείμενη μεταρρύθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να στηρίζει τη μετάβαση σε ένα απανθρακοποιημένο και αποδοτικό ενεργειακό σύστημα με το χαμηλότερο δυνατό κόστος, να εγγυάται την ασφάλεια του εφοδιασμού ανά πάσα στιγμή και να ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Θα πρέπει να εκσυγχρονιστούν οι κανόνες για τη σύναψη δημόσιων συμβάσεων, ώστε να συμβάλλουν στην προώθηση μιας πιο πράσινης βιομηχανίας, και να προαχθούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ώστε να διευκολύνεται η ταχεία διάθεση βασικών τεχνολογιών

δ) Δεξιότητες: Θα πρέπει να αναληφθεί πιο τολμηρή και φιλόδοξη δράση προκειμένου να αναπτυχθούν περαιτέρω οι δεξιότητες που απαιτούνται για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση μέσω της εκπαίδευσης, της κατάρτισης, της αναβάθμισης των υφιστάμενων δεξιοτήτων και της απόκτησης νέων, ώστε να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και ο μετασχηματισμός των θέσεων εργασίας, μεταξύ άλλων ενόψει των δημογραφικών προκλήσεων

ε) Επενδύσεις: Απαιτούνται τόσο ιδιωτικές όσο και δημόσιες επενδύσεις για την κάλυψη των επενδυτικών κενών που υπονομεύουν την ανάπτυξη. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λαμβάνει υπό σημείωση την πρόθεση της Επιτροπής να υποβάλει, πριν από το καλοκαίρι του 2023, πρόταση σχετικά με Ταμείο Ευρωπαϊκής Κυριαρχίας για τη στήριξη των επενδύσεων σε στρατηγικούς τομείς.